II SA/PO 879/02

II SA/Po 879/02 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2005-05-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-04-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Maria Bohdanowicz
Paweł Miładowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) As. sąd. Danuta Rzymianiak-Owczarczak Protokolant: referent stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2005 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie P. S. M. z dnia [...] r. nr [...] 2. zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) na rzecz adwokata A. K.kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. /-/ D.RzyminiakOwczarczak /-/P.Miładowski /-/ M.Bohdanowicz
Uzasadnienie
4/II SA/Po 879/02
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. – S. M. odmówił przyznania K. Z. prawa do zasiłku celowego w wysokości [...] zł na pokrycie kosztów zakupu leków. W uzasadnieniu wskazano, iż wniosek ubiegającego się powoływał się na orzeczoną niepełnosprawność (orzeczenie z [...] r. o zaliczeniu do lekkiego stopnia niepełnosprawności) oraz fakt zarejestrowania w PUP. Do wniosku dołączono fakturę Vat z dnia [...] r. wystawioną przez aptekę "P. C." w P. na kwotę [...] zł z tytułu zakupu leków. (22 leki po 1 do 4-ch opakowań – razem 38). Według twierdzeń organu już dwa dni po otrzymaniu wniosku zawiadomiono K. Z. o przeprowadzeniu w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego. Zawiadomienie zawierało prośbę o pozostanie w tym dniu w miejscu zamieszkania a w razie komplikacji o skontaktowanie się z pracownikiem socjalnym. Według organu K. Z. nie zastano w domu w wyznaczonym terminie. W tej sytuacji wyznaczono termin wywiadu na kolejny dzień [...] r. Po ponownej nieobecności tego dnia K. Z. wyznaczono trzeci termin wywiadu na dzień [...] r. informując, że jest to termin ostateczny. Jednakże i w dniu [...] r. po raz kolejny nie zastano ubiegającego się w miejscu zamieszkania. W między czasie wpłynęło pismo strony w odpowiedzi na termin [...] r. że generalnie nie życzy sobie żadnych wizyt pracowników organu pomocowego w mieszkaniu uznając, że są to działania pozorowane a nadto, że takie nachodzenie jest niezgodne z Konstytucyjną gwarancją nienaruszalności mieszkania. W tych okolicznościach organ pomocy przywołując art. 2 a ust. 1 pkt 2 i pkt 2 a w związku z art. 4 i art. 43 ust. 3 podnosił, że w każdym postępowaniu o przyznanie pomocy społecznej konieczne jest ustalenie dochodu, co bez współudziału osoby ubiegającej się nie jest możliwe nawet przy zastosowaniu dyspozycji art. 77 § 4 kpa przy czym wywiad środowiskowy dla tego ustalenia jest niezbędnym elementem, a także elementem obligatoryjnym do wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. Sposób przeprowadzenia wywiadu, wzór kwestionariusza i stosowne załączniki określa Minister Pacy i Polityki Socjalnej (art. 43 ust. 6 a ustawy). Zgodnie z § 5 ust. 1 przepisu wykonawczego – rozporządzenia MPiPS w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu; wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby zainteresowanej lub rodziny albo w miejscu jej pobytu. Wyraźna ze strony ubiegającego się odmowa przeprowadzenia wywiadu oznacza zakończenie postępowania. W tych okolicznościach wobec nie przeprowadzenia wywiadu należało zdaniem organu orzekającego odmówić przyznania przedmiotowego zasiłku celowego.
Rozpoznając odwołanie K. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy argumentował, że skarżącego nie zastano w domu mimo zawiadomienia, a zatem nie można było przeprowadzić wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania. Tymczasem przeprowadzenie takiego wywiadu środowiskowego jest niezbędne (art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Skarżący w swoich wystąpieniach [...] i [...] r. nie zgodził się na przeprowadzenie czynności zarzucając, że stanowią one naruszenie prawa, a nadto nie zgadza się na przetwarzanie danych osobowych. Wyżej wymienione okoliczności wskazują na brak istotnych dla rozstrzygnięcia danych i szans na ich uzupełnienie, co powoduje niemożność prawidłowej oceny aktualnej sytuacji materialnej i bytowej K. Z., a to z kolei skutkuje, jak trafnie to przyjął organ I instancji, odmową przyznania zasiłku celowego na zakup lekarstw.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł K. Z. zarzucając jej niezgodność z Konstytucją. Organ orzekający w jego ocenie prowadził sprawę tendencyjnie, wykazując złą wolę.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podkreślając, że organ I instancji w sposób skuteczny zawiadomił skarżącego o kolejnych terminach przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania co potwierdza prawidłowość rozstrzygnięcia organów obu instancji.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący podnosił, że cierpi na niedosłuch i nie wyklucza sytuacji w której nie otwiera drzwi i nie odpowiada na wezwanie choć jest w domu. Jakkolwiek mieszka z synem, to syn większą część roku spędza poza domem. Sytuacja ta jest znana sąsiadom i winna być znana także organowi. Przy dołożeniu wytrwałości można się z nim skutecznie skontaktować. Nadto skarżący wskazywał, że zbiorcza skrzynka pocztowa na klatce schodowej nie miała zamka i była możliwość przeglądania jego korespondencji przez osoby niepożądane i dlatego nie chciał by jego dane osobowe były znane. Organ przysyłał pisma z tymi informacjami listami zwykłymi. Odkąd organ przesyła korespondencję przesyłkami poleconymi to nie odmawia już przetwarzania danych. O tych okolicznościach poinformował pracowników opieki społecznej.
Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego i w myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. a postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153 poz. 1270).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga ma uzasadnione podstawy. Sąd administracyjny niezależnie od granic skargi, stawianych w niej zarzutów i jakości naprowadzanej argumentacji dokonuje stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oceny legalności zaskarżonego aktu. Oznacza to, iż Sąd ten bada czy zaskarżone rozstrzygnięcie ma oparcie w obowiązującym porządku prawnym, czy też narusza normy prawa materialnego bądź proceduralnego. Tymczasem w toku postępowania administracyjnego w tej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego a w konsekwencji także prawa materialnego.
Mają rację organy obu instancji, iż obowiązujący porządek prawny nakłada także na ubiegającego się o świadczenie z pomocy społecznej szereg obowiązków w tym także współdziałanie z organami administracji publicznej. Niewadliwe są też supozycje organu, iż postępowanie w sprawie o zasiłek celowy wymaga zgodnie z art. 43 ust. 3 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j.Dz. U. z 1998 r., nr 64 poz. 414 z późn. zm.) przeprowadzenia i to uprzedniego wywiadu środowiskowego (rodzinnego) lub jego aktualizacji, dokonywanej nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Wywiadu takiego dokonuje pracownik socjalny który stosownie do ustępu 5 omawianego przepisu może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Mało tego, odmowa złożenia takiego oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie dochodzonej pomocy. Wbrew jednak ustaleniom organu nie doszło w tym postępowaniu ze strony skarżącego do działań, które uniemożliwiłyby przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu rozstrzygnięć organów obu instancji. Pierwsze zawiadomienie o wyznaczonym na [...] r. terminie wywiadu środowiskowego, wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania skarżący otrzymał w dniu wywiadu (zwrotne potwierdzenie zawiadomienia k. 26 akt administracyjnych). Organ nie ustalił przy tym dokładnie w jakim czasie to nastąpiło. Niezależnie od tego zawiadomienie tego samego dnia o czynności mającej w nim nastąpić było nieprawidłowe. Dodatkowo zaznaczyć należy, iż wbrew twierdzeniom organu wywiad miał być przeprowadzony w godzinach od 9,00 – 13,00. O kolejnym terminie wywiadu w dniu [...] r. w godzinach od 10,00 – 14,00 (a więc również odmiennie niż to twierdził organ pomocowy) zawiadomiono skarżącego dopiero [...] r. – zwrotne potwierdzenie zawiadomienia k. 99 akt administracyjnych. O "trzecim" terminie wyznaczonym na dzień [...] również w godzinach od 10,00 do 14,00 skarżącego zawiadomiono [...] r., a więc na niespełna dzień przed terminem. Wbrew jednak twierdzeniom organu brak w aktach bezpośredniego dowodu, iż do czynności tej nie doszło z powodu nie zastania skarżącego w miejscu pobytu. W szczególności takim dowodem nie może być notatka służbowa z [...] r. bo nawet z jej treści nie wynika by próbowano w tym dniu przeprowadzić daną czynność i że była ona bezskuteczna. Założyć przy tym należy, że skarżący jest inwalidą, ma trudności z poruszaniem się. Według jego twierdzeń cierpi na niedosłuch a ze sprawy tutejszego Sądu w sprawie II S.A./Po 642/03 wynika nadto, że przebył już zawał serca. Za wiarygodne w tych okolicznościach należy przyjąć wyjaśnienia skarżącego iż stan jego zdrowia jest znany sąsiadom i łatwo go było zweryfikować przez organy pomocowe. Twierdzenia te uwiarygadnia także oświadczenie ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, który na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku oświadczył, że przy nawiązywaniu kontaktu ze stroną początkowo także wydawało mu się, iż nikogo nie ma, ale "po kilku próbach w końcu udało mu się skontaktować ze skarżącym który otworzył mi drzwi". W tych okolicznościach przyjąć należy, że organ pierwszoinstancyjny nie dochował należytej staranności w zawiadamianiu strony o terminach jak i w próbach przeprowadzenia samej czynności – wywiadu środowiskowego. Zatem wbrew jego twierdzeniom nie można przyjąć po pierwsze, że zawiadomienie o dwóch pierwszych terminach wywiadu środowiskowego było wogle skuteczne, po drugie z akt nie wynika by trzeci termin nie doszedł wogle do skutku, a gdyby nawet przyjąć, że taka próba miała miejsce to w okolicznościach wyżej przedstawionych nie można na podstawie jednorazowej próby przyjąć, że skarżący cierpiący na niedosłuch poruszający się z trudnością uchylał się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia wysokości jego dochodów. W pismach zawiadamiających o terminie wywiadu nie wzywano go do złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Nie zachodziły więc przesłanki opisane w art. 43 ust. 3 i ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji niekonsekwentnie też powoływał się na treść pism skarżącego z których wynikała niechęć do przeprowadzania tej czynności. Generalnie bowiem treści tych pism organ pomocy nie brał pod uwagę skoro pomimo ich doręczenia organowi (pierwsze wpłynęło [...] r.) mimo to wyznaczył termin wywiadu środowiskowego na dzień [...] r. Skarżący błędnie powołuje się na ochronę danych osobowych i Konstytucyjne gwarancje miru domowego gdyż jak wyżej wspomniano ubiegający się o pomoc społeczną realizowaną ze środków publicznych musi się liczyć z koniecznością związanych z tym ustawowych ograniczeń, podobnie jak nie może obarczać organu pomocy społecznej związane ze stanem skrzynek pocztowych. Tym nie mniej wskazane wyżej uchybienia proceduralne naruszające normę art. 7, 8, 10, 77, 79 i 107 § 3 kpa są tego rodzaju, iż istotnie wpływają na wynik postępowania, a w konsekwencji owych naruszeń doszło też do uchybienia przywołanych przez organy administracyjne obu instancji norm prawa materialnego. Stopień wskazanych wadliwości postępowania powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia jak i poprzedzającego go orzeczenia pierwszoinstancyjnego stosownie do wskazań art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 wymienionej wyżej procedury sądowo administracyjnej w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).
Sąd nie orzekł przy tym w trybie art. 152 postępowania przed sądami administracyjnymi, bo kwestionowane rozstrzygnięcie nie przyznaje skarżącemu żadnych uprawnień i nie nakłada na nich obowiązków, a zatem wykonanie bądź nie wykonanie zaskarżonej decyzji powoduje dla strony takie same skutki prawne.
/-/D.Rzymianiak-Owczarczak /-/P.Miładowski /-/M.Bohdanowicz
Za nieobecnego sędziego
/-/P.Miładowski
KB/