II SA/Po 813/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-12-30
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneumowa zleceniezatrudnieniepraca zarobkowaustawa o świadczeniach rodzinnychkodeks postępowania administracyjnegowznowienie postępowaniaprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżąca pozostawała w stosunku cywilnoprawnym i otrzymywała z tego tytułu wynagrodzenie.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak organy administracji stwierdziły, że w spornym okresie (01.11.2019-31.08.2021) pozostawała w stosunku cywilnoprawnym z towarzystwem ubezpieczeniowym X S.A. na podstawie umowy zlecenia, z czego otrzymywała wynagrodzenie. W związku z tym, zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, nie spełniała warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd administracyjny uznał, że umowa zlecenia była ważna i skutecznie zawarta przez skarżącą, a fakt otrzymywania wynagrodzenia i odprowadzania składek potwierdza jej zatrudnienie. W konsekwencji, odmowa przyznania świadczenia za ten okres była zasadna.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r. Pierwotnie świadczenie zostało przyznane, jednak po ujawnieniu informacji o umowie zlecenia zawartej przez skarżącą z towarzystwem ubezpieczeniowym X S.A. w dniu 31 maja 2016 r., organy administracji wznowiły postępowanie. Burmistrz uchylił poprzednią decyzję i odmówił przyznania świadczenia za okres, w którym skarżąca pozostawała w stosunku cywilnoprawnym i otrzymywała z tego tytułu wynagrodzenie, powołując się na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca kwestionowała decyzje, twierdząc m.in., że umowę zawarła w imieniu męża i jej nie wykonywała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, uznając, że umowa zlecenia była ważna, zawarta osobiście przez skarżącą, która otrzymywała z niej wynagrodzenie i z tego tytułu odprowadzano składki na ubezpieczenia społeczne. Sąd podkreślił, że sama umowa, nawet jeśli skarżąca twierdziła, że jej nie wykonywała, stanowiła podstawę do uznania, że nie spełniła warunku rezygnacji z zatrudnienia. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania ważności lub treści umowy cywilnej, a jedynie do oceny zgodności z prawem decyzji administracyjnych. W związku z tym, że skarżąca pozostawała w stosunku prawnym i otrzymywała wynagrodzenie, nie mogła być uznana za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co było warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, osoba taka nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeśli pozostawała w stosunku prawnym (umowa zlecenia) i otrzymywała z tego tytułu wynagrodzenie, nawet jeśli twierdzi, że nie wykonywała faktycznie czynności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dla spełnienia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej kluczowe jest istnienie stosunku prawnego (np. umowy zlecenia) oraz otrzymywanie wynagrodzenia, a nie tylko faktyczne wykonywanie czynności. Sama umowa i otrzymywanie wynagrodzenia, z którego odprowadzane są składki, świadczy o istnieniu zatrudnienia lub pracy zarobkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

u.ś.r. art. 3 § 22

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Definicja 'zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej' obejmuje m.in. wykonywanie usług na podstawie umowy zlecenia.

Pomocnicze

k.p.a. art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka wznowienia postępowania w przypadku ujawnienia nowych okoliczności faktycznych lub dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji i mogły mieć wpływ na jej wynik.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu oceny materiału dowodowego na podstawie faktów.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 75 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.c. art. 60

Kodeks cywilny

Wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie ujawniające ją w sposób dostateczny.

k.c. art. 65 § 2

Kodeks cywilny

Treść umowy należy wykładać w jej całokształcie, a nie tylko w odniesieniu do dosłownego brzmienia.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kryterium kontroli sądów administracyjnych jest zgodność z prawem.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami skargi.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi, jeśli brak podstaw do jej uwzględnienia.

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § 3

Możliwość przeprowadzenia posiedzenia niejawnego w sprawach rozpoznawanych przez sądy administracyjne w okresie pandemii.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pozostawanie w stosunku cywilnoprawnym (umowa zlecenia) i otrzymywanie wynagrodzenia wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Umowa zlecenia została zawarta przez skarżącą osobiście i była podstawą do odprowadzania składek. Sąd administracyjny nie jest właściwy do badania ważności umowy cywilnej.

Odrzucone argumenty

Umowa zlecenia zawarta w imieniu męża skarżącej. Niewykonywanie umowy zlecenia. Brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (nieprzesłuchanie męża skarżącej). Błędna wykładnia przepisów dotyczących rezygnacji z zatrudnienia.

Godne uwagi sformułowania

Sąd administracyjny jest zobowiązany do przestrzegania prawa cywilnego, jednakże nie może on rozstrzygać sporów powstałych na polu jego stosowania. Nazwa 'zatrudnienie lub inna praca zarobkowa' jest konstytuowana przez dwa elementy: stosunek prawny i czynności wykonywane na jego podstawie. Tylko rezygnacja z obu tych elementów może prowadzić do zaistnienia okoliczności, w której możliwe będzie skonstatowanie, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skład orzekający

Wiesława Batorowicz

przewodniczący sprawozdawca

Edyta Podrazik

sędzia

Paweł Daniel

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście umów cywilnoprawnych i formalnego zatrudnienia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych i interpretacją pojęcia 'zatrudnienie lub inna praca zarobkowa'.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne rozumienie definicji prawnych i jak formalne aspekty (jak zawarcie umowy i otrzymywanie wynagrodzenia) mogą decydować o prawach do świadczeń, nawet jeśli strona twierdzi, że nie wykonywała faktycznie pracy.

