II SA/Po 869/24

II SA/Po 869/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Robert Talaga /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 4, art. 7 pkt 2-15, art. 8 ust. 3-13, art. 39 ust. 1-2, art. 41
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1296
§ 1 pkt 1 lit. a
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z  pomocy społecznej
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 7 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 15 maja 2024 r. G. M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o przyznanie pomocy finansowej na żywność w wysokości 1.000 zł oraz naprawę szkód (remont) w wysokości 100.000 zł.
Z przeprowadzonego w dniu 28 maja 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że G. M. jest emerytką która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe (orzeczenie sądowe). W toku postępowania organ ustalił, że wnioskodawczyni otrzymuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł. Ponadto, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku otrzymała ona dodatkowe świadczenie ZUS, tzw. "trzynastą emeryturę" w wysokości [...] zł. Z kolei w dniu 6 maja 2024 r. zawarła z bankiem umowę pożyczki (kredytu) na kwotę [...] zł, z przeznaczeniem na wkład własny do projektu unijnego dotyczącego termomodernizacji budynku będącego własnością wnioskodawczyni, z którego powinna uzyskać około 60.000 zł na remont domu.
Decyzją z dnia 21 czerwca 2024 r. (znak: [...]) Prezydent Miasta P. odmówił przyznania wnioskodawczyni pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, celowego socjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na żywność w wysokości 1 000 zł oraz naprawę szkód (remont) w wysokości 100 000 zł.
W uzasadnieniu organ argumentował, że wnioskodawczyni posiada stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, a więc nie spełnia kryterium dochodowego przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazanego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Natomiast pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. Zasiłek celowy nie może być przewidziany na pokrycie remontów oraz napraw mieszkań czy prywatnych budynków, gdyż nie mieści się to w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej", co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Odnosząc się z kolei do kwestii przyznania zasiłku celowego na zakup żywności organ wskazał, że zgodnie z prawem miejscowym ubiegać się o niego mogą osoby samotnie prowadzące gospodarstwo domowe, jeżeli ich dochód nie przekracza 200% kryterium dochodowego uprawniającego do przyznawania świadczeń z pomocy społecznej (dla jednoosobowego gospodarstwa wynosi ono 1552 zł), a więc G. M. je spełnia. Organ jednak nie znalazł podstaw do jego wypłacenia, gdyż wnioskodawczyni nie wykorzystuje własnych zasobów w celu poprawy swojej sytuacji bytowej. Brak jest przeszkód, aby część posiadanej nieruchomości wynająć lub ewentualnie by ją sprzedać, a pozyskane w ten sposób środki przeznaczyć na zakup adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych mieszkania oraz na zabezpieczenie codziennych potrzeb. Wnioskodawczyni regularnie od kilku lat korzysta z pomocy finansowej organu, ale nie podejmuje żadnych działań mających na celu poprawę swojej sytuacji finansowej i bytowej. Biorąc więc pod uwagę, że pomoc społeczna ma charakter doraźny i wspomagający jedynie podstawowe potrzeby osób w trudnej sytuacji materialnej, a także fakt, że organ nie może przejąć na siebie odpowiedzialności całkowitego utrzymania osób zwracających się o pomoc, dysponując ograniczonymi środkami, odmówiono przyznania wnioskowanych świadczeń.
Pismem z dnia 9 lipca 2024 r. G. M. wniosła odwołanie od wyżej opisanej decyzji.
Decyzją z dnia 7 listopada 2024 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 21 czerwca 2024 r. (znak: [...]).
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe, nie było więc możliwe przyznanie świadczeń na zasadach ogólnych. Ustawa o pomocy społecznej umożliwia jednak przyznanie zasiłku celowego nawet w przypadku przekroczenia tego kryterium, ale jedynie w "szczególnie uzasadnionych przypadkach". W ocenie organu ta przesłanka z uwagi na dostęp do świadczenia emerytalnego i posiadanej nieruchomości nie miała miejsca. Remontu opiewającego na sumę [...] zł nie można uznać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, gdyż pomoc społeczna, mająca charakter subsydiarny może być wykorzystana na zabezpieczenie minimalnych potrzeb egzystencjalnych. Osoba ubiegająca się o pomoc ma obowiązek współdziałania z organem w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, co oznacza także wykazanie dążenia do samodzielnego rozwiązywania problemów materialnych, wnioskodawczyni jako osoba regularnie korzystająca z pomocy finansowej organu nie wykazała takiego dążenia.
Pismem z dnia 15 listopada 2024 r. G. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zaskarżając wskazaną wyżej decyzję w całości.
W uzasadnieniu skargi zarzuciła organom niewłaściwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie złożonego wniosku o pomoc finansowa oraz podniosła zarzuty dotyczące innych podmiotów (E. oraz Z. D. M.).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez wnioskodawczynię zaznaczyło, że nie odnoszą się one do istoty sprawy i dotyczą działalności innych podmiotów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a."). Stosownie do wymienionego przepisu sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną we wskazanym powyżej zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P., nie naruszają prawa w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub lit. c P.p.s.a.
Organy trafnie uznały, że materialnoprawną podstawę załatwienia wniosku skarżącej stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej jako: "u.p.s."), a sprawę należy przeprowadzić w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej jako: "K.p.a.").
Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania organ pierwszej instancji zbadał, do jakiej formy pomocy wskazanej w u.p.s. przyporządkować można wniosek skarżącej z dnia 15 maja 2024 r. "o przyznanie pomocy społecznej finansowej". Podczas wywiadu środowiskowego doprecyzowała ona, że wnioskuje o przyznanie pomocy na naprawę szkód (remont) w wysokości 100 000 zł oraz na zakup żywności w kwocie 1000 zł.
Wobec powyższego organy trafnie uznały, że żądanie wniosku należy zakwalifikować i rozpoznać w trybie właściwym dla pomocy świadczonej w postaci zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ust. 1-2 u.p.s. Zgodnie z powołanym przepisem zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, do której zaliczyć można w szczególności pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy zasadności odmowy udzielenia zasiłku celowego na naprawę szkód (remont) w kwocie 100.000 zł oraz na zakup żywności w kwocie 1.000 zł.
W ocenie Sądu organy właściwie przyjęły na podstawie wywiadu środowiskowego, że G. M. zalicza się do osób samotnie gospodarujących, o których prawie do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej stanowi art. 8 ust. pkt 1 u.p.s. Przepis ten, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 u.p.s. uzależnia przyznanie tej formy pomocy społecznej od: kryterium dochodowego, które na podstawie § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2021.1296) wynosiło 776 zł; oraz wystąpienia jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Biorąc więc pod uwagę uzyskiwane przez skarżącą dochody, ustalone według zasad wskazanych w art. 8 ust. 3-13 u.p.s., na które składała się emerytura w kwocie [...]zł, niemożliwym było przyznanie jej świadczenia na zasadach ogólnych.
Organ zasadnie przystąpił do analizy wystąpienia przesłanek przyznania wnioskowanych świadczeń na podstawie art. 41 u.p.s., wedle którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Warunkiem otrzymania specjalnego zasiłku celowego jest więc nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale też zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wprowadzenie przez ustawodawcę tej przesłanki związane jest z tym, że świadczenie to może zostać przyznane w sytuacji, gdy wnioskodawca przekracza kryterium dochodowe. Ustawodawca nie zdefiniował co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dlatego też wymaga ono każdorazowo odniesienia do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. O uprawnieniu do świadczenia z art. 41 u.p.s. nie decyduje więc dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 10 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1208/24, LEX nr 3842026).
Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada nieruchomość, którą mogłaby wynająć lub sprzedać w celu zaspokojenia swoich potrzeb, ponadto zaciągnęła pożyczkę w celu uzyskania wkładu własnego do udziału w finansowaniu zewnętrznym remontu. Okoliczności te jednoznacznie wskazują, że sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna, aby móc przyznać jej specjalny zasiłek celowy opiewający na sumę 100 000 zł. Ponadto podkreślić należy za organem odwoławczym, że celem systemu pomocy społecznej jest zabezpieczenie minimalnych potrzeb egzystencjalnych w sposób subsydiarny. Takie rozumienie nie obejmuje swoim zakresem wykonywania remontów na poprawę warunków mieszkaniowych, które nie są niezbędne do zapewnienia minimum socjalnego wnioskodawcy.
Organy prawidłowo stwierdziły także, że skarżącej nie przysługuje zasiłek celowy na zakup żywności. W tym zakresie przytoczyć należy za organem odwoławczym treść art. 4 u.p.s., który wskazuje na obowiązek współpracy z organem pomocy społecznej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. wyrok WSA w Lublinie z 4 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 774/24, LEX nr 3846880). Wnioskodawczyni wielokrotnie już ubiegała się o świadczenia z zakresu pomocy społecznej, które uzyskiwała, nie podejmując jednocześnie działań zmierzających do wymiernego polepszenia swojej sytuacji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom potrzebującym przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując uprawnienia zasoby i możliwości. Skarżąca posiada szereg możliwości, które mogłyby polepszyć jej sytuację materialną, na które wskazywał organ pierwszej instancji (wynajem części posiadanej nieruchomości lub jej sprzedaż i kupno mieszkania odpowiadającego potrzebom i możliwościom finansowym), z których jednak nie korzysta.
Wobec wyżej przedstawionych argumentów Sąd uznał, że przy rozpoznaniu niniejszej sprawy nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, ani też przepisy postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na jego wynik. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. uznał, że skarga podlega oddaleniu.