II SA/Po 844/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi G. H. na czynność Burmistrza Miasta polegającą na odmowie wypłaty zaliczki w wysokości 70% na poczet odszkodowania za wywłaszczoną działkę nr [...]. Decyzją Starosty z dnia 29 sierpnia 2025 r. ustalono odszkodowanie i zobowiązano do jego wypłaty Burmistrza Miasta. Zarówno G. H., jak i Burmistrz Miasta wnieśli odwołania od tej decyzji. Burmistrz odmówił wypłaty zaliczki, argumentując, że nie uważa się za podmiot zobowiązany do jej wypłaty, powołując się na art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz fakt złożenia odwołania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 12 ust. 5a specustawy drogowej, wskazując, że spór między organami nie może negatywnie wpływać na sytuację wywłaszczonego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że czynność Burmistrza polegająca na odmowie wypłaty zaliczki była sprzeczna z prawem i bezskuteczna, podkreślając cel instytucji zaliczki jako ochrony wywłaszczonych. Sąd zaznaczył, że nawet w przypadku kwestionowania przez organ obowiązku wypłaty odszkodowania, powinien on wypłacić zaliczkę, a ewentualne ryzyko zabezpiecza instytucja zwrotu zwaloryzowanej zaliczki. Jednakże, z uwagi na fakt, że w trakcie postępowania sądowego Wojewoda wydał ostateczną decyzję zmieniającą decyzję Starosty i wskazującą Zarząd Powiatu jako podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania, Sąd uznał, że postępowanie w zakresie wniosku o uznanie obowiązku Burmistrza stało się bezprzedmiotowe i umorzył je. Sąd zasądził od Burmistrza na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów specustawy drogowej dotyczących prawa do zaliczki na poczet odszkodowania w przypadku nieostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie, nawet gdy organ kwestionuje swój obowiązek wypłaty. Podkreślenie prymatu ochrony wywłaszczonego nad wątpliwościami proceduralnymi organów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wywłaszczeniem pod inwestycje drogowe i prawem do zaliczki. Bezprzedmiotowość postępowania w zakresie wniosku o uznanie obowiązku Burmistrza z uwagi na zmianę decyzji przez organ wyższej instancji ogranicza możliwość bezpośredniego zastosowania tej części rozstrzygnięcia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ administracji publicznej może odmówić wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, powołując się na kwestionowanie przez siebie obowiązku wypłaty odszkodowania w postępowaniu odwoławczym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie może odmówić wypłaty zaliczki, powołując się na kwestionowanie obowiązku wypłaty odszkodowania. Instytucja zaliczki ma na celu ochronę wywłaszczonego, a ewentualne ryzyko wypłaty przez niewłaściwy podmiot lub zawyżonej kwoty jest zabezpieczone przez instytucję zwrotu zwaloryzowanej zaliczki.
Uzasadnienie
Przepis art. 12 ust. 5a specustawy drogowej nie zawiera ograniczeń dotyczących dopuszczalności domagania się zaliczki w przypadku nieostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie, nawet jeśli organ kwestionuje swój obowiązek wypłaty. Celem przepisu jest ochrona wywłaszczonego, a wszelkie wątpliwości co do podmiotu zobowiązanego lub wysokości odszkodowania powinny być rozstrzygane w postępowaniu merytorycznym dotyczącym decyzji o odszkodowaniu, a nie stanowić podstawę do odmowy wypłaty zaliczki.
Czy zmiana decyzji ustalającej odszkodowanie przez organ wyższej instancji po wydaniu przez Burmistrza Miasta decyzji o odmowie wypłaty zaliczki wpływa na ocenę legalności tej odmowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ocena legalności odmowy wypłaty zaliczki powinna być dokonana według stanu faktycznego istniejącego w dacie podjęcia tej czynności. Późniejsza zmiana decyzji ustalającej odszkodowanie nie sanuje wadliwości wcześniejszej odmowy.
Uzasadnienie
Sąd dokonuje kontroli zaskarżonych aktów i czynności według stanu faktycznego z daty ich podjęcia. Decyzja Wojewody wydana po odmowie wypłaty zaliczki nie mogła wpłynąć na ocenę prawnomaterialną tej odmowy, która w dacie jej podjęcia była niezgodna z prawem.
Czy wniosek o uznanie obowiązku Burmistrza Miasta do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania staje się bezprzedmiotowy w sytuacji, gdy ostateczna decyzja Wojewody wskazała inny podmiot jako zobowiązany do wypłaty odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wniosek staje się bezprzedmiotowy, ponieważ ocena zasadności zastosowania przepisu o charakterze merytorycznym (jak uznanie obowiązku wypłaty) powinna uwzględniać stan sprawy istniejący w dniu wyrokowania.
Uzasadnienie
Wobec wejścia do obrotu prawnego ostatecznej decyzji Wojewody, która zmieniła decyzję Starosty w zakresie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania, uznanie w wyroku obowiązku Burmistrza stało się bezprzedmiotowe. Sąd administracyjny nie może rozstrzygać o uprawnieniu do otrzymania zaliczki od podmiotu, który nie był stroną postępowania w sprawie ostatecznej decyzji.
Przepisy (11)
Główne
specustawa drogowa art. 12 § ust. 5a
Ustawa o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
Na wniosek osoby uprawnionej do odszkodowania wypłaca się zaliczkę w wysokości 70% odszkodowania ustalonego przez organ pierwszej instancji w decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku. Przepis ten nie zawiera ograniczeń dotyczących dopuszczalności domagania się zaliczki w przypadku nieostatecznej decyzji.
Pomocnicze
specustawa drogowa art. 12 § ust. 4g
Ustawa o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
Dotyczy ustalenia odszkodowania w sytuacji, gdy decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
specustawa drogowa art. 12 § ust. 5b
Ustawa o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
Instytucja zwrotu zwaloryzowanej zaliczki jako zabezpieczenie dla podmiotu zobowiązanego do jej wypłaty.
u.g.n. art. 132 § ust. 5
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, na rzecz której następuje przejęcie własności. Sąd uznał, że przepis ten nie ma zastosowania w sytuacji sporu o podmiot zobowiązany do wypłaty zaliczki na podstawie specustawy drogowej.
u.d.p. art. 25 § ust. 2
Ustawa o drogach publicznych
Przepis ma charakter zadaniowo-finansowy i reguluje rozkład kosztów budowy lub przebudowy skrzyżowań dróg różnych kategorii pomiędzy ich zarządcami, nie przesądza o dłużniku odszkodowania wobec właściciela wywłaszczonej nieruchomości.
u.f.i.t.l. art. 3 § ust. 2
Ustawa o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego
Zadania w zakresie finansowania budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg gminnych finansowane są z budżetów gmin.
P.p.s.a. art. 3 § ust. 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Czynności dotyczące wypłaty lub odmowy wypłaty odszkodowania w trybie specustawy drogowej stanowią czynności objęte kognicją sądu administracyjnego.
P.p.s.a. art. 146 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza bezskuteczność czynności lub aktu, jeśli narusza prawo.
P.p.s.a. art. 146 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd może stwierdzić uprawnienie lub obowiązek strony w celu jego zrealizowania przez organ administracji.
P.p.s.a. art. 161 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd umarza postępowanie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
Konstytucja RP art. 21 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności podlega ochronie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmowa wypłaty zaliczki przez Burmistrza Miasta narusza art. 12 ust. 5a specustawy drogowej, który ma na celu ochronę wywłaszczonych. • Spór między organami co do podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania nie może negatywnie wpływać na sytuację skarżącego. • Instytucja zaliczki ma zastosowanie nawet w przypadku nieostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie, a ryzyko wypłaty przez niewłaściwy podmiot jest zabezpieczone przez instytucję zwrotu zwaloryzowanej zaliczki.
Odrzucone argumenty
Burmistrz Miasta nie jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania, co wynika z art. 132 ust. 5 u.g.n. oraz faktu złożenia odwołania od decyzji ustalającej odszkodowanie. • Wypłata zaliczki przed ostatecznym rozstrzygnięciem co do treści decyzji odszkodowawczej i przy wątpliwościach co do właściwego płatnika mogłaby zostać oceniona jako wydatek niecelowy i niegospodarny, narażając gminę na zarzut naruszenia dyscypliny finansów publicznych. • Art. 25 ust. 2 u.d.p. reguluje rozkład kosztów budowy lub przebudowy skrzyżowań dróg, a nie obowiązek wypłaty odszkodowania wobec właściciela wywłaszczonej nieruchomości.
Godne uwagi sformułowania
spór co do podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania, nie może powodować negatywnych konsekwencji wobec osoby wywłaszczonej • przepis wprowadzający tę instytucję do specustawy drogowej został ustanowiony właśnie w celu ochrony osób wywłaszczonych • nie można uznać, że istnieje wystarczająco pewna i stabilna podstawa do obciążenia budżetu gminy wypłatą zaliczki • nie jest 'dowolnym' uchylaniem się od obowiązków wobec Skarżącego, lecz realizacją nałożonych na organ ustawowych wymogów ostrożnego i legalnego gospodarowania środkami publicznymi • nie można przyjąć, że sam art. 25 ust. 2 ustawy o drogach publicznych w sposób oczywisty i definitywny przesądza o obowiązku Gminy [...] wypłaty odszkodowania • nieakceptowaną byłaby sytuacja, w której organ administracji wydaje decyzję po terminie określonym w ustawie, a następnie z tego zaniedbania wywodzone są - przez ten czy inne organy - negatywne skutki dla obywatela • nie zawiera bowiem jakichkolwiek ograniczeń, czy też wyłączeń dotyczących dopuszczalności domagania się przez podmiot wywłaszczony w trybie tej ustawy wypłaty zaliczki • przewidzianym przez ustawodawcę zabezpieczeniem dla podmiotu zobowiązanego do jej wypłaty, nie jest możliwość uchylenia się od wypłaty zaliczki w terminie wskazanym w tym przepisie, lecz jedynie instytucja zwrotu zwaloryzowanej zaliczki • przepisy dotyczące tejże zaliczki wykładać należy w sposób zmierzający do maksymalizacji ochrony obywatela • podmiot wskazany w tejże decyzji pierwszej…
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący sprawozdawca
Izabela Paluszyńska
sędzia
Paweł Daniel
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów specustawy drogowej dotyczących prawa do zaliczki na poczet odszkodowania w przypadku nieostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie, nawet gdy organ kwestionuje swój obowiązek wypłaty. Podkreślenie prymatu ochrony wywłaszczonego nad wątpliwościami proceduralnymi organów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wywłaszczeniem pod inwestycje drogowe i prawem do zaliczki. Bezprzedmiotowość postępowania w zakresie wniosku o uznanie obowiązku Burmistrza z uwagi na zmianę decyzji przez organ wyższej instancji ogranicza możliwość bezpośredniego zastosowania tej części rozstrzygnięcia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje konflikt między potrzebą ochrony praw obywatela (wywłaszczonego) a ostrożnością organów w zarządzaniu środkami publicznymi. Pokazuje też, jak ważne jest prawo do szybkiego dostępu do środków finansowych w sytuacji utraty nieruchomości.
“Wyrok WSA: Burmistrz musi wypłacić zaliczkę na odszkodowanie, nawet jeśli kwestionuje swój obowiązek!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.