II SA/PO 783/24

II SA/Po 783/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Robert Talaga
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Wiesława Batorowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Dnia 19 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Robert Talaga Protokolant: st. sekr. sąd. Edyta Rurarz-Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 roku sprawy ze sprzeciwu I. L. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 30 września 2024 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest sprzeciw I. L. (zwanego dalej "skarżącym") od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 30 września 2024 r., nr [...]. W decyzji tej uchylono decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 22 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia skarżącemu odpłatności za pobyt matki – D. L. – w Domu Pomocy Społecznej [...] (zwanego dalej "DPS") w kwocie [...]zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2023 r. (pkt 1. osnowy decyzji) oraz o odmowie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt matki w DPS (pkt 2. osnowy decyzji) i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
W związku z umieszczeniem D. L. w ww. domu pomocy społecznej, Burmistrz przedłożył skarżącemu projekt umowy dotyczącej odpłatności, jaką musi ponosić za pobyt jego matki w DPS. Kwotę [...]zł ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 lutego 2023 r. Pracownik socjalny stwierdził, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę w n. przedsiębiorstwie – W. – w M. . Do akt sprawy przedłożono zaświadczenie od pracodawcy, z którego wynika, że w styczniu 2023 r. zarobił [...] EUR powiększone o [...] EUR z tytułu inflacji. Skarżący oświadczył, że zarobił w styczniu 2023 r. [...] EUR netto. Skarżący nie zamierza pomagać matce. Do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek skarżącego o zwolnienie go z opłat za pobyt matki w DPS.
Skarżący przedłożył oświadczenie swojego wuja oraz opiekuna prawnego matki (ojca skarżącego), w których potwierdzają, że skarżący był zaniedbywany przez matkę – chorą na schizofrenię paranoidalną. Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych "[...]" [...] potwierdził, że D. L. przebywała w szpitalu psychiatrycznym 45 razy począwszy od 1977 r. Wobec tego, że skarżący nie zamierza pomagać swojej matce, odmówił podpisania umowy o odpłatność za jej pobyt w DPS.
Pismem z dnia 18 kwietnia 2023 r. Burmistrz zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odpłatności z tytułu pobytu D. L. w DPS.
Decyzją z dnia 22 maja 2023 r., nr [...], Burmistrz ustalił wobec skarżącego odpłatność za pobyt D. L. w DPS na kwotę [...]zł miesięcznie począwszy od dnia 1 czerwca 2023 r. (pkt 1 osnowy decyzji) oraz odmówił skarżącemu zwolnienia go z ww. odpłatności (pkt 2 osnowy decyzji). W uzasadnieniu decyzji Burmistrz podniósł, że w 2020 r. D. L. została skierowana do DPS. Skarżący jest zobowiązany do partycypowania w kosztach utrzymania jego matki w DPS. Ponieważ skarżący odmówił podpisania umowy regulującej odpłatność, zasadne było wszczęcie postępowania administracyjnego w tej sprawie oraz wydanie decyzji. Burmistrz przedstawił następnie metodykę obliczenia kwoty, jaką należało nałożyć na skarżącego.
Organ I instancji stwierdził, że nie zachodzi podstawa do zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt jego matki w DPS. Nie zaszły żadne przesłanki do zastosowania art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901, zwanej dalej "u.p.s."). Z kolei z art. 64 u.p.s. wynika uznaniowość zwolnienia z odpłatności. Matka skarżącego zachorowała na schizofrenią paranoidalną jeszcze przed urodzeniem skarżącego. Ten zaś wychowywał się w pełnej rodzinie. D. L. została ubezwłasnowolniona dopiero w 1995 r., a jej prawnym opiekunem jest jej mąż, a zarazem ojciec skarżącego – L. L..
Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika – r. pr. W. D. – wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. Decyzja organu I instancji została zakwestionowana w części, w jakiej odmówiono skarżącemu zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w DPS, a więc pkt 2. osnowy decyzji. Podniesiono zarzut naruszenia:
1) art. 67 pkt 7 u.p.s. poprzez jego wadliwe zastosowanie, a to bezpodstawne przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło rażące naruszenie obowiązków rodzinnych w rozumieniu ww. przepisu, podczas gdy brak szacunku D. L. względem skarżącego, brak wspierania i utrzymania go, brak trosko o rozwój skarżącego oraz wykonywania pieczy nad skarżącym z poszanowaniem jego godności i praw, nie czynienie przez D. L. zadość obowiązkowi alimentacyjnemu ciążącemu na niej względem skarżącego stanowią rażące naruszenie obowiązków rodzinnych określony w art. 64 pkt 7 u.p.s.;
2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.") przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiały dowodowego, a to w niniejszej sprawie bezpodstawne nieustalenie, że D. L.:
a) nie okazywała szacunku skarżącemu,
b) nie wspierała i nie utrzymywała skarżącego,
c) nie troszczyła się o rozwój skarżącego oraz nie wykonywała pieczy nad skarżącym z poszanowaniem jego godności i praw,
d) nie czyniła zadość obowiązkowi alimentacyjnemu ciążącemu na niej względem skarżącego
– a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 64 pkt 7 u.p.s. i brak zwolnienia skarżącego w całości lub w części za pobyt D. L. w DPS;
3) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie dlaczego w realiach niniejszej sprawy uznano, że skarżący nie spełnia przesłanek do zwolnienia z odpłatności za pobyt jego matki w DPS, co uniemożliwiło jemu skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez SKO.
Skarżący podniósł, że jego matka nie uczestniczyła w jego życiu. Przez odmowę przyjmowania leków oraz zaprzeczanie, jakoby chorowała, przez wiele miesięcy każdego roku przebywała w szpitalu psychiatrycznym.
Organ I instancji, zdaniem skarżącego, nie dopełnił swoich obowiązków, które pozwoliłyby na prawidłową ocenę spełnienia przesłanek z art. 64 u.p.s. Nie zgromadzono wszystkich niezbędnych dowodów.
Decyzją z dnia 30 września 2024 r., nr [...], Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że Burmistrz nie wyjaśnił, dlaczego pominął L. L. (ojca skarżącego i męża D. L.) jako zobowiązanego do ponoszenia odpłatności za pobyt matki skarżącego w DPS, kiedy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. stawia na równi małżonka oraz zstępnych wobec obowiązku ponoszenia takiej odpłatności. To stanowiło podstawę do wykroczenia poza zakres odwołania i uchylenia decyzji Burmistrza w całości.
SKO zwróciło także uwagę na to, że D. L. przebywa w DPS od dnia 1 kwietnia 2022 r., a obowiązek ponoszenia odpłatności został nałożony na skarżącego od dnia 1 czerwca 2023 r. Brakuje uzasadnienia dlaczego w taki sposób rozstrzygnięto o okresie ponoszenia odpłatności.
Zdaniem Kolegium, zachodzą przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nie wiadomo, jaka była sytuacja każdego z członków rodziny D. L. począwszy od dnia jej pobytu w DPS. Kwestia zwolnienia skarżącego z odpłatności może być przedmiotem osobnego postępowania administracyjnego. Organ I instancji powinien takie postępowanie wyłączyć z niniejszego i zawiesić wyłączone do czasu ustalenia, jakie zobowiązanie będzie ciążyć na skarżącym. W kwestii zwolnienia skarżącego z odpłatności, Burmistrz powinien zgromadzić dokumenty urzędowe, a nie opierać się na oświadczeniach osób fizycznych.
Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sprzeciw od decyzji organu II instancji. Skarżący kwestionuje decyzję SKO w części, w jakiej uchylono pkt 1. decyzji Burmistrza, jako rozstrzygnięcie niezaskarżone odwołaniem. Podniesiono zarzut naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji w zakresie niezaskarżonym (pkt 1. osnowy decyzji) i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia termu organowi, pomimo braku spełnienia przesłanek do zastosowania powołanego przepisu, w tym braku wydania przez organ I instancji decyzji w rzeczonym zakresie z naruszeniem przepisów postępowania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że decyzja organu I instancji została zaskarżona odwołaniem tylko co do pkt 2., a SKO uchyliło całą decyzję, kiedy nie było powodu do kwestionowania pkt 1. decyzji Burmistrza. Skarżący kwestionuje wyłącznie zagadnienie odmowy zwolnienia go z odpłatności za pobyt matki w DPS. Zasadą jest, że jeżeli decyzja administracyjna jest zaskarżona w części, to w części niezaskarżonej organ odwoławczy nie może orzekać, chyba że zachodzą przesłanki nieważnościowe, które uzasadniają eliminację decyzji w całości. SKO powinno rozpoznać odwołanie w zakresie, w jakim dotyczy to pkt 2. decyzji Burmistrza. Nie powinno zatem uchylać punktu niezaskarżonego. Skarżący zaznaczył jednocześnie, że obydwa punkty osnowy decyzji Burmistrza mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Pierwszy dotyczy nałożenia na skarżącego obowiązku odpłatności, a drugi – zwolnienia z tego obowiązku.
W odpowiedzi na sprzeciw SKO wniosło o jego oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2025 r. o sygn. akt II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przekazał sprawę do rozpoznania na rozprawie.
Na rozprawę w dniu 19 lutego 2025 r. stawili się: skarżący wraz z pełnomocnikiem substytucyjnym – adw. M. G.. Za SKO nie stawił się nikt, pomimo zawiadomienia o rozprawie. Skarżący podtrzymał stanowisko, jakie zawarł w sprzeciwie od decyzji organu II instancji. Wyrok został ogłoszony po zamknięciu rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Sprzeciw od decyzji organu II instancji zasługiwał na uwzględnienie wobec oczywistej sprzeczności zaskarżonej decyzji z prawem.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."), kognicją sądów administracyjnych są objęte decyzje administracyjne. Trzeba mieć jednak na względzie, że zaskarżona decyzja ma charakter kasatoryjny, dla której ustawodawca przewidział specjalny tryb kontroli sądowej (art. 3 § 2a p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 w związku z art. 64b § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami sprzeciwu od decyzji, w związku z czym zarzuty podniesione w jego treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Należy jednak zauważyć, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.), nie czyniąc innych aspektów sprawy, przedmiotem swojego rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3665/19).
Ze względu na szczególny charakter i funkcję sprzeciwu od decyzji kasacyjnej organu, przedmiotem kontroli zaskarżonej sprzeciwem decyzji jest zatem prawidłowe zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a., według którego organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wniesienie sprzeciwu powoduje zatem wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego o ograniczonym zakresie, obejmującym kontrolę decyzji administracyjnej z uwzględnieniem tylko kryteriów określonych w art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie rozstrzyga zatem o materialnych prawach i obowiązkach stron, lecz dokonuje oceny spełnienia w sprawie warunków wydania decyzji kasacyjnej.
Zgodnie z powołanym przepisem art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może zatem wydać decyzję kasacyjną na tej podstawie, gdy wystąpią łącznie następujące przesłanki:
1) postępowanie przed organem I instancji było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania;
2) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Inne wady postępowania lub inne wady decyzji organu I instancji nie mogą być uznane za normatywną podstawę do wydania przez organ odwoławczy decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Tym samym, pozostają one poza oceną merytoryczną Sądu. Powyższy przepis nie zawiera unormowań dotyczących istoty i treści tych przesłanek. Ich stwierdzenie pozostawiono właściwemu organowi odwoławczemu, który dokona w tym zakresie stosownych ustaleń na tle okoliczności rozpoznawanej sprawy. Uzasadnione jest jednak stanowisko, że naruszenie przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym przyjęcie, iż wystąpiła pierwsza przesłanka, zachodzi gdy:
1) organ I instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego;
2) postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale z rażącym naruszeniem przepisów procesowych (np. czynności przeprowadził pracownik wyłączony ze sprawy, stronę pozbawiono udziału w postępowaniu);
3) nastąpiło naruszenie przepisów postępowania przez nieustalenie istotnych okoliczności faktycznych, niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego.
Podkreślić należy, że nowelizacje k.p.a. i wreszcie wprowadzenie do p.p.s.a. instytucji sprzeciwu wskazują na to, że ustawodawca konsekwentnie dąży do przyspieszenia rozpatrywania spraw administracyjnych, wzmacniając zakres i funkcję postępowania odwoławczego i nakładając nowe obowiązki na organy II instancji. Zmiana treści art. 136 k.p.a., dokonana tzw. nowelą kwietniową z 2017 r. (ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. z 2017 r. poz. 935]) istotnie wzmacnia i podkreśla merytoryczny charakter postępowania odwoławczego, który nawet przy istotności naruszeń przez organ I instancji reguł postępowania dowodowego nie musi prowadzić do uchylenia decyzji i ponownego rozpatrywania sprawy.
Przedstawiona powyżej charakterystyka postępowania kasacyjnego, będąca przedmiotem badania w niniejszej sprawie, ma charakter modelowy. W sytuacji łącznego spełnienia powyższych kryteriów dotyczących naruszenia przepisów o postępowaniu, dochodzi do podjęcia przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest zbadanie zgodności z prawem decyzji kasacyjnej organu II instancji, który uchylił decyzję Burmistrza z uwagi na inkryminowane naruszenie przepisów procesowych. W wyniku przeprowadzenia kontroli sądowoadministracyjnej, Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że miało miejsce istotne naruszenie prawa procesowego, poprzez zastosowanie przez SKO przepisu art. 138 § 2 k.p.a. Tym samym, zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Powyżej zrekonstruowana istota decyzji kasatoryjnej sprowadza się do wniosku, że zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. jest możliwe, kiedy istnieją luki w materiale dowodowym, a ich "zapełnienie" przez organ odwoławczy doprowadziłoby do de facto przeprowadzenia jednoinstancyjnego postępowania administracyjnego, co w świetle art. 15 k.p.a. jest niedopuszczalne. Już tylko analiza rubrum oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala na konstatację, że decyzja ta jest oczywiście wadliwa.
Należy zacząć od tego, że SKO, jako organ odwoławczy, prowadzi administracyjne postępowanie odwoławcze. W przeciwieństwie do administracyjnego postępowania rozpoznawczego, postępowanie odwoławcze jest inicjowane wyłącznie "na wniosek" poprzez wniesienie przez stronę postępowania odwołania. To oznacza, że w postępowaniu odwoławczym mowa jest o prawie skargowości, które daje stronie postępowania kompetencję do ustalenia "granic" tego postępowania. Organ odwoławczy jest związany odwołaniem, ale w tym sensie, że nie może wykroczyć poza jego ramy. Oczywiście organ odwoławczy nie jest związany zarzutami odwołania, ale na gruncie niniejszej sprawy jest to okoliczność nieistotna.
Z uwagi na fakt, że niektóre decyzje administracyjne wydane przez organy rozpoznawcze są podzielne, tj. poszczególne punkty osnowy decyzji mogą istnieć niezależnie od pozostałych, prawo do wniesienia odwołania może zasadzać się na zakwestionowaniu decyzji administracyjnej organu rozpoznawczego w całości albo w części. Jeżeli strona postępowania kwestionuje decyzję w części (nieistotne czy większej czy mniejszej), to decyzja w części niezaskarżonej korzysta z ochrony prawnej, o której mowa w art. 16 § 1 i 3 k.p.a. Jedyną drogą do wzruszenia niezaskarżonej części decyzji jest zastosowanie któregoś z nadzwyczajnych trybów zaskarżenia, tj. wznowienie postępowania, zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej albo stwierdzenie jej nieważności. Nie da się w żaden inny sposób zakwestionować decyzji niezaskarżonej w części. To zaś oznacza, że organ odwoławczy może rozpoznawać sprawę administracyjną w ramach odwołania tylko w granicach wskazanych w tymże odwołaniu. Nie może on wykroczyć poza ramy tego odwołania, co już wskazano, ponieważ groziłoby to uznaniem, że organ odwoławczy orzekł w sprawie już rozstrzygniętej (res iudicata). To zaś stanowiłoby podstawę do stwierdzenia nieważności takiej decyzji (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 258/19).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy tylko przypomnieć, że organ I instancji wydał decyzję, w której po pierwsze, nałożył na skarżącego obowiązek odpłatności za pobyt jego matki w DPS, a po drugie, odmówił jemu zwolnienia go z obowiązku ponoszenia tejże odpłatności. Należy tutaj nadmienić, że obydwa te zagadnienia mogą być rozpoznane w ramach jednej sprawy administracyjnej. Nie ma żadnych przeszkód materialnoprawnych (wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 169/24). Wynika to z treści art. 64 zd. 1 u.p.s., gdzie zwolnionym z odpłatności może być zarówno osoba już uiszczająca ("wnoszące opłatę") opłatę, jak również osoba zobowiązana do tego, co wynika z więzów krwi, ale jeszcze nie z decyzji.
Skarżący zakwestionował pkt 2. osnowy decyzji Burmistrza. To jednocześnie oznacza, że pkt 1. osnowy decyzji Burmistrza korzysta z ochrony prawnej, o której mowa w art. 16 § 1 i 3 k.p.a. Nie da się wzruszyć tego punktu w inny sposób, niż poprzez złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności, wznowienia postępowania albo zmianę lub uchylenie decyzji. SKO nie miało prawa odnosić się do tego zagadnienia, po pierwsze z uwagi na wspomniany art. 16 k.p.a., a po drugie z uwagi na samą argumentację decyzji Kolegium, która wskazuje na oczywiste naruszenie zasady reformationis in peius. SKO uważa, że organ I instancji powinien zbadać sytuację majątkową L. L. – ojca skarżącego – a także powinno zostać uwzględnione to, że skarżąca znajduje się w DPS od dnia 1 kwietnia 2022 r., a obowiązek odpłatności powstał z dniem 1 czerwca 2023 r. SKO dążąc do uwzględnienia tych okoliczności, do czego nie miało prawa z uwagi na przepis art. 16 § 1 i 3 k.p.a., oczekuje, że organ I instancji zbada zagadnienia, które mogą doprowadzić do nałożenia na skarżącego wyższej kwoty odpłatności tudzież za dłuższy okres. Jak stanowi art. 139 k.p.a., organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Jeżeli SKO nie znalazłoby żadnej podstawy nieważnościowej, to nie mogłoby uchylić decyzji organu I instancji na niekorzyść. Ta uwaga jest w zasadzie poboczna, ponieważ SKO nie miało prawa rozpoznawać odwołania w kontekście całej decyzji administracyjnej. SKO miało obowiązek rozpoznać odwołanie skarżącego, które dotyczyło wyłącznie pkt 2. osnowy decyzji organu I instancji. Punkt ten dotyczył odmowy zwolnienia skarżącego z obowiązku odpłatności za pobyt matki w DPS.
Kolegium podniosło, że zastosowanie przez niego art. 138 § 2 k.p.a. odniosło się do ustalenia okoliczności faktycznych, które miały znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy. Tymi okolicznościami były kwestie związane z odpłatnością, a w zasadzie jej wysokością i okresem, za jaki powinna być uiszczana. Sąd w składzie orzekającym przypomina, że było to zagadnienie niezaskarżone i objęte ochroną z art. 16 § 1 i 3 k.p.a. Tak samo należy stwierdzić wobec konstatacji SKO, że D. L. przebywa w DPS od kwietnia 2022 r., a obowiązek odpłatności powstał z dniem 1 czerwca 2023 r. W kwestii zwolnienia skarżącego z obowiązku odpłatności SKO stwierdziło, że powinna ona być przedmiotem osobnego postępowania administracyjnego. Tylko tyle organ II instancji miał do powiedzenia w kwestii, jaka wyłącznie poddawała się ocenie w postępowaniu odwoławczym. Tym samym należy uznać, że po pierwsze, przepis art. 138 § 2 k.p.a. został całkowicie błędnie zastosowany, gdyż nie wyjaśniono jakie okoliczności w kontekście zwolnienia z odpłatności miałyby zostać wyjaśnione. Po drugie i najważniejsze, zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. odnosi się do uchylenia decyzji w całości. Skoro SKO nie miało prawa rozpoznawać odwołania od całości decyzji organu I instancji, to SKO nie mogło zastosować tego przepisu, gdyż pkt 1. osnowy decyzji Burmistrza korzysta już z ochrony, o której mowa w art. 16 § 1 i 3 k.p.a. Decyzja Kolegium jest zatem całkowicie chybiona i cała podlega uchyleniu, gdyż sąd administracyjny nie może uchylić decyzji kasatoryjnej w części.
Ubocznie warto tylko wskazać na poczet przyszłego ponownego postępowania odwoławczego, że ustawodawca nie uczynił żadnego dowodu w postępowaniu administracyjnym ważniejszym od pozostałych. Dokumenty urzędowe korzystają jedynie z domniemania tego, że to co zostało w nich stwierdzone jest prawdą. Oświadczenia świadków mogą przecież przełamać to domniemanie, a więc SKO nie ma prawa zakładać, że tylko opieranie się na dokumentach urzędowych może doprowadzić skarżącego do upragnionego przez niego rezultatu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o oczywistej zasadności podniesionego zarzutu w sprzeciwie od decyzji SKO. Organ II instancji naruszył przepis art. 138 § 2 k.p.a. w sposób, w jaki dyskwalifikuje to jego decyzję. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 480 zł, na które złożyła się równowartość opłaty za czynności radcy prawnego, reprezentującego skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO rozpozna odwołanie skarżącego w zakresie wskazanym w jego treści, a więc w odniesieniu do zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt jego matki w DPS. Kolegium rozstrzygnie tę sprawę merytorycznie, gdyż nie jest uprawnione do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.