II SA/GD 273/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-09-13
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymniepełnosprawnośćprawo rodzinneKodeks rodzinny i opiekuńczyustawa o świadczeniach rodzinnychzwiązek przyczynowo-skutkowyrezygnacja z zatrudnieniasamorządowe kolegium odwoławczeWSA

WSA uchylił decyzję SKO odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego, uznając istnienie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Skarżący domagał się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organy administracji odmówiły, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką. WSA w Gdańsku uchylił decyzję, stwierdzając, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego faktycznie uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, a wcześniejsze przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego potwierdza spełnienie przesłanek.

Sprawa dotyczyła wniosku G. P. o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką, mimo że ojciec skarżącego legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy błędnie oceniły brak związku przyczynowo-skutkowego. Sąd podkreślił, że zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego, obejmujący codzienne czynności, podawanie leków, pomoc w toalecie, wizyty lekarskie i inne, faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego na podstawie tych samych przesłanek, świadczy o spełnieniu ustawowych warunków. Sąd uznał również, że obecność innych dzieci niepełnosprawnego ojca nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia skarżącemu, który faktycznie sprawuje opiekę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, co potwierdza istnienie związku przyczynowo-skutkowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji błędnie oceniły brak związku przyczynowo-skutkowego. Szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego, w tym pomoc w codziennym funkcjonowaniu, podawanie leków, wizyty lekarskie i inne, stanowi oczywistą przeszkodę w podjęciu pracy zarobkowej. Dodatkowo, fakt przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie tych samych przesłanek potwierdza spełnienie ustawowych warunków.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki, pod warunkiem istnienia związku przyczynowo-skutkowego.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten, dotyczący momentu powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, chyba że osoba uprawniona wybierze świadczenie pielęgnacyjne i zrzeknie się innych świadczeń.

u.ś.r. art. 27 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

u.ś.r. art. 16a § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych naruszeń przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi.

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 2 § 1

Kontrola sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter kontroli legalności.

K.p.a. art. 6

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji działają na podstawie przepisów prawa.

k.r.o.

Ustawa - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Reguluje obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Istnienie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zakres opieki nad ojcem faktycznie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego potwierdza spełnienie przesłanek. Obecność innych dzieci nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia osobie faktycznie sprawującej opiekę. Niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP.

Odrzucone argumenty

Brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką. Ojciec skarżącego ma inne dzieci zobowiązane do alimentacji. Skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Godne uwagi sformułowania

nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania.

Skład orzekający

Jolanta Górska

przewodniczący

Katarzyna Krzysztofowicz

sprawozdawca

Justyna Dudek-Sienkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie związku przyczynowo-skutkowego między opieką a rezygnacją z pracy przy świadczeniach pielęgnacyjnych, interpretacja przesłanki braku możliwości podjęcia zatrudnienia, znaczenie przyznanego wcześniej specjalnego zasiłku opiekuńczego, oraz nieuwzględnianie obecności innych dzieci jako przeszkody."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych. Interpretacja związku przyczynowo-skutkowego może być różnie stosowana w zależności od szczegółów sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak sądy administracyjne interpretują przepisy w kontekście indywidualnych sytuacji życiowych.

Sąd przyznał świadczenie pielęgnacyjne: opieka nad ojcem usprawiedliwia rezygnację z pracy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 273/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.), Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/3103/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego G. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarga G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/3103/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Zblewo z dnia 1 czerwca 2022 r., którą odmówiono G. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że G.P. w dniu 6 kwietnia 2022 r. zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym od 2003 r. w stopniu znacznym ojcem, S. P. W dniu wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, 1 października 2013 r., ojciec skarżącego miał 55 lat. Z uwagi zatem na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności u S. P., organ nie przyznał świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, dalej "u.ś.r."). Wójt wyjaśnił, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie tego przepisu ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Zgodnie zaś z treścią art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej "K.p.a.") organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego.
Niezależnie od takiego wniosku Wójt ustalił, że S. P., będący wdowcem, mieszka w budynku, w którym mieszka również wnioskodawca, jego żona i troje dzieci w wieku 7,15 i 17 lat. G. P. zaczyna dzień ok. godziny 7.30, pomaga ojcu przy rannej toalecie, przygotowuje śniadanie, kontroluje i podaje leki, mierzy poziom glikemii - cukru we krwi 3 razy dziennie, sprząta, codziennie przygotowuje obiad, mierzy ciśnienie, asystuje przy kąpieli ze względu na zawroty głowy i duszności, towarzyszy podczas spacerów ze względu na kłopoty S. P. w poruszaniu się oraz towarzyszące zawroty głowy, pali w piecu, przygotowuje opał, jeździ na wizyty lekarskie z ojcem do lekarzy specjalistów i lekarza rodzinnego, załatwia sprawy urzędowe, nie zostawia ojca nigdy samego w domu, podczas pilnych wyjazdów zawsze ma on zapewnioną opiekę. Chory posiłki spożywa samodzielnie, a po domu porusza się przy pomocy balkonika. S. P. choruje od wielu lat na nadciśnienie, cukrzycę, chorobę wieńcową, jest po 2 zawałach, ma wadę słuchu, zawroty głowy, duszności, problemy w poruszaniu po licznych upadkach i złamaniach kończyn dolnych.
Wójt stwierdził następnie, że G. P. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którego uchylenie wnosi na podstawie
art. 27 ust. 5 u.ś.r. Ostatnie jego zatrudnienie trwało do 18 lipca 2020 r. w firmie R., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania. Do wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy w 2020 r. zostało dołączone oświadczenie o rezygnacji z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad ojcem. G. P. ma przepracowane ponad 20 lat. Zawód wyuczony - rolnik mechanizator. Jak oświadczył, nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z uwagi na konieczność zapewnienia ojcu stałej opieki. Gdyby nie konieczność sprawowania opieki, Wnioskodawca podjąłby się pracy. Aktualnie Wnioskodawca utrzymuje się ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Po rozpoznaniu odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku nie zgodziło się z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium powołało się na orzecznictwo sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegły jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów.
Kolegium doszło jednak do wniosku, że organ I instancji prawidłowo odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niespełniona została w tej sprawie przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Innymi słowy, w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki przez wnioskodawcę, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też rezygnacją przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Kolegium wskazało, że wnioskodawca ma 51 lat i choć mieszka w tym samym, co ojciec budynku, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. W kwestii aktywności zawodowej wnioskodawcy zebrano następujące dane: wnioskodawca oświadczył, że zrezygnował z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad ojcem; podał, że jest po szkole zawodowej, w której uczył się zawodu rolnika mechanizatora; wedle przedstawionych kopii świadectw pracy był zatrudniony: w okresie wrzesień 1989 - marzec 1990 (jako robotnik, stosunek pracy ustał na prośbę wnioskodawcy), w okresie lipiec - listopad 1992 r. (jako robotnik drogowy, stosunek pracy ustał na skutek upływu czasu, na jaki zawarto umowę), grudzień 2005 r. - luty 2006 r. (jako murarz, stosunek pracy ustał na skutek wypowiedzenia umowy z winy pracownika); w latach 2015 - 2017 (jako murarz, stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy za porozumieniem stron); w latach 2018 - 2020 (jako pracownik produkcji na cały etat, umowę rozwiązano za porozumieniem stron); w okresie luty - lipiec 2020 r. (jako robotnik budowlany na pełen etat; umowa o pracę została wypowiedziana przez wnioskodawcę); wnioskodawca w latach 1994 - 2004 podlegał społecznemu ubezpieczeniu rolników; prowadził on działalność gospodarczą w zakresie usług remontowo - budowlanych w latach 1999 - 2004, 2007 - 2009 w zakresie sprzedaży materiałów budowlanych oraz w latach 2011 - 2013 w zakresie usług remontowo - budowlanych; w latach 2005 - 2020 r. Wnioskodawca rejestrował się wielokrotnie jako osoba bezrobotna.
Co do zakresu opieki sprawowanej nad ojcem, Kolegium powołało się na ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, wskazało przy tym, że ojciec wnioskodawcy w lutym 2022 r. przeszedł zabieg wszczepienia kardiowertera, który stymuluje pracę serca. Wnioskodawca podał, że po tym zabiegu ojciec czuje się słabiej, niż przed zabiegiem, mimo to po swoim mieszkaniu porusza się samodzielnie, śniadanie i kolację jest w stanie przygotować sobie samodzielnie, ale produkty muszą być przygotowane. Gdy gorzej się czuje, posiłki te muszą być przygotowane przez inną osobę. Leki zażywa samodzielnie, ale muszą być one przygotowane w pojemniku. Jest w stanie samodzielnie skorzystać z toalety. Jest w stanie samodzielnie usiąść na krzesło, wstać z niego, położyć się na kanapę i wstać z niej, choć z trudnością. Nie byłby w stanie sam zadzwonić po pomoc z powodu trudności ze wzrokiem i słuchem. Jest w stanie sam wyjść na podwórko, lecz lepiej, gdy jest przy nim inna osoba z uwagi na ryzyko utraty przytomności lub utraty równowagi. Samodzielnie wykonuje poranną i wieczorną toaletę, ale wymaga pomocy przy kąpieli, myciu włosów, obcięciu paznokci. Jest w stanie samodzielnie się ubrać, ale ma kłopoty z założeniem butów i zawiązaniem sznurowadeł z powodu trudności ze schylaniem się. Ma problemy z pamięcią, ale rodzina nie zauważyła, by podejmował zachowania nieracjonalne. Wymaga zawiezienia do lekarza i obecności w trakcie wizyty u lekarza z powodu niedosłuchu. Nie jest w stanie sam wykupić sobie leków.
Rozpoznając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium uznało, że nie istnieje bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z aktywności zawodowej, a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. Wnioskodawca był aktywny zawodowo do połowy 2020 r. Jego ojciec za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym został uznany w 2013 r. Zatem w latach 2013 - 2020, pomimo stwierdzenia u ojca niepełnosprawności znacznego stopnia, wnioskodawca był w stanie pracować zarobkowo, przy czym była to praca na cały etat. Wnioskodawca wskazał, że w lutym 2022 r. ojciec przeszedł zabieg i po tym zabiegu czuje się słabiej, niż dawniej. Jednak pomiędzy zakończeniem aktywności zawodowej przez wnioskodawcę, a zdarzeniem mającym skutkować pogorszeniem się stanu zdrowia ojca, upłynął okres blisko dwóch lat. Wnioskodawca wprawdzie pobierał w tym czasie zasiłek opiekuńczy, zważywszy jednak, że uzyskane w trakcie wywiadu środowiskowego informacje na temat aktualnego stanu zdrowia niepełnosprawnego świadczą o jego dużej samodzielności w codziennym funkcjonowaniu, stwierdzić można zdaniem Kolegium, że rezygnacja z aktywności zawodowej przez wnioskodawcę w 2020 r. nie była bezpośrednią konsekwencją stanu zdrowia ojca i konieczności zapewnienia mu opieki. Ojciec aktualnie wymaga bowiem wsparcia przy czynnościach związanych z większym wysiłkiem lub koniecznością przebywania poza domem, ale nie zachodzi potrzeba, by opiekun był przy nim przez nieprzerwanie przez wiele godzin. Kolegium nie dostrzegło żadnych powodów, dla jakich S.P. nie mógłby zostać sam w domu na czas, w którym wnioskodawca przebywałby w pracy. Czynności polegające na pomocy w kąpieli, przygotowaniu posiłków i leków, sprzątaniu mieszkania, gotowaniu posiłków, robieniu zakupów, wsparciu w załatwianiu koniecznych spraw poza domem można pogodzić z wykonywaniem pracy zarobkowej. Przy tym, wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie jest jednoznaczne z tym, że opiekun tej osoby nie ma możliwości wykonywania pracy zarobkowej i w konsekwencji spełnia przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wskazało też, że osobami zobowiązanymi do alimentacji wobec S. P. są także pozostałe jego dzieci. Wnioskodawca podał jednak, że nie sprawują opieki nad ojcem i mają z nim sporadyczny kontakt. Jednak z prawa rodzinnego wynika obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców, zwolnić z tego obowiązku mogą jedynie obiektywne i nie dające się przezwyciężyć okoliczności. Skoro więc rodzeństwo Wnioskodawcy nie angażuje się osobiście w opiekę nad ojcem, wnioskodawca ma prawo domagać się od rodzeństwa zapewnienia opieki ojcu w inny sposób i zyskać więcej czasu na pracę zarobkową.
G. P., reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że nie ma związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad ojcem oraz niezauważenie, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki - stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.
Zarzucono również organowi dokonanie błędnej wykładni przepisu
art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z nich pomimo spełnienia przez nią wszystkich ustawowych przesłanek. Zdaniem skargi organ naruszył także art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad ojcem. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in. na to, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwała opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej - co dotyczy tylko i wyłącznie skarżącego, a nie innych dzieci S. P. Tym samym nie znajdują uzasadnienia argumenty o innych dzieciach zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej, na które organ niejako przerzuca opiekę nad osobą niepełnosprawną.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.), kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2023 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym jej uchylenie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W wyroku tym Trybunał stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W świetle powyższego, w rozpatrywanej sprawie – wbrew stanowisku organu I instancji – powyższy przepis nie może stanowić podstawy odmowy przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu powstania niepełnosprawności u ojca Skarżącego w 2003 r. (jak wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego dnia 1 października 2013 r.), a zatem w wieku 55 lat.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Skarżący, jako syn, niewątpliwie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem. Nadto, w sprawie niesporne jest, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim w dniu 1 października 2013 r., ze wskazaniem, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji jest zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymaga to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności danej sprawy, które pozwalają na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową wnioskodawcy a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do osoby niepełnosprawnej. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Jednakże, w ocenie Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez orzekający w sprawie organ II instancji ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, nie może być uznana za prawidłową.
Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki, a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1143/22). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
W niniejszej sprawie orzekający w sprawie organ II instancji ocenił, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, wskazując przy tym, że rezygnacja z zatrudnienia nie była bezpośrednią konsekwencją stanu zdrowia ojca Skarżącego, zaś stopień jego samodzielności pozwala na podjęcie pracy przez Skarżącego.
Z akt sprawy wynika natomiast szeroki zakres czynności wykonywanych przez Skarżącego w związku z opieką nad ojcem. Z dokonanych przez orzekające w sprawie organy ustaleń wynika, że pan S. P. choruje na nadciśnienie, cukrzycę, chorobę wieńcową, jest po dwóch zawałach, ma wadę słuchu, zawroty głowy, duszności, problemy z poruszaniem się (choć porusza się samodzielnie to niestabilnie), przyjmuje wiele leków, odbywa regularne wizyty u lekarzy, w lutym 2022 r. przeszedł zabieg wszczepienia kardiowertera, po którym czuje się słabiej i wymaga opieki drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu, nie jest w stanie sam przygotować sobie obiadu, choć posiłki spożywa samodzielnie, śniadanie i kolację przygotuje, jeśli przygotowane będą produkty do ich sporządzenia, leki spożywa samodzielnie, jeśli zostały przygotowane uprzednio, z trudnością siada, wstaje i kładzie się, nie byłby w stanie samodzielnie zadzwonić po pomoc, wymaga pomocy przy kąpieli i zabiegach higienicznych, ma kłopoty z samodzielnym założeniem obuwia, ma problemy ze schylaniem się, ma problemy z pamięcią, nie jest w stanie sam wykupić sobie leków. Skarżący w związku z opieką nad ojcem wykonuje czynności podawania leków, przygotowania posiłków, codziennej toalety, robienia zakupów, sprzątania mieszkania (ojciec Skarżącego zamieszkuje osobno), zabierania na spacery, towarzyszenia podczas wizyt u lekarza, asystowania przy kąpieli, mierzenia poziomu cukry i ciśnienia, załatwiania spraw urzędowych, pomocy w czynnościach sprawiających trudność, przygotowania opału i palenia w piecu. Skarżący nie pozostawia ojca bez opieki, w trakcie jego nieobecności opiekę przejmuje jego niepełnosprawna małżonka. Okoliczności te nie zostały zakwestionowanie podczas dwukrotnie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (w dniach 11 kwietnia 2022 r. oraz 6 grudnia 2022 r.).
Wskazać zaś należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn.. akt I OSK 1867/21).
W świetle powyższego stwierdzić należy, że dokonana przez orzekające w sprawie Kolegium w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo-skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu, rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem uniemożliwia mu obecnie podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza twierdzenia skarżącego o sprawowaniu przez niego opieki nad ojcem w sposób stały, długotrwały i kompleksowy. Stan zdrowia ojca jest tego rodzaju, że nie może on pozostawać bez opieki osoby trzeciej, a z akt sprawy bezspornie wynika, że opiekę taką sprawuje skarżący i to on jest odpowiedzialny za prawidłowe wykonywanie czynności opiekuńczych wobec ojca. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy zakres ustalono w trakcie postępowania, w tym nade wszystko – pozostawanie w gotowości do świadczenia pomocy, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi. Zauważyć przy tym należy, że podane przez Skarżącego okoliczności sprawowania opieki zostały następnie pozytywnie zweryfikowane w toku przeprowadzonych wywiadów środowiskowych i nie były kwestionowane przez organy podatkowe.
Istotna przy tym dla prawidłowego rozpatrzenia niniejszej sprawy jest okoliczność, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 6 kwietnia 2022 r., a zatem bezpośrednio po przejściu przez ojca Skarżącego zabiegu wszczepienia kardiowertera w lutym 2022 r., wskutek którego pogorszył się jego stan. Organ błędnie ocenił, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, albowiem – zdaniem organu - skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem. Przywoływany przepis odnosi się bowiem również do okoliczności rezygnacji z podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. A zatem nie tylko rezygnacja z istniejącego zatrudnienia, lecz również rezygnacja z poszukiwania i podjęcia w przyszłości zatrudnienia stanowią okoliczności podlegające ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazać przy tym należy, że miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie, a także w dacie orzekania przez organy. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo-skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21). Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22). W niniejszej sprawie wykazano, że zaangażowanie skarżącego w opiekę nad ojcem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. W ocenie Sądu Skarżący wykazał, że nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem, będącym osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad rodzicem, który przemawia za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Sądu, uzasadnienia dla dokonanej przez Kolegium negatywnej oceny wniosku Skarżącego nie może stanowić fakt, że jego ojciec ma jeszcze dwie córki, które mogłyby sprawować opiekę nad nim.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/GI 504/21, WSA w Rzeszowie z 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Rz 1781/21). Organy zobligowane były wyłącznie do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżący. Sąd podziela przedstawiony w orzecznictwie pogląd (wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21), że w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Tym samym, okoliczność, że ojciec Skarżącego ma jeszcze dwie córki, które mogłyby sprawować nad nim opiekę, choć tego faktycznie nie czynią, nie może stanowić podstawy odmówienia Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli ustalono, iż to Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, która to opieka uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.
Odnosząc się do ostatniej podstawy dokonanej przez organ I instancji w niniejszej sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z powodu pobierania przez Skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, Sąd stwierdza, iż okoliczność ta została podniesiona bezzasadnie.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten statuuje zasadę, iż osobie sprawującej opiekę nie może być jednocześnie przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, stosownie do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Zauważyć należy, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 1 kwietnia 2022 r. Skarżący wprost wskazał, że rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a tym samym nie istniała przeszkoda do przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku stwierdzenia ziszczenia się ustawowych przesłanek do jego przyznania.
W świetle powyższego, przedstawiona przez orzekający w sprawie organ I instancji argumentacja nie zasługuje na akceptację, tym bardziej że, jak zauważyły organy, Skarżącemu w związku z opieką nad ojcem przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a u.ś.r., na podstawie decyzji Wójta Gminy Zblewo z dnia 7 października 2021 r. Przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Nie sposób nie zauważyć, że brzmienie cytowanego przepisu jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną przywołanego wcześniej art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Tymczasem, organ (pierwszej instancji) przyznając Skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy uznał, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały przez Skarżącego spełnione w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad ojcem, natomiast orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ (drugiej instancji) uznał, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącego nad ojcem opieką, a rezygnacją przez z niego z zatrudnienia (chociaż organ pierwszej instancji odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie kwestionował okoliczności rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia bądź niepodejmowania go w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem).
W obrocie prawnym nie powinno zaś dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania (tak też tut. Sąd w wyroku z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 1143/22).
W konsekwencji, w świetle tych ustaleń, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy wadliwe rozstrzygnięcie organu I instancji, wydana została z istotnym naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego, uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
(Dz.U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył skarżący, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI