II SA/Rz 1019/23

II SA/Rz 1019/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-11-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /przewodniczący/
Maciej Kobak
Magdalena Józefczyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1510
art. 235(1)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2023 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 11 kwietnia 2023 r. nr SP.906.1.19.2023.AG w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie (dalej: "PPWIS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 11 kwietnia 2023r. nr SP.906.1.19.2023.AG, o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej: "PPIS", lub "organ I instancji") prowadził postępowanie dotyczące choroby zawodowej u HP (dalej: "Skarżąca"), po otrzymaniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej z poz. 19/4 wykazu chorób zawodowych – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłe zapalenie okołostawowe barku. W postępowaniu ustalono, że Skarżąca zatrudniona [...]. W trakcie pracy w ww. zakładach HP zajmowała się szyciem odzieży lekkiej i ciężkiej na maszynie typu stębnówka lub overlock oraz do 1992r. z użyciem żelazka o wadze około 5 kg. Pracę wykonywała w systemie zmianowym, akordowym.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] [...] września 2014r. wydał decyzję Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u HP choroby zawodowej. Decyzją z 4 grudnia 2014r., nr SP 906.1.17.2013.AK Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wyrokiem z 22 czerwca 2015 r. II SA/Rz 52/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "WSA" lub "Sąd") oddalił skargę na opisaną wyżej decyzje PPWIS.
Uwzględniając skargę kasacyjną Skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") wyrokiem z 9 czerwca 2017r. II OSK 2576/15 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 22 czerwca 2015r., II SA/Rz 52/15 oraz uchylił decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie i utrzymaną nią w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...].
NSA podniósł, że orzeczenia wypowiadających się w sprawie jednostek medycznych, za podstawę niestwierdzenia choroby zawodowej przyjęły brak narażenia zawodowego mimo oczywistej sprzeczności w tym zakresie z ustaleniami wynikającymi z postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji, ujętymi we wnioskach karty oceny narażenia zawodowego. Okoliczność ta wymagała wyjaśnienia, czego nie dostrzegły ani orzekające w sprawie organy ani Sąd I instancji oddalając skargę, mimo, że zawierała ona zarzuty i argumentację wskazującą na to, że skarżąca pracowała w warunkach narażenia zawodowego, co wynika z Karty oceny narażenia zawodowego.
NSA podkreślił, że w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, to nie jednostka medyczna jest uprawniona do przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego, ale właściwy państwowy inspektor sanitarny, co wynika wprost z treści § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Wyniki tej oceny są natomiast jednym z elementów (oprócz przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika i dokumentacji przebiegu zatrudnienia), na podstawie których uprawniony lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). W przypadku, z jakim mamy do czynienia w sprawie, tj. wówczas gdy narażenie zawodowe polega na określonym sposobie wykonywania pracy, ocenie przeprowadzanej przez organ sanitarny, a mającej swój wyraz w karcie oceny narażenia zawodowego, podlega stopień obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego (§ 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia). Dlatego w orzeczeniu lekarskim nie można pominąć ustaleń poczynionych w toku postępowania mającego na celu ocenę narażenia zawodowego ani też dokonać odmiennych ustaleń w tym zakresie. Jeżeli jednak do takiej sytuacji dochodzi (jak miało to miejsce w sprawie), jest to okoliczność wymagająca bezwzględnie wyjaśnienia, bez którego nie będzie możliwym podjęcie odpowiadającej prawu decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia, o jakiej mowa w § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] lutego 2023r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u Skarżącej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy: przewlekłe zapalenie okołostawowe barku, wymienioną pod pozycją 19/4 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z 11 kwietnia 2023r. nr SP.906.1.19.2023.AG, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r., poz. 775) dalej zwany: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organy wskazały, że zgodnie z uwagami i zaleceniami zawartymi w wyroku NSA przeprowadzono powtórne postępowanie. Kartę oceny narażenia zawodowego uzupełniono o dodatkowe szczegółowe informacje związane ze sposobem wykonywania pracy potwierdzające, że HP pracowała w wymuszonej pozycji związanej z unoszeniem, podnoszeniem rąk w górę, podtrzymywaniem, strzepywaniem i układaniem materiału na maszynie, co znacznie obciążało stawy barkowe. Jednostki medycyny pracy podały, że osoby z okołostawowym zapaleniem barku pracują w warunkach, które przez większość czasu generują zmniejszenie przestrzeni podbarkowej ucisk/miażdżenie kaletki podbarkowej i ścięgien, mięśni stożka. Dzieje się tak podczas unoszenia kończyn górnych powyżej 90 stopni ramienia względem tułowia. Zainteresowana większość czynności wykonywała w pozycji siedzącej lub stojącej mając ręce i ramiona na wysokości tułowia lub klatki piersiowej. Podczas wykonywanych obowiązków kończyny górne nie były unoszone powyżej poziomu barków na wysokość głowy. Wykonywane czynności nie były wystarczająco intensywne, aby mogły wywołać uszkodzenie struktur. Częstotliwość wykonywanych czynności, nie była dostatecznie długa, aby doprowadzić do powstania schorzenia, gdyż wykonywano czynności o bardzo zróżnicowanym charakterze. Natomiast o pracy monotypowej można mówić wówczas, gdy czynności powtarzają się w odstępach krótszych niż pięć minut. Czynności wykonywane przez stronę podczas zmiany roboczej, były na tyle różnorodne i w rozdzielczości czasowej, że nie można przypisać ich do czynności monotypowych. Zdaniem biegłych medycyny pracy istotnym faktem, świadczącym o pozazawodowej etiologii choroby na którą cierpi Skarżąca jest to, że dolegliwości bólowe jako pierwsze pojawiły się w obrębie barku lewego, przy czym strona jest osobą praworęczną. Lewa strona u osoby praworęcznej, podczas wykonywania czynności zawodowych jest znacznie mniej obciążona, dominującą ręką podczas pracy była ręka prawa. Organy podały, że wydając decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej opierały się nie tylko – jak zarzuca Skarżąca – na piśmie z [...] z 28 czerwca 2021r., lecz także na podstawie zebranego materiału dowodowego dotyczącego narażenia zawodowego, dwóch orzeczeń lekarskich, orzeczenia uzupełniającego z WOMP w [....] oraz na podstawie pism uzupełniających z WOMP w [...] i [...], zawierających w swojej treści skrupulatne wyjaśnienia dotyczące braku zawodowej etiologii powstania schorzenia u HP.
Organ odwoławczy uznał dodatkowo, że PPIS w [...] podjął wszelkie niezbędne czynności, w celu ustalenia etiologii schorzenia Skarzącej. Organ I instancji ponownie przeprowadził ocenę narażenia zawodowego, związanego ze sposobem wykonywania pracy w jedynym istniejącym zakładzie pracy [...] Następnie uwzględnił pisma Skarżącej z 4 grudnia 2017r. oraz 2 lutego 2018r., zawierające zakres obowiązków, dokładny opis charakteru pracy i wykonywanych czynności w poszczególnych zakładach, w których pracowała zainteresowana. Tak zebrany materiał dowodowy przedstawiono WOMP w [....] z prośbą o ponowne przeanalizowanie materiału dowodowego w tym uzupełnionej karty oceny narażenia zawodowego i weryfikację wydanego uprzednio orzeczenia lekarskiego. Zdaniem PPWIS, opinia biegłych została przeprowadzona rzetelnie i jasno, z wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości co do braku związku narażenia zawodowego ze schorzeniem na które cierpi Skarżąca. WOMP w [...] nie znalazł uzasadnienia do zmiany treści wcześniej wydanego orzeczenia lekarskiego. Organ I instancji zwrócił się do [...] z prośbą o podtrzymanie, ewentualną zmianę lub modyfikację swojego orzeczenia lekarskiego z 1 marca 2013 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Jednostka orzecznicza podtrzymała swoje stanowisko, argumentując to tym, że ponowna analiza dowodów zgromadzonych w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u Skarżącej nie dała podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku wymienioną pod pozycją 19/4 wykazu chorób zawodowych. [....] stwierdził, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Reasumując, jednostki orzecznicze nie znajdują podstaw do zmiany orzeczeń lekarskich i kwestie tę regulują opinią biegłych zawartą na piśmie, która jest wystarczającą podstawą do wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u Skarżącej. Organy podkreśliły, że Skarżąca wyczerpała wszystkie możliwości badania w medycznym trybie orzeczniczym, a jednostki orzecznicze zgodnie nie stwierdziły zawodowej etiologii schorzenia.
Organy wskazały przy tym, że nie są kompetentne do wnikania w sposób i tryb badań orzeczniczych przeprowadzanych przez uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednostki służby zdrowia. Mają jedynie obowiązek kontrolować, czy wydana przez jednostkę orzeczniczą opinia wyjaśnia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czy jest rzeczowo i przekonująco uzasadniona. Gdy opinia odpowiada tym warunkom, co ma miejsce w opisywanej sprawie, stanowi podstawę do wydania decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, HP wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "orzeczenie lekarskie" może być wydane w oderwaniu od ustaleń dotyczących charakteru i warunków wykonywanej pracy Skarżącej, zawartych w prawidłowo sporządzonej, na skutek wyroku NSA karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, tymczasem prawidłowa wykładnia ww. przepisu sprowadza się do stwierdzenie, że podstawą do wydania "orzeczenia lekarskiego" oprócz badań, dokumentacji medycznej, powinny być ustalenia zawarte właśnie w prawidłowo sporządzonej karcie oceny narażenia zawodowego (...), zważywszy, że sporządzające przedmiotowe "orzeczenia lekarskie" jednostki medyczne faktycznie nie znają charakteru wykonywanej pracy, na konkretnym stanowisku, przez konkretnego pracownika;
2. § 8 ust 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, przez jego błędną wykładnię i uznanie, że organ wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub jej braku - jest związany orzeczeniem lekarskim, w zakresie ustalenia charakteru wykonywanej przez pracownika pracy i nie jest zobowiązany do wyjaśnienia wszystkich w tym zakresie rozbieżności pomiędzy "orzeczeniem lekarskim", a ustaleniami zawartymi w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, tymczasem organ nie tylko jest zobowiązany wyjaśnić ww. rozbieżności, ale prawidłowa wykładnia ww. przepisów winna sprowadzać się do stwierdzenia, że jednostki medyczne przy sporządzaniu "orzeczeń lekarskich", co do charakteru wykonywanej przez pracownika pracy, winny się kierować ustaleniami zawartymi w prawidłowo sporządzonej Karcie oceny narażenia zawodowego;
3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, m.in. poprzez nieprzeprowadzenie rzetelnej i jasnej opinii lekarskiej WOMP i [...], a więc takich która nie tylko wskazuje stanowisko biegłego w danej sprawie, ale także dokładnie wskazują dlaczego biegły takie stanowisko przedstawił, na jakim oparł się materiale dowodowym, publikacjach naukowych, w sytuacji, gdy dotychczas wydane opinie nie zawierają ww. koniecznych rzeczy, aby przypisać im statut rzetelności i nawet dla profesjonalisty jest nieweryfikowalna, co więcej tak naprawdę nie ma opinii [....], bowiem samo stwierdzenie, że podtrzymuje swoje stanowisko z pewnością nie można uznać za orzeczenie lekarskie - przy czym skarżąca była ostatnio badana w Klinice w lutym 2013 r., a później skarżąca w ogóle nie była badana przez lekarzy, w tym orzeczników WOMP w [....];
4. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenie wyrażającą się zwłaszcza w pominięciu dowodu z dokumentu, tj. Karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, sporządzonej na skutek wyroku NSA przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...], wskazującej, że, m.in. w [...] praca Skarżącej wymagała pracy w wymuszonej pozycji ciała, a przedmiotowa praca łączyła się z koniecznością wykonywania czynności podczas której była zmuszona ciągle trzymać obie ręce w powietrzu wykonując przy tym monotonne ruchy związane podtrzymywaniem, strzepywaniem i układaniem materiału pod maszynę;
5. art. 8, art. 107 § 3 k.p.a, poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanek przyjęcia, że Skarżąca nie wykonywała pracy wymagającej pozycji wymuszonej ze stale uniesionymi kończynami górnymi, pomimo zalegającej w aktach sprawy karty oceny narażenia zawodowego stwierdzająca, że m. in. w [...]. praca wymagała wymuszonej pozycji ciała, monotypii ruchów związanych z ciągłym (czyli stale) trzymaniem obu rąk w górze;
6. art. 10 § 1, art. 81 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uniemożliwienie Skarżącej wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, bowiem zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami nie spełnia dyspozycji wskazanych wyżej przepisów.
