II SA/Po 865/21

II SA/Po 865/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jan Szuma
Paweł Daniel
Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OSK 2081/22 - Wyrok NSA z 2025-10-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 3, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 64b, art.  64c, art. 131, art. 132, art. 133 § 1, art. 135
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Dnia 26 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi Z. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] września 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu sprawy w drugiej instancji w wyniku wniesienia przez Z. G. zażalenia na postanowienia Burmistrza K. z [...] lipca 2021 r., znak [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i na podstawie art. 133, art. 135, art. 64c § 7, art. 17, art. 18 i art. 20 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, z późn. zm. - dalej: u.p.e.a.) ustaliło koszty postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym na kwotę [...]zł brutto za "wykonanie zastępczo obowiązku o charakterze niepieniężnym - usunięcie odpadów z dz. nr [...] położnej w miejscowości Ś. zgodnie z decyzją Burmistrza K. nr [...] z [...] sierpnia 2017 r.".
Przedmiotowe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie sprawy.
Decyzją z [...] sierpnia 2017 r., znak [...] Burmistrz K. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) nakazał Z. G. (dalej również: zobowiązany; skarżący; strona), zamieszkałemu w Ś. nr [...], jako posiadaczowi odpadów zgromadzonych na działce [...] w Ś. usunięcie z powyższego terenu wszystkich zgromadzonych odpadów o kodach podanych w tej decyzji – i przekazane ich do Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów. Termin ostatecznego wykonania obowiązku został określony do dnia [...] października 2017 r. (k. 1 akt adm. I inst.).
W upomnieniu z [...] listopada 2017 r., znak [...] Burmistrz wzywał Z. G. do usunięcia odpadów zgromadzonych na działce [...] w miejscowości Ś., w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia (k. 10). Następnie w dniu [...] grudnia 2017 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, o czym też poinformował zobowiązanego w piśmie z [...] grudnia 2017 r. (k. 13).
W postanowieniu z [...] listopada 2018 r. znak [...], wydanym na podstawie art. 127 i art. 128 u.p.e.a., Burmistrz K. orzekł, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. – tj. nakaz usunięcia przez Z. G. odpadów zgromadzonych na działce nr [...] w miejscowości Ś. 36 – zostanie w trybie postępowania egzekucyjnego wykonany zastępczo przez inną osobę, na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego (pkt 1). Ponadto w pkt 2 wskazał przybliżoną kwotę kosztów wykonania zastępczego ([...] zł netto) oraz wyjaśnił, że zawiadomi zobowiązanego w terminie 1 miesiąca od dnia wydania niniejszego postanowienia o wybranym wykonawcy i terminie wykonania zastępczego egzekwowanego obowiązku (pkt 3). Ponadto wyjaśnił stronie, że zakończeniu czynności egzekucyjnych wykonania zastępczego obowiązku zostanie poinformowana o poniesionych całkowitych kosztach wykonania zastępczego (pkt 4). Organ określił również wysokość opłaty za wydanie postanowienia na kwotę [...]zł (k. 33).
Postanowienie Burmistrza z [...] listopada 2018 r. zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] (k. 50).
Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. znak [...], wydanym na podstawie art. 34 § 1, 2 i 4 oraz art. 132 u.p.e.a., organ I instancji uznał wniesione przez zobowiązanego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione i je oddalił, a także nie uwzględnił wniosku o zaniechanie wykonania zastępczego obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] z [...] grudnia 2017 r., tj. nakazu usunięcia odpadów zgromadzonych na działce nr [...] w miejscowości Ś. nr [...] (k. 59).
W piśmie z [...] maja 2019 r. Burmistrz poinformował skarżącego o przystąpieniu do wyboru wykonawcy zadania polegającego na zastępczym usunięciu odpadów z działki nr [...] położone w Ś. pod nr [...] (k. 141). Następnie, po wpływie oferty jednego podmiotu z dnia [...] maja 20219 r. (k. 144). Następnie Burmistrz w piśmie z [...] maja 2019 r. poinformował zobowiązanego o tym, że w drodze zapytania ofertowego wyłoniono wykonawcę, tj. P. Sp. z o.o. w K. (dalej: P. Sp. z o.o. w K.; P. Sp. z o.o.; wykonawca), który usunie przedmiotowe odpady z działki nr [...] w Ś. za kwotę [...]zł brutto w terminie 6 tygodni od podpisania umowy, co nastąpi [...] maja 2019 r. na podstawie umowy nr [...] z [...] maja 2019 r. (k. 160), została potwierdzona w protokole odbioru z [...] lipca 2019 r. (k. 165). W kolejnym piśmie z dnia [...] maja 2019 r. organ poinformował skarżącego o terminie ([...] maja 2019 r.) realizacji przez wybranego wykonawcę umowy w zakresie usunięcia odpadów zgromadzonych na działce nr [...] w Ś. (k. 168).
Realizacja przedmiotowego wykonania zastępczego przez wybrany podmiot P. Sp. z o.o. w K. na podstawie umowy nr [...] z [...] maja 2019 r. została potwierdzona w protokole odbioru z dnia [...] lipca 2019 r. (k. 199).
W dniu [...] lipca 2019 r. (k. 225) wykonawca wystawił fakturę VAT nr [...] na kwotę [...]zł (brutto), zatwierdzoną dnia [...] sierpnia 2019 r. do wypłaty ze środków budżetowych Miasta i Gminy K. (k. 226).
Postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r., znak [...], wydanym na podstawie art. 54 u.p.e.a., Burmistrz uznał za nieuzasadnioną skargę Z. G. z dnia [...] sierpnia 2019 r. w sprawie niewłaściwego nadzoru nad wykonaniem zastępczym obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] z [...] grudnia 2017 r., tj. nakazu usunięcia odpadów zgromadzonych na działce nr [...] w miejscowości Ś. 36 (k. 198, 228). Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] listopada 2019 r. nr [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia (pismo skarżącego z datowane na [...] września 2019 r., a wniesione w dniu [...] października 2019 r.) na postanowienie Burmistrza z [...] sierpnia 2019 r. (k. 386).
W piśmie z [...] października 2019 r. znak [...] Burmistrz K. na podstawie art. 133 § 1 u.p.e.a. zawiadomił Z. G. o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego oraz wykonaniu egzekwowanego obowiązku usunięcia odpadów zgromadzonych na działce [...] w Ś. , a także o kosztach usunięcia odpadów w wysokości [...] zł oraz wezwał do ich uiszczenia (k. 318). Z. G. zakwestionował powyższe pismo, nie zgadzając się z wysokością tych kosztów, w związku z czym skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy) za pośrednictwem Burmistrza podanie z [...] listopada 2019 r. (k. 322), uzupełnione w piśmie z [...] listopada 2019 r. (k. 332).
Postanowieniem z [...] grudnia 2019 r., nr [...] Kolegium stwierdziło niedopuszczalność zażalenia, tak kwalifikując przedmiotowe pismo z dnia [...] listopada 2019 r. (k. 410). Organ odwoławczy stwierdził, że zawiadomienie, o którym mowa w art. 133 § 1 u.p.e.a., nie ma formy postanowienia, a zatem nie przysługuje od niego zażalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z [...] listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Po [...], w wyniku rozpoznania sprawy ze skargi Z. G., uchylił zaskarżone postanowienie Kolegium z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Sąd stwierdził, że w sprawie należało skierować do skarżącego wezwanie o zajęcie jednoznacznego stanowiska, czy jego intencją było na pewno wniesienie zażalenia na pismo Burmistrza z dnia [...] października 2019 r. znak [...], czy też jego wolą było, aby organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Sąd wskazał na to, że Kolegium powinno było przy tym pouczyć skarżącego (art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 9 zd. 2 K.p.a.), że zasadniczo pismo (i wezwanie) Burmistrza z dnia [...] października 2019 r. nie jest zaskarżalnym postanowieniem, niemniej jednak jest czynnością, od której – w terminie 14 dni – przysługuje prawo do wystąpienia przez zobowiązanego o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych (art. 135 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a.). Końcowo Sąd zauważył, że jeżeli skarżący oświadczy, że jego wystąpienie z dnia [...] listopada 2019 r. jest wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, powinno ono zostać przekazane według właściwości do Burmistrza; natomiast jeżeli strona będzie stanowczo optowała za koniecznością potraktowania tego podania jako zażalenia od pisma z [...] października 2019 r. znak [...], to wówczas spełnione będą przesłanki do uznania, że środek zaskarżenia spełnia przesłanki niedopuszczalności z art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium wezwało Z. G. do wyjaśnienia powyżej kwestii (pismo z k. 599 akt). Skarżący w piśmie z [...] maja 2021 r. (data wpływu: [...] maja 2021 r.) wskazał, że jego wolą było, aby organ wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych (k. 598). Wobec powyższego Kolegium na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. przekazało to podanie do Burmistrza K. jako organu właściwego (pismo z dnia [...] czerwca 2021 r. znak [...] – k. 596).
Burmistrz K., po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku, postanowieniem z [...] lipca 2021 r., na podstawie art. 133 i art. 135 w zw. z art. 64c § 9 oraz art. 17, art. 18 i art. 20 § 1 pkt 2 w zw. z art. 64c § 7 i § 9 pkt 2 lit. d oraz art. 135 u.p.e.a., ustalił koszty postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym w kwocie [...]zł brutto "za wykonanie zastępczo obowiązku o charakterze niepieniężnym", tj. usunięcie odpadów z działki nr [...] położnej w miejscowości Ś. [nr [...]], zgodnie z obowiązkiem określonym w decyzji Burmistrza K. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] (k. 652).
W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że ze względu na zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego obowiązku usunięcia odpadów z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w Ś. dwukrotnie przeprowadził rozeznanie rynku i ostatecznie w wyniku zapytania ofertowego z dnia [...] maja 2019 r. wyłoniono wykonawcę. Przedstawiając kwestie z tym związane, organ wyjaśnił, że: zapytanie ofertowe dotyczące wykonania zastępczo obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. zostało wysłane do wszystkich firm posiadających zezwolenie na odbiór odpadów komunalnych z terenu gminy K.; zamawiający zobowiązał wykonawcę przed złożeniem oferty do dokonania wizji lokalnej na działce nr [...] w Ś. w celu samodzielnego oszacowania ilości i rodzaju odpadów, co spowodowane było brakiem możliwości jednoznacznego określenia ilości i rodzaju składowanych odpadów ze względu na ich znaczne nagromadzenie oraz brak możliwości wejścia do poszczególnych budynków (ilość nagromadzonych odpadów ograniczała lub uniemożliwiała całkowicie poruszanie się po nieruchomości; wykonawca w oferowanej cenie musiał uwzględnić ryzyko związane z rodzajem odpadów, które mogły się znajdować pod ich wierzchnią warstwą); przedmiotowa wizja obyła się w dniu [...] maja 2019 r.; w terminie składania ofert została złożona 1 odpowiedź – oferta P. Sp. z o.o. w K. na kwotę [...]zł; w dniu [...] maja 2019 r. podpisano umowę z wykonawcą; do wykonania prac firma przystąpiła w dniu [...] maja 2019 r.; wejście na nieruchomość odbyło się w asyście policji; za wykonane usługi firma wystawiła fakturę nr [...] na kwotę według umowy, która została terminowo opłacona przez M. i Gminę K.; do powyższych kosztów należało doliczyć koszty upomnienia w wysokości [...] zł, co łącznie dało kwotę [...]zł brutto.
Wskazując na zastosowaną podstawę prawną, Burmistrz wyjaśnił, że przy rozpoznaniu wniosku zobowiązanego organ zastosował przepisy obowiązujące na dzień orzekania. Ponadto zauważył, że postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych stanowi orzeczenie co do kosztów postępowania egzekucyjnego i [zarazem] wezwanie do dobrowolnego ich uiszczenia, jednak "ze względu na całkowitą spłatę tych kosztów w trakcie postępowania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków pieniężnych w dniu [...] maja 2021 r., nie wystosowano takiego żądania".
W złożonym w terminie prawem przewidzianym zażaleniu Z. G. zakwestionował w całości postanowienie Burmistrza z dnia [...] lipca 2021 r., oświadczając, że nie jest zadowolony z tego rozstrzygnięcia. Uzupełniając to zażalenie, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. (k. 6626) argumentował, że podczas realizacji wykonania zastępczego P. Sp. z o.o. poza pewną ilością odpadów usnęło również dorobek jego życia, m.in. meble, narzędzia oraz sprzęty, dokumenty i pamiątki. Ponadto wskazał na to, że jest właścicielem dwóch działek w Ś. – jednej o nr [...], której dotyczy decyzja w sprawie wykonania zastępczego" i drugiej o nr. [...], a osoby działając w imieniu P. Sp. z o.o. weszły zarówno na działkę nr [...], jak i na działkę [...] i za działania tych osób na drugiej działce, do których w ogóle nie powinno dość, skarżący nie może być obciążany. Poza tym argumentował, że wskazana przez Burmistrza kwota jest rażąco nieadekwatna do realnych kosztów prawidłowo prowadzonego wykonania zastępczego.
Kolegium, motywując rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] września 2021 r. wyjaśniło, że Z. G. wystąpił o ustalenie kosztów postępowania egzekucyjnego w piśmie z dnia [...] listopada 2019 r., zaś w piśmie z dnia [...] maja 2021 r. doprecyzował, że jego wolą wyrażoną w podaniu z dnia [...] listopada 2019 r. było, aby organ wydał postanowienie w sprawie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazując m.in. na art. 6 ust. 1 i art. 10 ustawy [z dnia 4 lipca 2019 r.] o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553), organ odwoławczy odmiennie od stanowiska organu I instancji, uznał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy obowiązujące w dniu złożenia przedmiotowego wniosku, tj. art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed [...] lutego 2021 r., a nie przepisy obecnie obowiązujące (art. 64c § 9 pkt 2 lit. d u.p.e.a. w aktualnym brzmieniu). Z uwagi na powyższe Kolegium wyjaśniło, że "dokonało we własnym zakresie korekty petitum, co do podstawy prawnej, w zaskarżonym postanowieniu".
Przywołując treść art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 z późn. zm.), Kolegium stwierdziło, że zobowiązany złożył w ustawowym terminie 14 dni wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W tym względzie organ II instancji wyjaśnił, że Burmistrz w piśmie z dnia [...] października 2019 r. poinformował skarżącego o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego oraz o wykonaniu egzekwowanego obowiązku usunięcia odpadów zgromadzonych na działce nr [...] w Ś., wskazał na poniesione koszty w wysokości [...] zł oraz wezwał zobowiązanego do ich zapłaty; pismo to doręczono zobowiązanemu [...] listopada 2019 r., zaś Z. G. w dniu [...] listopada 2019 r. wniósł (jak doprecyzował w dniu [...] maja 2021 r.) o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie wydał postanowienie w tym przedmiocie, jednakże ze wskazaniem nieprawidłowej podstawy prawnej.
Poza powyższym błędem organu I instancji Kolegium nie doszukało się innych uchybień w zaskarżonym postanowieniu. W tym względzie organ II instancji odwołał się do akt sprawy i stwierdził, że organ I instancji "wystąpił z zapytaniem ofertowym na wykonanie zastępczo obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] z [...] grudnia 2017 r. do trzynastu firm posiadających zezwolenie na odbiór/transport odpadów"; odpowiedź na ofertę złożyła tylko jedna z firm, wskazując kwotę usługi na [...] zł ([...] zł brutto); z uwagi na to, iż złożona oferta przekraczała środki finansowe zabezpieczone na ten cel w budżecie Miasta i Gminy K., w dniu [...] maja 2019 r. wystąpiono z ponownym zapytaniem ofertowym; odpowiedź na ofertę złożyło P. Sp. z o.o.; oferta z [...] maja 2019 r. opiewała na kwotę [...]zł ([...] zł brutto); w dniu [...] maja 2019 r. organ I instancji zawarł umowę z tą firmą na ustaloną kwotę; jeszcze w dniu [...] maja 2019 r. Burmistrz poinformował zobowiązanego o tym, że w dniu [...] maja 2019 r. będzie zawarta umowa i o wysokości wynagrodzenia za usługę, zaś w dniu [...] maja 2019 r. poinformował stronę, że wykonanie umowy nastąpi w dniu [...] maja 2019 r.; w protokole z [...] lipca 2019 r. potwierdzono wykonanie umowy; w dniu [...] lipca 2019 r. P. sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr [...] na kwotę [...]zł (brutto). Poza tym organ odwoławczy stwierdził, że na koszty postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości [...] zł złożyły się kwota [...]zł (zapłata za fakturę nr [...]) wynikająca z umowy z P. Sp. z o.o. w K. oraz [...] zł (koszt upomnienia z dnia [...] listopada 2017 r.). Wobec tego Kolegium stwierdziło, że postanowienie organu I instancji było zasadne "co do kwestii obliczenia wysokości kosztów". Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że organ I instancji [w piśmie przewodnim z dnia [...] lipca 2021 r.] wskazał, iż na dzień [...] kwietnia 2021 r. wyegzekwowano od Z. G. (głównie dobrowolne wpłaty) [...] zł należności głównej, [...] zł odsetek i [...] zł kosztów upomnienia.
W skardze na postanowienie organu odwoławczego Z. G. zarzucił naruszenie: 1) art. 64c § 1 w związku z art. 64b § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez obciążenie skarżącego kosztami w kwocie [...]zł, które nie są kosztami egzekucyjnymi (wydatkami egzekucyjnymi – kosztami wykonania zastępczego) przedmiotowego wykonania zastępczego, a tym bardziej uzasadnionymi i zgodnymi z prawem kosztami egzekucyjnymi (wydatkami egzekucyjnymi – kosztami wykonania zastępczego) przedmiotowego wykonania zastępczego; 2) art. 7 i art. 77 K.p.a. w związku z art. 138, art. 140 i art. 144 K.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które to obowiązki obciążają organ na mocy art. 7 i art. 77 K.p.a., a w związku z art. 138, art. 140 i art. 144 K.p.a. – również organ II instancji w trakcie postępowania zażaleniowego.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w trakcie wykonania zastępczego pracownicy P. Sp. z o.o. w K. usuwali przedmioty z obu działek skarżącego, tj. działki nr [...] (gdzie znajduje się dom) i działki nr [...] (grunt niezabudowany), podczas gdy wcześniejsze postanowienia dotyczące wykonania zastępczego dotyczyły tylko usuwania rzeczy z jednej działki, tj. z działki nr [...]. Argumentował, że skoro "rzeczy znajdowały się na obu działkach", to "nawet jeśli uznać, że koszty wykonania nie byłyby zawyżone jako takie, to jedynie ich część, ta dotycząca usuwania odpadów z działki [...] może być traktowana jako obciążające skarżącego koszty wykonania zastępczego". Jego zdaniem, obowiązkiem organów było ustalenie, jaki rozmiar działań, czasu pracy, robocizny itd. dotyczył działki 347 i tylko w tym zakresie orzeczenie w kwestii kosztów obciążających skarżącego, bowiem "koszty czynności, czasu, robocizny itd. dotyczące usuwania rzeczy z działki [...] nie mogą obciążać skarżącego w jakiekolwiek sytuacji, albowiem nie są kosztami wykonania zastępczego". Podniósł, że to "sprawą organów było precyzyjnie określić zakres wykonania zastępczego oraz dopilnować aby pracownicy P. Sp. z o.o. nie zajmowali się pracą na działce [...] nieobjętej wykonaniem zastępczym". Stwierdził w tym względzie, że w takiej sytuacji "obciążenie (...) skarżącego całą kwotą za czynności na obu działkach" stanowi naruszenie prawa – art. 64c § 1 w związku z art. 64 b § 1 pkt 10 u.p.e.a. Zarzucił też, że organy nie ustaliły "kwestii i faktów, o których mowa" w uzasadnieniu skargi zaś Kolegium nie zbadało, czy koszty te są one uzasadnione i celowe w szczególności w kontekście podnoszonych w zażaleniu zarzutów i argumentów.
Nadto podniósł, że "bezprawnie obciążono skarżącego kosztami prac na działce [...] nieobjętej zastępczym wykonaniem, to jeszcze czynności pracowników P. Sp. z o.o. na obu działkach polegały m.in. na całkowicie nieuprawnionym usuwaniu rzeczy, niebędących odpadami". W tym zakresie wskazał, jakie rzeczy ruchome (m.in. sprawny ciągnik rolniczy, wyposażenie domu, przedmioty osobiste i dokumenty) zostały zabrane przy realizacji wykonania zastępczego. Stwierdził, że organy nie zajęły się tą kwestią, "poprzestając jedynie na prostej ocenie rachunków, zresztą ocenie także wadliwej, bo jeśli faktycznie były dwie oferty które różniły się tak znacznie (o [...] zł!), to widać, że oferowane tam ceny, koszt nie mogły być oparte na racjonalnych i uzasadnionych konkretnych podstawach". Wskazując na tę rozbieżność – w ocenie strony zbyt dużą – zakwestionował wskazany w wybranej ofercie koszt wykonania zastępczego, jak i rzetelność obydwu przedstawionych w tej sprawie ofert. Powołując się na stanowisko piśmiennictwa i judykatury, argumentował przy tym, że zobowiązany ponosi koszty celowe, niezbędne do przeprowadzenia egzekucji, zaś nieuzasadnione wydatki egzekucyjne, koszty powstałe w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub pracowników tego organu nie mogą obciążać zobowiązanego, lecz będą one obciążały organ egzekucyjny, a niekiedy wierzyciela.
Przy tak sformułowanych i umotywowanych zarzutach wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie.
Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu, podtrzymując w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2022 r. dotychczasową argumentację strony, w uzupełnieniu skargi podniósł zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez brak ustaleń faktycznych co do tego, z jakiego obszaru wywożone były śmieci, a w konsekwencji, czy obciążenie skarżącego obowiązkiem zapłaty należności było zasadne czy też nie. Pełnomocnik podniósł, że nie ustalono istotnej dla sprawy okoliczności faktycznej i "w tym zakresie brak jest ustaleń organu, choćby poprzez dołączenie do akt mapki ewidencyjnej, która pozwoliłaby na ustalenie, gdzie działania związane z wywozem śmieci podejmowano w ramach wykonania zastępczego", a w konsekwencji "nie wiadomo, czy faktyczne koszty wywozu śmieci dotyczyły działki skarżącego, określonej w decyzji, czy też nie".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że ze względu na przedmiot skargi (postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym) została ona rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej: P.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest reformacyjne postanowienie Kolegium, w którym wprawdzie postanowienie wydane przez Burmistrza zostało uchylone w całości, ale wynikało to z zastosowania błędnej podstawy prawnej przez organ I instancji. Organ odwoławczy, wskazując właściwą w jego ocenie podstawę prawną, ustalił bowiem koszty postępowania egzekucyjnego w tej samej wysokości, jaka została wskazana w uchylonym postanowieniu Burmistrza. Konkretnie, koszty egzekucyjne dotyczące wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, zostały ustalone na kwotę [...]zł brutto ([...] zł za usługę w zakresie wykonania zastępczego i koszt upomnienia w kwocie [...]zł) za "wykonanie zastępczo obowiązku o charakterze niepieniężnym - usunięcie odpadów z dz. nr [...] położnej w miejscowości Ś. zgodnie z decyzją Burmistrza K. nr [...] z [...] sierpnia 2017 r.".
Do wydania przedmiotowego postanowienia doszło na skutek złożenia przez zobowiązanego stosownego wniosku z [...] listopada 2019 r. (okoliczności wniesienia tego podania i sprecyzowania jego treści zostały przybliżone w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia), w reakcji na doręczenie pisma z [...] października 2019 r. znak [...] Burmistrz K., w którym organ egzekucyjny zawiadomił Z. G. na podstawie art. 133 § 1 u.p.e.a. o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego oraz wykonaniu egzekwowanego obowiązku usunięcia odpadów, a także o kosztach usunięcia odpadów w wysokości [...] zł wraz wezwaniem do ich uiszczenia.
W art. 135 u.p.e.a. przewidziano, że w sprawach kosztów wykonania zastępczego, nieuregulowanych w art. 127-134, stosuje się przepisy m.in. art. 64c. Przy tym trafne jest stanowisko Kolegium co do tego, że w przedmiotowej sprawie należy stosować przepis art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed [...] lutego 2021 r. Wynika to z art. 6 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553, z późn. zm.). Stanowisko Kolegium co do błędnej podstawy prawnej powołanej przez organ I instancji było trafne, zatem wydanie rozstrzygnięcia reformacyjnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 K.p.a. okazało się uzasadnione.
Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. (w poprzednim brzmieniu) organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych (aktualnie: kosztów postępowania egzekucyjnego) na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Przepis ten należało odpowiedniego stosować w odniesieniu do zawiadomienia, o którym mowa w art. 133 u.p.e.a., co wynika z odesłania zawartego w art. 135 u.p.e.a.
Należy podkreślić, że egzekucja administracyjna jest prowadzona przez organy administracji publicznej na koszt zobowiązanego. Wobec tego koszty egzekucyjne obciążają co do zasady zobowiązanego, o czym stanowi aktualnie art. 64c § 2 u.p.e.a. (a wcześniej art. 64c § 1 u.p.e.a.). Do kosztów tych zalicza się m.in. opłaty i wydatki egzekucyjne. Zgodnie zaś z art. 64b § 1 u.p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego [wcześniej, do [...] lutego 2021 r. – egzekucji], a w szczególności na opłacenie m.in. wykonania zastępczego (pkt 10). Skoro chodzi o faktycznie poniesione koszty, to wysokość tych wydatków musi być udokumentowana rachunkami lub innymi dokumentami, wystawionymi przez podmioty świadczące usługi na rzecz organu egzekucyjnego (patrz: P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 64(b) – i powołane tam piśmiennictwo). Z uwagi na ogólną zasadę z art. 7 u.p.e.a. należy przyjąć, że chodzi o koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej. Nieuzasadnione wydatki egzekucyjne, koszty powstałe w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub pracowników tego organu nie mogą obciążać zobowiązanego (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. 10, Warszawa 2021 [por. R. Hauser, W. Piątek, Komentarz do art. 64c, w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne, 2018, s. 358]). Wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek zobowiązanego, związane jest z definitywnym zakończeniem administracyjnego postępowania egzekucyjnego i rozliczeniem jego kosztów. Zobowiązany może w ten sposób kwestionować wysokość wydatków egzekucyjnych i wskazywać na ich niezasadność czy nadmierną wysokość, wnosząc o przekazanie mu informacji o wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie domagając się wydania (zaskarżalnego) postanowienia w sprawie tych kosztów. Daleko idące sformalizowanie problematyki kosztów egzekucyjnych oraz wyłączenie w tym zakresie swobody organu egzekucyjnego mają bez wątpienia chronić interesy zobowiązanego, a co za tym idzie – wzmacniają jego pozycję w toku prowadzonego postępowania (patrz: J. Wyporska-Frankiewicz, 3.3.5. Gwarancje ochrony zobowiązanego w stadium końcowym administracyjnego postępowania egzekucyjnego [w:] Gwarancje ochrony zobowiązanego w egzekucji administracyjnej obowiązków niepieniężnych, Warszawa 2019).
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ egzekucyjny rozstrzygnął o kosztach egzekucyjnych, które zostały poniesione w celu wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym.
Koszty wykonania zastępczego, zrealizowanego w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym, stanowiły niezbędne koszty celowe i nie mogą być uznane za niezasadne, skoro pomimo wystosowania do skarżącego (zobowiązanego do usunięcia odpadów) odpowiedniego wezwania (upomnienia z dnia [...] listopada 2017 r.) nie wykonał obowiązku usunięcia odpadów z działki nr [...] w Ś. (nr [...]), jako posiadaczowi odpadów zgromadzonych na tej działce, do czego był zobowiązany ostateczną decyzją Burmistrza K. z [...] sierpnia 2017 r. znak [...]
W takich warunkach doszło do prowadzeniA egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. i zastosowania przedmiotowego środka egzekucyjnego na podstawie art. 127 i art. 128 u.p.e.a. (postanowienie z dnia [...] listopada 2018 r. znak [...]).
Należy podkreślić, że z akt administracyjnych nie wynika, aby skarżący skutecznie podważył zasadność wszczęcia postępowania egzekucyjnego i prowadzenia egzekucji przy zastosowaniu środka w postaci wykonania zastępczego, jak i zastosowanego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. znak [...], wydanym na podstawie art. 34 § 1, 2 i 4 oraz art. 132 u.p.e.a., organ I instancji uznał wniesione przez zobowiązanego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione i je oddalił. Nie uwzględnił również wniosku o zaniechanie wykonania zastępczego obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] z [...] grudnia 2017 r., tj. nakazu usunięcia odpadów zgromadzonych na działce nr [...] w miejscowości Ś. . Z kolei samo postanowienie z [...] listopada 2018 r. znak [...], wydane na podstawie art. 127 i art. 128 u.p.e.a., o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...]
W takich warunkach Sąd uznał, że brak podstaw do przyjęcia, że miało miejsce niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji. Wręcz przeciwnie – wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a następnie zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego doprowadziło do efektywnego wykonania przedmiotowego obowiązku. Wnoszone przez skarżącego środki prawne nie doprowadziły do skutecznego podważenia zasadności i celowości przeprowadzania postępowania egzekucyjnego i prowadzonych czynności egzekucyjnych.
Zarzuty dotyczące nieprawidłowej realizacji wykonania zastępczego, jak i wnioski dotyczące sposobu wykonywania czynności przez wykonawcę nie mogą stanowić przedmiotu ustaleń i rozważań na końcowym etapie postępowania egzekucyjnego, obejmującym rozstrzygnięcie o jego kosztach.
Zgodnie z art. 54 § 1 i 3 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego (w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej). To w drodze takiego środka prawnego należy kwestionować dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Ponadto zgodnie z art. 132 § 1 i 2 u.p.e.a. zobowiązany ma prawo wglądu w czynności wykonawcy oraz zgłaszania do organu egzekucyjnego wniosków co do sposobu wykonywania tych czynności, a także zgłosić do organu egzekucyjnego wniosek o zaniechanie dalszego stosowania wykonania zastępczego. Skarga na czynność egzekucyjną, jak i wniosek skarżącego dotyczący wykonania zastępczego zostały rozpatrzone negatywnie w toku postępowania egzekucyjnego.
Z przedstawionego stanu sprawy wynika, że egzekwowany był obwiązek usunięcia odpadów z działki nr [...] w Ś.. Tego dotyczyła decyzja nakładająca przedmiotowy obowiązek, jak i późniejsze czynności podejmowane przez organ egzekucyjny. Znajduje to swoje potwierdzenie w aktach administracyjnych, w których wszystkie pochodzące od organu egzekucyjnego dokumenty obejmujące zastosowanie i realizację wykonania zastępczego obowiązku dotyczą terenu działki nr [...]. Zapytanie ofertowe, oferta wykonawcy, zawarta z nim umowa, jak i faktura VAT wystawiona po realizacji wykonania zastępczego – wszystkie te dokumenty dotyczą realizacji wykonania zastępczego obowiązku usunięcia odpadów zgromadzonych na działce nr [...] w Ś. (posesja nr [...]).
Jeżeli zaś wykonawca, przy realizacji przedmiotowego obowiązku w warunkach wykonania zastępczego usunął również z terenu tej działki przedmioty niebędące odpadami objętymi egzekwowanym obowiązkiem, względnie usunął rzeczy (odpady lub inne przedmioty) z terenu sąsiedniej działki nr [...], skarżącemu przysługuje środek ochrony prawnej z art. 131 u.p.e.a.
Wykonawca, tj. P. Sp. z o.o. w K. odpowiada za swoich pracowników i inne podmioty współpracujące (culpa in eligendo), za pomocą których zrealizował przedmiotowe wykonanie zastępcze. Zgodnie zaś z art. 131 u.p.e.a. wykonawca odpowiada wobec zobowiązanego za rzetelne wykonanie robót, celowe zużycie materiałów dostarczonych przez zobowiązanego oraz prawidłowe korzystanie z jego środków przewozowych. Zobowiązany może dochodzić swoich roszczeń bezpośrednio od wykonawcy. Roszczenia zobowiązanego wobec wykonawcy, o których mowa w komentowanym przepisie, mają charakter cywilnoprawny i z tego względu mogą być dochodzone przez sądem powszechnym. Stosunek prawny pomiędzy wykonawcą a zobowiązanym nie ma charakteru administracyjnoprawnego (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), ibidem, komentarz do art. 131). Wszelkie zarzuty w tym względzie nie mogły być skutecznie podnoszone na etapie ustalania kosztów postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Sądu, w zaskarżonym postępowaniu uwzględniono koszty dotyczące egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym obejmującym usunięcie odpadów z terenu działki nr [...], którego dotyczyło postępowanie egzekucyjne. Nie było zatem podstaw do szacowania i rozdzielnia kosztów wykonania zastępczego, jak sugeruje strona w skardze. Koszty te zostały poniesione w celu wyegzekwowania obowiązku. Ustalone koszty wykonania zastępczego zostały ustalone na podstawie przyjętej oferty wykonawcy i wystawionej faktury VAT, po stwierdzeniu wykonania zadania.
Realizacja przedmiotowego wykonania zastępczego, dotyczącego usunięcia odpadów z terenu działki nr [...], przez P. Sp. z o.o. w K. na podstawie umowy nr [...] z [...] maja 2019 r. została potwierdzona w protokole odbioru z [...] lipca 2019 r. (k. 199).
W dniu [...] lipca 2019 r. (k. 225) wykonawca wystawił fakturę VAT nr [...] na kwotę [...]zł (brutto), która [...] sierpnia 2019 r. została zatwierdzona do wypłaty ze środków budżetowych Miasta i Gminy K. (k. 226). Kwota ta w całości stanowi koszty egzekucyjne w postaci wydatków egzekucyjnych, które obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 i 2 u.p.e.a.). Koszty te zostały faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny na opłacenie wykonania zastępczego w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego (art. 64b § 1 pkt 10 u.p.e.a.).
W tym stanie rzeczy Sąd nie uznał słuszności żadnego z zarzutów podniesionych w skardze, jak i w jej uzupełnieniu. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Wszystkie niezbędne okoliczności dotyczące ustalenia, jakie faktycznie koszty zostały poniesione w związku wyegzekwowaniem od skarżącego obowiązku usunięcia odpadów z terenu działki nr [...] w Ś., objętym tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., tj. obowiązkiem wynikającym z decyzji Burmistrz K. z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak [...] Kolegium nie naruszyło wynikowo art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 140 i art. 144 K.p.a. Również zarzuty naruszenia art. 64c § 1 w związku z art. 64b § 1 pkt 10 u.p.e.a. okazały się niezasadne. Skoro zaś skarga okazała się niezasadna, to należało ją oddalić.
Stąd też Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.