II SA/Po 691/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając zasadność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji z powodu istotnych braków postępowania dowodowego dotyczących ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Sprawa dotyczyła sprzeciwu M. C. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Sąd administracyjny rozpoznał sprzeciw, koncentrując się na zasadności uchylenia decyzji przez organ odwoławczy. Kluczowe dla sprawy były braki w postępowaniu dowodowym organu pierwszej instancji, w szczególności dotyczące sytuacji dochodowej córki i jej partnera, co uniemożliwiło merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy. Sąd uznał, że uchylenie decyzji było uzasadnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał sprzeciw M. C. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji ustalającą odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji, wskazując na naruszenia przepisów postępowania, w tym brak należytego uzasadnienia i niewłaściwe zebranie materiału dowodowego. Głównym problemem było ustalenie sytuacji dochodowej M. C. i jej partnera, D. R., co miało wpływ na wysokość odpłatności za pobyt ojca. Organ pierwszej instancji potraktował odmowę podania dochodów przez partnera jako równoznaczną z odmową przeprowadzenia wywiadu, co skutkowało ustaleniem maksymalnej odpłatności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję, wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, w tym wyjaśnienia, czy M. C. i jej partner tworzą rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej oraz jakie są ich dochody. Sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw, skupił się na ocenie zasadności zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 K.p.a. (uchylenie decyzji i przekazanie do ponownego rozpoznania). Sąd uznał, że braki w postępowaniu dowodowym, zwłaszcza dotyczące sytuacji dochodowej partnera skarżącej i sposobu ustalenia odpłatności, były na tyle istotne, że uzasadniały decyzję kasatoryjną organu odwoławczego. Sąd oddalił sprzeciw, stwierdzając, że decyzja Kolegium została wydana zgodnie z prawem.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji, ponieważ konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy (sytuacja dochodowa córki i jej partnera) miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a organ pierwszej instancji nie przeprowadził należytego postępowania dowodowego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że braki w postępowaniu dowodowym organu pierwszej instancji, dotyczące ustalenia sytuacji dochodowej M. C. i jej partnera, a także sposób potraktowania odmowy podania dochodów przez partnera, uzasadniały uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie mógł rozstrzygnąć sprawy merytorycznie z powodu tych braków.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
k.p.a. art. 138 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
u.p.s. art. 61 § 2d
Ustawa o pomocy społecznej
W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Dz.U. 2024 poz 572 art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
k.p.a. art. 61 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
k.p.a. art. 61 § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
u.p.s. art. 61 § 2e
Ustawa o pomocy społecznej
W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
u.p.s. art. 103 § 2
Ustawa o pomocy społecznej
Wysokość wnoszonej opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości małżonka, zstępnych lub wstępnych.
u.p.s. art. 6 § 14
Ustawa o pomocy społecznej
Określenie "rodzina" oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji z powodu istotnych naruszeń przepisów postępowania, w szczególności dotyczących konieczności wyjaśnienia sytuacji dochodowej córki i jej partnera.
Odrzucone argumenty
Zarzut skarżącej, że organ odwoławczy nie powinien był uchylać decyzji organu pierwszej instancji, a sprawę należało umorzyć z powodu braku zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu.
Godne uwagi sformułowania
konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie organ odwoławczy nie może ograniczyć się do ogólnikowego stwierdzenia, że w danej sprawie zaistniały przesłanki wskazane w art. 138 § 2 K.p.a., ale winien też przekonująco wyjaśnić, dlaczego w okolicznościach tej sprawy nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego celem ustanowienia instytucji sprzeciwu od decyzji [...] jest zmniejszenie liczby pochopnie wydawanych przez organy odwoławcze decyzji kasacyjnych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., pomimo istniejącej obiektywnie możliwości załatwienia sprawy merytorycznie
Skład orzekający
Arkadiusz Skomra
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania art. 138 § 2 K.p.a. przez organ odwoławczy w przypadku istotnych braków postępowania dowodowego, zwłaszcza w sprawach dotyczących ustalania odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki kontroli sądowej w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej, a nie meritum sprawy dotyczącej odpłatności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organy administracji, szczególnie w kontekście ustalania sytuacji rodzinnej i dochodowej, co ma bezpośredni wpływ na prawa obywateli. Wyjaśnia również procedurę sprzeciwu od decyzji kasacyjnej.
“Błędy w ustalaniu dochodów mogą kosztować fortunę: Sąd wyjaśnia, jak organ administracji musi badać sytuację rodzinną.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 691/24 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2024-10-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-10-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Arkadiusz Skomra /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 235/25 - Wyrok NSA z 2025-03-14 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono sprzeciw od decyzji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 572 art. 138 par. 2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Sentencja [...] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 października 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze sprzeciwu M. C. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 sierpnia 2024 r., [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala sprzeciw. Uzasadnienie Decyzją z dnia 29 lutego 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako "organ" lub "Kolegium", po rozpoznaniu odwołania M. C., uchyliło w całości decyzję Burmistrza Gminy S. nr [...] z dnia 6 listopada 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż Burmistrz Gminy S. decyzją nr [...] z dnia 6 listopada 2023 r. ustalił M. C. wysokość odpłatności za pobyt ojca B. C. w Domu Pomocy Społecznej w L. w kwocie [...]zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 grudnia 2023 r. Od powyższej decyzji odwołał się pełnomocnik Pani M. C. wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na naruszeni przepisów prawa materialnego - art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) co spowodowało zawyżenie kwoty opłaty oraz naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji i rozbieżności pomiędzy uzasadnieniem a sentencją rozstrzygnięcia i niewłaściwe zebranie materiału dowodowego. W dalszej części uzasadnienia Kolegium wyjaśniło, że B. C. od dnia 1 sierpnia 2023 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w L.. Wyżej wymienionemu ustalono odpłatność za pobyt w placówce w wysokości 70% posiadanego dochodu, tj. w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia umieszczenia (decyzja nr [...] z dnia 28 kwietnia 2023 r.) Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w przedmiotowej placówce wynosił w 2023 r. [...] zł, zatem opłata uiszczana przez B. C. nie pokrywała całości kosztów, a do zapłaty pozostała kwota [...]zł. Wyżej wymieniony jak wynika z wywiadu i ustaleń organu I instancji ma dwie córki, które są zobowiązane do partycypowania w kosztach pobytu ojca w placówce. Organ zaznaczył, iż zgodnie z art. 61 ust. 2 f ustawy o pomocy społecznej wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W związku z powyższym maksymalna kwotą przypadająca na osobę zobowiązaną wynosi [...] zł miesięcznie. Dalej organ, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wyjaśnił, że M. C. żyje w związku partnerskim, niemniej jednak jaj partner odmawia podania wysokości dochodu. Skarżąca natomiast uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, iż w tym przypadku należałoby traktować M. C. i jej partnera D. R. jako rodzinę zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, tym bardziej, że w aktach sprawy znajduje się cała dokumentacja medyczna dotycząca wyżej wymienionego, jak również orzeczenia o niepełnosprawności. W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego wydaje się nieuzasadnione odstąpienie przez OPS w S. od ustalenia wysokości dochodów partnera skarżącej poprzez wystąpienie do urzędu skarbowego, tym bardziej iż spora część uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje na ugruntowane orzecznictwo sądowe jakie zapada w tego typu sprawach. W świetle powyższego wydaje się niezasadnym przeliczanie odpłatności za pobyt ojca w DPS M. C. uznając ją za osobę samotnie gospodarującą i proponując podpisanie umowy dotyczącej partycypowania w odpłatności według stawki [...] zł (tj. dochód skarżącej [...] zł - 300% kryterium dochodowego 776 zł osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł). Zgodnie z art. 61 ust. 2d. ustawy o pomocy społecznej w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast art.. 61 ust. 2e powyższej ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Biorąc pod uwagę obciążenie skarżącej kwotą [...]zł, tj stanowiącą różnicy kosztu utrzymania B. C. w DPS w L. po odjęciu jego opłaty, organ I instancji zastosował sankcję wynikającą z zacytowanego art. 61 ust. 2e, czego jednak nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, bowiem odmowa podania dochodu D. R. została potraktowana na równi z odmową przeprowadzenia wywiadu. W takim jednak przypadku organ może przeprowadzić postępowania wyjaśniające z urzędu, lub wezwać Stronę pouczając o konsekwencjach braku współpracy z organem pomocy społecznej. Dlatego w przedmiotowej sprawie doszło do ustalenia maksymalnego wymiaru odpłatności. Ponadto w uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wszczęcie postępowania nastąpiło z urzędu. Kolegium wyjaśniło, iż w przekazanych aktach sprawy brak przedmiotowego dokumentu, zatem akta sprawy powinny zostać uzupełnione, bowiem zawiadomienie stanowi podstawowy dokument rzutujący na ważność postępowania i jego brak odnosi skutki proceduralne określone w KPA. W przekazanych dokumentach znajduje się jedynie informacja o zakończeniu postępowania dowodowego, ale nie zawiadomienie o wszczęciu postępowania, a w przedmiotowej sprawie jest ona prowadzone z urzędu. Od powyższej decyzji M. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sprzeciw zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej jako "K.p.a.") przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku w ogóle podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję skupiło się na brakach w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym przez organ I instancji nie dokonując w pierwszej kolejności analizy, czy wydanie decyzji było w ogóle dopuszczalne. W lakonicznym stwierdzeniu SKO wskazało, iż "ponadto w uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wszczęcie postępowania nastąpiło z urzędu. W przekazanych aktach sprawy brak przedmiotowego dokumentu, zatem akta sprawy powinny zostać uzupełnione, bowiem zawiadomienie stanowa podstawowy dokument rzutuje na ważność postępowania i jego brak odnosi skutki proceduralne określone w KPA. W przekazanych dokumentach znajduje się jedynie informacja o zakończeniu postępowania dowodowego, ale nie zawiadomienie o wszczęciu postępowania, a w przedmiotowej sprawie jest ona prowadzone z urzędu." Dalej Skarżąca wyjaśniła, iż zgodnie z art. 61 § i K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jak stanowa § 4 ww. art. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania z urzędu, a w aktach postępowania brak jakiegokolwiek dokumentu, że postępowanie to w ogóle zostało wszczęte. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie powinno przechodzić do porządku dziennego nad brakiem kluczowego w sprawie dokumentu. Tym bardziej niedopuszczalne jest jak sugeruje SKO w zaskarżonej decyzji uzupełnianie takowego dokumentu post factum. W ocenie Skarżącej wobec faktu, iż postępowanie administracyjne nie zostało wszczęte zgodnie z przepisami orzekanie co do istoty sprawy jest niedopuszczalne i organ winien przedmiotowe postępowanie umorzyć. Kolegium przesyłając sprzeciw wniosło o jego oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Przedmiotem badania przez sąd administracyjny, w razie wniesienia sprzeciwu, prawodawca dwukrotnie - zmieniając ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) także ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wskazał, że przedmiotem kontroli jest jedynie wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. (dodane art. 64e oraz 151a § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 – dalej: "P.p.s.a."). Przy rozumowaniu a contrario, wyłączono tym samym na danym etapie możliwość oceny przez sąd problematyki prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, co zostało uregulowane w wyodrębnionym obecnie § 2a art. 138 K.p.a. Z przyjętym rozwiązaniem koresponduje zasada, że - w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd - jego wyrok nie jest zaskarżalny (art. 151a § 3 P.p.s.a.). Względy wykładni językowo-logicznej, celowościowej i systemowej, przemawiają za uznaniem, że przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest wyłącznie zasadność wydania konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej), na gruncie uwarunkowań prawnych, zakreślonych przez organ administracji. Przedmiotem kontroli nie może być natomiast w danym postępowaniu, któremu z woli prawodawcy nadano wyłącznie charakter wpadkowy, kwestia właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego, w ramach których organ skonstatował, że sprawa wymaga przykazania do ponownego rozpoznania, w ramach kryteriów, zakreślonych w art. 138 § 2 K.p.a. W takiej sytuacji organ administracji, orzekający w przyszłości w sprawie (jak i sąd, badający w legalność jego decyzji) będzie związany wyrokiem w przedmiocie sprzeciwu tylko w tym zakresie, że - wobec określonych ocen organu, co do materialnoprawnych uwarunkowań sprawy - zachodziły przesłanki do jej przekazania do ponownego rozpoznania w I instancji. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego charakter niejako wyłącznie procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania, zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem. Dokonawszy kontroli zaskarżonej decyzji SKO w ww. zakresie, według kryteriów określonych w art. 64e p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Cytowany przepis stanowi odstępstwo od statuowanej w art. 138 § 1 K.p.a. zasady wydawania w postępowaniu odwoławczym decyzji rozstrzygających sprawę merytorycznie. Organ odwoławczy, wybierając to odstępstwo, nie może więc ograniczyć się do ogólnikowego stwierdzenia, że w danej sprawie zaistniały przesłanki wskazane w art. 138 § 2 K.p.a., ale winien też przekonująco wyjaśnić, dlaczego w okolicznościach tej sprawy nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego (na podstawie art. 138 § 1 K.p.a.) przy uwzględnieniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz – ewentualnie – z wykorzystaniem przewidzianej w art. 136 § 1 K.p.a. możliwości uzupełnienia tego materiału. Organ odwoławczy podejmując decyzję o zastosowaniu art. 138 § 2 K.p.a. powinien brać pod uwagę nie tylko ogólną zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), ale i inne zasady oraz przepisy tego postępowania, w tym wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadę budzenia zaufania obywateli do organów państwa oraz statuowaną w art. 12 K.p.a. zasadę szybkości postępowania (por. wyrok WSA z 13 marca 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1136/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"). Niewątpliwie art. 138 § 2 K.p.a. winien być wykładany łącznie z art. 136 k.p.a., a zwłaszcza z jego § 1, zgodnie z którym: "Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję". W konsekwencji wydanie w danej sprawie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uzasadnione jest tylko wówczas, gdy do rozstrzygnięcia tej sprawy nie jest wystarczające przeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 136 § 1 K.p.a. Jak z powyższego wynika, dopuszczalność uchylenia przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia warunkowane jest ustaleniem, że doszło do łącznego ziszczenia się dwóch przesłanek, a mianowicie, że (i) decyzja zaskarżona odwołaniem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a nadto, że (ii) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Użyty w art. 138 § 2 K.p.a. zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy" jest zwrotem ocennym. Należy jednak przyjąć, że zasadniczo jest on równoznaczny z brakiem przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwiać ma rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.). Albowiem w takim przypadku, by naprawić błąd organu pierwszej instancji, organ odwoławczy musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w całości albo w znacznej części, do czego nie jest uprawniony w świetle art. 136 § 1 K.p.a. Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że ten rodzaj decyzji organu odwoławczego – decyzja kasacyjna – jest dopuszczony wyjątkowo, stanowiąc wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (por. wyroki NSA: z 30.06.2016 r., II OSK 2653/14; z 24.04.2014 r., II OSK 2846/12; z 24.08.2016 r., II OSK 2958/14 – CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 grudnia 2017 r. o sygn. akt II OSK 3011/17 i II OSK 3012/17 (CBOSA) wyjaśnił, że celem ustanowienia instytucji sprzeciwu od decyzji, uregulowanej w przepisach rozdziału 3a działu III P.p.s.a., jest zmniejszenie liczby pochopnie wydawanych przez organy odwoławcze decyzji kasacyjnych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., pomimo istniejącej obiektywnie możliwości załatwienia sprawy merytorycznie i wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.a. Sprzeciw od decyzji kasacyjnej powinien mobilizować organ odwoławczy do wykonania jego ustawowej funkcji wynikającej z obowiązku dwukrotnego merytorycznego, a nie wyłącznie kontrolnego, rozpatrzenia sprawy. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do kwestii jakie przesądziły o zasadności zastosowania przez Kolegium art. 138 § 2 K.p.a. tj. ustalenia sytuacji dochodowej rodziny Skarżącej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż M. C. żyje w związku partnerskim, niemniej jednak jaj partner odmawia podania wysokości dochodu. Ponadto organ wyjaśnił, iż nieuzasadnione odstąpienie przez OPS w S. od ustalenia wysokości dochodów partnera skarżącej poprzez wystąpienie do urzędu skarbowego wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Biorąc pod uwagę obciążenie skarżącej kwotą [...]zł, tj stanowiącą różnicę kosztu utrzymania B. C. w DPS w L. po odjęciu jego odpłaty, organ I instancji zastosował sankcję wynikającą z zacytowanego art. 61 ust. 2e, czego jednak nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, bowiem odmowa podania dochodu D. R. została potraktowana na równi z odmową przeprowadzenia wywiadu. W takim jednak przypadku organ może przeprowadzić postępowania wyjaśniające z urzędu, lub wezwać Stronę pouczając o konsekwencjach braku współpracy z organem pomocy społecznej. Dlatego w przedmiotowej sprawie doszło do ustalenia maksymalnego wymiaru odpłatności. Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej użyte w ustawie określenie "rodzina" oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W orzecznictwie przyjmuje się, iż faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także - jeżeli występuje w funkcjonalnym związku z tym gospodarstwem - gospodarstwa rolnego. Tym samym kwestia partnera Skarżącej i jego dochodów wymaga dodatkowych wyjaśnień tj. ustalenia czy faktycznie Skarżąca wspólnie z partnerem tworzą rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej oraz jaka jest ich sytuacja dochodowa. Ponadto należy mieć na uwadze, iż organ I instancji w żadnym stopniu nie wyjaśnił dlaczego odmowe podania przez partnera Skarżącej, a więc przez osobę nie będącą zobowiązaną do ponoszenia opłaty, organ potraktował na równi z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co skutkowało obciążenia Skarżącej opłatą za pobyt ojca bez uwzględnienia jej możliwości finansowych. Słusznie zwróciło uwagę Kolegium, że organ nie wezwała Skarżącej do podania tego dochodu informując o możliwych negatywnych konsekwencjach. Z akt sprawy wynika, iż powyższego nie uczyniono w trakcie wywiadu środowiskowego jak również na późniejszym etapie pomimo prowadzonej korespondencji. Na uwagę zasługuje również fakt, iż w zawiadomieniu z dnia 18 września 2023 r. organ wskazał, iż odpłatność zostanie ustalona na kwotę [...]zł. Na późniejszym etapie organ bez wezwania o dodatkowe wyjaśnienia ustalił odpłatność na kwotę [...]zł. Sąd w tym miejscu wskazuje, iż miał na uwadze, iż w trakcie wywiadu środowiskowego Skarżąca oświadczyła, iż nie poda dochodów partnera, a w piśmie z dnia 27 października 2023 r. wskazała, iż jej partner "odmawia jej pomocy w łożeniu na DPS jej ojca". Powyższe oświadczenia bez wystosowania do strony stosownego pouczenia jak również podjęcia odpowiednich czynności dowodowych nie może prowadzić do automatycznego uznania, że w sprawie nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Zgodnie zaś z art. art. 103 ust. 2. wysokość wnoszonej opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości małżonka, zstępnych lub wstępnych. Organ I instancji kompletnie pominął tą kwestię i ograniczył się faktycznie jedynie do zastosowania kryterium dochodowego, jednocześnie zupełnie pomijając określony w art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej istotny aspekt sprawy dotyczący możliwości wnoszącego sprzeciw do ponoszenia opłaty, o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jak wskazuje organ II instancji. W ten sposób pominięto postępowanie w części dotyczącej ustalenia możliwości i dochodów wnoszącej sprzeciw. Przy czym Sąd mając na uwadze ograniczony zakres kontroli w sprawie ze sprzeciwu nie przesądza powyższych okoliczności, a wyłącznie w świetle stanowiska organu odwoławczego w zakresie braków materiału dowodowego co do powyższego uznaje, iż organ zasadnie wydał decyzję kasacyjną z uwagi na konieczność ustalenia mających znaczenie w sprawie istotnych okoliczności. Odnosząc się natomiast do zarzutu zawartego w sprzeciwie wyjaśnić należy, iż brak w aktach administracyjnych zawiadomienia o wszczęciu postepowania z urzędu (art. 61 § 4 K.p.a.) nie może prowadzić automatycznie do uznanie, że postępowanie się nie toczyło. Z tych też względów Kolegium zasadnie uznało, że materiał dowodowy wymaga w tym zakresie uzupełnienia. Przy czym Sąd zaznacza, że nie przesądza w tym miejscu konsekwencji prawnych braku takiego zawiadomienia gdyż powyższe nie było przedmiotem oceny przez organ. Ponadto należy mieć na uwadze ograniczone kompetencje Sądu przy rozpoznawaniu spraw ze sprzeciwu. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z w zgodzie z art. 138 § 2 K.p.a., co uzasadniło oddalenie sprzeciwu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI