II SA/PO 835/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2020-03-04
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniainfrastruktura osiedlowaprzedszkoleprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego) został zrealizowany poprzez utworzenie przedszkola.

Skarżący domagali się zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w 1968 r. na cele budowy osiedla mieszkaniowego. Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez utworzenie w 1980 r. przedszkola na tej działce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd uznał, że utworzenie przedszkola stanowiło modyfikację celu wywłaszczenia, wpisującą się w infrastrukturę osiedla mieszkaniowego.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot części nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa w 1968 r. od B. F. i A. F. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Celem nabycia było utworzenie osiedla mieszkaniowego. W zamian za nieruchomość, pierwotni właściciele otrzymali w użytkowanie wieczyste inną działkę. W 1980 r. na części wywłaszczonej nieruchomości utworzono przedszkole, które funkcjonowało do 2004 r. Organy administracji odmówiły zwrotu nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, twierdząc, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a wcześniejsza decyzja zwrotowa została uchylona jedynie z przyczyn proceduralnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Sąd uznał, że utworzenie przedszkola na wywłaszczonej nieruchomości stanowiło realizację celu wywłaszczenia w szerokim rozumieniu, jako infrastruktura osiedla mieszkaniowego. Sąd podkreślił, że modyfikacja celu wywłaszczenia, mieszcząca się w jego szerszym charakterze, nie wyklucza realizacji tego celu. Sąd odniósł się również do zarzutów proceduralnych, uznając je za niezasadne, zwłaszcza w kontekście działania stron przez profesjonalnego pełnomocnika.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, utworzenie przedszkola stanowi modyfikację celu wywłaszczenia, mieszczącą się w szerokim rozumieniu celu budowy osiedla mieszkaniowego, jako jego infrastruktura pomocnicza.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że inwestycja taka jak osiedle mieszkaniowe obejmuje nie tylko budynki mieszkalne, ale także całą infrastrukturę towarzyszącą, w tym przedszkola. Utworzenie przedszkola w 1980 r. było zgodne z celem wywłaszczenia, nawet jeśli nastąpiło po pewnym czasie od nabycia nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

u.z.t.w.n.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.g.n. art. 216 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Ustawodawca ma świadomość, że osoby zbywające nieruchomości w trybie u.z.t.w.n. działały z reguły pod przymusem, stąd przepisy o zwrocie można stosować do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 u.z.t.w.n.

u.g.n. art. 229

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Utworzenie przedszkola na nieruchomości stanowiło realizację celu wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego) w szerokim rozumieniu, jako infrastruktura pomocnicza. Terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie mają zastosowania do nieruchomości wywłaszczonych przed 1990 r. w sposób, który uniemożliwiałby zwrot, jeśli cel został zrealizowany. Zarzuty naruszenia przepisów K.p.a. okazały się niezasadne, w szczególności brak wpływu na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, ponieważ na działce utworzono przedszkole, a nie budynki mieszkalne. Wcześniejsza decyzja zwrotowa została uchylona tylko ze względów proceduralnych, co sugeruje zasadność roszczenia. Naruszenie art. 229 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie przepisu, który nie miał zastosowania w sprawie.

Godne uwagi sformułowania

przedszkole stanowiło infrastrukturę funkcjonalną integralnie związaną z powstającym osiedlem mieszkaniowym osiedle mieszkaniowe będącego pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców nie sposób zaprzeczyć, że celem nabycia parceli [...] od B. F. i A. F. było zrealizowanie na jej obszarze osiedla mieszkaniowego.

Skład orzekający

Danuta Rzyminiak - Owczarczak

przewodniczący

Barbara Drzazga

sędzia

Jan Szuma

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'celu wywłaszczenia' w kontekście budowy osiedli mieszkaniowych i infrastruktury towarzyszącej, a także stosowanie przepisów o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych przed 1990 r."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w określonym czasie. Interpretacja pojęcia 'celu wywłaszczenia' może być różnie stosowana w zależności od konkretnych okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy kwestii zwrotu nieruchomości wywłaszczonych wiele lat temu, co jest tematem budzącym zainteresowanie ze względu na potencjalne konflikty między prawem własności a interesem publicznym. Interpretacja celu wywłaszczenia jest kluczowa.

Czy przedszkole na wywłaszczonej działce oznacza realizację celu? Sąd rozstrzyga spór o zwrot nieruchomości.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 835/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2020-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Drzazga /przewodniczący/
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Jan Szuma /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Sygn. powiązane
I OSK 1935/20 - Wyrok NSA z 2024-02-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 marca 2020 r. sprawy ze skargi A. H., E. F., W. F., M. T., I. F., J. F., J. R., B. F., M. P. i A. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., [...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą"), po rozpatrzeniu odwołania E. F., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] lutego 2019 r., [...], którą odmówiono zwrotu na rzecz A. H., E. F., W. F., M. T., M. P. i A. D. części nieruchomości położonej w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka [...], arkusz mapy [...], obręb [...].
Mając na uwadze, że stanowiska organów obu instancji są zasadniczo zbieżne, Sąd odstąpił od omawiania całości procedury zwrotowej, zresztą czytelnie i prawidłowo zrelacjonowanej przez Wojewodę. Skoncentrował się natomiast na przedstawieniu istotnych dla sprawy ustaleń, zdarzeń i zagadnień merytorycznych, które wynikają z rozstrzygnięć organów.
Wnioskiem z dnia [...] marca 2001 r. B. F., J. F., A. H., E. F., W. F. i M. T. wystąpili o zwrot nieruchomości określonej jako wyżej wymieniona działka [...] w obrębie [...] (k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Osoby te występowały jako spadkobiercy niegdyś wywłaszczonych (a ściślej ujmując: przymusowo zbywających nieruchomość) B. F. i A. F.. Można dodać, że obecnie krąg spadkobierców tworzą osoby aktualnie składające skargę (poszczególne postępowania spadkowe zostały w aktach spraw udokumentowane i zrelacjonowane na s. 2 i 3 decyzji Wojewody).
Powyższy wniosek Prezydent Miasta [...] przekazał Wojewodzie. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r., [...] ten ostatni organ wskazał Starostę jako organ właściwy.
Jak wskazano na wstępie, decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., [...] Starosta odmówił zwrotu nieruchomości objętej postępowaniem.
Dalej na skutek odwołania E. F. sprawę rozpatrywał Wojewoda.
W trakcie postępowania organy przeprowadziły obszerne ustalenia, których wyniki w większości obecnie pozostają poza sporem. Ustalono miedzy innymi, że działka objęta procedurą zwrotową stanowi część dawnej nieruchomości - parceli [...] należącej w latach 60-tych ubiegłego wieku do B. F. i A. F.. Parcela ta została przez nich zbyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy zawartej w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (wówczas Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94, dalej "u.z.t.w.n."), to jest aktu notarialnego z dnia [...] marca 1968 r., [...] W zamian za nieruchomość zbytą B. F. i A. F. otrzymali w użytkowanie wieczyste działkę [...], arkusz [...], obręb [...] (w [...] przy [...]). Powyższe nabycie parceli [...] nastąpiło zgodnie z uchwałą Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] lutego 1968 r., [...] w sprawie nabycia tej nieruchomości.
Jak zaznaczono, obecna działka [...] objęta postępowaniem zwrotowym stanowi część dawnej parceli [...]. Historia zagospodarowania działki [...], a dawniej [...] jest znana i została odtworzona przez organy.
Jak wynika z pisma [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia [...] lutego 1980 r., [...] działka [...] o powierzchni 1180 m2 została przekazana na rzecz Miejskiego Zespołu [...] Szkół w [...] w celu otworzenia przedszkola (k. 72 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).
Pismem z dnia [...] lutego 1980 r. Miejski Zespół zwrócił się do [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z prośbą o wskazanie przyległego terenu na urządzenie placu zabaw i rekreacji dla przedszkola.
W oparciu o protokół przekazania dokumentacji z dnia [...] września 1999 r., [...] Zespół do spraw regulacji terenowo prawnej szkół przekazał do Urzędu Miasta [...] – Wydziału Oświaty dokumentację terenowo-prawną dotyczącą przedszkola nr [...] położonego pod adresem [...]. Na mocy tego protokołu ustalono przekazanie gruntu na cele oświatowe. Teren ten objął działki [...], [...], [...] i [...], arkusza mapy [...] w obrębie [...].
Opisane wyżej, utworzone w 1980 r. przedszkole nr [...] działało nieprzerwanie do 2004 r., kiedy to [...] sierpnia 2004 r. nastąpiła jego likwidacja.
W trakcie postępowania organy ustaliły też, że dawna parcela [...], której częścią jest działka [...] znajdowała się w 1966 r. na obszarze określonym w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonym uchwałą Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] września 1966 r., [...] oznaczonym symbolem [...], czyli na terenie mieszkalnictwa o niskiej intensywności.
Z kolei we wspomnianej wyżej uchwale Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] lutego 1968 r., [...] w sprawie nabycia rzeczonej nieruchomości wyjaśniono, że "decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] r., nr [...] tereny położone w [...] miedzy ulicami [...] przeznaczone zostały pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]" (I etap)" (zob. k. 42-44 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).
Mając to na uwadze organy obu instancji nie miały wątpliwości, że fakt zaprowadzenia w budynku na działce [...] przedszkola w 1980 r. i jego funkcjonowanie do 2004 r. stanowiło realizację celu wywłaszczenia (a konkretnie nabycia w trybie u.z.t.w.n.). Ich zdaniem przedszkole stanowiło infrastrukturę funkcjonalną integralnie związaną z powstającym osiedlem mieszkaniowym, ze względu na które doszło do odjęcia własności B. F. i A. F.. Organy uznały, że skoro zatem cel wywłaszczenia (nabycia) został zrealizowany, to nie zachodziły podstawy do zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 65 – uw. Sądu, dalej "u.g.n.")
Skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2019 r., [...] wnieśli A. H., E. F., W. F., M. T., I. F., J. F., J. R., B. F., M. P. i A. D.. Skarżący zarzucili decyzji naruszenie art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 1, art. 216 i art. 229 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na dowolnym uznaniu, że na działce [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia, art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – uw. Sądu, dalej "K.p.a.") poprzez nie wyjaśnienie w należyty sposób stanu faktycznego oraz niepodjęcie czynności niezbędnych do jego wyjaśnienia, art. 77 § 1 K.pa. poprzez brak zgromadzenia i wszechstronnego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, art. 10 K.p.a. poprzez nie zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz art. 11 K.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwieniu sprawy.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.
W motywach skargi uwypuklono, że w toku postępowania wydano już wcześniej, to jest [...] kwietnia 2014 r., decyzję zwrotową, która została uchylona tylko ze względów proceduralnych. Wówczas to ustalono, że według planu realizacyjnego dla jednostki "D" ([...]) zatwierdzonego decyzją z dnia [...] września 1968 r. fragment nieruchomości objęty postępowaniem zwrotowym w ogóle nie był przewidziany pod zabudowę. Teren miał być niezabudowany i stanowić oddzielenie budynku wieloklatkowego od parkingu położonego wzdłuż [...]. Ostatecznie celu wywłaszczenia nie zrealizowano, istniejący budynek nie został rozebrany, a dopiero 10 lat od nabycia nieruchomości podjęto działania mające na celu jej zagospodarowanie. W 1978 r. powzięto zamiar zaadaptowania wywłaszczonego budynku pod klub spółdzielczy (do czego nie doszło), a dopiero w 1980 r. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa przekazała nieruchomość Miejskiemu Zespołowi [...], który urządził w budynku na działce [...] przedszkole państwowe.
Końcowo skarżący podali w wątpliwość prawne losy nieruchomości stanowiącej działkę [...], o której nie wiadomo, czy kiedykolwiek przekazana była we władztwo [...] Spółdzielni Mieszkaniowej i na jakiej podstawie po kilkunastu latach zmieniła swojego dysponenta na Skarb Państwa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Nie ustosunkował się do skargi zwracając uwagę, że została mu ona przesłana w stanie niekompletnym.
W toku rozprawy sądowej w dniu [...] marca 2020 r. stawili się E. F. i W. F..
W. F. wyjaśnił, że już od 1949 r. jego rodzice byli wywłaszczani, dlatego też, gdy zaproponowano im zbycie nieruchomości za wymianą na inną nieruchomość, obawiając się wywłaszczenia bez odszkodowania, przystali na propozycję i wyrazili zgodę na zbycie. Obecnie budynek jest w posiadaniu członków rodziny na podstawie umowy najmu na prowadzenie przedszkola, przy czym został on przejęty jako zdewastowany i niezbędne było poczynienie na jego remont ponad [...] (zł) nakładów.
E. F. podtrzymała skargę.
Pełnomocnik Miasta [...] wniosła o oddalenie skargi zgadzając się z wywodami Wojewody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie Sąd uznał za zasadne odniesienie się do uwag W. F. wyrażonych w trakcie rozprawy sądowej. Otóż skarżący ten wyraźnie chciał zaakcentować, że jego rodzice – B. F. i A. F. zbyli parcelę [...] pod przymusem, kierowani obawą wywłaszczenia bez odszkodowania. Sąd w tym miejscu zaznacza, że przyjął słowa W. F. ze zrozumieniem, a na potrzeby sprawy traktował niegdyś zbytą nieruchomość [...] na równi z nieruchomością wywłaszczoną. Warto wskazać, że z art. 216 ust. 1 u.g.n. wynika, iż także ustawodawca ma świadomość, że osoby zbywające nieruchomości w trybie u.z.t.w.n. działały z reguły pod przymusem. Stąd też zgodnie z tym przepisem przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., a więc te o prawie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, można obecnie stosować do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 u.z.t.w.n.
Przystąpienie do kontroli legalności decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2019 r., [...] rozpocząć należy od uwagi, że decyzja ta przygotowana została stosunkowo wyczerpująco w części sprawozdawczej, to jest w zakresie opisu zdarzeń związanych ze zbyciem w trybie u.z.t.w.n. obecnej działki [...], przedstawienia materiału dowodowego dotyczącego celu wywłaszczenia (nabycia), a także w części dotyczącej sfery podmiotowej, to jest legitymacji osób ubiegających się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Ze względu na powyższe Sąd – aby nie wprowadzać w tym miejscu zbędnych treści – wskazuje, że przyjął za podstawę wyroku wyżej wymienione ustalenia Wojewody, tak jak przedstawiono to w zaskarżonej decyzji (co zostało odzwierciedlone w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia).
Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ.
Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi z kolei, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Dalej zauważyć należy – jak trafnie zauważył Wojewoda w części prawnej decyzji – że inne reguły przyjmuje się do dawnych wywłaszczeń. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11 orzekł, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed [...] maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed [...] września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z orzeczenia sądu konstytucyjnego wynika, że w stosunku do dawnych wywłaszczeń przyjmuje się, iż nieruchomość nie jest zbędna na cel wywłaszczenia niezależnie od tego kiedy doszło do zagospodarowania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, o ile została ona wywłaszczona przed [...] maja 1990 r., a w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, lecz nie później niż przed [...] września 2004 r., zrealizowano na niej cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
W kontekście powyższego w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko (podzielane przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie), że biegu terminów warunkujących zwrot nieruchomości nie należy odnosić do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem ich do obrotu prawnego. Terminy te obowiązują dopiero od ich wejścia w życie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 24 czerwca 2011 r., I OSK 2876/12, 1 sierpnia 2014 r., I OSK 36/13, 18 listopada 2015 r., I OSK 49/15, 13 lipca 2017 r., I OSK 2766/15 i z dnia 27 lipca 2017 r., I OSK 2824/15, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie pozostawało poza sporem, że do odjęcia własności parceli [...] względem B. F. i A. F. doszło poprzez zawarcie przez te osoby umowy zawartej w trybie u.z.t.w.n. – aktu notarialnego z dnia [...] marca 1968 r., [...] Powyższe nabycie parceli [...] nastąpiło zgodnie z uchwałą Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] lutego 1968 r., [...] W uchwale tej ujawniono cel wywłaszczenia, to jest wyjaśniono, że "decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] r., nr [...] tereny położone w [...] miedzy ulicami [...] przeznaczone zostały pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]" (I etap)". Bezsporne jest także, to, że teren dzisiejszej działki [...] znajdował się w 1966 r. na obszarze określonym w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonym uchwałą Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] września 1966 r., [...] oznaczonym symbolem [...], czyli na terenie mieszkalnictwa o niskiej intensywności.
W świetle powyższego nie sposób zaprzeczyć, że celem nabycia parceli [...] od B. F. i A. F. było zrealizowanie na jej obszarze osiedla mieszkaniowego.
Należy wobec powyższego zadać pytanie, czy zaprowadzenie w granicach działki [...] w 1980 r. przedszkola państwowego nr [...] (funkcjonującego do 2004 r.) stanowiło formę realizacji celu publicznego, jakim było zaprowadzenie na danym obszarze osiedla mieszkaniowego.
W ocenie Sądu zagospodarowanie nabytej w trybie u.z.t.w.n. nieruchomości poprzez zaprowadzenie na niej przedszkola w 1980 r., a więc w czasie relewantnym dla norm u.g.n. (z uwzględnieniem wyroku [...]), w całości mieści się w zakresie realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego. Stanowi bowiem dopuszczoną prawem modyfikację, a konkretnie konkretyzację tego celu. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3237/14 (orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie stwierdzono, że w przypadku planowania inwestycji polegającej na budowie osiedla mieszkaniowego należy przyjmować, że inwestycja taka nie ograniczała się tylko do budowy budynków mieszkalnych, ale obejmowała również całą infrastrukturę tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących jak również takie obiekty jak szkoły, przedszkola, żłobki, ośrodki zdrowia, ciągi komunikacyjne, parkingi, tereny sportowe, rekreacyjne, czy tereny zieleni osiedlowej.
Podkreślenia wymaga także, że szczegółowe ustalenia co do przeznaczenia poszczególnych obszarów powstającego osiedla mieszkaniowego, dla którego wywłaszczano grunty, mogły być przyjmowane po wywłaszczeniu, w trakcie tworzenia szczegółowych planów realizacyjnych, czy nawet w trakcie funkcjonowania osiedla, gdy ujawniały się określone potrzeby mieszkańców.
Powyższe nawiązuje do zdefiniowanego przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 stycznia 1988 r., III AZP 11/87 rozróżnienia pomiędzy pojęciami zmiany celu wywłaszczenia i modyfikacji tego celu. Za zmianę celu Sąd uznał jakościową zmianę inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej. Modyfikacja zaś celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikację inwestycji mieszczącą się jednak w szerszym celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniającą jego charakteru. Podobnie w tych kwestiach wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 27 listopada 2014 r., I OSK 846/13, w którym stwierdził, że zmiany celu wywłaszczenia nie oznacza modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora. Dotyczyło to osiedla mieszkaniowego będącego pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców.
Warto w tym miejscu uzupełniająco wyjaśnić, że bez znaczenia jest okoliczność, czy realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła przez inicjatora wywłaszczenia, podmiot publiczny, czy też inny podmiot.
Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy Sąd nie miał wątpliwości, tak zresztą jak organy obu instancji, że fakt zaprowadzenia w 1980 r. państwowego przedszkola w budynku na dzisiejszej działce [...] i prowadzenie go do 2004 r. świadczyło o tym, iż doszło do realizacji celu wywłaszczenia w formie osiedla mieszkaniowego w szerokim rozumieniu, nieznacznie zmodyfikowanego tylko przez uszczegółowienie go pod kątem zaprowadzenia służebnych osiedlu mieszkaniowemu usług przedszkolnych. Sąd podkreśla, że przedszkole nr [...] z racji swego charakteru stanowiło z całą pewnością infrastrukturę pomocniczą osiedla mieszkaniowego. Jest to fakt notoryjny nie wymagający dowodu. Dodatkowo odnotować warto, że było ono zlokalizowane przestrzennie w granicach tego osiedla (dziś [...]") i niejako się w nie wpisywało. Niegdyś, jak i współcześnie, osiedle [...], to wyraźnie wydzielony przestrzenie zespół budynków w granicach dużych miejskich arterii – [...] Działka [...] i znajdujący się na niej budynek znajdują się w granicach osiedla i jednoznacznie przynależą do niego.
Mając to wszystko na uwadze Sąd nie uznał za zasadne zarzutów przedstawionych w skardze, tak tych materialnych dotyczących przesłanek zwrotowych (art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 1, art. 216 u.g.n.) jak i skoncentrowanych na kwestiach proceduralnych. Stwierdzić należy, że organ odwoławczy ustalił stan faktyczny zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., bowiem dokonał wystarczająco wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i wskazał, które okoliczności przyjął za udowodnione i na podstawie jakich dowodów. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 11 K.p.a. podkreślić należy, że w uzasadnieniu decyzji zawarto pełny opis sprawy z odniesieniem się do istotnych okoliczności i wyjaśniono przesłanki, którymi kierował się organ przy wydawaniu decyzji.
Nie naruszono także art. 10 K.p.a., a w każdym razie z całą pewnością nie nastąpiło to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd odnotowuje, że rzeczywiście Wojewoda nie zawiadomił stron o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, niemniej tenże organ odwoławczy nie prowadził postępowania dowodowego, którego materiał mógłby zaskoczyć owe strony. Odnotować także trzeba, że strony postępowania działały przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). Co więcej, pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Wojewoda zawiadamiał zainteresowanych o terminie załatwienia sprawy – stąd nie sposób twierdzić, że wydanie decyzji przez organ odwoławczy w jakikolwiek sposób mogło uprzedzić ich czynności. Wreszcie, na etapie postępowania sądowego skarżący nie podnieśli żadnego argumentu, który świadczyłby o tym, że w trakcie postępowania administracyjnego mieli w jakikolwiek sposób ograniczone możliwości obrony swojego interesu.
Końcowo Sąd zaznacza, że niezasadny i niezrozumiały jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 229 u.g.n. Przepis ten stanowi, że "Roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 [u.g.n], nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy [u.g.n.] nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". Działka [...] do chwili obecnej zapisana jest w księdze wieczystej [...] jako własność Miasta [...]. Art. 229 u.g.n. nie znajdował wobec tego w sprawie w ogóle zastosowania. Zresztą, pomijając fakt, że decyzja zwrotowa nie jest po myśli skarżących, to jednak nie kwestionowano ich prawa do przeprowadzenia postępowania zwrotowego jako takiego.
Z tych wszystkich przyczyn Sąd – uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem – orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI