II SA/Rz 1003/25

II SA/Rz 1003/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Kłoda-Szeliga
Maria Mikolik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 16 ust. 6-7, art. 30 ust. 2, ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2021 poz 291
art. 138 ust. 6
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 14 maja 2025 r. nr SKO.4111/78/2025 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 6 marca 2025 r. nr SR.000056.2025.7078.BS.
Uzasadnienie
II SA/Rz 1003/25
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi S.K. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium") z dnia 14 maja 2025 r. nr SKO.4111/78/2025 wydana w przedmiocie umorzenia postępowania.
W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.").
Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z dnia 1 września 2005 r. nr SR/Z-4062/6399/636/2005 przyznał S.K. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 września 2005 r. na stałe. Decyzja ta stała się ostateczna. Kolejnymi decyzjami powyższa decyzja była zmieniana w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku.
W związku z powzięciem informacji, że skarżący od 1 czerwca 2018 r. ma przyznane prawo do dodatku pielęgnacyjnego Prezydent decyzją z 14 listopada 2024 r. nr ŚS-0.5131.1.006613.2024.7078.RW, uchylił z urzędu decyzję z 1 września 2005 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego bezterminowo. Decyzja ta stała się ostateczna.
Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, który został przekazany do SKO celem rozpoznania.
Jednocześnie Prezydent wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dokonanie zwrotu wypłaconego skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1.06.2018 r. do 31.08.2024 r., tj. za okres, za który wymieniony otrzymał również dodatek pielęgnacyjny, w łącznej wysokości 15 496,76 zł.
ZUS w piśmie z 5.12.2024 r. poinformował organ o realizacji potrącenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca stycznia 2025 r.
W dalszej kolejności S.K. zwrócił się do Prezydenta o umorzenie kwoty pobranego zasiłku pielęgnacyjnego ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jego sytuacji życiowej, materialnej, dochodowej, zdrowotnej.
Decyzją z dnia 6 marca 2025 r. nr ŚS-F.000017.2025.7078.BS Prezydent umorzył postępowania w sprawie wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego.
Organ wyjaśnił, że w aktualnym stanie prawnym kompetencje do rozliczenia wypłacanego zasiłku pielęgnacyjnego za okres jednoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego mają wyłącznie organy emerytalno-rentowe. Sprawa ta została wyłączona z właściwości organów administracyjnych i sądów administracyjnych, co wynika z art. 16 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. - dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z tym przepisem osobie której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres za który wypłacano zasiłek pielęgnacyjny ZUS lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłacanego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy właściwego organu.
Organ wyjaśnił także, że decyzja z dnia 14 listopada 2024 r. uchyliła wyłącznie decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki do jego dalszego popierania. Nie stanowiła ona podstawy do dochodzenia zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego w zbiegu z pobraniem dodatku pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że brak jest podstaw do wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązania do ich zwrotu. Przyznanie dodatku pielęgnacyjnego za ten sam okres, za który wypłacany był wcześniej zasiłek pielęgnacyjny nie mieści się w definicji "nienależnie pobranego świadczenia" określonej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. Tylko w przypadku gdy wydana została decyzja w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organ może zastosować art. 30 ust. 9 u.ś.r. umarzając kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego. Z uwagi jednak na brak przedmiotu postępowania w postaci ustalonych decyzją organu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organ zobligowany był do umorzenia postępowania wszczętego takim wnioskiem, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
W odwołaniu od tej decyzji S.K. zwrócił się o jej uchylenie i umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego ze względu na jego trudną sytuację życiową, stan zdrowia, niepełnosprawność i ponoszone wydatki.
W jego ocenie decyzja organu I instancji nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Podkreślił, że brak wydania decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych nie pozbawia organu właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi, np. w postaci umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 14 maja 2025 r. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium podzieliło w całości ustalenia organu I instancji. Powołując się na art. 16 ust. 6-7 u.ś.r. wyjaśniło, że organ rentowy po uzyskaniu stosownej informacji o zbiegu pobierania przez uprawnionego konkurencyjnych świadczeń w postaci zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego za ten sam okres, ma obowiązek zastosowania instytucji potrącenia uregulowanej w art. 16 ust. 7 u.ś.r. Potrącenie na podstawie tego przepisu pobranych tytułem zasiłku pielęgnacyjnego kwot za okres za który przyznano dodatek pielęgnacyjny następuje z mocy prawa i przepis ten stanowi bezpośrednią podstawę do dokonywania potrąceń. Kolegium wyjaśniło także, że wprowadzenie nowych przepisów dotyczących sposobów rozliczeń pomiędzy dwoma organami miało na celu uproszczenie tych procedur. Sprawa zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego została wyłączona z kognicji organów i sądów administracyjnych. Od decyzji ZUS dokonujących pomniejszenia świadczeń emerytalno-rentowych na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Organ, który decyzją przyznał stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, powinien ją uchylić. Dodatkowo winien wystąpić do ZUS o zwrot kwoty odpowiadającej wysokości wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego.
Kolegium podkreśliło, że istotny w sprawie jest fakt, że w konsekwencji uproszczenia procedur przepisy u.ś.r. nie statuują kompetencji organu do stosowania instytucji dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń o jakiej mowa w art. 30 u.ś.r. W tym stanie rzeczy organ nie wydaje decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W przypadku braku podstaw do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie może znaleźć również zastosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r. dotyczący możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń.
Kolegium stwierdziło, że wobec braku przedmiotu sprawy a mianowicie stwierdzonej decyzyjnie nienależności świadczenia, które można umorzyć postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu.
S.K. złożył skargę na tę decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając istotne naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 30 ust 9 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 105 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie braku przedmiotu sprawy tj. stwierdzonej decyzyjnie nienależności świadczenia, które można by umorzyć, w sytuacji gdy brak było podstawy do takiego przyjęcia. Wskazał także na naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organy oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w szczególności poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organy do poczynienia w zaskarżonej decyzji nieuprawnionych ustaleń faktycznych i błędnej interpretacji zaistniałego stanu sprawy przez wzgląd na mające zastosowanie przepisy prawa.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta i umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zwrócił się także o wstrzymanie przez Sąd realizacji przez ZUS potrącenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego oraz o zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący uznał stanowisko organu odwoławczego za nieprawidłowe. Wskazał, że z orzecznictwa NSA i WSA wynika, że uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane, zostało przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r. Zatem niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi np. w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji braku kognicji sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma przy tym podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie można zgodzić się z poglądem, że w przypadku do którego odnosi się art. 16 ust. 6-8 u.ś.r. niedopuszczalne jest zastosowanie rozwiązań o jakich mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., w szczególności możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń.
W odpowiedzi na skargę SKO zwróciło się o jej oddalenie i podtrzymało twierdzenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Z akt administracyjnych (w tym akt organu I i II instancji dołączonych do sprawy objętej odrębną skargą S.K. o sygn.. II SA/Rz 1004/25) wynika bezspornie, że od 1.06.2018 r. skarżący uzyskał prawo do dodatku pielęgnacyjnego, wypłacanego wraz z emeryturą, pobierając jednocześnie przyznany uprzednio bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny. Ujawnienie tego faktu przez ZUS stało się podstawą wydania decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2024 r., wydanej w oparciu m. in. o art. 16 ust. 6 i 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Jednocześnie Prezydent zwrócił się do ZUS o zwrot wypłaconego skarżącemu zasiłku za okres 1.06.2018 r. – 31.08.2024 r. w łącznej wysokości 15 496.76 zł, a ZUS Oddział w [....] poinformował, że będzie potrącał kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego ze świadczenia emerytalnego skarżącego, począwszy od stycznia 2025 r.
Zgodnie z powołanym w ww. decyzji art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
Art. 16 w ust. 7 stanowi natomiast, że osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Regulację tę dopełnia ust. 8, który stanowi, że przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie kwoty pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres 1.06.2018 r. – 31.08.2024 r. w łącznej wysokości 15 496.76 zł, powołując się na przesłanki dotyczące szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, wskazane w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Organy orzekające w sprawie uznały, że w przypadku pobrania zasiłku pielęgnacyjnego równocześnie z dodatkiem pielęgnacyjnym wypłacanym wraz z emeryturą lub rentą, organ nie wydaje decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w przypadku braku podstaw do wydania takiej decyzji nie może znaleźć również zastosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r. dotyczący możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń. Również wydana w rozpoznawanej sprawie decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2024 r. uchyliła wyłącznie decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki do jego dalszego pobierania, nie stanowiła natomiast rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązania do ich zwrotu.
Organy wywodzą, że przyznanie dodatku pielęgnacyjnego za ten sam okres, za który wypłacany był wcześniej zasiłek pielęgnacyjny nie mieści się w definicji "nienależnie pobranego świadczenia" określonej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. Skoro zatem wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, to z uwagi na brak przedmiotu postępowania w postaci ustalonych decyzją nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organ umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
W ocenie Sądu stanowisko organów prowadzące do umorzenia postępowania jest nieprawidłowe.
Zagadnienie prawne jakie wyniknęło na gruncie niniejszej sprawy dotyczy możliwości zastosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r. przewidującego umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sytuacjach opisanych przewidzianych w art. 16 ust. 6-8 u.ś.r.
Kwestia ta była już przedmiotem uwagi NSA i sądów administracyjnych - w wyroku z dnia 12.01.2022 r., I OSK 918/21 NSA wskazał, że zgodnie z art. 138 ust. 6 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.) organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 1, lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Z cytowanego przepisu wynika uprawnienie organu rentowego do uwolnienia od zapłaty kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego. Kompetencja organu rentowego określona w cytowanym art. 138 ust. 6 nie obejmuje umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłek ten nie stanowi bowiem świadczenia emerytalno-rentowego.
Zastosowany przez organ rentowy art. 16 ust. 7 u.ś.r. normuje jedynie sposób potrącania przez ten organ z wypłaconego uprawnionej osobie należnego świadczenia emerytalnego wraz z należnymi dodatkami kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego ustalonego i faktycznie wypłaconego.
Natomiast organem wyłącznie właściwym do rozstrzygania kwestii związanych z zasiłkiem pielęgnacyjnym, jako nienależnie pobranym, jest burmistrz (prezydent, wójt), bowiem tylko ten organ jest władny rozstrzygać o zasiłku pielęgnacyjnym. Zakres kompetencji organu emerytalno-rentowego, w tym określony w art. 138 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczący jedynie świadczeń emerytalno-rentowych, nie uprawnia do podejmowania jakichkolwiek rozstrzygnięć wobec zasiłku pielęgnacyjnego, jako świadczenia rodzinnego. O ile więc formalna właściwość do rozstrzygania o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego została w art. 30 ust. 9 u.ś.r. powiązana z uprzednim wydaniem przez organ administracji decyzji o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, o tyle w sytuacjach przewidzianych w art. 16 ust. 6-8 u. ś. r. niewydanie takiej decyzji nie ma znaczenia dla ustalenia jego właściwości do rozstrzygania w sprawie m.in. o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Jak stwierdził NSA w omawianym wyroku, uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało bowiem przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r.
W takich sprawach niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie np. umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji tego także sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może bowiem być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia. Poglądu zawarty w cyt. wyroku NSA z dnia 12.01.2022 r. został powszechnie zaaprobowany i jest prezentowany w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 28.12.2023 r., I OSK 2183/22, wyroki WSA w Lublinie z dnia 20.03.2025 r., II SA/Lu 869/24, WSA w Poznaniu z dnia 6.03.2025 r., II SA/Po 797/24), podziela go też skład orzekający w niniejszej sprawie.
Taką relację przepisów art. 16 ust. 7 u.ś.r. oraz art. 30 ust. 2 u ś.r. przedstawił też WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 3.03.2022 r., II SA/Rz 1797/21, wskazując, że regulacja art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Dotyczy jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której zasiłek pielęgnacyjny został pobrany jednocześnie z tożsamym, co do jego celu, świadczeniem (dodatkiem pielęgnacyjnym), a więc z naruszeniem zasady określonej w art. 16 ust. 6 u.ś.r.
Art. 16 ust. 7 u.ś.r. rozstrzyga też w sposób odmienny niż określa to art. 30 ust. 1 u.ś.r., sposób zwrotu tego świadczenia - odpowiedni organ emerytalny lub rentowy przekazuje kwotę odpowiadającą wysokości zasiłku pielęgnacyjnego na rachunek bankowy organu właściwego, co z woli ustawodawcy uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (ar. 16 ust. 8 u.ś.r.).
Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa i przenosząc je na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić wypadnie, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 6 marca 2025 r. wydane zostały z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r. i art. 30 ust. 9 u.ś.r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Organ nie rozpoznał bowiem merytorycznie wniosku skarżącego o umorzenie, wadliwie przyjmując, że jest on bezprzedmiotowy.
Z wszystkich tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.