W odpowiedzi na skargę PPWIS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023r.259 dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę naruszenia prawa i przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art.134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na mocy art.145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3).
Poddając kontroli legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyżej opisanych Sąd doszedł do przekonania, że skarga okazała się niezasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że orzekanie w sprawie niniejszej odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2017r., akt II OSK 2576/15.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną i wskazaniami oznacza, że zarówno organy, jak i inne sądy, nie mogą formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz są zobowiązane do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Uwzględniając zasadę ekonomiki postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, sąd po to wyraża swoją ocenę prawną, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy zakres tej oceny nie był już przedmiotem kolejnego rozpoznania. Uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu (vide: wyrok NSA z 2 września 2016 r., II OSK 2971/14, dostępny w CBOSA).
Wobec treści art. 153 p.p.s.a., orzekając obecnie, sąd zobowiązany jest skontrolować, czy organ ponownie rozpoznający sprawę uwzględnił ocenę prawną i wskazania wynikające z wyroku. Dodać też należy, że zgodnie z art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powage rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia
Rozważania w niemniejszej sprawie należy rozpocząć od przypomnienia, że Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") wyrokiem z 9 czerwca 2017 r. sygn.. akt II OSK 2576/15 uchylił wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2015 r. II SA/Rz 52/15 oraz decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z 4 grudnia 2014r., nr SP.906.1.17.2013.AK i decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nr [...] z [...] września 2014r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podał, że Sąd I instancji nie uchybił przepisom postępowania, a stan faktyczny przyjęty przez ten Sąd jako podstawa rozstrzygnięcia nie został skutecznie podważony. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za prawidłowe przyjął ustalenia poczynione w obu decyzjach, że HP w trakcie świadczenia pracy nie byłą narażona na czynniki szkodliwe mogące powodować chorobę zawodowa, w szczególności nie wykonywała pracy wymagającej wymuszone pozycji ze stale uniesionymi kończynami górnymi, ani też wymagającej ciągłego podnoszenia i dźwigania ciężarów. Ustalenie to będące podstawą do oddalenia skargi pozostaje w sprzeczności z wynikami oceny narażenia zawodowego prowadzonej przez organ sanitarny I instancji. NSA odniósł się do orzeczeń jednostek medycyny pracy I i II instancji wywiódł, że orzeczenia wypowiadających się w sprawie jednostek medycznych, za podstawę stwierdzenia u Skarżącej przyjęły brak narażenia zawodowego mimo oczywistej sprzeczności w tym zakresie z ustaleniami organu I instancja ujętymi we wnioskach karty narażenia zawodowego. Okoliczność ta niewątpliwie wymagała wyjaśnienia czego nie dostrzegły ani orzekające w sprawie organy i Sąd I instancji oddalając skargę, mimo, że Skarżąca pracowała w warunkach narażenia zawodowego, co wynika z karty oceny narażenia zawodowego. NSA uznał, że wyrok Sądu I instancji oraz decyzje obu instancji są przedwczesne. Powyższe skutkowało uznaniem za usprawiedliwione zarzutów naruszenia prawa procesowego z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., za wyjątkiem art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu NSA wyjaśnił też, że to nie jednostka medyczna jest uprawniona do przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego, ale właściwy państwowy inspektor sanitarny, co wynika wprost z § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. NSA stwierdził też, że w orzeczeniu lekarskim nie można pominąć ustaleń poczynionych w toku postępowania mającego na celu ocenę narażenia zawodowego, ani też dokonywać odmiennych ustaleń w tym zakresie, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, to okoliczność ta wymaga bezwzględnego wyjaśnienia. Za przedwczesne NSA uznał zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. § 6 ust.1 i ust. 3 oraz § 8 rozporządzenia. NSA wskazał, że organ I instancji wyjaśni rozbieżności pomiędzy ustaleniami w zakresie sposobu wykonywania pracy przez HP przyjętymi w karcie oceny narażenia zawodowego i orzeczeniach lekarskich.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] w sporządził protokół z postepowania w sprawie choroby zawodowej 6 listopada 2017r. w [...], z którego wynika, że Skarżąca była zatrudniona od 14 kwietnia 2003r. do 30 listopada 2011r. W protokole zawarto opis czynności, które wykonywała Skarżąca w okresie zatrudnienia. Z opisu tego wynika, że Skarżąca pracowała na maszynie typu stębnówka (doszywanie metek, pliski polo, koronki, mocowanie końcówek lamówki i ramienia, doszycie sznurków do spodni). Do końca zatrudnienia pracowała na maszynie typu overlok. Praca rozpoczynała się od sprawdzenia maszyn, paczki z wykrojami przynosiła sama Skarżąca, według oświadczenia kadrowej to nie był obowiązek szwaczek.. Paczki miały wymiary: 36x38 cm i ważyły 3 kg i 150g oraz 56x58 cm i ważyły 5 kg 850g. W paczce było 20 sztuk wykrojników, a dzienna norma paczek wynosiła od 17 do 20 sztuk. Po wyciagnięciu wykrojników z paczki rozpoczynał się proces łączenia i zszywania poszczególnych elementów. Dłuższe elementy dla ich rozprostowania wymagały podniesienia rąk, strzepnięcia, ułożenia na ułożenie na stole i rozpoczęcie szycia. W pracy nie używa się nożyczek, gdyż maszyna ucina nitkę. Gotową sztukę odkłada się na tzw. koziołek. Te czynności są wykonywane przez 8 godz. z przerwą na śniadanie. W zakładzie szyje się szyje się odzież z materiałów lekkich i cienkich (pidżamy i koszule nocne). W trakcie całego zatrudnienia Skarżąca miała regularnie wykonywane badania profilaktyczne i w żadnym z orzeczeń lekarskich nie zawarto przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. W czasie pracy w firmie [...] s. z o.o. Skarżąca nigdy nie pracowała na stanowisku prasowania żelazkiem Problemy zdrowotne Skarżąca zaczęła zgłaszać przed zakończeniem pracy w firmie. Do protokołu dołączono też kartę narażenia zawodowego podczas wykonywanej pracy jako krawcowa.
Organ I instancji pismem z 17 listopada 2017r. wezwał Skarżącą do uzupełnienia wywiadu zawodowego. Na wezwanie stawił się 1 grudnia 2017r. pełnomocnik (syn) Skarżącej. W piśmie z 4 grudnia 2017r. sporządzonym w [....] złożyła wyjaśnienia przedstawiające sposób wykonywania pracy w poszczególnych zakładach pracy, w których była zatrudniona.
Skarżąca podała, że praktyczną naukę zawodu jako młodociany pracownik odbywała w prymitywnych warunkach, maszyny do szycia były nożne, prasowanie odbywało się na stale obitym kocem i materiałem lnianym przy użyciu materiału zamaczanego w wodzie i żelazkiem o wadze 5 kg. Wykonywano krawiectwo ciężkie. W spółdzielni "Odzież" też prowadzone było krawiectwo o profilu ciężkim , przy użyciu maszyn elektrycznych, ale takim samym system prasowania jak wyżej. Pasowanie było ważna czynnością, gdyż decydowało o końcowym produkcie (kostiumy, garnitury, kurtki, płaszcze, mundury) i zajmowało około 50% codziennego czasu pracy), co wymagało podnoszenia i przesuwania żelazka o wadze około 5 kg. Praca w zakładzie krawieckim [...]. Skarżąca podała, że wykonywane czynności przy szyciu wymagała ciągłego trzymania obu rąk w powietrzu i wykonywaniu monotonnych ruchów związanych z podtrzymywaniem, strzepywaniem i układaniem materiału pod maszyną overlock, co szczególnie obciążało barki. Czynności przygotowawcze, to jest noszenie paczek zawierające wykrojone elementy odzieży do szycia należy uznać za pracę potęgującą obciążenie barków. Czynności przygotowawcze wykonywane były na polecenie pracodawcy. Skarżąca stwierdziła, że gdyby nie przynosiła sobie ciężkich paczek, to nie miałaby co szyć. Praca na overlocku zajmowała około 7 godzin dziennie, a przynoszenie paczek około 30 minut. Maszyna na której pracował nie miała funkcji automatycznego obcinania nitek, co potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w [...] w przedmiocie wypowiedzenia umowy o pracę. Używanie do szycia maszyny starego typu bez automatycznego pozycjonowania igły do szycia i obcinania nitek łączyło się z mniejsza wydajnością i dużo większym obciążeniem narządów ruchu w powietrzu. Nie było też możliwości oparcia przedramion na blacie overlocka, gdyż korpus maszyny wystaje 20 cm ponad blat. Szycie odzieży z bawełny wymagało ciągłej korekcji ułożenia materiału, co mnożyło unoszenie rak do góry.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] pismem z 16 maja 2018r. przesłał do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [....] kartę narażenia zawodowego , którą uzupełniono o informacje Skarżącej związane ze sposobem wykonywania pracy, które mają potwierdzać wykonywanie pracy w pozycji wymuszonej związanej z ciągłym unoszeniem i trzymaniem rąk w górze. Dołączono też kserokopię wyroku NSA z 9 czerwca 2017r.
W piśmie z 27 marca 2020r. WOMP w [....] na podstawie ponownie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego stwierdził, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z pozycji 19/4 wykazu chorób zawodowych, gdyż wykonywane czynności były zróżnicowane tak jak przedstawiono to w karcie narażenia zawodowego. Treść pisma WOMP potwierdza, że oceną objęto cały okres pracy skarżącej jako krawcowej. W piśmie tym podano, że wykonywanie pracy krawcowej wiąże się z wielokrotnym powtarzaniem czynności w tej samej pozycji, co może powodować poczucie monotonii, jednak jest to obciążenie dynamiczne, które analizując pod względem fizjologii pracy jest korzystniejsze, gdyż wysiłek statyczny wymaga długotrwałego napięcia mięśni pogarszając ich funkcjonowanie i powodując szybsze zmęczenie. Wymuszona pozycja ciała w dużej mierze odnosi się do pracy w pozycji stojącej (prasowanie) lub siedzącej (szycie na maszynie). Skarżąca w czasie pracy (w ciągu zmiany roboczej) wykonywała szereg czynności naprzemiennie. Podczas szycia na maszynie wykonywała szereg operacji palcami rąk, podtrzymywanie, prowadzenie tkaniny, prostowanie tkaniny. Większość czynności wykonywała na wysokości klatki piersiowej (w pozycji siedzącej obsługuje się maszynę do szycia). Dochodziło też do zmiany pozycji, gdyż Skarżąca podała, że przynosiła paczki z wykrojnikami dziennej ilości od 17 do 20. WOMP podał, że przynoszone paczki o największej wadze miały masę 5 kg 850g. Przepisy dotyczące prac transportowych definiują dopuszczalne wartości obciążenia dla kobiet związane z przemieszczaniem lub podtrzymywaniem ładunków lub materiałów przez jednego pracownika wynosi 12 kg przy pracy stałej oraz 20 kg przy pracy dorywczej. W przypadku Skarżącej zarówno żelazko oraz przenoszone paczki nie przekroczyły przewidzianych przepisami maksymalnych dopuszczalnych ciężarów przenoszonych przez kobiety. Za pozazawodowym pochodzeniem choroby Skarżącej przemawia pojawienie się dolegliwości bólowych jako pierwszych w obrębie barku lewego u osoby praworęcznej, która podczas wykonywania czynności zawodowych była mniej obciążona. Prasowanie żelazkiem, czynności manipulacyjne precyzyjne przy szyciu w większości były wykonywane prawą ręką jako dominującą (karta narażenia zawodowego z maja 2018r.). Z dokumentacji poradni reumatologicznej i wpisu z 26 czerwca 2010 r. wpisano, że od roku pojawia się ból lewego stanu barkowego. WOMP podał, że u Skarżącej rozpoznano osteoporozę (podjęto leczenie farmakologiczne) i chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa. Podano też, że u osób w piątej dekadzie życia procesy odnowy i regeneracji przebiegają wolniej w związku ze spadkiem poziomu hormonów i innych chorób towarzyszących.
W dodatkowym wyjaśnieniu z 18 lutego 2021r. WOMP podał, że zakres czynności na stanowisku pracy Skarżącej był dość szeroki i nie koncentrował się tylko na określonej jednej wykonywanej czynności. Karty oceny narażenia zawodowego sporządzone kolejno 28.05.2012r., 28.05.2014r., 17.05.2018r. (uzupełniona zgodnie ze wskazaniami po wyroku NSA) opisują czynniki uciążliwe i czas ich oddziaływania na krawcową w środowisku pracy. W wyjaśnieniu stwierdzono, że Skarżąca pracowała w środowisku, w którym byłą narażona na niekorzystne czynniki, a każde stanowisko pracy i praca tam wykonywana pociąga za sobą ryzyko wystąpienia niepożądanych zdarzeń. W piśmie tym zawarto opis choroby zawodowej z z poz. 19/4 wykazu chorób zawodowych – przewlekłe zapalenia okołostawowe barku wywołane sposobem wykonywania pracy. Z opisu czynności wykonywanych jako krawcowa wynika, że górne kończyny nie były podnoszone powyżej 90o względem tułowia, co oznacza wykonywanie pracy z rękoma uniesionymi powyżej poziomu głowy. Takich czynności Skarżąca nie wykonywała, co jednoznacznie wynika z kart narażenia zawodowego. Czynności generujące uszkodzenie struktur barku w tym mechanizmie występują u włókniarek, pracowników budowlanych montujących przewody elektryczne w budynkach, sportowców (pływaków, miotaczy). Podczas szycia w pozycji siedzącej operacje są wykonywane na poziomie klatki piersiowej, niemożliwe jest wykonywanie czynności, które generowałyby ucisk na struktury ścięgien, mięśni i kaletek. Opisane czynności nie były wykonywane wystarczająco długo, aby wywołały uszkodzenie struktur. Nadto w przypadku Skarżącej czynności te były zróżnicowane, szycie prasowanie, przygotowanie stanowiska pracy, ręczne obcinania nitek, strzepywanie i wyrównywanie materiału, przynoszenie paczek z wykrojnikami. O pracy monotypowej można mówić, gdy te same czynności powtarzają się w ostępach krótszych niż pięć minut. Wykonywane czynności wyżej opisane nie są czynnościami monotypowymi, ze względu na ich różnorodność i czas ich wykonywania. Podano też, ze jednostki orzecznicze medycyny pracy I i II stopnia dysponują wiedzą w zakresie oceny środowiska pracy i dlatego podnoszona kwestia braku znajomości środowiska pracy jest nieuzasadniona.
[....] w piśmie z 28 czerwca 2021r. poinformował, że po ponownej analizie zebranych dowodów w sprawie podtrzymał stanowisko dotyczące braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u HP pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku z poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych.
Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023r. poz. 1465), dalej jako Kodeks pracy lub k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z brzmienia tego przepisu wynika, że przedmiotem analizy przy rozpoznaniu choroby zawodowej powinny być warunki pracy. Znaczenie dla rozstrzygnięcia ma stwierdzenie występowania czynników szkodliwych w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy. W przypadku potwierdzenia ekspozycji na narażenie z uwzględnieniem specyfiki schorzenia, można przyjąć wysokie prawdopodobieństwo zawodowego podłoża choroby. Występowanie czynnika narażającego na powstanie schorzenia także poza środowiskiem zawodowym nie przesądza o tym, że rozpoznana choroba zawodowa nie może być stwierdzona.
Zgodnie z delegacją ustawową z art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11k.p. Radę Ministrów zobowiązana do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zawodowych, okresu czasu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, a także sposobu i trybu postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych.
W myśl § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022r. poz. 1836), dalej: "rozporządzenie" - narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy - określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego. Przepis ten wskazuje co należy uwzględnić przy ocenie sposobu wykonywania pracy, ale nie wymaga od organu przeprowadzania szczegółowych pomiarów co do stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym lub chronometrażu czynności danego pracownika. Czas w jakim realizowane są czynności powtarzalne czy ocena stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym mogą zostać ustalone w oparciu o różne źródła dowodowe. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy inspekcji sanitarnej w zakresie swojej właściwości wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, zasadnie przyjmując, że nie istnieją przesłanki do rozpoznana u Skarżącej choroby - przewlekła choroba układu ruchu wywołana sposobem wykonywania pracy (przewlekłe zapalenie okołostawowe barku) - wywołana została sposobem wykonywania pracy. Wbrew zarzutom skargi nie doszło do naruszenia powołanych w niej przepisów k.p.a. i art. 2351 kodeksu pracy oraz § 6 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia. Prowadzone postępowanie wyjaśniające jednoznacznie potwierdza, że organy orzekające dążyły do obiektywnego ustalenia etiologii zawodowej schorzenia medycznego, które wystąpiło u Skarżącej od samego początku czyli od zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, co nastąpiło 12 października 2011r.
Wskazać należy, że § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w poczet materiału dowodowego zalicza obligatoryjnie dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika. Przepis ten dopuszcza także inne środki dowodowe, które podlegają swobodnej ocenie organu. Przy czym, na zasadzie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie zaś do § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Organ I instancji skorzystał z tej możliwości, bo wystąpił dodatkowo, mając na względzie zalecenia wyroku NSA o wyjaśnienie o dodatkowe wyjaśnienie i uzasadnienie do jednostki medycznej I instancji, a następnie do jednostki medycznej II instancji.
Na szczególną uwagę zasługuje wyjaśnienie udzielone w piśmie WOMP w [...] z 18 lutego 2021r., w którym precyzyjnie i odniesiono się do wszystkich czynności wykonywanych przez Skarżącą w całym okresie pracy jako krawcowej. Określono też szczegółowy zakres czynności, które Skarżąca wykonywała u różnych pracodawców. W określeniu tych czynności miała czynny udział Skarżąca i jej pełnomocnik. Jednostki medycyny pracy wykazały brak związku przyczynowego pomiędzy wykonywaniem pracy w warunkach mogących potencjalnie narażających na chorobę, ale wykluczyły, że powstanie schorzenia można przypisać czynnościom, wykonywanych podczas pracy. Bez wpływu na wynik sprawy jest okoliczność, czy noszenie paczek było dobrowolnie wykonywane przez Skarżąca, czy też na polecenie przełożonych, to waga paczek mieściła się w dopuszczalnym ciężarze określonym dla kobiet.
Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia. Nie mogło odnieść skutku podważanie w skardze opinii wydanych przez jednostki medycyny pracy i zarzucanie braku znajomości charakteru pracy. W szczególności jest to niezasadny zarzut w stosunku do [...], gdyż miasto to jest kolebką przemysłu tkackiego, włókienniczego i krawieckiego.
W przedmiotowej sprawie, z zachowaniem wskazanego wyżej trybu postępowania, kierując się wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z 9 czerwca 2017r., II OSK 2576/15 stwierdzono u Skarżącej brak choroby zawodowej z poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych. Zgodzić się w świetle zgromadzonego materiału dowodowego z poglądem zawartym w zaskarżonej decyzji, że w środowisku pracy Skarżącej nie wystąpiło narażenie zawodowe dające podstawy do rozpoznania choroby zawodowej wnioskowanej przez Skarżącą. Oznacza to, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego między schorzeniem, a narażeniem zawodowym.
Sąd nie dopatrzył się podstaw do kwestionowania prawidłowości opinii kompetentnej placówki medycznej. Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, podjęte przez uprawnionego lekarza jednostki orzeczniczej, ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do zaprzeczenia wynikom badań lub zdiagnozowania odmiennego schorzenia. Obie jednostki orzecznicze wydające powyższe orzeczenia w sprawie były zatem jednomyślne co do faktu, że całokształt przeprowadzonych badań, przy uwzględnieniu danych z dostępnej dokumentacji medycznej oraz narażenia zawodowego, nie dają podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Przede wszystkim lekarze orzecznicy nie powiązali występującego u Skarżącej schorzenia z pracą zawodową. W niniejszej sprawie organy administracyjne były zatem związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie miały żadnych podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia jest odmienny niż stanowią o tym wyniki badań zawarte w orzeczeniach lekarskich.
Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ocenie dowodowej w zakresie zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 §3 k.p.a. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponują środkami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć.
Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.