Czy umowa zlecenie, której nie wykonywałeś, pozbawi Cię świadczenia pielęgnacyjnego?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 813/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Paweł Daniel
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 30 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 grudnia 2019 r., nr [...] (zwaną dalej "decyzją z 2019 r.") Burmistrz Gminy i Miasta K. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji"), po rozpoznaniu wniosku T. K. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą"), przyznał jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką – M. K. (ur. w 1987 r.) na okres: 01.11.2019-31.12.2019 w wysokości [...] zł oraz 01.01.2020-31.01.2022 w wysokości [...] zł.
Decyzją z dnia 21 stycznia 2021 r., nr [...] Burmistrz zmienił decyzję własną w ten sposób, że na pierwszy z okresów przyznano kwotę [...]zł, a na drugi – kwotę wskazaną w obwieszczeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Pismem z dnia 23 sierpnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. powiadomił Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (zwanego dalej "MGOPS") o tym, że wnioskodawczyni ma inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych – od 31 maja 2016 r. nieprzerwanie podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Z tego też względu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe na wnioskodawczynię. Informację tę ustalono według stanu na dzień 26 lipca 2021 r.
Pismem z dnia 30 sierpnia 2021 r. Burmistrz wezwał wnioskodawczynię o złożenie wyjaśnień dotyczących wykonywania umowy zlecenie od dnia 31 maja 2016 r. w towarzystwie ubezpieczeniowym "X". Jest to niezbędne ze względu na okoliczności mające wpływ na prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z 2019 r.
W dniu 6 września 2021 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że w maju 2016 r. została zwarta umowa ubezpieczenia grupowego pracowników firmy jej męża z towarzystwem ubezpieczeniowym "X". Wnioskodawczyni otrzymywała prowizję w kwocie [...]-[...] zł miesięcznie od każdej osoby zgłoszonej do ubezpieczenia. Po podpisaniu tej umowy, jej egzemplarz zwrócił do firmy męża i od maja 2016 r. nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, ani innej pracy.
Pismem z dnia 8 września 2021 r. Burmistrz zwrócił się do Towarzystwa Ubezpieczeniowego na Życie X S.A. z siedzibą w W (zwanej dalej "X S.A.") o przedstawienie wszelkich informacji na temat zawartej umowy, której stroną jest wnioskodawczyni.
W odpowiedzi na zapytanie X S.A. oświadczyła, że wnioskodawczyni była zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej na okres 31.05.2016-31.08.2021.
Postanowieniem z dnia 23 września 2021 r., nr [...] Burmistrz sprostował omyłkę pisarską w ten sposób, że poprawiono okres przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – do 30 września 2023 r.
Pismem z dnia 5 października 2021 r. Burmistrz zawiadomił wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 20 grudnia 2021 r. X S.A. nadesłała kopię umowy zawartej z wnioskodawczynią. Umowę zawarto w dniu 31 maja 2016 r. na czas nieokreślony. W myśl § 1 umowy wnioskodawczyni zobowiązała się do świadczenia usług administracyjnych. Z umowy wynika, że wnioskodawczyni miała obowiązek świadczyć rzeczone usługi osobiście. Umowa ta była zawarta na czas zatrudnienia jej w przedsiębiorstwie A. K. Usługi Transportowe [...].
Dnia 31 stycznia 2022 r. Burmistrz wezwał wnioskodawczynię do stawienia się w Urzędzie Gminy i Miasta K. celem przesłuchania jej.
W piśmie z dnia 2 lutego 2022 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że jej podpis na umowie został naniesiony w imieniu męża. Stwierdziła, że nigdy nie miała nic wspólnego z X S.A. i nigdy z nią nie współpracowała.
W dniu 16 lutego 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że M. K. jest osobą po przebytym wypadku komunikacyjnym. Choruje na nadciśnienie, ma problemy z kręgosłupem, karkiem i biodrem. W wyniku amputacji nogi, porusza się dzięki protezie, którą trzeba kupować co trzy lata. Wnioskodawczyni w pełni opiekuje się córką. Zapewnia czystość pomieszczenia, w którym przebywa jej córka, pomaga jej w poruszaniu się, zawozi do lekarza, na rehabilitację. Przygotowuje posiłki.
W dalszym ciągu było prowadzone postępowanie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Postanowieniem z dnia 26 maja 2022 r., nr [...] Burmistrz wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją z 2019 r. Burmistrz stwierdził, że wyszły na jaw nowe okoliczności, o których nie wiedział wydając decyzję z 2019 r., a które mają istotny wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 28 czerwca 2019 r., nr [...] Burmistrz uchylił w całości decyzję z 2019 r., następnie zmienioną i przyznał wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres: 01.09.2021-31.12.2021 w kwocie [...]zł, 01.01.2022-31.12.2022 w wysokości [...] zł oraz 01.01.2023-30.09.2023 w wysokości wskazanej w obwieszczeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a także odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres 01.11.2019-31.08.2021. Burmistrz zrelacjonował stan faktyczny. Podkreślił, że składając wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni oświadczyła, że nie jest nigdzie zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. W wyniku przesłuchania wnioskodawczyni ujawniono, że otrzymywała ona miesięczne wynagrodzenie, które wpływało na jej konto. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie wie "jak mogło do tego dojść".
Burmistrz stwierdził, że zaszła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a."), a więc wyszły na jaw nowe okoliczności, które istniały w dniu wydawania decyzji z 2019 r., a o których nie wiedział organ I instancji. Burmistrz nie wiedział, że wnioskodawczyni pracuje na umowę zlecenie dla X S.A. od dnia 31 maja 2016 r. Do czasu obowiązywania tejże umowy, świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane. Wnioskodawczyni z racji zawartej umowy posiadała ubezpieczenie społeczne, dlatego nie można stwierdzić, że nie pracowała.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc państwa rodzinom dotkniętą niepełnosprawnością. Świadczenie to jest przyznawane osobie, która ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym nie może podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej lub zatrudnienia. Jeżeli jest się zatrudnionym, nie można uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.
Okres 01.11.2019-31.08.2021 podlega wyłączeniu z powodu pozostawania w stosunku prawnym polegającym na świadczeniu pracy w zamian za wynagrodzenie.
Pełnomocnik wnioskodawczyni – adw. M. W. złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Decyzja została zakwestionowana w części tj. w zakresie, w jakim organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres 01.11.2019-31.08.2021 – pkt 3 osnowy decyzji. Podniesiono zarzut naruszenia:
1) art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie całego zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i wszechstronny i pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy faktów wynikających z wyjaśnień wnioskodawczyni tj. faktu, że zawarła z X S.A. umowę zlecenia z dnia 31 maja 2016 r. w imieniu i na rzecz swojego męża, który prowadzi działalność gospodarczą oraz faktu, że nie wykonywała tej umowy, które to naruszenie miało wpływ na treść orzeczenia w zakresie, w jakim organ błędnie ustalił, że wnioskodawczyni zawarła z X S.A. umowę we własnym imieniu i na własny rachunek i że wykonywała ją i tym samym w okresie 01.11.2019-31.08.2021 nie spełniała przesłanek z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "u.ś.r.");
2) art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego w niniejszej sprawie i niepodjęcie z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka – A. K. z urzędu w celu ustalenia okoliczności zawarcia umowy zlecenia z dnia 31 maja 2016 r., co miało wpływ na treść orzeczenia;
3) art. 3 pkt 22 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że osoba, która zawarła umowę zlecenia w imieniu osoby trzeciej, działając na podstawie i w graniach udzielonego jej pełnomocnictwa i nie podejmowała jakichkolwiek czynności faktycznych związanych z jej wykonywaniem jest osobą wykonującą pracę lub świadczącą usług na podstawie tej umowy, a zatem nie spełnia warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Wnioskodawczyni podniosła, że pod nieobecność męża zawarła z X S.A. umowę zlecenia, jednakże była to umowa zawarta w jego imieniu. Pomimo podpisania umowy, nigdy jej nie wykonywała. X S.A. sama sporządziła treść umowy, wnioskodawczyni nie miała wpływu na nią. Jak twierdzi, działała według upoważnienia do zawarcia umowy w imieniu męża, ale nigdy nie zawierała jej osobiście.
Umowa została błędnie sformułowana, zdaniem wnioskodawczyni, ponieważ często przewija się tam nazwisko męża i jego działalności gospodarczej. Sama nie pozostawała w stosunku pracy z przedsiębiorstwem męża. Otrzymywane wynagrodzenie były tylko formalnym rozliczeniem, ponieważ to wnioskodawczyni prowadzi dom i opiekuje się córką, dlatego też musiała dysponować domowym budżetem.
Zdaniem wnioskodawczyni, niezasadnie nie przesłuchano A. K. na okoliczność sporządzenia umowy zlecenia z dnia 31 maja 2016 r.
Osoba, która tylko zawarła umowę, ale nie podjęła żadnej aktywności celem jej wykonywania nie może być traktowana, jako osoba wykonująca umowę, a więc pozostająca w zatrudnieniu albo wykonywaniu innej pracy zarobkowej. W przepisie art. 3 pkt 22 u.ś.r. mowa jest o wykonywaniu pracy. Muszą być zatem podejmowane jakieś czynności zmierzające do wykonywania zawartej umowy. Wnioskodawczyni nie wykonywała tejże umowy.
Wnioskodawczyni wskazała, że w spornym okresie cały czas opiekowała się córką, tak jak to robi obecnie. Nawet, gdyby uznać, że uzyskała niewielki dochód, to nie stanowi to przeszkody w uznaniu, że z pracy zrezygnowana lub intencjonalnie jej nie podejmowała.
Decyzją z dnia 26 sierpnia 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W obszernym uzasadnieniu SKO szczegółowo zrelacjonowało stan faktyczny. Zdaniem SKO, wyszły na jaw nowe okoliczności sprawy. Organ I instancji nie wiedział, kiedy wydawał decyzję z 2019 r., że wnioskodawczyni pracuje dla X S.A. na podstawie umowy zlecenia. To zaś sprawia, że nie został wówczas spełniony wymóg z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Kolegium podkreśliło, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni składając wniosek o przyznanie świadczenia podpisała oświadczenie (w części II pkt 2 lit. i wniosku), że nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia uwagi na sprawowaną opieką nad córką.
Z akt sprawy wynika, że w dniu wydania decyzji z 2019 r. wnioskodawczyni pozostawała w stosunku prawnym – umowa zlecenia – z X S.A. Ta okoliczność wyszła na jaw na długo po uzyskaniu przez tę decyzję przymiotu ostateczności. Ten fakt sprawia, zdaniem SKO, że argumentacja przedstawiona w odwołaniu nie może odnieść zamierzonego skutku. Wnioskodawczyni własnoręcznie podpisała umowę, a brzmienie umowy bez wątpienia wskazuje, że to wnioskodawczyni miała ją wykonywać.
Podanie numeru rachunku bankowego w umowie i we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje, że stosunek prawny zawarty z X S.A. skoncentrował się wyłącznie na niej, nie na jej mężu.
Pełnomocnik Skarżącej złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Skarżąca podniosła tożsame zarzuty jak w odwołaniu uzupełniając je tylko o podstawę prawną. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zakresie pkt 3 oraz zasądzenie zwrotu kosztów postepowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadnienie skargi jest tożsame z uzasadnieniem odwołania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Z tego względu, zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 grudnia 2022 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie uchylenia decyzji z 2019 r. i przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres począwszy od dnia 1 września 2021 r. i odmowie przyznania jej tegoż świadczenia za okres 01.11.2019-31.08.2021. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.
Zanim Sąd przejdzie do omówienia zasadniczych motywów orzeczenia, należy zwrócić uwagę na następujący aspekt. Skarżąca złożyła odwołanie od części decyzji organu I instancji, ściślej mówiąc od pkt 3 osnowy decyzji. Wobec tego należy przypomnieć, że przepis art. 127 § 1 k.p.a. nie wprowadza ograniczeń w zakresie prawa strony do wniesienia odwołania co oznacza, że to wnoszący odwołanie określa zakres rozpoznawania sprawy przez organ II instancji. Tym samym decyduje on, czy rozpoznane będzie odwołanie od całości czy od części decyzji. Co do zasady powyższe częściowe zaskarżenie decyzji jest możliwe tylko wtedy, gdy zawiera ona wyodrębnione, samodzielne rozstrzygnięcia mogące niezależnie od siebie funkcjonować w obrocie prawnym. Jeśli taka sytuacja zachodzi, rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji, od którego strona nie wniosła skutecznie odwołania, staje się ostateczne (art. 16 § 1 k.p.a.). Skoro strona wnosząca odwołanie jednoznacznie wskazuje, że zaskarża decyzję w określonej, wyodrębnionej części, to jednocześnie zakreśla granice kompetencji organu odwoławczego. Konsekwentnie też w sytuacji, gdy kwestionowana decyzja zawiera dwa lub więcej rozstrzygnięć odnoszących się do całości sprawy, wówczas organ odwoławczy może weryfikować tylko te rozstrzygnięcia, które zostały objęte odwołaniem. Organ odwoławczy działa wówczas w granicach sprawy administracyjnej, rozpoznawanej w I instancji, jednak jego rozstrzygnięcie prowadzi do konkretyzacji tylko zakwestionowanych przez stronę elementów stosunku administracyjnoprawnego. Organ II instancji orzeka tylko w granicach odwołania – a to z uwagi na zasadę dyspozycyjności. Organ ten, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 139 k.p.a., nie może w takiej sytuacji dokonać kontroli niezaskarżonej części decyzji, bowiem oznaczałoby to poddanie weryfikacji tej części rozstrzygnięcia, która uzyskała już walor ostateczności (por. np. wyroki NSA z dnia: 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1198/06 i 11 października 2018 r., sygn. akt I OSK 221/18, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Jeżeli strona jednoznacznie nie ogranicza swego żądania, to niewątpliwie należy przyjąć, że zaskarża decyzję organu I instancji w całości. Wówczas organ odwoławczy powinien ponownie rozpatrzyć całą sprawę administracyjną, która stanowiła przedmiot rozstrzygnięcia organu I instancji. Natomiast w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję w określonej części – mającej charakter wyodrębnionego rozstrzygnięcia, mogącego samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym – to organ II instancji nie może wykroczyć poza tak wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego. W konsekwencji organ odwoławczy nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawy, także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego w tej części odwołania (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1234/15, dostępny w CBOSA).
W związku z powyższym, użyte w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. sformułowanie sentencji SKO poprzez: "utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji" należy odnosić do takiego rozstrzygnięcia (rozstrzygnięć) organu I instancji, od którego (których) uprawniony podmiot wniósł odwołanie. Wobec tego, w sytuacji, gdy odwołujący kwestionuje decyzję pierwszoinstancyjną wyłącznie w ściśle określonej części, to powyższe określenie odnosi się do tego zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie całego orzeczenia organu pierwszej instancji (patrz: wyrok NSA z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 556/06, dostępny w CBOSA). W takim wypadku, jeżeli zakres zaskarżenia jednoznacznie wynika z komparycji (rubrum) decyzji i nie ma wątpliwości co do tego zakresu, nie zachodzi też konieczność użycia w osnowie (rozstrzygnięciu) decyzji organu odwoławczego zwrotów typu "utrzymać decyzję w zaskarżonej części w mocy" czy też "utrzymać w mocy decyzję w zaskarżonej części".
Decyzja Burmistrza zawierała kilka odrębnych rozstrzygnięć, wskazanych w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia. Wobec wskazanego przez Skarżącą zakresu zaskarżenia, wynikającego z odwołania, nie ma wątpliwości, że Kolegium mogło rozpoznać sprawę tylko w tym zakresie, ergo nie mogło rozpoznać sprawy w części niezaskarżonej. Chodzi zatem o odmowę przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres 01.11.2019-31.08.2021 (pkt 3 osnowy decyzji organu I instancji).
Skoro Skarżąca odwołała się od decyzji organu I instancji co do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3, to decyzja ta w zakresie, w jakim Skarżąca nie wniosła odwołania, stała się ostateczna i korzysta z przymiotu trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.). Sąd, po zapoznaniu się z całością decyzji organu II instancji stwierdził, że SKO swoim rozstrzygnięciem nie wykroczyło poza granice sprawy administracyjnej zakreślonej w odwołaniu. Co prawda osnowa zaskarżonej decyzji nie wskazuje na rozpoznanie odwołania od części decyzji organu I instancji, to jednak należy odczytywać całość decyzji, jako skoncentrowaną na brak prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w spornym okresie. Sąd uznał za niecelowe uchylanie decyzji SKO tylko z tego względu, że w jej osnowie zabrakło oznaczenia "w części" (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 678/21, dostępny w CBOSA).
Z uwagi na zakres zaskarżenia, jednoznacznie wskazany w odwołaniu od decyzji Burmistrza oraz w skardze na decyzję Kolegium, wyznaczone na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. granice niniejszej sprawy determinowały zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Ograniczał się on jedynie do oceny rozstrzygnięcia administracyjnego dotyczącego odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Powracając do motywów zapadłego wyroku, Sąd zgodził się z argumentacją SKO, iż w niniejszej sprawie wystąpiły nowe okoliczności, które istniały w dniu wydawania przez Burmistrza decyzji z 2019 r., a o których organ ten nie wiedział. Jest to zatem przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Sąd przypomina, że niniejsza sprawa została wywołana wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych sprawy, które miały istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Burmistrz nie wydałby decyzji z 2019 r. w takim kształcie, gdyby wiedział o okolicznościach pozostawania przez Skarżącą w stosunku cywilnoprawnym.
Instytucja wznowienia postępowania administracyjnego ma zastosowanie w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi, a więc gdy nie ma możliwości zaskarżenia ich w trybie zwyczajnym (zob. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3061/14, dostępny w CBOSA). Podobne stanowisko wyraża doktryna: "Wznowienie postępowania jest instytucją procesową polegającą na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli mają miejsce przyczyny wznowienia taksatywnie określone w przepisach prawa procesowego." (W. Sawczyn, Administracyjne postępowanie ogólne [w:] Postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne z kazusami, pod red. R. Hausera, A. Skoczylasa, Warszawa 2017, s. 158).
Burmistrz wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją z 2019 r. ze względu na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Tymi okolicznościami jest fakt pozostawania przez Skarżącą w stosunku cywilnoprawnym polegającym na świadczeniu usług na rzecz X S.A. Usługi te były świadczone nieprzerwanie w okresie 31.05.2016-31.08.2021. W aktach administracyjnych znajduje się dokument umowy
Sąd w składzie orzekającym postanowił odnieść się do treści umowy cywilnoprawnej z punktu widzenia zarzutów skargi. Zdaniem Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. Skarżąca zarzuciła SKO, że pominięto fakt zawarcia umowy z X S.A. w imieniu i na rzecz swojego męża, który prowadzi działalność gospodarczą, a także fakt, że Skarżąca nie wykonywała tejże umowy. Sąd nie zgodził się z tym zarzutem Skarżącej.
Analizując treść umowy uwagę Sądu w składzie orzekającym zwraca jej brzmienie na początku: "Umowa zlecenia nr [...] zawarta w W. w dniu 31 maj 2016 pomiędzy: Towarzystwem Ubezpieczeń na Życie X S.A. (...) zwanym w treści umowy Zleceniodawca a Panią/Panem T. K. (...) zwaną dalej »Zleceniobiorcą«, łącznie zwanych »Stronami«, a każde z osobna »Stroną«, o następującej treści:". Sąd administracyjny jest zobowiązany do przestrzegania prawa cywilnego, jednakże nie może on rozstrzygać sporów powstałych na polu jego stosowania. Sposób sformułowania umowy świadczy przeciwnie wobec tego, co Skarżąca podnosi w skardze, a wcześniej w odwołaniu. Sąd administracyjny żadnym swoim działaniem nie może wpływać na treść tej umowy, sugerować, że jej brzmienie jest inne albo rozstrzygać, że istotnie jest tak, jak twierdzi Skarżąca, iż nie była i nie jest stroną tej umowy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do jakiegokolwiek wpływania na treść umowy.
Tylko ubocznie Sąd przypomina, że zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, zwanej dalej "k.c.") z zastrzeżeniem wyjątków w k.c., wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). Nie dość, że w części wstępnej umowy Skarżąca została oznaczona jako strona tej umowy w charakterze zleceniobiorcy, to jeszcze złożyła swój podpis po ostatnim przepisie umownym: "Zleceniobiorca: T. K. [czytelny podpis]". "Bardziej ścisłe jest jednak stwierdzenie, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia mają wskazówki wynikającej z zasady słuszności. Będąca jej elementem zasada odpowiedzialności za własne czyny nakazuje w zasadzie uznać, że jeśli dana osoba swym zachowaniem (czyli działaniem albo zaniechaniem kierowanym jej wolą) wywołuje u innych, rozsądnie i starannie działających osób (tylko takie zasługują na ochronę) przekonanie, iż zmierza do wywołania określonych skutków prawnych, ich zaufanie do tak złożonego oświadczenia woli zasługuje na silniejszą ochronę niż autonomia tej osoby (por. wyrok SN z 26.07.2012 r., II CSK 9/12, LEX nr 1228778)." [R. Trzaskowski, Komentarz do art. 60 [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I – Część ogólna, cz. 2 (art. 56-125), pod red. J. Gudowskiego, Warszawa 2021, s. 320]. Gdyby było tak, jak twierdzi Skarżąca, że zawarła umowę w imieniu jej męża, który prowadzi działalność gospodarczą, zleceniobiorcą byłby inny podmiot. Ponadto sama Skarżąca, która działałaby na rzecz swojego męża musiałaby przedstawić stosowne pełnomocnictwo do zawarcia tej umowy, a w samej umowie Skarżąca byłaby oznaczona wówczas nie jako zleceniobiorca, ale jako pełnomocnik zleceniobiorcy. Dość stwierdzić, że A. K. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą A. K. Usługi Transportowe [...] nie widnieje jako zleceniobiorca. Sąd powróci jeszcze do roli męża Skarżącej.
Wobec twierdzenia, że umowa została zawarta między innymi podmiotami, niż ma to miejsce w samej jej treści, Sąd zwraca uwagę, że do momentu zmiany jej treści poprzez zgodne postanowienie stron umawiających się albo poprzez orzeczenie sądu cywilnego, który stwierdziłby nieważność czynności prawnej, jej brzmienie musi być odczytywane tak, jak zostało to przedstawione w toku postępowania. Sąd w składzie orzekającym nie może domniemywać, że jakiekolwiek zmiany w tym zakresie zaszły szczególnie, że X S.A. potwierdziła w nadesłanym zaświadczeniu fakt zawarcia umowy w okresie 31.05.2016-31.08.2021. Nie ma zatem najmniejszych wątpliwości, że umowa cywilnoprawna została zawarta pomiędzy X S.A. a Skarżącą.
Zgodnie z § 1 ust. 2 i 3 umowy X S.A. poleciła Skarżącej wykonywanie konkretnych czynności w ramach stosunku zobowiązaniowego. To zaś świadczy o osobistym zaangażowaniu Skarżącej w wykonywanie tej umowy. Również otrzymywane wynagrodzenie z tego tytułu to potwierdza. Skarżąca otrzymywała kwoty w ramach transferów środków pieniężnych na jej konto. Wobec tego, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Burmistrza o fakcie uiszczania składek i potwierdził to stosownym zaświadczeniem, wynika z tego wniosek, że Skarżąca otrzymywała wynagrodzenie. Fakt opłacania składek jest konsekwencją wypłacania wynagrodzenia pomniejszonego o wszystkie należności socjalne.
Sąd nie zgodził się z twierdzeniem, że Skarżąca zawarła umowę w imieniu i na rzecz jej męża działając w oparciu o pełnomocnictwo. Sąd po części odniósł się już do tego, jednakże nie zmienia faktu również i to, że w samej treści umowy pojawia się firma A. K. Usługi Transportowe [...]. Co prawda, z § 1 ust. 4 umowy wynika, że zleceniobiorca, a więc Skarżąca, oświadcza, że A. K. Usługi Transportowe [...] wyraża zgodę i upoważnił ją do świadczenia usług będących przedmiotem przedmiotowej umowy, to jednak w myśl art. 65 § 2 k.c. treść umowy należy wykładać w jej całokształcie, a nie w odniesieniu do dosłownego brzmienia. Zasadność zastosowania tego przepisu potwierdzają przepisy § 6 ust. 2 i 3 umowy. Wskazane przepisy umowne podkreślają fakt pozostawania przez Skarżącą w jeszcze innym stosunku zobowiązaniowym ze swoim mężem, a właściwie jego przedsiębiorstwem. Pierwszy spośród nich stanowi: "W przypadku rozwiązania/wygaśnięcia umowy, zawartej pomiędzy Zleceniodawcą a A. K. Usługi Transportowe [...], niniejsza Umowa ulega automatycznemu rozwiązaniu z ostatnim dniem miesiąca kalendarzowego, w którym wygasła/uległa rozwiązaniu umowa z A. K. Usługi Transportowe [...]". Z kolei ust. 3 stanowi: "W razie ustania stosunku prawnego Zleceniobiorcy z A. K. Usługi Transportowe [...], w którym Zleceniobiorca jest zatrudniony, Umowa rozwiązuje się automatycznie z dniem ustania stosunku prawnego, o którym Zleceniobiorca lub zakład pracy poinformuje Zleceniodawcę w terminie 7 dni od dnia złożenia przez którąkolwiek ze stron tego stosunku oświadczenia o jego rozwiązaniu." Zacytowane przepisy oraz wspomniany także § 1 ust. 4 umowy świadczą o tym, że Skarżąca była zatrudniona w przedsiębiorstwie swojego męża i w związku z tym faktem, za zgodą A. K. Usługi Transportowe [...], Skarżąca miała świadczyć usługi na rzecz X S.A. polegające na pozyskiwaniu klientów pochodzących z firmy męża, o czym mąż miał wiedzieć. Za te usługi Skarżąca otrzymywała wynagrodzenie. Z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dołączonego do akt sprawy wynika, że składki Skarżącej z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej były odprowadzane w roku 2021, a jako datę uzyskania uprawnień do składek zdrowotnych wskazano dzień 31 maja 2016 r., tj. dzień zawarcia tejże umowy.
Podsumowując dotychczasowe rozważania, Sąd nie ma najmniejszych wątpliwości, że Skarżąca pozostawała w stosunku cywilnoprawnym z X S.A. Skarżąca nie była pełnomocnikiem męża w tej umowie, ale świadczyła osobiście usługi na rzecz towarzystwa ubezpieczeniowego pozyskując klientów do ubezpieczenia. Powiązanie stosunku zobowiązaniowego z X S.A. ze stosunkiem zobowiązaniowym z A. K. Usługi Transportowe [...] prowadzi do wniosku, że Skarżąca działała, jako agentka ubezpieczeniowa mająca za zadanie proponowanie klientom lub pracownikom A. K. Usługi Transportowe [...] ubezpieczenie w X S.A. Jeżeli Skarżąca uważa, że jest inaczej, powinna przedłożyć aneks do umowy, oświadczenie woli złożone jako pełnomocnik męża albo prawomocne orzeczenie sądu cywilnego, który modyfikowałby brzmienie zawartej umowy. Sąd administracyjny nie może domniemywać tego, że jakiekolwiek zmiany w tej materii zachodziły i musi przyjmować to tak, jak stanowi treść umowy. Na rzecz tego stanowiska przemawiają także okoliczności potwierdzone przez X S.A. w dołączonym do akt sprawy zaświadczeniu.
Skarżąca pozostawała w stosunku zobowiązaniowym, pobierała z tego tytułu wynagrodzenie, a więc musiała świadczyć usługi. Wobec pobierania wynagrodzenia, były odprowadzane składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co nie budzi żadnych wątpliwości. Z tego względu zarzut naruszenia art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. jest niezasadny.
Sąd wyraża dezaprobatę dla drugiego zarzutu podniesionego w skardze. Nie doszło do naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. Nie było potrzeby przesłuchiwania A. K., ponieważ jego zeznania nie zmieniłyby tego, że z treści umowy jasno wynika fakt jej zawarcia przez Skarżącą oraz X S.A. Ewentualne zeznania męża Skarżącej nie wpłynęłyby na fakt odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne Skarżącej. Organy administracji publicznej (rozpoznawczy oraz odwoławczy) zasadnie zaniechały przesłuchania A. K..
Przechodząc do trzeciego i ostatniego zarzutu skargi, a więc naruszenia art. 3 pkt 22 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że Skarżąca zawarła umowę z X S.A. działając w oparciu o udzielone pełnomocnictwo i nie podejmowała żadnych działań związanych z tą umową, Sąd stwierdził niezasadność tego zarzutu. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co więcej, w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wykonywała czynności objęte umową cywilnoprawną zawartą z "X" S.A.
W pierwszej kolejności należy odwołać się do definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wyartykułowanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. – "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej". Sąd nie akceptuje sposobu wykładni zacytowanego przepisu przedstawionego w skardze. Skarżąca stwierdziła, że dla rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wystarczające jest faktyczne zaprzestanie wykonywania czynności związanych z tą umową. Jak uważa, zakończenie stosunku prawnego jest zbędne dla uznania, ze doszło do rezygnacji, o której mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Sąd nie akceptuje tego poglądu. Wykonywanie czynności określonych w umowie i istnienie stosunku prawnego, a więc "więzi" łączącej co najmniej dwa podmioty prawa konstytuuje stan, o którym mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. W powołanym przepisie ustawodawca wyraźnie eksponuje istnienie stosunku prawnego np. umowy zlecenia oraz czynności wykonywanych w oparciu o tę umowę. Jeżeli strona tej umowy zaprzestanie wykonywania czynności, ale nadal będzie pozostawać formalnie w stosunku prawnym to nie ziszczą się przesłanki konstytuujące rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. To stanowisko Sądu znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. "»Rezygnacja z zatrudnienia« nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale oznacza także nie podejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Trudno wymagać by osoba, która musi sprawować opiekę nad osobą chorą podejmowała zatrudnienie mając świadomość, że nie będzie w stanie pogodzić zatrudnienia ze sprawowaniem opieki." (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 885/20, dostępny w CBOSA). W zacytowanym wyroku tut. Sąd zwrócił uwagę na bardzo ważny aspekt podkreślający nierozerwalność stosunku prawnego z czynnościami zmierzającymi do wykonywania umowy. Trudno wyobrazić sobie, że wnioskodawca zawiera umowę, nie wykonuje jej, aby pobierać świadczenie pielęgnacyjne, a zleceniodawca nie mógł otrzymać oczekiwanych rezultatów, jakich spodziewał się w związku z zawarciem umowy. Byłoby to dalece nieracjonalne z prawnego oraz ekonomicznego punktu widzenia.
Definicja legalna zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) musi móc znaleźć zastosowanie w każdym przypadków posłużenia się nią. Stosując definicję z art. 3 pkt 22 u.ś.r. do przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wziąć pod uwagę, że rozumienie nadane wyrażeniu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" musi uwzględniać generalny i abstrakcyjny charakter przepisu, czyli mieć takie samo znaczenie zarówno w przypadkach "rezygnacji", jak i "niepodejmowania" zatrudnienia lub innej pracy. Terminy "rezygnacja" i "niepodejmowanie" nie zostały przy tym legalnie zdefiniowane, zatem powinny być rozumiane w sposób zbieżny z językiem potocznym, nie są to bowiem wyrażenia mające ugruntowane i specyficzne znaczenie w języku prawnym bądź prawniczym. Trudno sobie wyobrazić, aby w przypadku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, do spełnienia tej przesłanki wystarczające było zaniechanie faktycznego świadczenia pracy, zaniechanie świadczenia usług przy równoczesnym zawarciu umowy, pozostawaniu w stosunku pracy lub trwaniu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, a do takich wniosków prowadzi teza, że dla zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej decydujące znaczenia ma element faktycznego wykonywania czynności wynikających z danego stosunku prawnego. Takie rozumienie wyrażeń zdefiniowanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. prowadzi do zatarcia różnicy między przypadkiem rezygnacji z zatrudnienia i przypadkiem rezygnacji z podejmowania zatrudnienia (w obu przypadkach decydujące znaczenie miałby brak świadczenia czynności zawodowych), co świadczy o wadliwości tej interpretacji, narusza bowiem zakaz wykładni synonimicznej - różnobrzmiącym wyrażeniom nie można nadawać takiego samego znaczenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Wykonywanie pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie jest zasadniczym elementem definicji, jest jednym z jej elementów, które należy uwzględnić w procesie wykładni. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która »zrezygnowała z wykonywania pracy«, ale która zrezygnowała z wykonywania pracy na podstawie określonego stosunku prawnego, rezygnacja ta musi obejmować oba elementy charakteryzujące nazwę składającą się na zakres nazwy definiowanej, w tym także rezygnację z podstawy prawnej, na jakie czynności pracy były wykonywane. To stanowisko bynajmniej nie prowadzi do wniosku, że »wykonywanie pracy« staje się zwrotem pojęciowo pustym. Posłużenie się nim w definicji legalnej »zatrudnienia« nie oznacza jednak automatycznie, że zwrot »rezygnacja z zatrudnienia« oznacza jedynie rezygnację z wykonywania pracy, co jest tylko częścią definicji legalnej zatrudnienia, a ściślej każdego z przypadków zatrudnienia." (wyrok NSA z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1472/20, dostępny w CBOSA). W innym wyrok Naczelny Sąd Administracyjny podniósł tożsamy wniosek: "Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej służy określeniu podstaw prawnych, na jakich praca może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie okolicznościami faktycznymi, w szczególności z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej." (wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 467/20, dostępny w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w pełni popiera zacytowane stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nazwa "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" jest konstytuowana przez dwa elementy: stosunek prawny i czynności wykonywane na jego podstawie. Tylko rezygnacja z obu tych elementów może prowadzić do zaistnienia okoliczności, w której możliwe będzie skonstatowanie, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nawet jeśli uznać, że Skarżąca zaprzestała wykonywania czynności związanych z umową cywilnoprawną zawartą w dniu 31 maja 2016 r. to należy to uznać za niewystarczające dla stwierdzenia, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia, co stanowi warunek sine qua non dla przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Stan ten trwał do dnia 31 sierpnia 2021 r., kiedy to Skarżąca rozwiązała umowę z X S.A. Właśnie tego dnia doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Do tego dnia świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało Skarżącej, dlatego organy obu instancji zasadnie rozstrzygnęły o braku jej prawa do świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w okresie 01.11.2019-31.08.2021. Z tego względu zarzut naruszenia art. 3 pkt 22 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. należało uznać za niezasadny.
Odnosząc się jeszcze do poszczególnych twierdzeń podniesionych w uzasadnieniu skargi, Sąd zwraca uwagę, że wiele twierdzeń Skarżącej jest gołosłownych. Skarżąca nigdy nie przedstawiła pełnomocnictwa udzielonego przez jej męża, które umocowywałoby ją do zawarcia umowy w jego imieniu. Sąd nie dał wiary temu, że Skarżąca nie wykonywała nigdy umowy cywilnoprawnej. Fakt uiszczania składek jest konsekwencją uzyskania wynagrodzenia. Jeżeli Skarżąca pobierała wynagrodzenie to niedopuszczalne byłoby uznanie, że zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie można odprowadzać składek, jeżeli nie podstawy do ich pobrania. Podstawą tą jest wynagrodzenie.
Twierdzenie Skarżącej o błędach w umowie nie mogą wywołać zamierzonego skutku. Sąd administracyjny nie może oceniać poprawności sporządzenia umowy. Tę kompetencję posiada sąd powszechny. Sąd administracyjny może jedynie zrekonstruować okoliczności faktyczne i prawne, jakie wynikają z treści umowy. Jeżeli Skarżąca uważała, że umowa cechuje się licznymi błędami, powinna wystąpić o sporządzenie aneksu albo przedstawić orzeczenie sądowe, które modyfikowałoby jej treść. Skarżąca nigdy nie przedłożyła takich dokumentów. Co więcej, Skarżąca zdecydowała się na rozwiązanie umowy, a nie na zmianę jej brzmienia, skoro, jak twierdzi, nie dotyczyła jej osobiście.
Nawet formalne rozliczenia odbywające się w ramach rachunku bankowego sugeruje, że Skarżąca otrzymywała wynagrodzenie za pracę. Nie ma to wpływu na ocenę istnienia stosunku zobowiązaniowego pomiędzy Skarżącą a "X" S.A.
Sąd, ani organy administracji publicznej na żadnym etapie postępowania nie twierdziły i nie twierdzą, że Skarżąca nie opiekuje się swoją córką. Ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego świadczą niewątpliwie o tym, że Skarżąca należycie opiekuje się M. K.. To zaś wpływa na jej dalsze uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ale dopiero od momentu rezygnacji z zatrudnienia, tj. od dnia 31 sierpnia 2021 r. Przepisy u.ś.r. wymagając rezygnacji z zatrudnienia nie limitują w żaden sposób wysokości dochodów. Rezygnacja ma prowadzić do tego, że Skarżąca nie otrzymuje już środków pochodzących od pomiotów trzecich w związku z pozostawaniem w stosunku zobowiązaniowym.
Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów podniesionych w skardze. Kierując się wspomnianym już art. 134 § 1 p.p.s.a. nie znaleziono żadnych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI