II SA/Po 910/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzje SKO odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi, uznając, że kwestia własności nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. należy do właściwości sądów powszechnych, a nie organów administracji.
Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi z 1954 r., wskazując, że grunt stanowił własność prywatną, a nie Skarbu Państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania, uznając, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego. WSA w Poznaniu uchylił decyzje SKO, stwierdzając, że spory o własność nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN, zwłaszcza gdy dotyczyły osób, które nie podlegały jego zastosowaniu (np. z powodu rehabilitacji), należą do właściwości sądów powszechnych, a nie organów administracji.
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi z grudnia 1954 r., wydanego na rzecz S. Ż. przez Przewodniczącego Powiatowej Rady Ziemskiej. Wnioskodawcy, D. B., G. B. i H. L., twierdzili, że objęty aktem grunt rolny o powierzchni 13,16 ha we wsi C. stanowił własność prywatną P. L., a nie Skarbu Państwa, i w związku z tym akt nadania jest nieważny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dwukrotnie odmawiało wszczęcia postępowania, argumentując, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa, a nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu PKWN z 1944 r. o reformie rolnej. WSA w Poznaniu uchylił zaskarżone decyzje SKO, uznając, że kwestia ustalenia, czy dana nieruchomość podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej, a tym samym czy przeszła na własność Skarbu Państwa, w przypadku gdy dotyczy to nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej (art. 2 ust. 1 lit. b dekretu), należy do właściwości sądów powszechnych, a nie organów administracji. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym jedynie w przypadku nieruchomości określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przewidziano możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej. Wobec tego, że sprawa dotyczyła ustalenia prawa własności, które jest instytucją prawa cywilnego, postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe, a SKO powinno było je umorzyć na podstawie art. 105 §1 kpa. Sąd uchylił zatem decyzje SKO i poprzedzającą ją decyzję, stwierdzając, że nie podlegały one wykonaniu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji nie jest właściwy. Spory dotyczące prawa własności nieruchomości, które potencjalnie przeszły na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu o reformie rolnej, należą do właściwości sądów powszechnych, chyba że przepis szczególny wyraźnie przekazuje je do kompetencji organów administracji (co dotyczyło tylko określonych kategorii nieruchomości).
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kwestia ustalenia prawa własności jest sprawą cywilną, a spory w tym zakresie należą do właściwości sądów powszechnych. Orzekanie przez organy administracji było dopuszczalne jedynie w ściśle określonych przypadkach (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu), a sprawa dotyczyła innej kategorii nieruchomości (art. 2 ust. 1 lit. b dekretu). Wobec tego postępowanie administracyjne było bezprzedmiotowe.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
Dz.U. 1944 nr 4 poz 17 art. 2 § 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Pomocnicze
Dz.U. 1944 nr 4 poz 17 art. 2 § 1e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
k.p.a. art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
k.p.a. art. 127 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
k.p.a. art. 157 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
k.p.a. art. 157 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
k.p.c. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
k.p.c. art. 2 § 3
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51 § 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
p.p.s.a. art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
p.p.s.a. art. 269 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
p.p.s.a. art. 105 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. Nr 153, poz. 1269 art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 art. 1
Ustawa z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych
Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 art. 2
Ustawa z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kwestia ustalenia prawa własności nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. należy do właściwości sądów powszechnych, a nie organów administracji. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi stało się bezprzedmiotowe z uwagi na niewłaściwość organu.
Odrzucone argumenty
Argumentacja SKO o braku interesu prawnego skarżących. Argumentacja SKO, że nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu PKWN.
Godne uwagi sformułowania
Prawo własności jest instytucją prawa cywilnego i spory (roszczenia) dotyczące własności są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 kpa. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego o której stanowi art. 105 §1 kpa oznacza ,że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego , a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty.
Skład orzekający
Aleksandra Łaskarzewska
przewodniczący
Elwira Brychcy
sprawozdawca
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości sądu administracyjnego i sądów powszechnych w sprawach dotyczących interpretacji przepisów o reformie rolnej i prawa własności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. oraz późniejszej rehabilitacji właściciela.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych przepisów o reformie rolnej i ich wpływu na współczesne spory o własność, co może być interesujące ze względu na kontekst historyczny i prawny.
“Czy dekret o reformie rolnej nadal wpływa na spory o własność? WSA rozstrzyga o właściwości sądu.”
Dane finansowe
WPS: 13,16 ha
Zdanie odrębne
Maria Rzążewska
Sędzia NSA Maria Rzążewska w zdaniu odrębnym do uchwały 7 sędziów NSA wskazała, że przejęcie majątku przez Skarb Państwa z mocy prawa, bez aktu deklaratoryjnego i bez uregulowania rozstrzygania sporów o własność, oznacza, że spory te mogą być rozstrzygane tylko przez sądy powszechne, chyba że przepis szczególny wyłącza drogę sądową.
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 910/09 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2010-02-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2009-12-10 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Elwira Brychcy /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6169 Inne o symbolu podstawowym 616 Hasła tematyczne Nieruchomości Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 1944 nr 4 poz 17 art. 2 ust. 1 i 1e Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071 art. 28, art. 127 par. 1, art. 157 par. 2 i 3 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity Dz.U. 1964 nr 43 poz 296 art. 2 par. 1 i 3 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Dz.U. 1945 nr 10 poz 51 par. 5 ust. 1 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c, art. 152, art. 269 par. 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010r. z udziałem Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu sprawy ze skargi D. B., G. B., H. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) nr (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ E.Brychcy /-/ A.Łaskarzewska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak Uzasadnienie UZASADNIENIA Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856) oraz art. 157 §3 kpa w zw. z art. 17 pkt 1 kpa odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie nieważności aktu nadania ziemi o obszarze 13,16 ha położonej we wsi C. wydanego w grudniu 1954r., nr [...], na rzecz S. Ż. przez Przewodniczącego Powiatowej Rady Ziemskiej w M. i Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M . Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało, że D. B. i G. B., a następnie H. L. wnieśli o stwierdzenie nieważności powyższej opisanego aktu nadania ziemi na rzecz S. Ż . Wnioskodawcy jako przyczynę nieważności aktu nadania ziemi wskazali, iż w dniu wydania powołanego aktu objęty nim grunt rolny stanowił własność P. L., a nie Skarbu Państwa. Kolegium argumentowało, że w świetle art. 156 §1 kpa nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. Kolegium podało, że wnioski wnioskodawców nie mogą zostać rozpatrzone, bowiem nie pochodzą od strony. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego może wyłącznie być podmiot, którego interes prawny lub obowiązek prawny wynika z przepisów prawa administracyjnego materialnego. Wnioskodawcy nie wskazali przepisów, z których wywodzą swoją legitymację do udziału w sprawie. Działka nr [...] (jako wchodząca w skład gospodarstwa rolnego P. L.) została przejęta z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zatem H.L. nie nabył praw do działki nr [...] w drodze dziedziczenia, gdyż działka ta wraz z całym gospodarstwem, jeszcze za życia P. L., przeszła na własność Skarbu Państwa. Wobec powyższego H. L. nie mógł skutecznie zbyć w drodze umowy notarialnej z dnia 22 września 2004r. działki nr [...] na rzecz D. B . i G. B . Wnioskodawcy musieliby skutecznie odwrócić skutek, który z mocy prawa wywołany został wejściem w życie dekretu PKWN, aby otworzyć drogę do kwestionowania późniejszych decyzji dotyczących działki oznaczonej obecnie nr [...]. D. B., G. B. i H. L. wnieśli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazali, że kwestionowanym aktem administracyjnym objęte było prywatne gospodarstwo rolne P.L., co wynika z odpisu księgi wieczystej KW C. Tom II Karta [...], gdzie P. L. wpisany jest jako właściciel działki. Zdaniem wnioskodawców to Kolegium winno wykazać, że w przypadku zrehabilitowanego P. L. jego działka nr [...] została przejęta z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wnioskodawcy podnosili, że obywatele polscy, którzy w czasie okupacji podpisali tzw. "Volkslisty", pozbawiani byli władania i zarządu nad swoją nieruchomością, ale nie tracili oni automatycznie z mocy prawa swej własności w dniu wejścia w życie dekretu PKWN, a dopiero wskutek orzeczenia stosowanej Komisji Ziemskiej lub Sądu poprzedzonego odpowiednim postępowaniem. W odniesieniu do P. L. brak jest jakiegokolwiek ówczesnego dokumentu, który mógłby o tym świadczyć i nie został on wykreślony z księgi wieczystej C. Tom II Karta [...], bo nigdy nie utracił prawa własności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2006r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi o obszarze 13,16 ha położonej we wsi C. wydanego w grudniu 1954r., nr [...], na rzecz S. Ż. przez Przewodniczącego Powiatowej Rady Ziemskiej w M. i Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M., działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 §3 kpa, art. 157 §2 i 3 pkt 1 kpa w zw. z art. 28 kpa i art. 17 pkt 1 kpa utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję Kolegium z dnia [...] sierpnia 2006r. Kolegium Odwoławcze wskazało, że w myśl treści art. 28 kpa odwołujący się mają niewątpliwie interes faktyczny. Posiadanie interesu faktycznego nie wystarcza do uznania za stronę postępowania, ponieważ przymiot strony posiadają osoby legitymujące się interesem prawnym lub obowiązkiem. Kolegium przytoczyło poglądy orzecznictwa sądowego, zgodnie z którymi pojęcie strony wiąże się wyraźnie z interesem prawnym lub obowiązkiem wyprowadzonym z konkretnie oznaczonego przepisu prawa administracyjnego, który może stanowić podstawę do sformułowania interesu prawnego lub obowiązku danego podmiotu. Posiadanie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnego obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby. Wobec powyższego Kolegium wskazało, że z dniem wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomość stanowiąca wcześniej własność P. L. (osoby, która podpisała Volkslistę) przeszła ex lege na własność Skarbu Państwa i to Skarb Państwa dysponował tą nieruchomością przekazując ją z dniem 25 marca 1946r, w zarząd S. Ż . Mimo rehabilitacji w 1947r. nieruchomość nie została P.L. zwrócona. Skarżący zarzucili, że Kolegium w zaskarżonej decyzji nie odniosło się do treści nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 1 lutego 2006r. ([...]) dotyczącego uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem rzeczy. Zdaniem skarżących powyższy wyrok jednoznacznie potwierdza, że aktami administracyjnymi objęte było prywatne gospodarstwo rolne P. L . Zdaniem Kolegium powołany wyrok potwierdza zasadność stanowiska o braku u wnioskodawców przymiotu strony, albowiem sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że D. B. i G. B. zawarli umowę sprzedaży spornej działki z osobą, która nie była jej właścicielem i która nie nabyła jej w drodze dziedziczenia po P. L. i jego małżonce, gdyż ten jeszcze za życia utracił do niej wszelkie prawa na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym pozwani nie nabyli własności spornej działki. Wobec powyższego H. L. nie nabył praw do działki nr [...] w drodze dziedziczenia. Działka ta, wraz z pozostałą częścią nieruchomości, jeszcze za życia P. L. przeszła na własność Skarbu Państwa, nie wchodziła więc do masy spadkowej po P. L. i nie mogła być przez jego spadkobierców skutecznie zbyta w drodze umowy notarialnej na rzecz wnioskodawców. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli D. B., G. B. i H. L. domagając się zmiany decyzji i stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi z grudnia 1954r. oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazali, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2002r. (sygn. akt II CKN 273/01) zgłoszenie przynależności do narodowości niemieckiej, także na terenie Generalnego Gubernatorstwa, nie jest równoznaczne z zakwalifikowaniem do kategorii obywateli polskich narodowości niemieckiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN o reformie rolnej. Nadto z innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że powołany dekret nie miał zastosowania w stosunku do P. L., co oznacza, że jego 3,5 ha gospodarstwo rolne w C. i K. nie było przeznaczone na cele reformy rolnej. Następnie skarżący kwestionowali ustalenia sądów powszechnych i Kolegium, że utrata władania i zarządu nad nieruchomością jest tym samym, co utrata prawa własności. Wskazali, że posiadają interes nie tylko faktyczny, ale i prawny w prowadzonym postępowaniu, gdyż sporna nieruchomość nadal figuruje w księdze wieczystej C. Tom II k. [...], jako własność P. L. i tym samym H.L. jako jego spadkobierca pozostaje stroną postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o oddalenie skargi podnosząc, że po przeanalizowaniu sprawy nie znalazło podstaw do jej uwzględnienia we własnym zakresie. Podtrzymało nadto swoją argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi z grudnia 1954r. Skarżący wskazali, że złożyli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2007r. ([...]) w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 125 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), z uwagi na fakt, że prawomocne orzeczenie, które zapadnie w postępowaniu przed sądem powszechnym w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym będzie stanowić podstawę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 6 lutego 2008r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2007r. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stenem prawnym i przekazał sprawę do ponownego rozstrzygnięcia temu Sądowi. Sąd Najwyższy wskazał, że trafny i przesądzający jest zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 dekretu PKWN przez przyjęcie, że poprzedni właściciel przedmiotowej nieruchomości był jedną z osób, o których mowa w tym przepisie. Jeżeli bowiem władza publiczna, działając w ramach ustawowych kompetencji uznała, że dana osoba nie dopuściła się czynu, z którym związane było m.in. nabycie jej majątku z mocy samego prawa przez Skarb Państwa w trybie dekretu, to oznacza, że w chwili jego wejścia w życie brak było przesłanek do jego zastosowania wobec tej osoby. To z kolei oznacza, że przepisy te, w tym stanie faktycznym nie wywołały skutku prawnego. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podjął zawieszone postępowanie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący poprzez swojego pełnomocnika wnosili i wywodzili, jak w skardze. Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o oddalenie skargi, podając ,że nie sposób przyjąć, że po stronie skarżących występuje interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa. Niniejsze postępowanie powinien poprzedzać proces cywilny wytoczony przez spadkobiercę P. L. o ustalenie, że w istocie działka nr [...] nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa z mocy dekretu. Poddał pod rozwagę Sądu właściwość organu administracji w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, rozstrzygając w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). W tym zakresie w ocenie Sądu skarga okazała się zasadna chociaż z innych względów niż w niej podniesiono. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący w zgłoszonym w zawisłym postępowaniu administracyjnym żądaniu domagają się przesądzenia, że nie nastąpiło przejście własności działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa, albowiem jak wynika ze zgromadzonych akt administracyjnych sprawy (wniosek zrehabilitowanego P. L. o zwrot gospodarstwa k. 22) i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2008r. władza publiczna uznała, ze P.L. nie dopuścił się czynu, z którym związane było m.in. nabycie jego majątku z mocy samego prawa przez Skarb Państwa w trybie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 4, poz. 17), co oznacza, że w chwili wejścia w życie dekretu brak było przesłanek do jego zastosowania. Dekret PKWN wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 13 września 1944r., z tym dniem wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły z mocy prawa bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. W dniu 29 marca 1945r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. (Dz.U. Nr 10, poz. 51), które przez swój zakres faktycznie stało się uzupełnieniem dekretu PKWN. W §5 ust. 1 tego rozporządzenia orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, zatem przewidziano możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej. W oparciu o treść art. 269 §1 p.p.s.a. Sąd w niniejszej sprawie podziela tezy uchwały 7 sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006r. (I OPS 2/06) zgodnie z którymi zapis §5 rozporządzenia był konieczny w celu identyfikacji, do której kategorii nieruchomości ma mieć zastosowanie tryb administracyjny, gdyż art. 2 ust. 1 dekretu w punktach od a) do e) określa pięć kategorii nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej, wyodrębnionych według kryteriów podmiotowych i przedmiotowych. W każdej z tych kategorii nieruchomości, wyodrębnionej w oddzielnej jednostce redakcyjnej (punkcie), określono różne przesłanki i kryteria, które decydują o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej. Tylko jedna z tych kategorii nieruchomości, wymienionych pod literą e), a która nie dotyczy nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, została poddana możliwości orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym czy podlega działaniu przepisów dekretu. Nadto wskazać należy, że zakres orzekania na podstawie §5 ust. 1 rozporządzenia nie wynika z samego tego przepisu ani z samego punktu oznaczonego literą e) w art. 2 ust. 1 dekretu, lecz z całości obu tych przepisów, z pełnego ich brzmienia. Prawo własności jest instytucją prawa cywilnego i spory (roszczenia) dotyczące własności są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 kpa. Zgodnie jednak z art. 2 §1 i 3 kpc rozpoznawanie spraw cywilnych należy do sądów powszechnych, chyba że na mocy przepisów szczególnych zostały przekazane do właściwości innych sądów lub organów (por. post. SN z dnia 2 października 1967, I CZ 74/67, OSNC 1968, nr 12, poz. 211, wyr. SN z 16 maja 2002r., IV CKN 1071/00, Biul. SN 2003, nr 1, poz. 9). Takim szczególnym przepisem przekazującym do kompetencji organu administracji publicznej orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 dekretu jest właśnie przepis §5 ust. 1 rozporządzenia wskazujący, iż na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Taki natomiast przypadek nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, w której przyjmowano, że zastosowanie ma art. 2 ust. 1 b) dekretu dotyczący nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Nadto należy wskazać za tezą wyrażoną w zdaniu odrębnym sędziego NSA Marii Rzążewskiej do powyższej uchwały 7 sędziów NSA, że przejęcie określonego majątku przez Skarb Państwa z mocy prawa, tak jak to czyni dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez stwierdzenia tego przejścia jakimkolwiek aktem deklaratoryjnym, przy równoczesnym braku uregulowania w normatywnym akcie nacjonalizacyjnym kwestii rozstrzygania sporów o własność nieruchomości, do których zastosowano jego przepisy, oznacza że ewentualne spory o prawa rzeczowe powstałe w związku z zastosowaniem nacjonalizacyjnych przepisów mogą być rozstrzygane tylko na zasadach określonych w art. 2 §1 i 3 kpc i wyłączenie drogi postępowania przed sądem powszechnym musi wynikać z powszechnie obowiązującego przepisu (np. wspomnianego §5 rozporządzenia). Zgodnie z treścią art. 1 §1 ustawy z dnia z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przepis art. 1 p.p.s.a. zawiera natomiast definicję legalną sprawy sądowoadministracyjnej. Jest to więc sprawa z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz każda inna sprawa, do której stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie odrębnych ustaw. Wobec powyższego, skoro zgodnie z treścią uchwały 7 sędziów NSA z dnia 2 czerwca 2006r. do kompetencji organów administracji przekazano jedynie orzekanie w sprawach z art. 2 ust. 1 e) dekretu PKWN, to rozpoznanie niniejszej sprawy dotyczącej przeznaczenia na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej (art. 2 ust. 1 b), należy do kompetencji sądów powszechnych. Oceny dotyczy bowiem kwestia prawa własności jako instytucji prawa cywilnego, a spory dotyczące tej materii z mocy art. 1 kpc są sprawami cywilnymi, a nie sprawami administracyjnymi w rozumieniu art. 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno umorzyć postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 §1 kpa, gdyż sprawa stała się bezprzedmiotowa, skoro nie ma charakteru sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 kpa. Zgodnie z art. 105 §1 kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego o której stanowi art. 105 §1 kpa oznacza ,że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego , a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania ( tak było w niniejszej sprawie ) , a może ona powstać także w czasie trwania postępowania , a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym. Vide: komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego B.Adamiak J.Borkowski Wydawnictwo Beck. W-wa 2003 s. 470. Z tych przyczyn Sąd uznał, że nieprawidłowo zastosowanie przez organy art. 157 §2 i 3 kpa w zw. z art. 28 kpa miało wpływ na wynik sprawy i spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kolegium z dnia 31 sierpnia 2006r. na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. , orzeczono w punkcie 1 wyroku. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie 2 wyroku. /-/ E. Brychcy /-/ A. Łaskarzewska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI