II SA/Po 751/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarżący K. G., M. G. i A. O. zaskarżyli czynność Prezydenta Miasta z dnia 17 października 2019 r. polegającą na włączeniu budynku przy ul. [...] w P. do Gminnej Ewidencji Zabytków. Zarzucili naruszenie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w tym błędną kwalifikację budynku jako zabytku, naruszenie prawa własności gwarantowanego przez Konstytucję oraz naruszenie przepisów k.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego i brak udziału właścicieli w postępowaniu. Podkreślili, że wpis do ewidencji istotnie ogranicza ich prawo własności. Dodatkowo wskazali, że czynność została oparta na przepisie, który utracił moc prawną na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Prezydent Miasta wniósł o oddalenie skargi, argumentując, że budynek posiada walory zabytkowe, a wyrok TK ma ograniczony zakres zastosowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając skargę w trybie uproszczonym, podzielił stanowisko skarżących. Sąd uznał, że wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością z zakresu administracji publicznej, a procedura zastosowana przez organ naruszyła prawo własności właścicieli, ponieważ nie zapewniono im gwarancji ochrony prawnej i możliwości udziału w postępowaniu. Sąd odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt P 12/18), który stwierdził niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków z Konstytucją w zakresie, w jakim dopuszczał ujęcie nieruchomości w ewidencji bez zapewnienia właścicielowi ochrony prawnej. W związku z tym sąd stwierdził bezskuteczność czynności Prezydenta Miasta w zakresie ujęcia budynku w gminnej ewidencji zabytków, jednocześnie nie przesądzając o jego walorach zabytkowych, pozostawiając organowi możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy z poszanowaniem praw właścicieli.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOchrona prawa własności w kontekście wpisu do gminnej ewidencji zabytków, znaczenie wyroków Trybunału Konstytucyjnego dla procedury administracyjnej, obowiązek zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wpisu do gminnej ewidencji zabytków i naruszenia prawa własności w tym kontekście. Nie przesądza o walorach zabytkowych samego budynku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, dokonane na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, narusza prawo własności właściciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej i możliwości udziału w postępowaniu narusza prawo własności.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do wyroku TK (P 12/18), który stwierdził niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków z Konstytucją w zakresie, w jakim dopuszczał ujęcie nieruchomości w ewidencji bez zapewnienia właścicielowi ochrony prawnej. Brak możliwości udziału właściciela w postępowaniu i obrony przed ograniczeniem prawa własności jest sprzeczny z Konstytucją.
Czy czynność włączenia budynku do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością z zakresu administracji publicznej podlegającą kognicji sądu administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd administracyjny podziela pogląd, że ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Uzasadnienie
Sąd powołuje się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym wpis do gminnej ewidencji zabytków rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości obowiązków określonych w ustawie, ma charakter publicznoprawny i dotyczy obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Czy naruszenie przepisów proceduralnych, w tym brak zawiadomienia i umożliwienia udziału właścicielom w postępowaniu, uzasadnia stwierdzenie bezskuteczności czynności wpisu do gminnej ewidencji zabytków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie procedury, w tym brak zapewnienia właścicielom gwarancji ochrony prawnej i możliwości wypowiedzenia się co do wpisu, stanowi podstawę do stwierdzenia bezskuteczności czynności.
Uzasadnienie
Sąd podkreśla, że właściciele nie zostali powiadomieni o zamiarze wpisu, nie mieli możliwości zajęcia stanowiska ani zakwestionowania działań organu, co jest sprzeczne z zasadami praworządności i państwa prawa, zwłaszcza w kontekście ograniczeń prawa własności wynikających z wpisu.
Przepisy (22)
Główne
u.o.z.o.z. art. 22 § ust. 5
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności bez zapewnienia ochrony prawnej.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kognicja sądów administracyjnych w zakresie czynności z zakresu administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 150
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzeczenia o stwierdzeniu bezskuteczności czynności.
Pomocnicze
u.o.z.o.z. art. 3 § pkt 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku, który musi posiadać wartość historyczną, artystyczną lub naukową wyższą niż przeciętna.
u.o.z.o.z. art. 22 § ust. 4
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Włączenie do gminnej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarancja ochrony prawa własności.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia prawa własności tylko w uzasadnionych przypadkach i proporcjonalnie.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności i działania organów.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 10
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
k.p.a. art. 75 § ust. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 77 § ust. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu oceny materiału dowodowego.
k.p.a. art. 81
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu uwzględnienia dowodów przemawiających na korzyść strony.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 6
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kognicja sądów administracyjnych w zakresie aktów organów jednostek samorządu terytorialnego.
p.p.s.a. art. 53 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Termin do wniesienia skargi na czynności z zakresu administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 53 § § 2a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość wniesienia skargi w każdym czasie w przypadku innych aktów.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 225
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zwrot nadpłaconego wpisu.
u.s.g. art. 101 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Podstawa do zaskarżenia aktu organu jednostki samorządu terytorialnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czynność wpisu do gminnej ewidencji zabytków narusza prawo własności właścicieli, ponieważ została dokonana na podstawie przepisu uznanego przez TK za niezgodny z Konstytucją (art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z.) w zakresie, w jakim nie zapewnia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej i możliwości udziału w postępowaniu. • Właściciele nie zostali powiadomieni o zamiarze wpisu ani nie mieli możliwości przedstawienia swojego stanowiska, co narusza zasady postępowania administracyjnego i prawo własności. • Sąd administracyjny jest właściwy do rozpoznania skargi na czynność wpisu do gminnej ewidencji zabytków jako czynność z zakresu administracji publicznej.
Odrzucone argumenty
Argument organu, że wyrok TK ma ograniczony zakres zastosowania i nie podważa samej czynności wpisu. • Argument organu, że wpis do ewidencji ma charakter materialno-techniczny i nie wymaga udziału właściciela. • Argument organu, że brak było obowiązku zawiadamiania właścicieli w dacie wydania zarządzenia, a późniejsze rozporządzenie wprowadzające taki obowiązek nie miało zastosowania wstecz.
Godne uwagi sformułowania
"wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 usunął zatem z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji." • "W ocenie Trybunału postępowanie w przedmiocie wpisu do gminnej ewidencji zabytków powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu." • "Właściciel ww. budynku nie mógł zakwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed organem przed ograniczeniem prawa własności." • "Sąd nie przesądza o trafności ujęcia budynku Skarżących w gminnej ewidencji zabytków. Organ mając na uwadze powyższe rozważania może zdecydować o ujęciu, bądź nie budynku w takiej ewidencji. Jednak obowiązkiem organu jest zapewnić Skarżącym gwarancje ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji."
Skład orzekający
Jakub Zieliński
przewodniczący sprawozdawca
Edyta Podrazik
sędzia
Arkadiusz Skomra
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ochrona prawa własności w kontekście wpisu do gminnej ewidencji zabytków, znaczenie wyroków Trybunału Konstytucyjnego dla procedury administracyjnej, obowiązek zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wpisu do gminnej ewidencji zabytków i naruszenia prawa własności w tym kontekście. Nie przesądza o walorach zabytkowych samego budynku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem własności a ochroną dziedzictwa kulturowego, z silnym akcentem na proceduralne gwarancje dla obywateli i znaczenie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
“Wpis do rejestru zabytków naruszył prawo własności? Sąd administracyjny po stronie właścicieli.”
Dane finansowe
WPS: 200 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.