II SA/Po 791/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-01-27
NSAbudowlaneŚredniawsa
rozbiórkasamowola budowlanagrzywnapostępowanie egzekucyjnenadzór budowlanyuchylenie postanowieniawykonanie obowiązku

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, ponieważ obowiązek rozbiórki został już wykonany, a organ II instancji zaniechał sprawdzenia tej okoliczności.

Skarżący Z. D. zaskarżył postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WWINB) nakładające grzywnę w celu przymuszenia do rozbiórki samowolnie wybudowanego obiektu. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że WWINB powinien był ustalić, iż obowiązek rozbiórki został już wykonany, co potwierdziło późniejsze postanowienie PINB o umorzeniu grzywny. Zaniechanie tej weryfikacji przez WWINB stanowiło naruszenie przepisów prawa procesowego.

Przedmiotem skargi była decyzja WWINB uchylająca częściowo postanowienie PINB w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki samowolnie wybudowanego obiektu. Sąd administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie WWINB, uznając, że organ II instancji zaniechał weryfikacji kluczowej okoliczności faktycznej – wykonania obowiązku rozbiórki. Skarżący podniósł, że obowiązek został wykonany, a PINB wydał postanowienie o umorzeniu grzywny. Sąd podkreślił, że postępowanie egzekucyjne nie może toczyć się dalej, jeśli obowiązek został spełniony, a WWINB powinien był ustalić ten fakt, stosując art. 136 k.p.a. Zaniechanie tej czynności doprowadziło do naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym art. 153 p.p.s.a. dotyczącego związania sądem prawomocnego orzeczenia. Sąd uchylił postanowienie WWINB, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organ egzekucyjny ma obowiązek ustalić, czy obowiązek został wykonany, zwłaszcza gdy istnieją ku temu przesłanki, a wykonanie obowiązku skutkuje brakiem możliwości dalszego stosowania środków egzekucyjnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ II instancji zaniechał weryfikacji faktu wykonania obowiązku rozbiórki, co było kluczowe dla prawidłowości nałożenia grzywny. Wykonanie obowiązku uniemożliwia dalsze stosowanie środków egzekucyjnych, a zaniechanie tej weryfikacji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.p.e.a. art. 122 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis wymaga zawarcia wezwania do uiszczenia grzywny z pouczeniem o skutkach nieuiszczenia oraz wezwania do wykonania obowiązku z zagrożeniem dalszych grzywien lub wykonania zastępczego.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy i sądy.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla postanowienie organu w przypadku naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 18

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Obowiązek orzekania na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu podejmowania rozstrzygnięcia.

u.p.e.a. art. 110

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 125 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 125 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania sądowego.

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek orzekania na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu podejmowania rozstrzygnięcia.

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu zwrócenia się o informacje niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada budzenia zaufania obywateli do państwa.

p.b.

Ustawa Prawo budowlane

Przepisy dotyczące obowiązku rozbiórki.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykonanie obowiązku rozbiórki przez skarżącego. Zaniechanie przez WWINB weryfikacji wykonania obowiązku rozbiórki. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wskazań sądu z poprzedniego wyroku.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Prawa budowlanego (ocena prawidłowości nałożenia obowiązku). Zarzut bezczynności organu. Zarzuty dotyczące błędów w oznaczeniu daty i sygnatury postanowienia PINB (uznane za nieistotne).

Godne uwagi sformułowania

Organ egzekucyjny musi ustalić, czy obowiązek został spełniony, aby móc stosować środki egzekucyjne. Wykonanie obowiązku publicznoprawnego uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie weryfikacji wykonania obowiązku stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego. Błędy w oznaczeniu daty lub sygnatury nie prowadzą do uchylenia orzeczenia, jeśli treść prawa lub obowiązku można zrekonstruować.

Skład orzekający

Edyta Podrazik

przewodniczący

Wiesława Batorowicz

sprawozdawca

Paweł Daniel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek organów egzekucyjnych do weryfikacji wykonania obowiązku przed nałożeniem grzywny, nawet po wcześniejszych orzeczeniach sądu, oraz na znaczenie zasady pewności prawa i zaufania do państwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wykonania obowiązku rozbiórki po wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny, ale zasady ogólne mogą mieć zastosowanie w innych postępowaniach egzekucyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu faktycznego przez organy administracji, nawet w kontekście wcześniejszych orzeczeń sądowych. Podkreśla, że wykonanie obowiązku przez obywatela powinno zakończyć postępowanie egzekucyjne, a nie prowadzić do dalszych sankcji.

Wykonany obowiązek rozbiórki nie uchronił przed grzywną? Sąd wyjaśnia, dlaczego organ popełnił błąd.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 791/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Paweł Daniel
Wiesława Batorowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Dnia 27 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. D. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga Z. D. (zwanego dalej "Zobowiązanym" lub "Skarżącym") na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej "WWINB" lub "organem II instancji") z dnia 15 września 2021 r., nr [...], w którym uchylono postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. (zwanego dalej "PINB", "Wierzycielem" lub "organem I instancji") w części:
1) określającej kwotę grzywny w celu przymuszenia i w tym miejscu wskazano jej nową kwotę w wysokości [...] zł;
2) określającej termin do uiszczenia grzywny i w tej części wskazano termin 30 dni od dnia otrzymania postanowienia;
3) wzywającej Zobowiązanego do wykonania obowiązku i wskazującej skutki niewykonania obowiązku i w tym miejscu WWINB wezwał Zobowiązanego do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia. Ponadto WWINB powiadomił Zobowiązanego, że w przypadku niewykonania obowiązku w terminie, grzywna zostanie ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz w razie niewykonania obowiązku w terminie będzie orzeczone wykonanie zastępcze.
W pozostałym zakresie WWINB utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Postanowienie organu II instancji zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 13 stycznia 2017 r., znak: [...] (zwaną dalej "decyzją z 2017 r.") PINB nakazał Zobowiązanemu rozbiórkę budynku gospodarczo-garażowego z zadaszeniem, o konstrukcji drewnianej o wymiarach 3,17 m x 13 m (41,21 m2), usytuowanego w miejscowości Ł. , działka nr ew. [...], zrealizowanego bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę.
W toku postępowania egzekucyjnego ustalono, że Zobowiązany rozebrał jedynie część budynku. Wymiary budynku zmniejszyły się, a więc należało stwierdzić, zdaniem Wierzyciela, że obowiązek nie został wykonany. Kolejne kontrole PINB przeprowadzone w dniach 10 stycznia 2019 r., 21 stycznia 2020 r., 3 marca 2021 r. oraz 12 października 2021 r. potwierdziły, że obiekt budowlany nie został rozebrany, zgodnie z nakazem orzeczonym w decyzji z 2017 r.
Postanowieniem z dnia 15 października 2021 r., znak: [...] PINB nałożył na Zobowiązanego grzywnę w kwocie [...]zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w decyzji 2017 r. Decyzja ta dotyczyła obowiązku rozbiórki budynku gospodarczo-garażowego z zadaszeniem, o konstrukcji drewnianej i wymiarach 3,17 m x 13 m (41,21 m2), znajdującego się na działce nr [...] w miejscowości Ł. , zrealizowanego bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę. Taki też obowiązek został wskazany w tytule wykonawczym nr [...] z dnia 26 października 2018 r., doręczonym zobowiązanemu w dniu 29 października 2018 r. Ponadto PINB wskazał termin do uiszczenia powyższej kwoty grzywny, tj. w ciągu 7 dni od dnia doręczenia postanowienia na wskazany rachunek bankowy oraz ustalił opłatę za wydanie zaskarżonego postanowienia w wysokości [...] zł. Jednocześnie Wierzyciel wezwał Zobowiązanego do wykonania w terminie do 31 grudnia 2021 r. obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...] z 26 października 2018 r. i poinformował, że w razie niewykonania obowiązku w wyznaczonym terminie zostanie grzywna zostanie ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej.
W wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie organu I instancji, postanowieniem z dnia 6 grudnia 2021 r., nr [...] WWINB uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji w części określającej termin uiszczenia grzywny – i w tym zakresie wskazał termin do uiszczenia grzywny do 31 grudnia 2021 r. W pozostałej części postanowienie to utrzymał w mocy.
W wyniku rozpoznania z kolei skargi na postanowienie organu II instancji złożonej przez Zobowiązanego, prawomocnym wyrokiem z dnia 3 czerwca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił je. Sąd zgodził się z rozważaniami WWINB o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zastosowania środka egzekucyjnego w postaci nałożenia grzywny celem przymuszenia oraz metodyki obliczenia tej grzywny.
Uchylenie postanowienia WWINB było podyktowane naruszeniem art. 122 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zmianami, zwanej dalej "u.p.e.a."). Przepis ten wymaga zawarcia wezwania do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych (pkt 1), jak również wezwania do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie, a w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy będzie orzeczone wykonanie zastępcze (pkt 2). Organ egzekucyjny miał obowiązek zawrzeć w osnowie decyzji o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej "p.b." – w momencie orzekania przez PINB) pouczenie o zagrożeniu orzeczenia wykonania zastępczego. PINB nie zawarł tego pouczenia, a WWINB, choć zauważył ten brak, nie skorzystał z uprawnień reformatoryjnych i nie naprawił tego braku. Poprzestał jedynie na skomentowaniu tej kwestii w uzasadnieniu postanowienia
Sąd polecił organowi II instancji, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, korzystając z możliwości orzeczenia kasacyjno-reformacyjnego, uwzględnił powyższe rozważania – stanowiące zarazem wskazania co do dalszego postępowania – i usunął przedmiotowe uchybienie (brak) dostrzeżony przez Sąd w postanowieniu organu I instancji, a pominięty przez organ II instancji.
Postanowieniem z dnia 15 września 2021 r. [powinno być 2022 r. – uw. Sądu], nr [...] WWINB uchylił postanowienie organu I instancji w części, tak jak opisano to na początku uzasadnienia. W pozostałym zakresie utrzymano zaskarżone postanowienie w mocy.
Organ II instancji zrelacjonował stan faktyczny sprawy podnosząc również fakt wydania wyroku o sygn. akt II SA/Po [...]. WWINB podkreślił, że na mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny jest związany wskazaniami, jakie Sąd poczynił w swoim wyroku. WWINB nie może zatem postąpić inaczej, niż polecono jemu w prawomocnym wyroku.
WWINB zwrócił uwagę, że z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. wynika obowiązek orzekania na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu podejmowania rozstrzygnięcia. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji ceny za 1 m2, należało przyjąć względniejszą dla Zobowiązanego cenę. Przez to grzywna celem przymuszenia została pomniejszona o ok. [...] zł w stosunku do pierwotnie nałożonej grzywny.
WWINB stosując się do zalecenia Sądu wyrażonego w prawomocnym wyroku, uchylił postanowienie PINB i w tym zakresie orzekł co do istoty, a w pozostałym zakresie, niezakwestionowanym przez Sąd, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując postanowienie organu II instancji w całości. Skarżący podkreślił błędny w postanowieniu organu II instancji, a także to, że odnosiło się ono do nieistniejącego postanowienia PINB.
Skarżący podniósł, że daty rozstrzygnięcia są dla niego niejasne, a także, że WWINB pozostawał w bezczynności. WWINB zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie wznowił postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i wydał postanowienie sprzeczne z prawem.
Skarżący podniósł zarzut naruszenia:
1) art. 20 § 1 pkt 4 w związku z art. 26 i art. 32 oraz art. 122 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 110 i art. 125 § 1 i 2 u.p.e.a.;
2) art. 127 § 1 i 2, art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 156 § 1 pkt 2 i 7 w związku z art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 50 i art. 77 k.p.a.;
3) przepisów p.b.
Skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia przez WWINB, uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skarżący podtrzymał wszystkie dotychczasowe argumenty i zarzuty, jakie dotąd podnosił. Skarżący nie rozumie, dlaczego po wyroku z dnia 3 czerwca 2022 r. dalej toczyło się postępowanie, skoro Sąd uchylił postanowienie WWINB. Dalej dziwne jest dla niego, dlaczego zaskarżone postanowienie jest opatrzone datą z 2021 r., a nie z 2022 r. po dacie wydania wyroku Sądu. W postanowieniu również błędnie oznaczono postanowienie PINB, które zainicjowało sprawę.
Skarżący wskazał, że nie rozumie dlaczego postępowanie dalej się toczy, skoro w dniu 18 lipca 2022 r. pracownicy PINB przeprowadzili kontrolę na jego działce i stwierdzili, że obiekt budowalny objęty nakazem rozbiórki został wykonany. Dnia 25 lipca 2022 r. zostało wydane postanowienie PINB o umorzeniu grzywny celem przymuszenia. Zaistniały nowe okoliczności sprawy, a wobec wykonania obowiązku postępowanie egzekucyjne nie powinno już się toczyć.
Skarżący dołączył do skargi kopię postanowienia o umorzeniu grzywny w celu przymuszenia. Postanowienie zostało wydane w dniu 25 lipca 2022 r.
Postanowieniem z dnia 24 października 2022 r., nr [...] WWINB sprostował swoje postanowienie z dnia 15 września 2021 r. w ten sposób, że poprawiono datę tegoż postanowienia (15 września 2022 r.) oraz poprawił oznaczenie postanowienia PINB.
W odpowiedzi na skargę WWINB wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Dnia 16 stycznia 2023 r. WWINB przedstawił Sądowi wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Wniosek ten został skierowany jednak do WWINB.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż większość zarzutów okazała się niezasadna.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie". W niniejszej sprawie wydano postanowienie na skutek rozpoznania zażalenia w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2022 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 27 stycznia 2023 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Przedmiotem skargi jest kasacyjno-reformatoryjno oraz, utrzymujące w pozostałym zakresie orzeczenie organu I instancji, postanowienie WWINB w przedmiocie nałożenia na Skarżącego grzywny celem przymuszenia. W wyniku rozpoznania skargi Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.
Zanim Sąd rozpocznie właściwe rozważania, należy przywołać treść art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem: "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie". Zacytowany przepis wyznacza zasadę prawną, według której organ administracji publicznej, a także sąd administracyjny ponownie rozpoznający tę samą sprawę są związani rozstrzygnięciem prawomocnym. Oznacza to w praktyce, że nie można odstąpić od ustaleń poczynionych w prawomocnym wyroku sądu. Ustawodawca przewidział jeden wyjątek. Jeżeli zmienią się przepisy prawne pomiędzy rozstrzygnięciem sądowym a ponownym rozstrzygnięciem podjętym przez organ administracji publicznej, organ kierując się zasadą praworządności z art. 6 k.p.a. musi postąpić według litery prawa.
W orzecznictwie podnosi się także, że zmiana okoliczności faktycznych wpływa na możliwość odstąpienia od zasady z art. 153 p.p.s.a. "Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę." (wyrok NSA z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt III FSK 920/21, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jeżeli więc istotnie zmienią się okoliczności faktyczne wpływające na wynik postępowania, należy odstąpić od zasady związania wyrokiem sądowym.
W skardze do tut. Sądu Skarżący poniósł fakt, który umknął organowi II instancji. W toku ponownie prowadzonego postępowania zażaleniowego, PINB przeprowadził kontrolę na działce Skarżącego. Po tym, jak PINB skonstatował o wykonaniu obowiązku rozbiórki obiektu budowalnego określonego w decyzji z 2017 r., wydał postanowienie z dnia 25 lipca 2022 r., nr [...], w którym umorzył grzywnę w celu przymuszenia. Sąd podkreśla bardzo ścisły związek, jaki zachodzi pomiędzy postępowaniem egzekucyjnym, zastosowaniem środka egzekucyjnego oraz wykonaniem obowiązku publicznoprawnego. Dopóki wymagalny obowiązek spoczywający na Zobowiązanym nie zostanie spełniony, Wierzyciel musi prowadzić wszelkie działania zmierzające do wykonania tego obowiązku, stosując odpowiednie środki egzekucyjne. Istnieje więc silna korelacja między obowiązkiem a postępowaniem egzekucyjnym. Jeżeli natomiast Zobowiązany wykonuje obowiązek publicznoprawny, jaki na nim spoczywał, oznacza to, że postępowanie egzekucyjne nie może już toczyć się dalej. To samo dotyczy wszystkich czynności, jakie podjęto w jego toku.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy uznać, WWINB prowadząc postępowanie zażaleniowe w przedmiocie nałożenia grzywny celem przymuszenia powinien wziąć pod uwagę to, że grzywny tej już nie można nałożyć. Obowiązek rozbiórki został wykonany. Nie można zastosować środka egzekucyjnego zmierzającego do wykonania obowiązku publicznoprawnego, jeżeli obowiązek ten został już spełniony. WWINB powinien mieć na uwadze to, że od momentu wydania postanowienia PINB o nałożeniu grzywny do dnia orzekania przez niego po raz drugi, minęło sporo czasu. Po pierwsze, WWINB już raz orzekał w sprawie. Po drugie, sprawa trafiła następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wydał prawomocny wyrok o sygn. akt II SA/Po [...]. Nastąpił spory upływ czasu. WWINB z ostrożności procesowej powinien zainteresować się tym, czy aby przez ten cały czas nie doszło do wykonania obowiązku. W tym celu należało zwrócić się do organu I instancji o udzielenie informacji. Należało więc zastosować art. 136 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. To zaniechanie spowodowało, że organowi II instancji umknął fakt umorzenia grzywny celem przymuszenia.
Gdyby Sąd w składzie orzekającym zdecydował się oddalić skargę Skarżącego, doszłoby do pewnego paradoksalnego stanu. Otóż, WWINB prawomocnie nałożyłby na Skarżącego grzywnę celem przymuszenia, którą to Skarżący musiałby uiścić. Jednocześnie obowiązek, z którym nałożenie grzywny celem przymuszenia było związane, został już wykonany, a Skarżący musiałby mimo tego ponieść konsekwencje wynikające z zastosowanego środka egzekucyjnego. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, należy unikać takich sytuacji. Z pewnością nie stanowiłby to przejawu realizowania zasady pewności prawa, ani zasady budzenia zaufania obywateli do państwa (art. 8 k.p.a.). Tym zasadom należy przyznać pierwszeństwo w niniejszej sprawie, gdyż wykonanie obowiązku nie może prowadzić do dalszego nakładania sankcji egzekucyjnych.
W zakresie omówionym powyżej, a stanowiącym jeden z zarzutów podniesionym w skardze, należało uznać, że skarga jest uzasadniona w stopniu skutkującym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd nie zgodził się z pozostałymi zarzutami skargi, ale to nie ma już wpływu na ostateczne rozpoznanie sprawy.
Godzi się zaznaczyć, że błędy popełnione przez WWINB co do daty i oznaczenia postanowienia PINB nie miały wpływu na rozstrzygnięcie. WWINB dopuścił się oczywistych omyłek i błędów pisarskich. Nie można przecież wydać postanowienia po prawomocnym wyroku z datą wcześniejszą niż data wyroku. Byłoby to nielogiczne. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, omyłka pisarska to między innymi widoczne, wbrew zamierzeniu organu, użycie niewłaściwe daty (postanowienie SN z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt II UK 271/19, LEX nr 3159573). Błędne oznaczenie postanowienia PINB także nie było istotne, ponieważ rozstrzygnięcie WWINB ściśle wiązało się z postanowieniem organu I instancji. Dopóki można zrekonstruować treść prawa lub obowiązku, błąd co do daty, czy też numeru akt sprawy, nie prowadzi do wniosku o potrzebie uchylenia takiego orzeczenia.
Zarzut co do bezczynności nie może być podnoszony w skardze na konkretny przejaw działania organu administracji publicznej określony w art. 3 § 2 p.p.s.a. Dla zwalczania stanu bezczynności i/lub przewlekłości prowadzenia postępowania, ustawodawca przewidział inne instytucje – ponaglenie, w myśl art. 37 k.p.a., a następnie skargę na bezczynność i/lub przewlekłość prowadzenia postępowania. Są to niekonkurencyjne środki zaskarżenia. Tylko w skardze na bezczynność można poddać ocenie sposób samego prowadzenia postępowania. Skoro można tego dokonać w tej skardze, nie można tego uczynić w skardze na postanowienie wydane ostatecznie w postępowaniu administracyjny, któremu zarzuca się bezczynność lub przewlekłość.
Zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego była aktualna do momentu wydania postanowienia PINB o umorzeniu grzywny celem przymuszenia. Uchylenie poprzedniego postanowienia WWINB nie sprawiło, że postępowanie egzekucyjne nie powinno się więcej toczyć. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym, a więc nie rozstrzyga sprawy co do istoty. W poprzedniej sprawie (II SA/Po [...]) Sąd sformułował konkretne zalecenia dla WWINB, które miał zrealizować w ponownie przeprowadzonym postępowaniu. Niezasadny jest zatem zarzut Skarżącego, że postępowanie na tamten moment powinno zostać umorzone. Wówczas obowiązek rozbiórki nie został wykonany, a przynajmniej nie ujawniono jego wykonania przez żaden z organów egzekucyjnych.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia przepisów p.b. W postępowaniu egzekucyjnym niezasadne jest ocenianie prawidłowości nałożenia obowiązku publicznoprawnego. To pozostaje istotą administracyjnego postępowania rozpoznawczego i odwoławczego. Postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym, dlatego niezasadne jest badanie, czy prawidłowo egzekwowany jest obowiązek, czy nie. Pod tym względem, stanowisko Sądu w składzie orzekającym nie może różnić się od tego, które już raz podniósł WWINB, a także tut. Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Po [...].
Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił postanowienie organu II instancji (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 535). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 100 zł, co stanowi równowartość wpisu stałego od skargi (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim WWINB zwróci się z zapytaniem do PINB o stan postępowania egzekucyjnego, a szczególnie poprosi o nadesłanie postanowienia o umorzeniu grzywny celem przymuszenia. W oparciu o tak wyjaśnione okoliczności faktyczne sprawy, organ II instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI