II SA/Rz 1094/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Rzeszowie uchylił decyzje o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, wskazując na faktyczne przebywanie dziecka w domu rodzinnym mimo formalnego umieszczenia w placówce.
Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Skarżąca J.S. kwestionowała tę decyzję, argumentując, że jej córka, mimo formalnego umieszczenia w placówce opiekuńczo-wychowawczej, faktycznie przebywała w domu rodzinnym przez znaczną część okresu, za który świadczenie miało być zwrócone. WSA w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że organy nieprawidłowo oceniły stan faktyczny i nie zbadały dokładnie, czy córka skarżącej faktycznie korzystała z całodobowej opieki w placówce.
Przedmiotem skargi J.S. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Organy uznały, że świadczenie nie przysługiwało od 9 lipca 2021 r. z powodu umieszczenia córki skarżącej, K.S., w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej. Skarżąca podniosła, że córka faktycznie przebywała w domu rodzinnym przez okres wakacyjny i weekendy, a środki z świadczenia były przeznaczane na jej potrzeby. WSA w Rzeszowie, analizując sprawę, zwrócił uwagę na zaświadczenie Dyrektora Placówki, z którego wynikało, że K.S. była urlopowana do domu rodzinnego przez znaczną część okresu objętego decyzją. Sąd podkreślił, że nieprzysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno być wiązane nie tylko z formalnym umieszczeniem dziecka w placówce, ale przede wszystkim z faktycznym korzystaniem z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Ponieważ córka skarżącej nie przebywała w placówce przez wskazany okres, sąd uznał, że organy nieprawidłowo oceniły stan faktyczny i naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie jest nienależnie pobrane w takiej sytuacji, ponieważ kluczowe jest faktyczne korzystanie z całodobowej opieki w placówce przez więcej niż 5 dni w tygodniu, a nie samo formalne umieszczenie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga badania faktycznego pobytu dziecka w placówce i korzystania z całodobowej opieki. Skoro córka skarżącej przebywała w domu rodzinnym przez okresy nieprzekraczające 5 dni w tygodniu, nie można było uznać świadczenia za nienależnie pobrane z tego powodu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (19)
Główne
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 30 § 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Definicja i obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
u.ś.r. art. 30 § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa, jeśli osoba była pouczona.
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 2 lit. b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Okoliczności powodujące nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (umieszczenie dziecka w placówce całodobowej).
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada informowania stron.
k.p.a. art. 10 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 107 § 1 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia decyzji.
u.ś.r. art. 17 § 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Ustalanie kwoty świadczenia za niepełny miesiąc.
u.ś.r. art. 30 § 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Możliwość umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
P.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktyczne przebywanie dziecka w domu rodzinnym mimo formalnego umieszczenia w placówce. Niewłaściwa ocena stanu faktycznego przez organy administracji. Naruszenie przez organy zasad postępowania administracyjnego (prawda obiektywna, wyczerpujące zebranie materiału dowodowego).
Godne uwagi sformułowania
Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. nakazuje wiązać nieprzysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko z formalnym umieszczeniem ale i faktycznym przebywaniem osoby wymagającej opieki m.in. w placówce zapewniającej całodobową opiekę. Okoliczności te i zabrany materiał dowodowy same w sobie mogły uzasadniać wydanie decyzji nakazującej skarżącej zwrot pobranych za wskazany okres świadczeń - jak zresztą uznał w decyzji z 20 grudnia 2021 r. organ I instancji, jednak wątpliwości co do takiej oceny niewątpliwie pojawiły się wraz z wniesionym od tej decyzji odwołaniem. W sytuacji gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce nie przekracza 5 dni w tygodniu, należy zbadać czy okoliczności pozwalają opiekunowi osoby niepełnosprawnej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia.
Skład orzekający
Paweł Zaborniak
przewodniczący
Piotr Godlewski
sprawozdawca
Ewa Partyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w kontekście faktycznego pobytu dziecka w domu rodzinnym mimo formalnego umieszczenia w placówce oraz obowiązków organów w zakresie postępowania dowodowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej i jego urlopowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest badanie faktycznego stanu rzeczy, a nie tylko formalnych przesłanek, w kontekście świadczeń socjalnych. Podkreśla błędy proceduralne organów administracji.
“Czy dziecko w placówce opiekuńczej oznacza automatyczną utratę świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd administracyjny odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Rz 1094/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie Data orzeczenia 2023-02-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-09-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Sędziowie Ewa Partyka Paweł Zaborniak /przewodniczący/ Piotr Godlewski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 30 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Dz.U. 2022 poz 2000 art. 15, art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 132 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 9 czerwca 2022 r. nr SKO.4111/1304/2021 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu wraz z należnymi odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 20 grudnia 2021 r. nr MOPS.5212.102.2018. Uzasadnienie II SA/Rz 1094/22 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi J.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 9 czerwca 2022 r. nr SKO.4111/1304/2021 dotycząca uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Burmistrz [...] decyzją z 21 sierpnia 2018 r. nr MOPS.5212.102.2018 przyznał J.S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na dziecko – K.S. na okres od 1 sierpnia 2018 r. do 30 listopada 2021 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] lipca 2021 r. sygn. akt [...] małoletnia K.S. została umieszczona w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej w [...] Zgodnie z pismem Dyrektora tej Placówki z [...] listopada 2021 r., K.S. jest wychowanką Placówki od [...] lipca 2021 r. W piśmie z [...] listopada 2021 r. Dyrektor dodatkowo wskazał, że Placówka zapewnia całodobowe pełne utrzymanie. Decyzją z 20 grudnia 2021 r. nr MOPS.5212.102.2018 Burmistrz orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 9 lipca do 30 września 2021 r. w wysokości 5404,30 zł oraz o zobowiązaniu J.S. do jego zwrotu wraz z należnymi odsetkami. Wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem K.S. przysługiwało J.S. do [...] lipca 2021 r. (za miesiąc lipiec 2021 r. w wysokości 508,70 zł) i nie przysługuje od [...] lipca 2021 r. w związku z umieszczeniem córki w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej w [...]. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.), za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W pouczeniu decyzji Burmistrza z 21 sierpnia 2018 r. J.S. została poinformowana o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Skoro zatem nie była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 9 lipca do 30 września 2021 r., świadczenie pielęgnacyjne za ten okres w kwocie 5404,30 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. W odwołaniu złożonym w MOPS w [...] 22 grudnia 2021 r. J.S. zakwestionowała zasadność decyzji [...], wskazując na trudną sytuację życiową. K. i jej dwoje rodzeństwa zostały adoptowane 12 lat temu. Cała trójka sprawia problemy natury wychowawczej. Kulminacja złych zdarzeń nastąpiła na wiosnę 2021 r., stąd pobyt K. i jej siostry J. w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej w [....] Córka K. została jednak wypisana na przepustkę i cały okres wakacyjny (lipiec i sierpień) przebywała w domu. 31 sierpnia 2021 r. została zawieziona do Placówki i przebywa tam do chwili obecnej, jednak każdy weekend jak i dni wolne spędza na przepustkach w domu. Do odwołania dołączone zostało oznaczone datą 22 grudnia 2021 r. zaświadczenie Dyrektora Placówki Opiekuńczo – Wychowawczej w [...] (oryginał w aktach organu I instancji – k. 19 wraz z kserokopią odwołania – k. 20), wg którego K.S. była urlopowana do domu rodzinnego m.in. w okresach 6 lipca – 31 sierpnia oraz 10 – 13 września 2021 r. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium opisaną na wstępie decyzją z 9 czerwca 2022 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Stosownie do art. 17 ust. 4 u.ś.r., kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Świadczenie pielęgnacyjne w zawiązku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem K.S. przysługiwało odwołującej się do dnia 8 lipca 2021 r. (za miesiąc lipiec 2021 r. w wysokości 508,70 zł) i nie przysługuje od 9 lipca 2021 r. J.S. zostało wypłacone świadczenie pielęgnacyjne za miesiąc czerwiec, lipiec i wrzesień 2021 r. w wysokości po 1971 zł za każdy miesiąc. W pouczeniu decyzji Burmistrza J.S. została poinformowana o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Ww. nie miała zatem prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 9 lipca do 30 września 2021 r. W związku z tym świadczenie pielęgnacyjne za ten okres w kwocie 5404,30 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Odnosząc się do treści samego odwołania Kolegium wskazało, iż na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J.S. zarzuciła decyzji Kolegium z 9 czerwca 2022 r. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 107 § 3 w zw. z art. 126 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez zawarcie w treści zaskarżonej decyzji niepełnego uzasadnienia faktycznego oraz brak uzasadnienia prawnego, a przez to naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. praworządności, prawdy obiektywnej, informowania stron i wyjaśniania przesłanek stanowiących podstawę rozstrzygnięcia; - art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 w zw. z art. 75 k.p.a. polegające na wybiórczym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niedopełnieniu spoczywającego na organie administracji obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, - art. 9 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nienależyte poinformowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, pomimo interwencji stron podejmowanych w tym zakresie, co przełożyło się na wydanie niepełnego i wadliwego uzasadnienia prawnego jak i faktycznego zaskarżanej decyzji; - art. 32 Konstytucji RP i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady równości obywatela wobec prawa oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, co narazi skarżącą na szkody oraz narusza jej prawa majątkowe. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniła, że nie jest prawdą, że na skutek postanowienia SR w [...] z 8 lipca 2021 r. zaprzestała osobistej opieki nad córką K. Podkreśliła, że córka cały okres wakacyjny w 2021 r., a we wrześniu każdy weekend oraz wszystkie dni wolne spędzała w domu, a nie w Placówce. Na tę okoliczność organ administracji powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, m.in. zwracając się do Placówki o szczegółową informację w tym zakresie oraz przyjmując wyjaśnienia strony w tej sprawie. Uzasadnione byłoby także pozyskanie akt z SR, bowiem również tam znajdują się istotne dokumenty mające znaczenie dla ustaleń w przedmiotowym postępowaniu. Podniosła, że sytuacja związana z problemami wychowawczymi sprawianymi przez córkę K. była dla niej i męża, jako rodziców adopcyjnych, ciężka. W związku z tym zostały podjęte przez nich działania mające na celu ochronę dziecka, a skutkujące postępowaniem przed Sądem Rodzinnym. Niemniej jednak nie można odmawiać jej prawa do korzystania ze świadczeń rodzinnych, tym bardziej, że środki zostały zużyte na potrzeby małoletniej K. w związku z mieszkaniem w domu rodzinnym i jej bieżącym utrzymaniem. Tych okoliczności w ogóle nie zweryfikował organ administracji, przyjmując, że data orzeczenia jest jednoznaczna z zaprzestaniem opieki nad dzieckiem, co nie miało miejsca. Córka K. przebywała w okresie pobierania kwestionowanych świadczeń rodzinnych w domu, a środki finansowe z tego tytułu zostały wydane i skonsumowane na jej potrzeby. Rolą organu odwoławczego - wynikającą wprost z określonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy. Skuteczne wniesienie odwołania przenosi zatem na ten organ kompetencję do przeprowadzenia samodzielnych ustaleń faktycznych i dokonania na ich podstawie ponownej oceny z zastosowaniem odpowiednich przepisów prawa, których wynik powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Brak rzetelnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oznacza, że organ odwoławczy nie tylko naruszył przepisy określające wymagania jakie powinna spełniać decyzja, ale dopuścił się obrazy podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. praworządności (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), pogłębiania zaufania (art. 8 § 1 k.p.a.), informowania stron (art. 9 k.p.a.), przekonywania (art. 11 k.p.a.). Wydanie decyzji z cząstkowym jedynie uzasadnieniem faktycznym jest również naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), bowiem uniemożliwia jej jakąkolwiek merytoryczną polemikę z zaskarżoną decyzją. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach). Przedmiot sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja SKO w Rzeszowie z 9 czerwca 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z 20 grudnia 2020 r. o ustaleniu, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez J.S. w okresie od 9 lipca do 30 września 2021 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad córką K.S. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz o zobowiązaniu jej do zwrotu z tego tytułu kwoty 5 404,30 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak stanowi ust. 2 tego artykułu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1) oraz świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2). Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 2b i ust. 8 u.ś.r.). Jako materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji organy I i II instancji wskazały art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., upatrując przyczyny ich wydania w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Spełnienie przesłanek o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. organy wywiodły z faktu umieszczenia z dniem 8 lipca 2021 r. córki skarżącej w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej (na mocy postanowienia SR w [...] z tego samego dnia), w związku z czym skarżącej od 9 lipca 2021 r. przestało przysługiwać pobierane na nią świadczenie pielęgnacyjne, które jako nienależnie pobrane za okres od tego dnia do 30 września 2021 r. podlega zwrotowi. Okoliczności te i zabrany materiał dowodowy same w sobie mogły uzasadniać wydanie decyzji nakazującej skarżącej zwrot pobranych za wskazany okres świadczeń - jak zresztą uznał w decyzji z 20 grudnia 2021 r. organ I instancji, jednak wątpliwości co do takiej oceny niewątpliwie pojawiły się wraz z wniesionym od tej decyzji odwołaniem. O ile bowiem formalnie od 8 lipca 2021 r., tj. daty umieszczenia, córka skarżącej stała się wychowanką w/w Placówki (zgodnie z wcześniejszym pismem jej Dyrektora z [...] listopada 2021 r. skierowanym do MOPS), to jednocześnie wg załączonego do odwołania zaświadczenia Dyrektora Placówki z [...] grudnia 2021 r., z dniem 6 lipca 2021 r. została urlopowana do domu rodzinnego gdzie przebywała do 31 sierpnia 2021 r., po czym była znowu urlopowana w dniach 10-13 września 2021 r. (kolejne wykazane w tym zaświadczeniu okresy urlopowania przypadały po okresie którego dotyczy zwrot nienależnie pobranych świadczeń; były to 1-4, 16, 29-31 października, 1–2, 6-7, 10-15, 19-22, 26-29 listopada oraz 10-13 i 17-20 grudnia 2021 r.). /wskazany w zaświadczeniu z [...] grudnia 2021 r. początek pierwszego okresu urlopowania na dzień 6 lipca 2021 r. w kontekście daty postanowienia SR i treści pisma Dyrektora Placówki z [...] listopada 2021 r. stanowi prawdopodobnie oczywistą omyłkę, gdyż powinno być 8 lipca 2021 r./. W ocenie Sądu, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. nakazuje wiązać nieprzysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko z formalnym umieszczeniem ale i faktycznym przebywaniem osoby wymagającej opieki m.in. w placówce zapewniającej całodobową opiekę (z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą), w tym w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym. Wynika to z zawartego w tym przepisie wyraźnego sformułowania o korzystaniu przez taką osobę z całodobowej opieki w takiej placówce przez więcej niż 5 dni w tygodniu. W sytuacji gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce przekracza 5 dni w tygodniu należy uznawać, że osoby opiekujące się niepełnosprawnymi mogą podjąć zatrudnienie. Natomiast w sytuacji gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce nie przekracza 5 dni w tygodniu, należy zbadać czy okoliczności pozwalają opiekunowi osoby niepełnosprawnej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia (por. m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r. I OSK 2506/20 - LEX nr 3147108 i z 4 grudnia 2018 r. I OSK 2572/18 - LEX nr 2621278). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że córka skarżącej w miesiącu lipcu (od 8 lipca, tj. dnia umieszczenia) i sierpniu 2021 r. nie przebywała ani jednego dnia w Placówce. Tym samym, skoro nie korzystała w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie, że skarżącej nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne za ten okres i zachodzą przesłanki do jego zwrotu jako nienależnie pobranego. Odnośnie natomiast kolejnego miesiąca za który orzekające w sprawie organy stwierdziły zasadność zwrotu przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, to jej córka była urlopowana z Placówki w dniach 10-13 września 2021 r. (piątek – poniedziałek), a więc jej pobyt w niej nie przekraczał 5 dni w danym tygodniu. Zgodnie z powyższym oznaczało to konieczność zbadania i rozważenia zaistnienia po stronie skarżącej okoliczności umożliwiających podjęcie przez nią zatrudnienia, jako potwierdzających ewentualny brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Ponieważ jak już wskazano wyżej, fakt urlopowania córki skarżącej we wskazanych okresach z pobytu w Placówce został ujawniony na etapie odwołania od decyzji organu I instancji który okoliczności z tym związanych nie uwzględnił w trybie art. 132 § 1 k.p.a., ciężar ich oceny i wpływu na rozstrzygnięcie sprawy spoczywał na SKO. Wymogom z tym związanym organ ten uchybił, podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji, pomijając całkowicie argumentację odwołania i załączony do niego dowód w postaci zaświadczenia Dyrektora Placówki z [...] grudnia 2021 r., naruszając tym samym w szczególności - niezależnie od art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. - art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wraz z ciążącym na nim obowiązkiem ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie. Na ocenę sposobu procedowania tego organu dodatkowo rzutuje dosłowne powtórzenie w uzasadnieniu jego decyzji błędnego zapisu zawartego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, a wcześniej w skierowanym do skarżącej zawiadomieniu tego organu z 8 grudnia 2021 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego: "Pani J.S. zostało wypłacone świadczenie pielęgnacyjne za miesiąc lipiec 2021 r. w wysokości 1971,00 zł, za miesiąc czerwiec 2021 r. w wysokości 1971,00 zł oraz za miesiąc wrzesień 2021 r. w wysokości 1971,00 zł". Prowadzone w sprawie postępowanie o uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane w związku z umieszczeniem 8 lipca 2021 r. córki skarżącej w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej bez wątpienia dotyczyło okresu od 9 lipca do 30 września 2021 r., co wynika wprost z sentencji decyzji organu I instancji i znajduje oparcie w zalegającej w aktach sprawy tego organu "Karcie zrealizowanych świadczeń osoby" za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2021 r., obejmującej świadczenia wypłacone skarżącej za okres lipiec – wrzesień 2021 r. Tym samym wskazanie wynikające z zacytowanego wyżej fragmentu, że skarżąca /nienależnie/ pobrała świadczenie pielęgnacyjne za czerwiec 2021 r. /zamiast za sierpień 2021 r./ stanowi oczywistą omyłkę organu I instancji, którą bezrefleksyjnie w dosłownym brzmieniu powieliło SKO. W efekcie opisanych naruszeń prawa materialnego i procesowego Sąd stwierdził zasadność skargi skutkującą uchyleniem zaskarżonej decyzji. Abstrahując od przedstawionej oceny Sądu dotyczącej wypłaty skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za miesiąc lipiec i sierpień 2021 r., w związku z sygnalizowaną wyżej potrzebą wnikliwej oceny zaistnienia przesłanek do ewentualnego uznania świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego (w całości, w części) w kontekście sprawowania przez skarżącą opieki na córką i jej urlopowania z pobytu w Placówce w miesiącu wrześniu 2021 r., mając na uwadze konieczność zachowania zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), Sąd uznał za zasadne uchylenie także decyzji organu I instancji. Stosownie do powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI