II SA/PO 761/24

II SA/Po 761/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /sprawozdawca/
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 września 2024 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę
Uzasadnienie
Wójt Gminy [...] (dalej powoływany także jako Wójt) decyzją z dnia 17 lipca 2024 r., nr [...], wydana na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit c, art. 41 pkt 1, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.), §1 pkt 1 lit. a, §3 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296), odmówił K. M. zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału, żywności, leków oraz kosztów utrzymania mieszkania.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 6 maja 2024 r. K. M. (dalej też jako skarżąca lub strona) zwróciła się do organu z ustnym wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału, żywności, leków oraz kosztów utrzymania mieszkania, na podstawie którego pracownik socjalny sporządził protokół.
Organ ustalił, że strona (lat 76) zamieszkuje samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką zajmowanego budynku, w którym użytkuje cztery pomieszczenia, które są czyste, zadbane, wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Budynek został wybudowany w 1943 r. i nie jest przystosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wnioskodawczyni jest osobą w wieku poprodukcyjnym. Jej źródłem utrzymania jest emerytura z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie [...] zł. Strona podniosła, że posiadane środki finansowe nie wystarczają jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Deklaruje, że w kwietniu 2024 r. poniosła [...] zł wydatków: (na żywność - [...] zł, leki - [...] zł, gaz [...] zł, opał - [...] zł, odpady komunalne - [...] zł, woda - [...] zł, energia [...] zł, karta do telefonu - [...] zł, środki czystości - [...] zł, odzież - [...] zł, drobne potrzeby domowe - [...] zł, dojazdy do lekarzy - [...] zł, kule - [...] zł, okulary - [...] zł). Zatem kwota brakująca w miesiącu kwietniu 2024 r. wynosi [...] zł.
Ustalono, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku strona otrzymała dodatkowe świadczenie roczne w kwocie [...] zł, które nie zostało uwzględnione przy ustalaniu wysokości dochodu strony. Organ wyjaśnił, że nie jest w stanie zweryfikować wszystkich wydatków wnioskodawczyni z uwagi na brak dowodów w postaci rachunków. Strona nie przedstawiła potwierdzeń zakupu żywności, opału, odzieży, środków czystości, potrzeb domowych, dojazdów do lekarzy. Wszystkie wymienione przez stronę potrzeby są istotne, jednak organ nie jest w stanie ocenić, czy kwoty, które strona przedstawiła w swoim zestawieniu wydatków za miesiąc kwiecień, faktycznie zostały przez nią poniesione.
Ustalono, że sytuacja zdrowotna wnioskodawczyni jest trudna. Strona choruje przewlekle i leczy się (nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu II, przewlekła niewydolność krążeniowa, przewlekła niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, przetrwałe trzepotanie i migotanie przedsionków, przewlekła choroba nerek, torbiele nerek, reumatyzm, zwyrodnienie kolan oraz kręgosłupa, rwa kulszowa, zaburzenia splotu lędźwiowo-krzyżowego), ma także trudności z poruszaniem się, problemy z płucami (oddychaniem) i cierpi na zespół cieśni nadgarstków. Strona wskazała, że odczuwa ból w prawej ręce, bolesność barku, ma problemy z pęcherzem, wzrokiem (podejrzenie zaćmy lub jaskry, wysokie ciśnienie w oku), słuchem oraz odczuwa częste bóle głowy i ma zaburzenia krążenia krwi w mózgu. Ze względu na poważne problemy zdrowotne, zmuszona jest leczyć się u wielu specjalistów oraz przyjmować stałe leki. W miesiącu sierpniu 2023 r. przeszła zabieg koronorgrafii. W dniach [...].01.2024 r. - [...].01.2024 r. przebywała w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej na Oddziale Wewnętrznym z rozpoznaniem: niewydolność serca lewokomorowa, toksyczna choroba wątroby nieokreślona, cukrzyca insulinoniezależna - z powikłaniami nerkowymi, torbiel nerki nabyta, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zaburzenia splotu lędźwiowo- krzyżowego, migotanie i trzepotanie przedsionków. Wnioskodawczyni w miesiącu kwietniu 2024 r. miała podcinane paznokcie u chirurga z powodu zbierającej się ropy. Posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, które zalicza ją do znacznego stopnia niepełnosprawności (nr orzeczenia: [...] z dnia 07.10.2019 r.), symbole przyczyn niepełnosprawności: [...]. Powyższe orzeczenie wydano na stałe.
Organ wyjaśnił, że z uwagi na dochód strona nie kwalifikuje się do przyznania pomocy w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024 - 2028. Zgodnie z § 1 Uchwały Nr 392/23 z dnia 30 listopada 2023 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób objętych wieloletnim rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 (Dz.Urz. Woj. Wlkp. z 2023 r. poz. 11576) podwyższa się do 200% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł, zatem 200 % wskazanego kryterium wynosi 1552 zł. Natomiast miesięczny dochód strony wynosi [...] zł. Kwota ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe do przyznania stronie zasiłku celowego.
Organ następnie wyjaśnił, że zgodnie jednak z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe - specjalny zasiłek celowy. Jednakże w ocenie organu świadczenie to stronie również nie przysługuje.
Specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. ma charakter fakultatywny, a jego przyznanie uzależnione jest od tego, czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje akurat ośrodek pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej nie precyzuje, co należy rozumieć przez "szczególnie uzasadniony przypadek", pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. Zgodnie z poglądem zaprezentowanym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 1999 (sygn. akt: I SA 1601/98) szczególne przypadki "muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Podobnie w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. (sygn. akt I OSK 777/05) wskazano, iż przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzić wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Szczególnie uzasadnione przypadki przyznawania pomocy, o której mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. należy upatrywać w zdarzeniach losowych, stanach klęski żywiołowej lub ekologicznej. Wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach należy widzieć przede wszystkim w tym, że beneficjenci nie spełniają uzasadnionej sytuacji, uzasadniającej przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie zgłoszonych we wniosku potrzeb.
W ocenie organu sytuacja strony nie wskazuje na to, że zachodzi szczególnie wyjątkowy przypadek o jakim mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s., co uzasadnia odmowne załatwienie wniosku.
K. M. złożyła odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...], wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Skarżąca podała, że organ błędnie ocenił jej sytuację zdrowotną i życiową, pominął, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od wielu lat. Skarżąca podkreśliła, że od stycznia 2024 roku nie starcza jej pieniędzy na pokrycie wydatków. Wbrew twierdzeniom organu przekazała rachunki (oryginały) pracownikowi GOPS. Organ nie wziął pod uwagę, że skarżąca musi dojeżdżać do lekarza, nie może chodzić pieszo gdyż ma 76 lat i zalecony wózek inwalidzki. Jeśli chodzi o żywność, to skarżąca kupuje pojedynczo i dlatego nie ma faktury. Ponadto organ może zweryfikować ceny rynkowe za posiłki w jadłodajniach i wyliczyć jaki to koszt. Uważa, że koszt odzieży, potrzeb domowych, środków czystości są to tego typu potrzeby, na które organ powinien przyznać środki. Skarżąca podkreśliła, że poniosła koszty zakupu opału. Jak dostała [...] zł dodatkowego świadczenia, to wydała je na długi, które ma do dzisiaj. Skarżąca wskazała, że w sposób nieuprawniony pozbawiono jej córki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uważa, że w jej wypadku zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s., bowiem jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej opieki i pomocy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej powoływane także jako Kolegium, SKO) decyzją z 9 września 2024 r. nr [...], działając na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 dalej k.p.a.), w związku art. 2, art.3, art.6, art.7, art.8, art. 36 pkt 1 lit c), art. 41 ust. 1 u.p.s. oraz przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U z 2021 r., poz. 1296), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...].
Kolegium w uzasadnieniu zreferowało stan faktyczny sprawy. Kolegium wskazało, że skarżąca wniosła o przyznanie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału, żywności, leków oraz opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Bezsporną jest okoliczność, że skarżąca przekracza kryterium dochodowe. Łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł. W tym stanie faktycznym zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. stronie nie przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z uwagi na posiadanie dochodu przekraczającego ustawowe kryterium.
SKO wskazało, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Zgodnie jednak z art. 41 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalny zasiłek celowy.
Oceniając, czy w sprawie skarżącej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, SKO wskazało, że w ustawie o pomocy społecznej ustawodawca nie zdefiniował określenia "szczególnie uzasadnionych przypadków", pozostawiając ocenę w tym zakresie organowi wydającemu decyzję. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że oznaczają one taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która nie należy do przypadków zwykłych i powszechnie występujących, a która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić zaistnienie drastycznych, dotkliwych w skutkach, nadzwyczajnych i negatywnych zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec (por. m.in. wyroki NSA z dnia 28 grudnia 2023 r. I OSK 2004/22). Zdaniem Kolegium w przypadku skarżącej taka sytuacja nie zachodzi.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy zauważył, że odmowa przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. następuje, gdy brak jest wystąpienia przypadku szczególnego, wskazującego na potrzebę przyznania pomocy mimo uzyskania przez stronę dochodu przekraczającego kryterium dochodowe. W przypadku skarżącej nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, tj. taka sytuacja, czy zdarzenie nadzwyczajne, które byłoby nietypowe i niemożliwe do przewidzenia przez stronę, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zatem zarzuty podnoszone w odwołaniu są nieuzasadnione. Należy mieć na uwadze, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwość (art. 2 ust. 1 u.p.s.), zaś wykładnia przepisów prawa nie może prowadzić do unicestwienia zadań i celów pomocy społecznej. Pomoc społeczna nie jest źródłem np. dla spłaty pożyczki. Kolegium podniosło, że skarżąca użytkuje cztery pomieszczenia, w którym mieszka sama. Z dokumentów wynika, że od lat nie czyni nic, aby zmienić swoją sytuację życiową, tymczasem pomoc społeczna nie jest od wyręczania obywateli z problemów, z jakimi się borykają. Strona ma dwie córki, od których - jako osób prawnie zobowiązanych do alimentacji na jej rzecz - mogłaby oczekiwać wsparcia. Ponadto odnosząc się do kwestii świadczenia pielęgnacyjnego dla córki, organ II instancji wskazał, że w tej kwestii wypowiedział się w odrębnym postępowaniu.
W ocenie organu SKO słusznie wskazał organ I instancji, iż sytuacja strony nie należy do szczególnie uzasadnionych, wyjątkowych. Strona posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże posiada stały miesięczny dochód. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby w ostatnim czasie pogorszeniu uległa sytuacja zdrowotna, by można uznać sytuację strony za szczególną, niecodzienną i wymagającą do udzielania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. W związku z tym potrzeby egzystencjalne strony nie były w żaden sposób zagrożone. Nie bez znaczenia jest też, iż skarżąca nie wykazała nadzwyczajnych i szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie jej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.
W sprawie nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności, co już wyłącza dalszą możliwość rozpatrywania przyznania zasiłku celowego. Przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", co już poniekąd wskazano, występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się oświadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1242/20, dostępny w CBOSA). Nie ma podstaw, aby uznać, że sytuacja skarżącej jest nadzwyczajna. Jej niepełnosprawność istnieje od kilkudziesięciu lat, a więc nie sposób stwierdzić, że jest nagła albo nieprzewidywalna.
Zdaniem Kolegium w życiu skarżącej nie zaszła żadna nadzwyczajna okoliczność, która uzasadniałaby przyznanie jej pomocy, skoro skarżąca dysponuje stałych dochodem oraz majątkiem w postaci nieruchomości.
W ocenie Kolegium, organ I instancji odmawiając pomocy kierował się zarówno interesem Strony, jak i interesem społecznym i ograniczonymi możliwościami finansowymi samego organu, wymagających wyważenia wysokości pomocy i koniecznością udzielenia pomocy innym potrzebującym na terenie miasta.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wzięto pod uwagę z jednej strony okoliczności charakteryzujące sytuację strony wnioskującej, a z drugiej sytuację finansową Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. oraz dużą ilość osób ubiegających się o pomoc. W szczególności, jak ustalono, dochód miesięczny uzyskiwany przez Stronę ([...] zł) przekracza kryterium dochodowe (776,00 zł). Zdaniem Kolegium trudno uznać, by w sytuacji K. M. zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek" w przytoczonym wyżej rozumieniu, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę sytuację innych osób korzystających z pomocy, w większości dysponujących faktycznymi dochodami poniżej kryterium ustawowego.
K. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję SKO [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W obszernym uzasadnieniu skarżąca przywołała dotychczasowy przebieg sprawy oraz wcześniejszą argumentację, która w jej ocenie uzasadniała przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Skarżąca podkreśliła swoją trudną sytuację zdrowotną i brak uwzględnienia przez organy okoliczności posiadania przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności. W jej ocenie organ nie może się tłumaczyć brakiem środków do udzielenia pomocy, tylko podjąć kroki na pozyskanie większej ilości środków.
W odpowiedzi na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej powoływana także jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], utrzymującej w mocy decyzję Wójt Gminy [...] z dnia 17 lipca 2024 r., nr [...], o odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej na potrzeby zgłoszone wnioskiem z dnia 6 maja 2024 r. Skarżąca zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie jej pomocy na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału, żywności, leków oraz kosztów utrzymania mieszkania.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że sytuacja życiowa i dochodowa skarżącej została przedstawiona w aktach administracyjnych sprawy i nie budzi wątpliwości. K. M. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ma lat 76, zamieszkuje samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką zajmowanego budynku, w którym użytkuje cztery pomieszczenia, które są czyste, zadbane, wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Ma dwie dorosłe córki, które nieskutecznie (na dzień wydania zaskarżonych decyzji) ubiegały się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką.
Skarżąca utrzymuje się z emerytury z ZUS, której wysokość wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (kwiecień 2024 r.) wyniosła [...] zł. Jest to dochód, który skarżąca otrzymuje systematycznie i którego wysokość przekraczała kryterium dochodowe ubiegania się o zasiłki na podstawie u.p.s. (776 zł zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Tym samym skarżąca nie kwalifikowała się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 u.p.s.
W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, nawet o kwotę niewysoką, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów.
Pomimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazła. Na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu.
Organy obu instancji obszernie pod tym kątem przeanalizowały sytuację skarżącej przyjmując końcowo, że nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności pozwalające udzielić skarżącej pomocy na tej podstawie. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżąca zadeklarowała, iż w kwietniu 2024 r. poniosła wydatki na łączną kwotę [...] zł podając, że wydatki te obejmowały zakup żywności za [...] zł, leków - [...] zł, opłacenie faktury za gaz [...] zł, zakup opału - [...] zł, za odbiór odpadów komunalnych - [...] zł, dostawę wody - [...] zł, energii [...] zł, zakup karty do telefonu - [...] zł, środków czystości - [...] zł, odzieży - [...] zł, na drobne potrzeby domowe - [...] zł, dojazdy do lekarzy - [...] zł, zakup kuli ortopedycznej - [...] zł, okularów - [...] zł). Deklaruje, że kwota brakująca w miesiącu kwietniu 2024 r. wynosiła [...] zł. Podała również, że z otrzymanej dodatkowej emerytury spłacała zadłużenie, które nadal ma.
Jak już wskazano, art. 41 pkt 1 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
W ocenie Sądu decyzja odmawiająca przyznania skarżącej pomocy finansowej nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Wskazywana przez skarżącą, a znana organom, jej sytuacja życiowa (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony polepszona przez posiadanie na ten czas stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która – jako taka – może zostać zakwalifikowano jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłaszanych potrzeb związany jest z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych skarżącej, niemniej sytuacja skarżącej jest w swoisty sposób stabilna i "niezaskakująca". W odniesieniu do zgłoszonych potrzeb organy trafnie zauważyły, iż koszty zakupu opału, żywności, leków oraz kosztów utrzymania mieszkania skarżąca może ponieść we własnym zakresie.
Nadto organy wskazały, że na dzień sporządzenia wywiadu skarżąca nie okazała dokumentów (rachunków) potwierdzających poniesienie wszystkich wskazywanych we wniosku wydatków na zgłaszane potrzeby, w tym dojazdy do lekarzy.
Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż art. 41 u.p.s. w sposób jednoznaczny wskazuje na wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego.
Oceniając sprawę w świetle okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie Sąd brał pod uwagę, że skarżąca jest osobą posiadającą miesięczny stały dochód, jak i to, że otrzymuje, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, świadczenia celowe na niektóre pilne potrzeby (decyzją z 15 marca 2024 r. nr [...] skarżąca otrzymała wsparcie na kwotę [...] zł). Sąd miał również na względzie, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości, którą zajmuje w ˝, jak i to, że ma dwie córki, które co do zasady obciąża obowiązek alimentacyjny wobec matki.
Celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Powołane przepisy określają ogólne zasady pomocy społecznej, z których wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także zakresu środków przeznaczanych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z którąkolwiek okolicznością określoną w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Nadto wskazać należy, że z art. 4 ustawy wynika obowiązek współdziałania świadczeniobiorcy z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Tymczasem jak wynika z akt sprawy oczekiwania skarżącej sprowadzają się do przerzucenia kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej z pominięciem wykorzystania własnych możliwości.
Sąd nie przeczy, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, jednak wobec uzyskiwanych dochodów nie można dopatrzeć się, aby znajdowała się ona w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie jej świadczeń wymienionych w zaskarżonej decyzji.
W opinii Sądu że organy trafnie zatem przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania skarżącej pomocy społecznej na wnioskowane cele.
Ponownie należy podkreślić, że decyzje wydawane na podstawie art. 41 u.p.s. mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania wsparcia z art. 41 u.p.s., organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. Zatem nawet trudna sytuacja bytowa osoby czy rodziny występującej o tę formę wsparcia nie jest jeszcze równoznaczne ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w tym przepisie. Stąd też, jeżeli organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (patrz np. wyroki NSA z dnia 21 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3349/19 i 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 503/22, dostępne jw.). W przypadku decyzji uznaniowych sądowa kontrola ogranicza się do tego, czy organ administracji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe i czy wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy, tak aby mógł podjąć rozstrzygnięcie. W przypadku tego typu decyzji poza kontrolą pozostaje już sam proces wyboru następstwa prawnego, czyli podjęcie konkretnego rozstrzygnięcia (patrz: wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1140/19, dostępny jw.).
Ubocznie Sąd wskazuje, że przedstawiona wyżej ocena dotycząca szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 41 u.p.s. odnosi się tylko do niniejszej sprawy i nie oznacza, że wykluczone jest udzielenie skarżącej pomocy na inne potrzeby. Każda sprawa oceniana jest przez organ indywidualnie.
Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione przez organy, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Kontrolowane decyzje zostały zatem wydane zgodnie z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.