II SA/Po 73/25

II SA/Po 73/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Robert Talaga /sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 167
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 26 ust. 1 pkt 2, ust. 3a, ust. 3c, ust. 3d, ust. 3g, ust. 3i
Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi Y. H. na decyzję Inne z dnia 21 listopada 2024 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Inne na rzecz skarżącej kwotę 480,00 (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 maja 2024 r. (znak sprawy: [...]; postępowanie: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") uchylił przyznane Y. H. (dalej jako: "skarżąca") prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko V. H. od 1 lutego 2024 r. do 31 maja 2024 r.
W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej jako: "Rejestr SG") ustalono, że dziecko wyjechało do [...] w dniu 31 stycznia 2024 r., a rozbieżności pomiędzy wnioskiem o świadczenie wychowawcze a danymi w rejestrze nie zostały wyjaśnione w odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 marca 2024 r.
Pismem z dnia 26 czerwca 2024 r. skarżąca, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ZUS, złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji wyjaśniając, że wyjechała wraz z córką z kraju w dniu 23 stycznia 2024 r., a powrót nastąpił przez [...], [...], [...] i [...], by w dniu 6 lutego 2024 r. wrócić do kraju. Od momentu powrotu córka cały czas przebywa w kraju i dodała, że jest w trakcie wyjaśniania sprawy związanej z wpisami do Rejestru SG. Jako załącznik dołączyła wydruk korespondencji e-mail skierowanej do Komendanta Głównego Straży Granicznej z prośbą o weryfikację i uzupełnienie danych w rejestrze.
Pismem z dnia 9 września 2024 r. ZUS wezwał skarżącą do uzupełnienia odwołania wskazując, że z danych zawartych w Rejestrze SG wynika, że nastąpiła zmiana dokumentów paszportowych dziecka. W celu aktualizacji danych oraz ich scalenia należy skontaktować się z urzędem gminy w miejscu zamieszkania oraz Komendantem Głównym Straży Granicznej, celem aktualizacji zapisów dotyczących okresów legalnego pobytu na terenie kraju, jako uchodźca z [...]. Ponadto wskazano, że niezbędne dokumenty należy dostarczyć w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.
Pismem z dnia 4 października 2024 r. skarżąca poprosiła o przedłużenie terminu do uzupełnienia dokumentacji.
Decyzją z dnia 21 listopada 2024 r. (znak sprawy: [...], postępowanie: [...]) Inne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 14 maja 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko V. H. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że na podstawie art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom [...] lub ich małżonkom przebywającym w kraju, których pobyt na terytorium kraju jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy. Za taki uznaje się pobyt obywatela [...] albo jego małżonka, który przybył do kraju z [...] w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r., jeśli: został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "[...]" – tzw. rejestr [...] PESEL lub został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli [...], którzy przybyli do kraju po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi – Rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 2 powołanej ustawy wyjazd obywatela [...] z terytorium kraju na okres powyżej 1 miesiąca pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy. W dniu 23 maja 2023 r. skarżąca wniosła o świadczenie wychowawcze na dziecko V. H. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 21 maja 2024 r. Informacją z dnia 20 czerwca 2023 r. ZUS powiadomił o przyznaniu prawa do tego świadczenia. W dniach 7 lutego 2024 r. oraz 22 lutego 2024 r. ZUS wstrzymał wypłatę świadczenia na wskazane dziecko, ponieważ na podstawie danych z Rejestru SG ustalono, że dziecko wyjechało z kraju w dniu 23 stycznia 2024 r. Dane w rejestrze, mimo przedłużenia terminu na dokonanie ich zmiany nie zostały uzupełnione, a co za tym idzie na dzień wydania decyzji nie dało się na ich podstawie potwierdzić legalnego pobytu dziecka w kraju.
Pismem z dnia 20 grudnia 2024 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną decyzję ZUS z dnia 21 listopada 2024 r. utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko V. H. za okres od 1 czerwca 2023 roku do 31 maja 2024 roku. Rozstrzygnięciu ZUS zarzucono:
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako: "K.p.a."), poprzez zaniechanie rzetelnego i zupełnego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, będącego podstawą wydania decyzji, na skutek czego doszło do błędu w ustaleniach faktycznych poprzez stwierdzenie, że skarżąca opuściła wraz z córką terytorium kraju na czas dłuższy niż 30 dni, w sytuacji gdy organ dysponował materiałem dowodowym wykazującym, że w istocie wyjazd powyższych z terytorium kraju trwał od 23 stycznia 2024 r. do 6 lutego 2024 r.;
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7b w zw. z art. 8 § 1 K.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, którymi są budowanie zaufania stron do działania władzy publicznej oraz zasady współdziałania organów administracji publicznej, poprzez wydanie negatywnej dla skarżącej decyzji, przy jednoczesnym niewyjaśnieniu rozbieżności z właściwym organem gminy w statusie "[...]" przysługującym córce skarżącej z Rejestrem SG wobec faktu, że w paszporcie skarżącej widnieją ewidentne pieczątki potwierdzające fakt przekroczenia granicy ze strefą Schengen z dnia 23 stycznia 2024 r. oraz 6 lutego 2024 r.;
- w efekcie czego doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 2 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.). poprzez bezzasadne wydanie decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Do skargi dołączone zostały fotokopie kart z paszportów skarżącej oraz jej córki na potwierdzenie dat przekraczania granicy.
W odpowiedzi na skargę Inne wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo zawnioskował o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a."). Stosownie do wymienionego przepisu sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. W myśl art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Przedmiotem kontroli legalności, rozumianej w wyżej przedstawiony sposób była w niniejszej sprawie decyzja Inne w przedmiocie uchylenia przyznanego Y. H. prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 01 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2025 r.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm.; dalej jako: "u.p.o.U."), oraz przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421).
Jak wynika z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.U. obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium kraju, którego pobyt na terytorium kraju jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z powyższego przepisu wynika, iż jedną z przesłanek uzyskania świadczenia wychowawczego przez obywatela [...] jest legalny pobyt na terytorium kraju.
Stosownie zaś do treści art. 2 ust. 1 u.p.o.U., jeżeli obywatel [...], o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium kraju w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium kraju, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium kraju przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem [...] ani obywatelem innego niż [...] państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.o.U. wyjazd obywatela [...] z terytorium kraju na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1.
W niniejszej sprawie organ oparł swoje rozstrzygnięcie na fakcie, iż z zapisów Rejestru Służby Granicznej wynika, że skarżąca wraz z córką utraciła prawo do legalnego pobytu w kraju jako uchodźca przybyły do kraju w związku z działaniami wojennymi na [...], ponieważ w dniu 23 stycznia 2024 r. zarejestrowano ich wyjazd z kraju. W tym miejscu przypomnienia wymaga, iż rejestr dotyczy obywateli [...], którzy przybyli na terytorium kraju z terytorium [...] w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium [...] oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art. 3 ust. 3 u.p.o.U.).
Stosownie do art. 26 ust. 3a u.p.o.U, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy.
Wobec powyższego weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela [...], o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy ZUS jest uprawniony do korzystania z Rejestru SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium kraju. Nie oznacza to jednak, że postępowanie dowodowe w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego ogranicza się jedynie do sprawdzenia danych Rejestrze SG, a do tego ograniczył się organ w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane tam zawarte mogą być nieaktualne.
Ponadto z art. 26 ust. 3i u.p.o.U. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. W tym zakresie należy zaznaczyć, że w aktach sprawy wydruk z rejestru [...] PESEL, w którym status uchodźcy [...] jest wykazany (k.[...] akt administracyjnych), co powinno stanowić również dowód w myśl art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736).
W tym miejscu podkreślenia wymaga także, że w toku postępowania skarżąca przedstawiła fotokopię pieczątek świadczących o przekroczeniu granicy w [...], do czego organ nie ustosunkował się w decyzji i nie zważył, czy można przypisać temu walor dowodu w sprawie. W toku postępowania odwoławczego skarżąca informowała równie, że zwracała się do Starzy Granicznej o dokonanie modyfikacji w związku z tym, że podczas ostatniego przekroczenia granicy przez [...] nie zakwalifikowano wjazdu jej córki jako cudzoziemca na terytorium kraju. Do wniesionej skargi dołączone zostały również ponownie kserokopie z paszportów z widocznymi stemplami wyjazdu i powrotu do strefy Schengen przez [...].
Pomijając powyższe, organ oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na Rejestrze SG, przy czym zaznaczyć należy, że obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w Rejestrze SG. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w kraju, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ (por.: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 862/24, z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 806/24, z 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 974-981, w Białymstoku z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 478/24, w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 257/24, w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304-305/24, w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24).
W rozpoznawanej sprawie, a także w postępowaniu przed Sądem skarżąca przedstawiła dokumenty potwierdzające w odniesieniu do niej i jej dziecka status [...], o czym wspomniano wyżej. Zdaniem Sądu organ przedwcześnie wydał negatywne dla Strony rozstrzygnięcie, nie poprzedzając go wnikliwym postępowaniem dowodowym, a przede wszystkim ignorując dowody przedstawione przez stronę, w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności. Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego, które zostało uproszczone i zelektronizowane nadal opiera się na przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 316/23 i z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 8/24).
Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy, dysponując wiarygodną informacją o statusie skarżącej i jej córki z rejestru PESEL mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie Rejestru SG. Organy ZUS pominęły pochodzące od skarżącej informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia Skarżącej do świadczenia wychowawczego. Skoro skarżąca kwestionowała odmowę przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez Skarżącą z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w ustawie jak i K.p.a.
Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż z art. 26 ust. 3i ustawy wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24).
Powyższe okoliczności doprowadziły Sąd do przekonania, że organy nie przeprowadziły w sposób właściwy i szczegółowy postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, co stanowi naruszenie art. 26 ust. 3c, 3d, 3g u.p.o.U. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.
Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji w kwestiach najistotniejszych dla rozpoznania sprawy, nie spełnia wymogu z art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom, w tym przedstawionym przez stronę, odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Warunki te w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty ustali rzeczywisty status skarżącej i dziecka, będącego pod jej opieką, w kontekście ustalenia prawa od świadczenia wychowawczego.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.)., zasądzając na rzecz skarżącej od organu kwotę 480,- zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.