II SA/Po 34/11

II SA/Po 34/11 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2011-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-01-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Skarżony organ
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 207 poz 1761
art. 37 ust. 1 i 3, art. 39 ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej - tekst jednolity
Dz.U. 2010 nr 79 poz 523
art. 32 ust. 1, art. 96 ust. 2 pkt 7, art. 217, art. 218 ust. 1pkt 1 i 3, art. 268 ust. 1, art. 274
Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej.
Dz.U. 2005 nr 234 poz 1997
art. 45 ust. 2 pkt 11
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej - tekst jednolity
Dz.U. 2007 nr 43 poz 277
art. 41 ust. 2 pkt 9
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
Dz.U. 2007 nr 82 poz 558
art. 10
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw.
Dz.U. 2006 nr 158 poz 1122
art. 6
Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art.10
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2011 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. z dnia [...] 2010 r. Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie zwolnienia ze służby; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w K. z dnia [...] 2010 r. Nr [...] (znak: [...]), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
Dyrektor Zakładu Karnego w K. decyzją personalną nr [...] z dnia [...] 2004 r. wydaną na podstawie art. 104 kpa i art. 31 ust. 1 pkt 4, art. 31 ust. 2 oraz art. 37 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) zawiesił mł. chor. R. J. w czynnościach służbowych na okres od 20 września do 19 grudnia 2004 r. Następnie decyzją personalną nr [...] z [...] 2004 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. w oparciu o tę samą podstawę prawną zawiesił mł. chor. R. J. w czynnościach służbowych od dnia 20 grudnia 2004 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że toczące się wobec R. J. postępowanie karne przez Sądem Rejonowym w Ż. w sprawie o przestępstwo z art. 18 § 3 kk w zw. z art. 86 § 1 kks zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o Służby Więziennej stanowi podstawę do przedłużenia okresu zawieszenia w czynnościach służbowych.
W dniu [...] 2010 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. opierając się na przepisach art. 104 kpa, art. 32 ust. 1, art. 96 ust. 2 pkt 7, art. 217, art. 218 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 268 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523) wydał decyzję nr [...] o zwolnieniu mł. chor. R. J. ze służby więziennej z dniem 21 września 2010 r. w związku z upływem 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w myśl art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy o Służbie Więziennej, która weszła w życie 13 sierpnia 2010 r., funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku upływu 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych. W związku z tym, iż R. J. zawieszony jest od dnia 20 września 2004 r. organ stwierdził, że upłynął określony w powołanym przepisie termin, a tym samym spełniona została przesłanka umożliwiająca zwolnienie funkcjonariusza ze służby. Organ zaznaczył przy tym, że zgodnie z art. 268 ust. 1 powołanej ustawy sprawy ze stosunku służbowego prowadzone na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów wszczęte, a nie zakończone przed dniem wejścia w życie nowej ustawy są prowadzone na jej podstawie.
R. J. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Podał, że w trakcie zawieszenia w czynnościach służbowych toczyła się jego sprawa przed Sądem Rejonowym w Ż.. Sąd ten w dniu [...] lutego 2007 r. wydał wyrok (sygn. akt [...]), który następnie został uchylony przez Sąd Okręgowy w Z., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Sąd Rejonowy w Ż. wyznaczył kolejny termin rozprawy na dzień [...] października 2010 r. W związku z tym wydanie przez Dyrektora Zakładu Karnego decyzji tuż przed rozpatrzeniem sprawy przez Sąd Rejonowy w Ż. odwołujący uznaje za krzywdzące i niezrozumiałe.
Ponadto odwołujący wskazał, że Dyrektor Zakładu Karnego pismem z dnia 2 sierpnia 2010 r. potwierdził uchylenie zawieszenia i wskazał, że odwołujący ma stawić się do służby w dniu 13 sierpnia 2010 r. o godz. 7.30. Obecnie Dyrektor próbuje wykazać, że nie wydano takiego orzeczenia. Jednakże w ocenie odwołującego orzeczenie o uchyleniu zawieszenia musiało zostać wydane skoro powiadomiono go o tym. Zdaniem R. J. już samo pismo Dyrektora z 2 sierpnia 2010 r. nosi znamiona decyzji administracyjnej, ponieważ zawiera jej niezbędne elementy: oznaczenie organu, wskazanie adresata, rozstrzygnięcie sprawy i podpis osoby uprawnionej. W związku z tym nastąpiło skuteczne uchylenie zawieszenia w czynnościach służbowych. Odwołujący zaznaczył, że 13 sierpnia 2010 r. stawił się w Zakładzie Karnym w K. celem rozpoczęcia służby. Został wezwany do działu kadr, gdzie podpisał listę obecności. Następnie został skierowany do kierownika działu penitencjarnego, gdzie otrzymał polecenie udania się do oddziału 3 Zakładu celem pełnienia służby. Fakty te dodatkowo potwierdzają skuteczne zakończenie zawieszenia go w czynnościach służbowych i podjęcia służby. Dodał, że tego dnia – 13 sierpnia 2010 r. około godziny trzynastej został wezwany do działu kadr, gdzie został poinformowany, że ma zaprzestać pełnienia służby i może udać się do domu, ponieważ zostaje ponownie zawieszony w czynnościach służbowych. W tym zakresie nie otrzymał jednak nowej decyzji, co powinno nastąpić zgodnie z art. 94 ust. 2 i 4 ustawy o Służbie Więziennej. Od daty wydania nowej decyzji winno się liczyć okres zawieszenia. Tym samym nie został przekroczony upływ 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych i nie istnieją przesłanki określone w art. 96 ust. 2 pkt 7 powołanej ustawy uprawniające do zwolnienia odwołującego ze służby.
Decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 96 ust. 2 pkt 7, art. 217, art. 218 ust. 1 pkt 1, ust. 4 i 5, art. 268 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że ustawa o Służbie Więziennej z 2010 r., w odróżnieniu od poprzedniej ustawy, w art. 96 ust. 1 pkt 7 daje możliwość zwolnienia funkcjonariusza po upływie 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych. W sytuacji zwolnionego, który był zawieszony od blisko sześciu lat wymóg powyższy był spełniony. Organ II instancji podzielił pogląd Dyrektora Zakładu Karnego, zgodnie z którym, skoro prawodawca nie wskazał w art. 268 ust. 1 ustawy jak liczyć terminy w sprawach nie zakończonych, to należy bezpośrednio stosować przepisy tejże ustawy. Gdyby bowiem, tak jak w art. 271 ust. 1 ustawy ustalono od kiedy rozpoczyna się bieg terminu, należałoby na spełnienie przesłanki zwolnienia czekać kolejne 12 miesięcy.
Organ II instancji zaznaczył, że podnoszona przez stronę okoliczność uchylenia zawieszenia nie znajduje potwierdzenia w dokumentacji. Jednozdaniowe pismo organu I instancji z 2 sierpnia 2010 r. jest bowiem w istocie wezwaniem do stawienia się w jednostce w określonym terminie. Sformułowania w nim zawarte "w związku z postanowieniem o uchyleniu zawieszenia" nie można nazwać rozstrzygnięciem. Ponadto zostało ono sprostowane pismem z 18 sierpnia 2010 r. Organ wyjaśnił, że funkcjonariusza wezwano jedynie do zdania relacji ze stanu sprawy karnej, by powiadomić go o wejściu w życie nowej ustawy o Służbie Więziennej, ale ze względu na brak jednolitości stanowisk i opóźnienie w podjęciu decyzji jego pobyt przedłużył się. Nie wykonywał on jednak w tym dniu żadnych czynności służbowych, przy wyjściu poinformowano go zaś, że pozostawieniu w zawieszeniu, nie wzywano go później do jednostki, a uposażenie za miesiąc wrzesień otrzymał w wysokości 50%. Organ II instancji podał też, że toczące się postępowanie karne nie dotyczy Służby Więziennej i nie jest przez nią spowodowane. Na dyrektorze jednostki spoczywa zaś szereg obowiązków, w tym także zapewnienie odpowiedniego do potrzeb doboru i wykorzystania kadry, a także racjonalne wykorzystanie środków finansowych (art. 13 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy o Służbie Więziennej). Dalsze utrzymywanie w służbie funkcjonariusza pobierającego co prawda tylko połowę uposażenia, ale nie wykonującego obowiązków służbowych, nie jest ani racjonalne, ani celowe. Natomiast uchylenie zawieszenia w czynnościach służbowych i dopuszczenie do służby funkcjonariusza, na którym ciążą poważne zarzuty, byłoby rażącym naruszeniem przepisu art. 38 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej i przykładem niegospodarności w zakresie środków publicznych. Organ stwierdził też, że pomimo wielokrotnych zapewnień zwolnionego o rychłym zakończeniu sprawy, postępowanie sądowe nie zakończyło się ani we wrześniu, ani w październiku bieżącego roku. Jak wynika zaś z informacji uzyskanych w Sądzie Rejonowym w Ż. termin najbliższej rozprawy wyznaczono na 29 listopada 2010 r. Zatem wszelkie kalkulacje na temat terminu zakończenia postępowania należy, zdaniem organu, uznać za nieuprawnione. Reasumując organ odwoławczy wyjaśnił, że nie dopatrzył się naruszenia prawa, czy też krzywdzącego traktowania funkcjonariusza, a argumenty odwołania okazały się nieprzekonujące.
R. J. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi naruszenie przy jej wydaniu:
- art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy o Służbie Więziennej poprzez jego błędną wykładnię,
- art. 77 § 1 i 75 § 1 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenie wszelkich możliwych dowodów w zakresie potwierdzenia uchylenia zawieszenia wobec skarżącego, w szczególności zaniechanie przeprowadzenia przesłuchania świadków i przeprowadzenia dowodu z dokumentów – listy obecności, grafiku służby z 13 sierpnia 2010 r.,
- art. 7 kpa poprzez niewyjaśnienie okoliczności powrotu skarżącego do służby,
- art. 10 § 1 kpa poprzez uniemożliwienie bezpośredniego wypowiedzenia się skarżącego przed organami orzekającymi w kwestii pełnienia służby w dniu 13 sierpnia 2010 r.,
- przepisów prawa dotyczących pisemności, wydawania postanowień i prostowania oczywistych omyłek poprzez "uchylenie: wydanej decyzji dotyczącej uchylenia zawieszenia jedynie poprzez lakoniczne stwierdzenie, że decyzja w tym zakresie była omyłkowo skarżącemu udzielona.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi zaznaczył, że zgodnie z art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy o Służbie Więziennej okres zawieszenia musi trwać w momencie wydawania decyzji o zwolnieniu ze służby. Tymczasem w niniejszej sprawie decyzja o zwolnieniu ze służby została wydana po uchyleniu zawieszenia i po faktycznym i formalnym powrocie skarżącego do służby. W dniu [...] 2010 r. wydano bowiem decyzję uchylającą zawieszenie skarżącego w czynnościach służbowych z dniem 13 sierpnia 2010 r. ujęto skarżącego w grafiku i wydano mu polecenie służbowe stawienia się na służbę w dniu uchylenia zawieszenia, co skarżący uczynił. Skarżący po stawieniu się w dniu 13 sierpnia 2010 r. do służby podpisał też listę obecności. Następnie funkcjonariusz działu kadr G. M. poprosił skarżącego, by ten zgodnie z poleceniem służbowym udał się do działu kadr. Tam funkcjonariusz ten chciał formalnie doręczyć skarżącemu decyzję o uchyleniu zawieszenia w czynnościach służbowych i wydrukować decyzję o nowym uposażeniu, nie mógł jednak uruchomić programu komputerowego. Skarżący czekał tam trzydzieści minut. Następnie został poproszony o zrobienie zdjęcia do legitymacji służbowej i nowego identyfikatora. Funkcjonariusza J. G. ręcznie obliczyła nowe uposażenie skarżącego i poinformowała go o jego wysokości. Następnie fakt uchylenia zawieszenia i powrót skarżącego do służby potwierdziła kadrowa M. M.. Stwierdziła ona też, że skarżący powinien udać się do działu penitencjarnego. Tam skarżący stawił się ok. godziny ósmej. Kierownik działu R. S. poinformował go, że będzie pełnił służbę na oddziale trzecim i przydzielił skarżącemu opiekuna wychowawcę działu A. S.. Wraz z opiekunem skarżący udał się do oddziału trzeciego, gdzie został wprowadzony w obowiązki służbowe i zaczął zapoznawać się z nimi, specyfiką oddziału, aktami osadzonych, dokumentacją, programem komputerowym do prowadzenia akt i wzorami dokumentów. Opiekun informował skarżącego o skazanych, na których trzeba zwrócić szczególną uwagę, uczulał na zagrożenia z tego wynikające. W tym zakresie skarżący rozmawiał też na oddziale z psychologiem. Około godz. 11-11:30 skarżący wraz opiekunem poszedł do budynku administracyjnego w celu załatwienia obowiązków służbowych (zanieśli korespondencję, załatwili sprawę przetransportowania skazanego i prośbę skazanego do Dyrektora Zakładu i inne sprawy). W każdym z działów skarżący został przedstawiony przez opiekuna i zapoznał się z funkcjonariuszami administracji. Będąc w dziale finansowym skarżący został poproszony do działu kadr. Tam kadrowa M. M. poinformowała go, że został jednak ponownie zawieszony w czynnościach służbowych, bo Dyrektor zmienił zdanie. Po tej informacji skarżący udał się na oddział trzeci, zabrał swoje rzeczy i opuścił Zakład Karny. Mając na uwadze powołane okoliczności, zdaniem skarżącego wydanie decyzji o zwolnieniu go ze służby w czasie pełnienia służby było bezzasadne i bezprawne (art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy o Służbie Więziennej).
Dodatkowo skarżący podniósł, iż został uniewinniony od zarzucanego mu czynu, co przemawiało również za brakiem podstaw do jego zwolnienia (w załączeniu skargi wyrok Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...] 2010 r., sygn. akt [...]). Organ wydający zaskarżoną decyzję oparł swe ustalenia jedynie na twierdzeniach organu I instancji, nie przeprowadził wymaganych dowodów z dokumentów i świadków. Skarżącemu nie umożliwiono nawet wypowiedzenia się co do postępowania i co do dowodów. Nadto skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przed Sądem w dniu 11 maja 2011 r. skarżący wyjaśnił, że wyrok Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...] 2011 r. nie jest jeszcze prawomocny. Wskazał też, że żadnych dokumentów związanych z przywróceniem do służby w dniu 13 sierpnia 2010 r. nie otrzymał, podpisał jedynie listę obecności i wniosek o wydanie identyfikatora – karty do komputera. Podał też, że nie widział Dyrektora Zakładu w dniu 13 sierpnia 2010 r., udał się do kierownika, który wyraził zadowolenie z jego powrotu do pracy i poinformował, na jakim oddziale skarżący będzie pełnił służbę. Tego dnia nikt nie pytał skarżącego o wynik sprawy karnej, wcześniej zaś, gdy przychodził i zdawał relację z procesu odbywało się to z jego woli albo po telefonie kadr. Raz tylko skarżący otrzymał pismo od Dyrektora Zakładu Karnego z 30 października 2009 r. z prośbą o pilne poinformowanie o aktualnym stanie sprawy. Po każdej rozprawie skarżący informował przełożonych o ich przebiegu. W dniu 13 sierpnia 2010 r. skarżący nie pozostał w Zakładzie pełnej ilości godzin, samodzielnie nie wykonywał żądnych czynności, odbywało się to tak jak względem funkcjonariusza przyjmowanego pierwszy dzień do służby. W Zakładzie był ok. 6 godzin, odwołano go ok. godz. 13-ej. Normalna służba trwa zaś 8 godzin. Skarżący podał też, że ok. 13-ej poinformowano go o dalej trwającym zawieszeniu w czynnościach. Skarżący wyszedł więc z Zakładu i nie przybył już tam. Nie był też wzywany celem wykonywania obowiązków służbowych.
W skardze zawarto także wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w osobach wymienionych funkcjonariuszy.
Pełnomocnik organu podał zaś, że nie potrafi w tej chwili odpowiedzieć, czy w istocie skarżący jak twierdzi 13 sierpnia podpisał listę obecności stawienia się do służby. Nie kwestionuje tego, że skarżący stawił się tego dnia, że został wprowadzony na oddział i zapoznawał się z obowiązkami pod nadzorem opiekuna. Tego dnia nie było dyrektora, żadna decyzja przez niego o powrocie do służby nie została podjęta, a fakt wezwania skarżącego na ten dzień spowodowany był w istocie wejściem w życie nowych przepisów o służbie więziennej i wątpliwościami co do ich wykładni.
Skarżący oświadczył, że według jego oceny nowa ustawa pozwalała pomimo toczącego się postępowania na powrót do służby. O takiej wykładni poinformował go G. M. mówiąc, że skarżący jest "odwieszony" i będzie mógł przystąpić do służby. G. M. jest zaś funkcjonariuszem, pracującym w kadrach.
Sąd postanowieniem wydanym na rozprawie oddalił wnioski dowodowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, rozstrzyga w granicach sprawy, kontrolując postępowanie oraz akty administracyjne wydane przez organy administracji publicznej i uwzględnia skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy lub też naruszenia przepisów postępowania, jeśli miały one istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji były przepisy art. 32 ust. 1, art. 96 ust. 2 pkt 7, art. 217, art. 218 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 268 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523). Ustawa ta, co istotne weszła w życie w dniu 13 sierpnia 2010 r., zgodnie z jej przepisem art. 274, który stanowi, że ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. W dniu wejścia w życie tej ustawy skarżący R. J. zawieszony był w czynnościach służbowych. Jego zawieszenie nastąpiło pod rządami i na podstawie art. 37 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), zgodnie z którym funkcjonariusza zawiesza się w czynnościach służbowych w razie tymczasowego aresztowania lub wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu. Zawieszenie może nastąpić na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. W szczególnie uzasadnionych przypadkach okres zawieszenia w czynnościach służbowych można przedłużyć do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego.
Zgodnie z powołanymi przepisami decyzją z [...] 2004 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. zawiesił skarżącego na okres 3 miesięcy (do 19 grudnia 2004 r., w związku z przedstawieniem mu zarzutów o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu. Następnie decyzją z [...] 2004 r. w oparciu o przepis art. 37 ust. 3 ustawy z 1996 r. o Służbie Więziennej zawieszenie to przedłużono do czasu prawomocnego zakończenia toczącego się wobec skarżącego postępowania karnego.
Zaznaczyć należy, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w K. nie zakończyło się wspomniane postępowanie karne. Pomimo to organy uznały, że zastosowanie znalazł przepis art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy z 2010 r. o Służbie Więziennej, w myśl którego funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku upływu 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych. W ocenie organów orzekających dopuszczalne było rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o powołany przepis. Jak wskazały uprawniał je do tego przepis przejściowy art. 268 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym sprawy ze stosunku służbowego określone w art. 217 ust. 2, a więc m.in. sprawy zawieszania funkcjonariusza w czynnościach służbowych, prowadzone na podstawie ustawy z 1996 r., wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy z 2010 r. są prowadzone na podstawie nowej ustawy.
Sąd orzekający w niniejszym składzie nie podziela stanowiska organów obu instancji. Zważyć należy, iż organy oparły swe rozstrzygnięcia na przesłankach art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy z 2010 r. o Służbie Więziennej, obowiązującej od 13 sierpnia 2010 r. Stwierdziły bowiem, że od zawieszenia skarżącego w czynnościach (od [...] 09.2004 r.) upłynęło przeszło dwanaście miesięcy, a więc zaistniała podstawa do zwolnienia skarżącego ze służby. Tym samym organy stosując przepisy nowej ustawy o Służbie Więziennej uwzględniły okres zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych sprzed wejścia w życie tej ustawy. Organy nie omieszkały zauważyć, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji o zawieszeniu skarżącego w czynnościach służbowych do czasu wejścia w życie nowej ustawy o Służbie Więziennej przepisy ustawy z 1996 r. nie przewidywały możliwości zwolnienia ze służby w oparciu o przesłankę upływu okresu 12 miesięcy zawieszenia. W przypadku zawieszenia funkcjonariusza z powodu postawienia mu zarzutów w sprawie o przestępstwo ścigane z urzędu dopuszczalne było zwolnienie ze służby jedynie w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności, jeżeli wykonanie tej kary nie zostało warunkowo zawieszone, lub za przestępstwo umyślne, ścigane z urzędu (art. 39 ust. 2 pkt 4 ustawy z 1996 r. o Służbie Więziennej). Dopiero w ustawie o Służbie Więziennej z 2010 r. znalazł się przepis, który pozwalał na zwolnienie funkcjonariusza ze służby w przypadku upływu 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych.
W ocenie Sądu w przepisach przejściowych nowej ustawy o Służbie Więziennej nie uregulowano jednoznacznie sytuacji funkcjonariusza zawieszonego w czynnościach służbowych. Wprawdzie przepis art. 268 ustawy przewiduje, że sprawy ze stosunku służbowego określone w art. 217 ust. 2 (w tym zawieszanie w zynnościach służbowych), prowadzone na podstawie poprzedniej ustawy, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy są prowadzone na podstawie ustawy z 2010 r., jednakże z przepisu tego nie wynika, czy obejmuje on również sytuacje funkcjonariuszy zawieszonych w czynnościach służbowych na gruncie uprzednio obowiązujących przepisów. Wykładnia językowa przepisu art. 268 ustawy z 2010 r. nie pozwala na taką konstatację.
W piśmiennictwie podkreśla się, że od jasnego i nie budzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej wolno odstąpić i oprzeć się na wykładni systemowej tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne racje. Jedna z nich jest wówczas, gdy uzyskane znaczenie prowadzi do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi lub gdy prowadzi do konsekwencji absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego (vide: L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 101). W ocenie tutejszego Sądu w niniejszej sprawie za wykładnią systemową przepisów ustawy z 2010 r. o Służbie Więziennej przemawia zasada zaufania obywatela do państwa i do prawa wynikające z art. 2 Konstytucji RP. Wyraża się ona w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2001 r. sygn. K 27/00).
W ocenie Sądu, zwrócić należy uwagę na specyfikę statusu pracowniczego kategorii umundurowanych funkcjonariuszy służb publicznych. Była ona już kilkakrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego (np. w uzasadnieniach wyroków z 23 września 1997 r., K 25/96, OTK 3-4/97/36, z 27 stycznia 2003 r., SK 27/02, OTK-A 1/03/2). Powoduje ona, że kandydat do publicznej służby mundurowej od momentu powołania poddać się musi regułom pełnienia służby, nacechowanej istnieniem specjalnych uprawnień, ale też szczególnych obowiązków. Przykładowo, wśród szczegółowych warunków uzasadniających korzystniejsze zasady nabywania przez funkcjonariuszy służb mundurowych uprawnień emerytalno-rentowych oraz ustalania ich rozmiaru wymienić można m.in. pełną dyspozycyjność i zależność od władzy służbowej, wykonywanie zadań w nielimitowanym czasie pracy i trudnych warunkach, związanych nierzadko z bezpośredni narażeniem życia i zdrowia, wysoką sprawność fizyczną i psychiczną wymaganą w całym okresie jej pełnienia, niewielkie możliwości wykonywania dodatkowej pracy i posiadania innych źródeł utrzymania, ograniczone prawo udziału w życiu politycznym i zrzeszania się. Wszystkie te cechy z uwagi na charakter służby stanowią o istotnym podobieństwie służb mundurowych i przyjętych w każdej z nich rozwiązań prawnych w zakresie stosunków służbowych.
Rozwiązania prawne zawarte w art. 96 ust. 2 ust. 7 ustawy z 2010 r. o Służbie Więziennej w swej normatywnej treści odpowiadają rozwiązaniom przyjętym w art. 45 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 11 czerwca 2007 r., jak również w art. 41 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 20 września 2006 r. W obu ustawach przyjęto bowiem, że funkcjonariusza (policjanta) można zwolnić ze służby w przypadku upływu 12 miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych, jeżeli nie ustały przyczyny będące podstawą zawieszenia. W nowelach obu ustaw wprowadzono przepisy przejściowe (art. 10 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 82, poz. 558 oraz art. 6 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr 158, poz. 1122), zgodnie z którymi funkcjonariuszowi Straży Granicznej (odpowiednio policjantowi) pozostającemu w dniu wejścia w życie ustawy w okresie zawieszenia w czynnościach służbowych, okres tego zawieszenia w zakresie skutków prawnych, o których mowa odpowiednio w art. 45 ust. 2 pkt 11 ustawy o Straży Granicznej i art. 41 ust. 2 pkt 9 ustawy o Policji, liczy się od dnia wejścia w życie ustawy. Oznacza to, że rozważając, czy istnieją przesłanki do zwolnienia funkcjonariusza powołanych służb z uwagi na upływ 12-miesięcznego okresu zawieszenia i nieustanie przyczyn będących podstawą zawieszenia należy okres ten liczyć od dnia wejścia w życie wskazanych noweli ustaw (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2009 r., I OSK 245/09, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na względzie podobieństwo konstrukcji rozwiązań prawnych przyjętych w ustawie z 2010 r. o Służbie Więziennej z regulacjami ustawy o Straży Granicznej i ustawy o Policji, w zakresie zwolnienia funkcjonariusza po upływie 12-miesięcznego okresu zawieszenia, a także uwzględniwszy pokrewny charakter omawianych służb mundurowych koniecznym było zastosowanie analogi iuris (z prawa). W konsekwencji organy orzekające winny były uznać, że fakultatywne zwolnienie skarżącego jest możliwe dopiero po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, a więc po 13 sierpnia 2011 r.
Stanowisko Sądu znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy z 2010 r o Służbie Więziennej. Wskazano w nim, że zmiana zasad dotyczących rozpatrywania spraw ze stosunku służbowego wszczętych, a niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, nie spowoduje pogorszenia sytuacji prawnej funkcjonariuszy zainteresowanych rozstrzygnięciami w tych sprawach (k. 26-27, źródło: Lex). Wyjaśniono przy tym, że w rozdziale 11 projektu ustawy określono przesłanki do zawieszenia funkcjonariusza w czynnościach służbowych i jego uprawnienia w zakresie wysokości otrzymywanego uposażenia. Jak stwierdzono, wprowadzone zmiany dokonane zostały wzorem innych służb mundurowych. Mają one na celu doprecyzowanie przepisów określających zasady zawieszenia w czynnościach służbowych funkcjonariuszy Służby Więziennej, w przypadku zastosowania wobec nich tymczasowego aresztowania lub wszczęcia przeciwko nim postępowania karnego.
Zważywszy zatem, że o zwolnieniu skarżącego orzeczono przed tą datą stwierdzić należy, że wadliwa wykładnia powołanych przepisów ustawy z 2010 r. o Straży Granicznej doprowadziła organy orzekające do błędnego rozstrzygnięcia sprawy.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż wbrew podnoszonym w skardze zarzutom nie sposób przyjąć, by skarżącego przywrócono do służby poprzez uchylenie rozstrzygnięcia o zawieszeniu w czynnościach służbowych. W istocie bowiem wbrew pismu Dyrektora Zakładu Karnego z dnia 2 sierpnia 2010 r. nie zostało wydane rozstrzygnięcie w tym przedmiocie. Sprostowanie błędnej informacji nastąpiło kolejnym pismem Dyrektora z dnia 18 sierpnia 2010 r. Skarżącemu nie doręczono decyzji o uchyleniu zawieszenia. Wbrew treści pisma z dnia 2 sierpnia 2010 r. uchylenie zawieszenia dokonanego w zgodzie z przepisami w formie decyzji nastąpić może także tylko w tym trybie. Samego faktu przybycia skarżącego do Zakładu Karnego na polecenie Dyrektora i przebywania na jego terenie przez kilka godzin dnia 2.08.2010 r. nie można w żaden sposób zakwalifikować jako pełnienia służby po faktycznym uchyleniu zawieszenia.
W niniejszej sprawie zauważyć należy, że organy obydwu instancji dopuściły się naruszenia przepisu art. 10 kpa. Wbrew swemu obowiązkowi nie umożliwiły skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. O wszczęciu postępowania w przedmiocie zwolnienia skarżący dowiedział dopiero z chwilą otrzymania decyzji o zwolnieniu.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a),c) p.p.s.a. zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w K. należało uchylić, o czym orzeczono w punkcie I wyroku.
Dodatkowo wyjaśnić należy, iż Sąd oddalił wnioski dowodowe mając na względzie art. 106 § 3 ppsa. W istocie bowiem przeprowadzenie dowodu z zeznań wnioskowanych w skardze świadków jest w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego niedopuszczalne.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną dokonaną w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.). Nadto uwzględnią fakt, iż decyzja w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby z powodu upływu 12 miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych wydawana jest w oparciu o uznanie administracyjne, po dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Norma zawarta w art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy z 2010 r. o Służbie Więziennej nie determinuje rozstrzygnięcia przełożonego służbowego, nawet przy zaistnieniu przesłanek zawartych w jego dyspozycji. W zakresie decydowania o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza Służby Więziennej w sytuacji określonej w omawianym przepisie ustawodawca pozostawił właściwemu organowi luz decyzyjny w formie uznania administracyjnego. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się jednoznacznie, że przedmiotem uznania administracyjnego nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego (M.Mincer, Uznanie administracyjne, Toruń, 1983 s. 63). Uznanie administracyjne ograniczone jest przepisem art. 7 kpa (vide: wyrok NSA z 28 czerwca 1982 r., SA/Wr 245/82, ONSA 1/82/62, akceptowany przez J. Borkowskiego [w:] Kpa. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 514-515), a decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2006 r., IV SA/Po 106/08, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.