II SA/Po 804/23

II SA/Po 804/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Edyta Podrazik
Jakub Zieliński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6054 Paszporty
Sygn. powiązane
II OSK 1978/24 - Wyrok NSA z 2025-09-01
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. J. reprezentowanego przez kuratora r. pr. B. T. ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu na decyzję Wojewody z dnia 25 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia paszportu I. oddala skargę; II. przyznaje r. pr. B. T. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 192,- zł (sto dziewięćdziesiąt dwa złote) tytułem wynagrodzenia za czynności podjęte przed sądem I instancji jako kurator ustanowiony dla nieobecnego skarżącego M. J..
Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z 25 października 2023 r. o nr [...], wydaną na podstawie art. 70 ust. 2 pkt. 11 lit. b, art. 72 ust. 2 oraz ust. 3 ustawy o dokumentach paszportowych z dnia 27 stycznia 2022 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1302 ze zm.), oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej w skrócie: "k.p.a"), po rozpatrzeniu wniosku Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. z 15 marca 2023 r. (sprostowany 24 kwietnia 2023 r.) nr [...], orzekł o unieważnieniu paszportu serii [...] numer [...], wydanego M. J. (syn M. i A. z domu A., ur. [...] 1985 r. w P., obecnie bez adresu zameldowania) w dniu 4 grudnia 2014 r. przez Wojewodę, z terminem ważności do 4 grudnia 2024 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że w dniu 23 marca 2023 r. do organu paszportowego wpłynął wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. o unieważnienie wyżej określonego dokumentu paszportowego, w którego załączniku podano, że wymieniony posiada status podejrzanego o przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., w postępowaniu nr [...], obecnie zawieszonym, jest poszukiwany, a jego aktualny adres pobytu nie jest znany.
Dalej wyjaśniono, iż w celu zapewnienia ochrony interesów strony postępowania, organ paszportowy wnioskiem z 12 czerwca 2023 r., na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. oraz art 184 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), wystąpił do Sądu Rejonowego w P., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, o wyznaczenie kuratora dla M. J..
Postanowieniem Sądu Rejonowego w P., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, z 31 sierpnia 2023 r. nr [...] RNs [...], kuratorem dla M. J. ustanowiony został radca prawny B. T..
Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 70 ust. 2 pkt. 11 lit. b ustawy o dokumentach paszportowych w okresie ważności dokument paszportowy unieważnia się w przypadku wniosku o unieważnienie dokumentu paszportowego złożonego przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze, organ postępowania wykonawczego w sprawie karnej, w tym o przestępstwo skarbowe, przeciwko posiadaczowi dokumentu paszportowego. Wydanie decyzji ma charakter obligatoryjny co oznacza, że organ paszportowy nie działa w ramach własnego uznania, lecz realizuje wniosek organu procesowego. Do wydania decyzji niezbędne jest złożenie wniosku przez uprawniony organ prowadzący postępowanie w sprawie przeciwko określonej osobie. Organ paszportowy nie jest uprawniony do badania zasadności i celowości złożenia wniosku.
Z wniosku będącego podstawą unieważnienia paszportu w niniejszej sprawie jednoznacznie wynika, że spełnione zostały przesłanki z art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b ustawy o dokumentach paszportowych. Przed wydaniem decyzji, pismem z 18 września 2023 r. i 3 października 2023 r., organ paszportowy wystąpił do Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. o potwierdzenie aktualności wniosku o unieważnienie paszportu. Niniejsze zostało potwierdzone pismem z 6 października 2023 r.
Z tych też przyczyn organ orzekł jak wyżej .
Skargę na powyższą decyzję wniósł M. J. reprezentowany przez kuratora - radcę prawnego B. T.. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz.U.2023.775), dalej k.p.a., polegające na ich niezastosowaniu i zaniechaniu kompleksowego zbadania przedmiotu sprawy, niewyjaśnieniu należycie stanu faktycznego i zaniechaniu przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w celu ustalenia zaistnienia jednej z przesłanek unieważnienia paszportu, tj. przesłanki trwania postępowania przygotowawczego w fazie in personam (czyli toczącego się już konkretnie względem skarżącego) i w sytuacji, w której z analizy posiadanych przez organy informacji wynika, że rzeczone postępowanie przygotowawcze nie zostało poprawnie, zgodnie z przepisami wszczęte wobec skarżącego.
Ponadto zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (t.j. Dz.U.2023.1302), dalej ustawa o dokumentach paszportowych, poprzez jego nieprawidłowe i przedwczesne zastosowanie w sytuacji, pomimo braku spełnienia wymaganych przesłanek określonych w ww. przepisie, bowiem M. J. nie przysługuje status podejrzanego w prowadzonym postępowaniu nr [...]
Mając powyższe na uwadze strona skarżąca wiosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a
2. przyznanie na rzecz kuratora ze środków Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej z urzędu udzielonej nieobecnemu z miejsca zamieszkania M. J. z tytułu podjętych czynności w postępowaniu administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym, powiększonych o kwotę podatku o towarów i usług w stawce aktualnie obowiązującej, bowiem koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.
W uzasadnieniu podniesiono, organy prowadzące niniejsze postępowanie, winny zbadać stan faktyczny przed podjęciem decyzji i w tym celu zwrócić się do organu wnioskującego o unieważnienie paszportu o uzupełnienie wniosku o pewne dane mogące dać organowi obraz sytuacji i uzasadnić ewentualną zasadność unieważnienia paszportu. Przede wszystkim w niniejszym postępowaniu przed wydaniem skarżonego rozstrzygnięcia zasadnym było, aby organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę - Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. - do złożenia odpisu postanowienia o przedstawieniu zarzutów wobec skarżącego M. J.. Skarżącemu nie tylko nie zostały przedstawione zarzuty popełnienia przestępstwa, ale również nie był nigdy wzywany w celu przedstawienia mu zarzutów tej treści, nie stosowano wobec niego środków zapobiegawczych, zatem nie może być uważany za osobę, przeciwko której toczy się postępowanie karne. Tym samym nie została spełniona przesłanka, o której mowa w przepisie art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b ustawy o dokumentach paszportowych, konieczna dla wydania decyzji o unieważnieniu paszportu. Co więcej w kartotece karnej skarżący widnieje jako osoba niekarana.
Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalanie, podtrzymując w pełnym zakresie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Organ zauważył, że wydanie decyzji o unieważnieniu dokumentu paszportowego na podstawie art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b ustawy o dokumentach paszportowych ma charakter obligatoryjny. Powołany przepis brzmi jednoznacznie i kategorycznie i nie pozostawia pola do innej interpretacji. W okresie ważności dokument paszportowy unieważnia się w przypadku wniosku o unieważnienie dokumentu paszportowego złożonego przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze, organ postępowania wykonawczego w sprawie karnej, w tym o przestępstwo skarbowe, przeciwko posiadaczowi dokumentu paszportowego. Oznacza to, że organ paszportowy nie działa w ramach własnego uznania, lecz realizuje wniosek organu procesowego, którym jest związany. Do wydania decyzji niezbędne, i zarazem wystarczające, jest złożenie wniosku przez uprawniony organ prowadzący postępowanie w sprawie przeciwko określonej osobie. Organ paszportowy nie jest uprawniony do badania zasadności i celowości złożenia wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. dla kierunku rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma to, czy zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo czy doszło do uchybienia uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu.
Przeprowadzona przez Sąd, w oparciu o wskazane wyżej kryteria, kontrola nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym jej uchylenie.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż skarżącego M. J., z uwagi na jego nieobecność, w postępowaniu administracyjnym oraz postępowaniu przed sądem administracyjnym reprezentował kurator r.pr. B. T., ustanowiony dla skarżącego, na wniosek Wojewody, przez Sąd Rejonowy w P., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r. nr [...] RNs [...]. Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane jest stanowisko wrażane w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczające wniesienie przez kuratora ustanowionego w trybie art. 34 k.p.a. skargi do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie kończące postępowanie administracyjne, w którym został ustanowiony. Jednocześnie w orzeczeniach tych zaznacza się, iż kwestia reprezentacji strony skarżącej w dalszym toku postępowania sądowoadministracyjnego jest innym zagadnieniem niż samo wniesienie skargi. Zgodnie z tym stanowiskiem po wniesieniu skargi przez tego kuratora Sąd powinien podjąć dalsze czynności celem zapewnienia osobie nieznanej z miejsca pobytu możliwości obrony jej praw. W szczególności na wniosek osoby zainteresowanej Sąd może ustanowić kuratora na podstawie art. 78 i 79 p.p.s.a. W razie braku stosownego wniosku Sąd może zawiesić postępowanie na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ( por. postanowienie NSA z 15 lutego 2013 r. o sygn. akt II OSK 2990/12, wyrok NSA z 17 maja 2018 r. o sygn. II GSK 20/18 oraz z dnia 25 lutego 2021 r. o sygn. akt I OSK 2795/18 – wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl/ ).
Trzeba odnotować iż powyższe stanowisko zostało wyrażone w sprawach w których kurator został ustanowiony przez sąd powszechny do reprezentowana strony jedynie w konkretnym postępowaniu przed organami administracyjnym. Tymczasem w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Rejonowego w P., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z 31 sierpnia 2023 r. nr [...] RNs [...], mimo iż wydane na wniosek organu administracji publicznej, nie zawiera takiego ograniczenia. Zgodnie z sentencją tego postanowienia r.pr. B. T. został ustanowiony kuratorem nieobecnego M. J., celem ochrony jego praw. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi zatem na stanowisku, iż umocowanie kuratora do podejmowania czynności w celu ochrony prawa M. J. ma szerszy charakter, wykraczający poza granice postępowania administracyjnego i mieszczący się w dyspozycji normy określonej w art. 184 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.). Stąd też przyjąć należy, iż kurator był umocowany nie tylko do wniesienia w imieniu M. J. skargi do sądu administracyjnego, ale także do reprezentowania go w toku postępowania przed tym sądem.
Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi zauważyć należy, że zgodnie z art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b ustawy o dokumentach paszportowych w okresie ważności dokument paszportowy unieważnia się w przypadku wniosku o unieważnienie dokumentu paszportowego złożonego przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze, organ postępowania wykonawczego w sprawie karnej, w tym o przestępstwo skarbowe, przeciwko posiadaczowi dokumentu paszportowego.
Z przepisu tego wynika, że wydanie decyzji unieważniającej paszport uzależnione było zatem od spełnienia trzech przesłanek tj. posiadania przez skarżącego ważnego paszportu, wniosku uprawnionego organu oraz prowadzenia postępowania przygotowawczego lub wykonawczego w sprawie karnej przeciwko skarżącemu.
Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że wniosek o unieważnienie paszportu został złożony przez uprawniony podmiot tj. Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J., który prowadzi przeciwko skarżącemu postępowanie przygotowawcze w sprawie karnej pod sygn. akt [...] Wniosek został skierowany do właściwego organu tj. Wojewody, zgodnie z art. 72 ust. 3 ustawy o dokumentach paszportowych. Ponadto w chwili wpłynięcia wniosku skarżący posiadał ważny dokument paszportowy. W sprawie nie ulega również wątpliwości, że przeciwko skarżącemu jest prowadzone postępowanie przygotowawcze w sprawie karnej. Fakt zawieszenia postępowania przygotowawczego (postanowienie Komendy Powiatowej Policji w J. z 29 grudnia 2022 r. zatwierdzone przez Prokuratora Rejonowego w J. w dniu 5 stycznia 2023 r.) pozostaje w tym zakresie bez znaczenia, skoro zawieszenie postępowania nie usuwa skutków zawisłości sprawy karnej.
Powyższe oznacza, iż zostały spełnione obligatoryjne wymogi wydania decyzji o unieważnieniu paszportu. Obligatoryjny charakter podstawy prawnej wydania decyzji, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "dokument paszportowy unieważnia się ", nie pozwalał na jakąkolwiek uznaniowość, a tym samym obligował Wojewodę do unieważnienia dokumentu paszportowego. Wojewoda rozpoznając taki wniosek nie może badać jego zasadności, albowiem kompetencja orzecznicza tego organu jest ograniczona do zbadania przesłanek wymienionych w art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b, których spełnienie obligowało Wojewodę do wydania decyzji unieważniającej paszport .
Odnosząc się do podnoszonych w skardze okoliczności, że skarżącemu nie przysługuje status podejrzanego, bowiem nie przedstawiono mu zarzutów, zauważyć należy, iż z nadesłanego przez prokuratora do Wojewody postanowienia o zawieszeniu dochodzenia wynika, iż wobec M. J. toczy się postępowanie o czyn z art. 209 § 1a kodeksu karnego. Z treści tego postanowienia jednoznacznie wynika, iż M. J. ma status podejrzanego, a zebrany materiał dowodowy dał podstawę do przedstawienia mu zarzutów. Niemniej podejrzany ukrywa się i nie ustalono gdzie zamieszkuje lub przebywa.
Trzeba zauważyć, iż nie jest rolą organu administracji publicznej weryfikowanie prawidłowości wszczęcia postępowania przygotowawczego oraz kwestionowanie okoliczności wskazanych w tym postanowieniu, wydanym przez właściwe organy.
Z tych też przyczyn podnoszone zarzuty należy uznać za chybione. Wojewoda przeprowadził postępowanie na podstawie przepisów obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej, sformułowanej w art. 7 k.p.a. Materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony został zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., a organ dokonał oceny materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 80 k.p.a., wyjaśniając i rozpatrując wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy tj. spełnienia ustawowych przesłanek unieważnienia paszportu.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a ( pkt 1 sentencji wyroku).
Z uwagi na niedostateczną regulację prawną Sąd przychyla się do stanowiska wyrażonego postanowieniach NSA z 31 lipca 2014 r. o sygn. I OZ 632/14 oraz z 22 marca 2018 r. o sygn. akt I OZ 279/18. , że wynagrodzenie za czynności kuratora ustanowionego dla skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym ustalane jest w oparciu o przepisu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. 2018 r., poz. 536), które wydano na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach, w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł.
Natomiast § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023 r., poz. 1935 ze zm.) stanowi, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie, niż w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna oraz w innej sprawie niż sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego – 480 zł. Kuratorowi przysługuje zatem wynagrodzenie w kwocie nieprzekraczającej 192,- zł (480 zł x 40%). Powyższe regulacje nie przewidują podwyższenia wynagrodzenia kuratora o kwotę podatku od towarów i usług.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. art. 211, art. 213 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia z 9 marca 2018 r. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c cyt. rozporządzenia z 22 października 2015 r., postanowił jak w punkcie 2 sentencji wyroku.
Do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia dla kuratora za czynności podjęte w postępowaniu administracyjnym właściwy będzie natomiast organ, na wniosek którego kurator został ustanowiony do ochrony prawa strony tego postępowania (por. wyrok NSA z 19.12.2013 r., I OSK 2108/13).
Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm).