II SA/Po 690/21

II SA/Po 690/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jan Szuma
Paweł Daniel
Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Nadzór budowlany
Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1441/22 - Wyrok NSA z 2025-02-18
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1202
art. 3 pkt 3 i 5, art. 28 ust. 1, art. 29 ust. 1 pkt 12, art. 48 ust. 1-4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Dz.U. 2020 poz 471
art. 25, art. 39
Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 153, art. 170 i art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 8 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...], wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną przez A. K. (w drodze odwołania) decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z [...] kwietnia 2020 r. nr [...], znak [...] AG w przedmiocie nakazu rozbiórki.
Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.
Postępowanie administracyjne w sprawie prawidłowości budowy tunelu foliowego zblokowanego (wym. 60 x 18 m) w miejscowości S. (dz. nr [...]), gm. Ż. zostało wszczęte przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. (dalej również: Inspektor powiatowy; PINB; organ I instancji) po przeprowadzeniu w dniu [...] listopada 2017 r. kontroli na tym terenie. W jej wyniku ustalono, że na kontrolowanej nieruchomości zlokalizowany jest m.in. zblokowany tunel foliowy o wymiarach 18 x 60 m i wys. 3,30 m; ściany szczytowe oraz dach konstrukcji stalowej (słupki osadzone są w stopkach betonowych), kryte folią; ściany boczne (dł. 60 m) do wysokości 2 m wypełnione są szkłem, powyżej na wysokości 1,30 m folią; konstrukcja oszklenia osadzona jest w podmurówce betonowej; tunel usytuowany jest w odległości ca 1,4 m od miedzy z działką sąsiednią nr [...]; tunel nie posiada instalacji grzewczej. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że budowy przedmiotowego obiektu dokonano w latach 2015-2016; inwestorem jest A. K., która nie uzyskała pozwolenia na budowę tego obiektu.
PINB uznał, że przedmiotowy tunel foliowy nie jest zwykłym urządzeniem rolniczym zapewniającym roślinom w sposób naturalny właściwe warunki termiczne przez wykorzystanie światła słonecznego do procesów wzrostu i rozwoju roślin, którego wykonanie zwolnione jest z reglamentacji administracyjnej, lecz obiektem tymczasowym, o którym mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane; obiekt ten jest trwale połączony z gruntem, z uwagi na funkcję jaką pełni (sezonowe uprawy), nie jest przeznaczony do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce. Organ I instancji stwierdził, że obiekt ten nie kwalifikuje się do wyłączenia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę w myśl art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego; za bezsporny uznał fakt samowolnej budowy przedmiotowego tunelu foliowego zblokowanego, co stanowi naruszenie art. 28 tej ustawy.
Postanowieniem nr [...] z [...] marca 2018 r. PINB wstrzymał roboty budowlane przy budowie przedmiotowego tunelu, ustalił wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń obiektu oraz nałożył na inwestora A. K. obowiązek przedstawienia, w terminie do [...] maja 2018 r., dokumentów szczegółowo określonych w sentencji tego postanowienia. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej również: Inspektor wojewódzki; WINB organ II instancji; organ odwoławczy) postanowieniem nr [...] z [...] maja 2018 r. uchylił przedmiotowe postanowienie w części i na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowalnego orzekł o nałożeniu na inwestora obowiązku przedstawienia decyzji Wójta Gminy Ż. o warunkach zabudowy dla budowli (tj. "tunelu foliowego zblokowanego") o wym. 60 m x 18 m na działce nr [...], obr. S. w m. S., w gminie Ż. oraz określił termin przedstawienia żądanych dokumentów – do [...] lipca 2018 r.; w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Inspektor wojewódzki podzielił stanowisko organu I instancji, że przedmiotowy tunel foliowy nie jest zwykłym urządzeniem rolniczym, jak również nie znalazł podstaw do przyjęcia, iż ów obiekt jest tymczasowym obiektem budowlanym, o jakim mowa w art. 3 pkt 5 Prawa budowlanego. WINB przyjął, że przedmiotowy tunel jest budowlą, o której mowa w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z [...] listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po [...] oddalił skargę A. K. na postanowienie Inspektora Wojewódzkiego z [...] maja 2018 r. nr [...] [...] Sąd stwierdził, że przedmiotowy obiekt konstrukcja, wielkość i przeznaczenie obiektu potwierdza niezbędność jego trwałego związania z gruntem, tak by przez częściowy fundament był w stanie opierać się czynnikom atmosferycznym; ustalenia organów zaprzeczają twierdzeniom tymczasowości obiektu; zaprzecza temu konstrukcja zapewniająca długotrwałą i stabilną ochronę, ze względu na rodzaj prowadzonej w obiekcie działalności i wielkość obiektu. Zdaniem Sądu, brak również podstaw, aby tunel kwalifikować jako zwykłe urządzenie rolnicze; przedmiotowy obiekt nie jest bowiem typowym, opartym jedynie na metalowej konstrukcji zwykłym tunelem foliowym, który by można było uznać za urządzenie rolnicze wyłączone spod reglamentacji administracyjnej. W ocenie Sądu jest to budowla.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z [...] kwietnia 2020 r., nr [...] (znak [...] AG), podstawie art. 48 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r., poz. 1202 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.), nakazał A. K. (inwestorowi) rozbiórkę samowolnie wybudowanego tunelu foliowego zblokowanego (wym. 60 x 18 m) na działce nr [...] w miejscowości S., gm. Ż..
Inspektor powiatowy stwierdził, że obowiązek przedstawienia nakazanych dokumentów wynika z ostatecznego i prawomocnego postanowienia organu nadzoru budowlanego. Wskazał również na to, że A. K. w toku postępowania dokonała rozbiórki betonowej podmurówki przedmiotowego obiektu; pozostawione ściany z wypełnieniem szkłem mają konstrukcję niezależną od rozebranej podmurówki; przeszklone pola pomiędzy słupami metalowymi podwieszone są za pomocą trzpieni tworzących zawiasy do łukowych stalowych dźwigarów kratowych; dźwigary łukowe oparte są na słupkach stalowych i to tą drogą obciążenia od ciężaru paneli szklanych przenoszone są na grunt; przedmiotowy obiekt został wybudowany w taki sposób, że posiada osadzone w stopkach betonowych stalowe słupy; klasyczne fundamentowanie dwóch ścian bocznych zastąpione było fundamentowaniem powierzchniowym (które zostało rozebrane), na którym posadowione były szklane ściany o wys. 2 m i długości 60 m każda. Zdaniem PINB, cecha "trwałego związania z gruntem" wymaga zapewnienia obiektowi stabilności, przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie na inne miejsce, co w rozpatrywanej sprawie zapewniają zabetonowane słupy; nie stwierdzono przy tym, że występuje tu doraźne związanie z gruntem nienoszące cech trwałości. Organ I instancji stwierdził, że mając na uwadze wielkość przedmiotowego obiektu (powierzchnia zabudowy wynosząca 1080 m.kw.) i jego konstrukcję, niezbędne jest jego trwałe związanie z gruntem, tak aby mógł opierać się czynnikom atmosferycznym. Uwzględnił zmianę stanu faktycznego – rozbiórkę betonowej podmurówki pod dwiema ścianami – a zarazem uznał, że cała konstrukcja, opierając się na słupkach osadzonych w betonie, jest trwale związana z gruntem. PINB końcowo stwierdził, że do dnia wydania decyzji A. K. nie przedłożyła wymaganych dokumentów, co wskazuje na to, że nie jest zainteresowana legalizacją przedmiotowej budowli, a niespełnienie przez inwestora w terminie obowiązków nałożonych na podstawie art. 48 ust. 3 Prawa budowlanego (co zachodzi w niniejszej sprawie – brak przedłożenia dokumentacji technicznej) uzasadnia wydanie decyzji na podstawie art. 48 ust. 1 nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. domagała się przede wszystkim uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania. Kwestionując ustalenie, że obiekt jest trwale związany z gruntem, strona podniosła, że stalowe słupki podtrzymujące konstrukcję przedmiotowego obiektu umocnione są jedynie gruzem betonowym dla ich ustabilizowania; w każdej chwili istnieje możliwość ich wyciągnięcia z ziemi i przeniesienia całej konstrukcji w inne miejsce. Zdaniem skarżącej, organ I instancji błędnie przyjął, że przedmiotowy tunel foliowy jest budowlą, podczas gdy nie spełnia on kryteriów określonych w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego i stanowi zwykłe urządzenie rolnicze (tunel foliowy niepołączony trwale z gruntem, służący do sezonowego wykorzystania); sezonowość tunelu foliowego sprawia, że "posadowione w ziemi elementy mocujące tunel/namiot (w niniejszej sprawie stalowe słupki umocnione gruzem betonowym) nie mogą przecież stanowić budowli czy tymczasowego obiektu budowlanego". W ocenie strony, wcześniejsze orzeczenia organu II instancji i WSA w Poznaniu wydane zostały w okolicznościach zupełnie innego stanu faktycznego, a już po tych orzeczeniach skarżąca dokonała rozbiórki podmurówki przedmiotowego obiektu, która była kwestią sporną. Skarżąca podniosła, że tunele foliowe nie figurują w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 1999 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych, który stanowi, że przez obiekty budowlane rozumie się konstrukcje połączone z gruntem w sposób trwały, wykonane z materiałów budowlanych i elementów składowych, będące wynikiem prac budowlanych; przedmiotowy tunel w żaden sposób nie spełnia tej definicji obiektu budowlanego, nie jest bowiem połączony z gruntem w sposób trwały; słupy, na których posadowiony jest tunel, umocnione są przez gruz betonowy; nie są one wbetonowane w ziemię na stałe; gruz pełni rolę pomocniczą, wzmacniającą słupki i w każdej chwili może być usunięty.
W toku postępowania odwoławczego Inspektor wojewódzki przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy przedmiotowy obiekt budowlany jest trwale związany z gruntem, a jeśli jest, to w jaki sposób. W protokole kontroli przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2019 r. Inspektor powiatowy odnotował, że przedmiotowy tunel foliowy zblokowany o wym. 60 x 18 m, posadowiony na działce nr [...], nie jest trwale związany z gruntem; ustaleń tych dokonano na podstawie losowych odkrywek (odkopania) słupów stalowych podtrzymujących tunele foliowe; stwierdzono, że słupki zakopane są w ziemi ok. 40 cm, nie są obetonowane, a dla ustabilizowania gruntu w wykopanych dołkach obsypano je ziemią wymieszaną z gruzem.
Z kolei E. S. w podaniu z [...] lipca 2019 r. stwierdził, że samowolnie wybudowany obiekt "jest trwale związany z gruntem ponieważ jest osadzony na 80 słupach zalanych na głębokości 80 cm betonem, co potwierdzają dołączone zdjęcia do akt sprawy".
W związku z tym organ odwoławczy decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję PINB z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak [...] AG i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Decyzja ta została uchylona prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po [...].
Wobec powyższego, organ II instancji ponownie zlecił Inspektorowi powiatowemu przeprowadzenie kontroli obiektu i jednoznaczne ustalenie, czy przedmiotowy tunel foliowy zblokowany jest trwale związany z gruntem. PINB przeprowadził w tym zakresie dwie kontrole: w dniu [...] lutego 2020 r. i w dniu [...] lutego 2020 r.
W trakcie pierwszej z nich odkopano 11 miejsc wskazanych przez D. S. (4 narożne miejsca i 7 pośrednich). Odkopując słupy pośrednie, natrafiono na kamienie, fragmenty gruzu betonowego oraz szczątki gruntu stabilizowanego cementem, nie napotykając na całej głębokości wkopu na wylewki betonowe; część stalowych rur osadzonych w gruncie stanowiących słupy konstrukcji miała w dnie wykopu podparcie cegłami lub płytkami betonowymi, część z nich nie miała takiego podparcia (słup stoi na cegle); w jednym z wykopów na słupie pośrednim (nr [...] na załączniku) na części odkopanej rury przylegał beton – według właściciela pozostałość rozebranej wcześniej podmurówki. Z kolei słupy narożne odkopywano od środka i od zewnątrz; do wszystkich 4 słupów przylegają nierozebrane odcinki dawnej podmurówki (40-70 cm); część betonu podmurówek oblewa słupy i bez możliwości rozebrania tych podmurówek kontrolujący nie są w stanie ustalić, czy beton stanowi konstrukcję podtrzymującą słup. Natomiast w dniu [...] lutego 2020 r. ustalono, że pozostałości podmurówek ścian podłużnych przyległe do słupków narożnych zostały rozebrane; tym samym uzyskano dostęp do całych podziemnych części słupków narożnych i stwierdzono, że nie są obetonowane.
Na podstawie takich uzupełniających ustaleń WINB decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył w całości postępowanie organu I instancji. Inspektor wojewódzki podkreślił, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a) zasadnicze znaczenie w tej sprawie ma fakt związania organów nadzoru budowlanego obydwu instancji oceną prawną i wskazaniami co do dalszego toku postępowania administracyjnego, jakie zostały wyrażone przez WSA w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po [...]. Oprócz tego Inspektor wojewódzki podniósł, że ocena prawna wyrażona w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po [...] nie jest wiążąca, gdyż w toku późniejszego – w stosunku do tego orzeczenia – postępowania wyjaśniającego dokonano w zakresie stanu faktycznego sprawy odmiennych ustaleń od tych opisanych przez Sąd.
Inspektor wojewódzki, uznając reprezentatywność ustaleń (11 odkrywek dla całości konstrukcji) na podstawie wyników kontroli z 27 i [...] lutego 2020 r., stwierdził, że żaden z odkopanych słupków nie posiada fundamentu; przedmiotowa konstrukcja stalowa na dzień kontroli nie posiada fundamentów i jest osadzona w gruncie. Zwrócił uwagę na to, że rozebrane wcześniej podmurówki podłużnych ścian zastąpiono pasami folii ustabilizowanej w pionie wbitymi w ziemię drewnianymi listwami; z protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2019 r. przez PINB wynika, że przedmiotowy tunel foliowy zblokowany nie jest trwale związany z gruntem; słupki zakopane w ziemi ok. 40 cm nie są obetonowane, a "dla ustabilizowania gruntu w wykopanych dołkach obsypano je ziemią wymieszaną z gruzem". Inspektor wojewódzki stwierdził, że zasadność twierdzenia o braku związania przedmiotowego obiektu potwierdzają późniejsze ustalenia dokonane przez PINB podczas kontroli z 27 i [...] lutego 2020 r. W pełni podzielił stanowisko wyrażone w protokole z kontroli z dnia [...] lutego 2020 r. dla oceny sposobu związania tego obiektu z gruntem. Organ II instancji stwierdził, że wynika z tego, że przedmiotowy tunel po prostu nie jest trwale związany z gruntem. Przyjmując, że przedmiotowy "tunel foliowy zblokowany" nie jest budynkiem, budowlą ani obiektem małej architektury, ani też tymczasowym obiektem budowlanym, a jest jedynie urządzeniem rolniczym, którego budowa nie wymaga ani pozwolenia na budowę, ani nawet dokonania zgłoszenia, WINB uznał, że postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z [...] lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po [...] uchylił zaskarżoną przez E. S. decyzję WINB z dnia [...] września 2020 r. nr [...].
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja została wydana co najmniej przedwcześnie. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie ustalił i nie ocenił wszystkich istotnych przesłanek, których istnienie jest niezbędne dla przyjęcia, że sporny zblokowany tunel foliowy jest urządzeniem rolniczym; organ nie uwzględnił, że każdą sprawę należy rozstrzygać ad casum w realiach jej konkretnego stanu faktycznego. Sąd podniósł, że organ odwoławczy w swych rozważaniach całkowicie pominął kwestię sezonowości zblokowanego tunelu foliowego i posiadania przez niego instalacji; nie ocenił też faktu, że na tej samej działce istnieje już 6 tuneli foliowych o wymiarach 30 x 7 m każdy, tunel foliowy zblokowany (8 przęseł) o wymiarach całość 60,0 x 18,00 m oraz będący w budowie tunel foliowy o wymiarach 40 x 17,5 m. Sąd wytknął organowi II instancji, że w zaskarżonej decyzji skupiono się tylko na kwestii trwałego związania z gruntem zblokowanego tunelu foliowego, przyjmując na podstawie dodatkowo przeprowadzonych kontroli i odkrywek słupków, że takiego związania nie ma.
Zdaniem Sądu, WINB w swych rozważaniach skupił się jedynie na sposobie mocowania słupków w gruncie, a całkowicie natomiast pominął to, że w judykaturze ugruntował się już pogląd, że w trwałym związaniu z gruntem w istocie nie chodzi o istnienie umieszczonych w ziemi fundamentów, ale o stabilność konstrukcji, opierającej się warunkom atmosferycznym, posadowionej w sposób wykluczający łatwe przemieszczanie; o tym, czy dany obiekt budowlany jest trwale połączony z gruntem decyduje nie tyle sposób i metoda jego związania z gruntem oraz możliwości techniczne przeniesienia jego w inne miejsce, ale to czy jego rozmiar, konstrukcja, przeznaczenie i względy bezpieczeństwa wymagają trwałego związania; dla kwestii trwałego związania z gruntem nie zawsze mają znaczenie zastosowane rozwiązania techniczne dotyczące posadowienia obiektu na gruncie, lecz także jego wielkość; istnienie fundamentów nie jest jedynym wyznacznikiem kwalifikacji prawnej budynku jako trwale związanego gruntem, ponieważ aktualne technologie pozwalają na zastosowanie innych rozwiązań technicznych umożliwiających trwałe związanie obiektu budowlanego z gruntem; chodzi bowiem o to, aby obiekt budowlany opierał się naturalnym siłom przyrody.
Sąd podniósł również, że pomimo pewnej zmiany stanu faktycznego organ odwoławczy jest związany wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po [...] w zakresie, w którym wskazał, że cecha "trwałego związania z gruntem" wymaga zapewnienia obiektowi stabilności, przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie na inne miejsce; Sąd ten nie zaakceptował twierdzenia, że w tej sprawie występuje doraźne związanie z gruntem i nie nosi ono cech trwałości. Wobec tego Sąd zauważył, że rozpatrując niniejszą sprawę, należało ocenić, czy zblokowany tunel foliowy stanowi rodzaj budowli rolniczej, których przykładowy jedynie, a więc otwarty katalog przedstawiono w § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie (Dz. U. z 2014 r., poz. 81). Sąd zauważył, że WINB w swej decyzji skupił się jedynie na sposobie osadzenia w gruncie słupków na których oparta jest konstrukcja tunelu, przedwcześnie przyjmując, że "skoro nie są one »wbetonowane« w gruncie, to stanowi to już samoistnie nowa okoliczność na tyle istotną, że wyłącza ona związanie wspomnianym wyrokiem na podstawie art. 153 p.p.s.a.". Idąc dalej, Sąd w uzasadnieniu wyroku z [...] lutego 2021 r. stwierdził, że organ odwoławczy w ogóle nie ocenił w świetle nowych ustaleń faktycznych trwałości związania z gruntem w zakresie zapewnienia – jak to wskazano w wyroku WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...] – obiektowi stabilności, przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie na inne miejsce; tym samym wydał swoją decyzję, oceniając fragmentarycznie tylko jedną z trzech przesłanek umożliwiających przyjęcie, że przedmiotowy tunel stanowi zwykłe urządzenie rolnicze. Sąd przypomniał, że tunel foliowy może stanowić takie urządzenie, jeżeli 1) nie jest trwale związany z gruntem, 2) ma charakter sezonowy i 3) nie posiada żadnych instalacji.
Sąd uznał również, że organ odwoławczy wydał decyzję na podstawie cząstkowych ustaleń dotyczących jedynie fizycznego związania słupków z gruntem i oceny dotyczące trwałości związania przedmiotowego tunelu z gruntem; stanowiło to naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wytycznych co do dalszego postępowania, Sąd wskazał na to, że organ II instancji w pierwszej kolejności oceni prawidłowo trwałość połączenia spornego tunelu foliowego z gruntem i ustali w trybie art.136 k.p.a., czy sporny tunel ma charakter sezonowy, a także, czy posiada instalacje związane z jego użytkowaniem; następnie oceni zebrany materiał dowodowy, mając na uwadze konkluzję wypływającą z wyroku WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po [...], i wskaże, czy zachodzą przesłanki wyłączające związanie tym wyrokiem, a także wykładnię przeprowadzoną w niniejszym uzasadnieniu.
Ponownie rozpatrując sprawę, WINB zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego. W trakcie kontroli przeprowadzonej [...] czerwca 2021 r. (udokumentowanej zdjęciowo) PINB ustalił, że w obiekcie budowlanym "znajduje się jedynie instalacja wodociągowa z możliwością demontażu na okres zimowy" i odnotował oświadczenie A. K., wedle którego "przedmiotowy tunel użytkowany jest sezonowo w okresie maj-wrzesień do rozsady ogórka". Po otrzymaniu tych wyjaśnień Inspektor wojewódzki w piśmie z [...] czerwca 2021 r. wystosował do stron postepowania zawiadomienie, o jakim mowa w art. 10 § 1 k.p.a., a następnie decyzją z [...] lipca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Inspektora powiatowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nakazującą skarżącej rozbiórkę przedmiotowego tunelu foliowego zblokowanego.
W motywach swojego rozstrzygnięcia, WINB podkreślił zasadnicze znaczenie w tej sprawie faktu związania organów nadzoru budowlanego oceną prawną i wskazaniami co do dalszego toku postępowania administracyjnego, jakie zostały wyrażone w prawomocnym wyroku z [...] lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po [...]. Organ odwoławczy zaznaczył, że jakkolwiek "WSA nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia w tej sprawie dowodu z opinii biegłego, a ponadto podzielił ustalenia WINB dotyczące sposobu osadzenia słupków stanowiących konstrukcję przedmiotowego tunelu", to jednak stwierdził konieczność oceny stabilności konstrukcji, jako opierającej się warunkom atmosferycznym, posadowionej w sposób wykluczający łatwe przemieszczanie. Ponadto organ II instancji wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego są roboty budowlane (art. 3 pkt 7 Prawo budowlane) wykonane na działce nr [...], położonej w S. , obr. S. w gminie Ż. związane z wykonaniem ośmioprzęsłowego "zblokowanego tunelu foliowego" o wymiarach 60 m x 18 m. Organ wyjaśnił, że chodzi tutaj o przepisy Prawa budowlanego obowiązujące do dnia [...] września 2020 r., z uwagi na treść art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471). Ponadto odnotował, że na wspomnianej działce poza zabudowaniami mieszkalnymi istnieje sześć innych tuneli foliowych o wymiarach 30 m x 7 m każdy oraz tunel foliowy o wymiarach 40 x 17,5 m. Dalej wskazał, ze konstrukcja przedmiotowego tunelu foliowego zblokowanego została wykonana z rur stalowych i stalowych kątowników (dźwigary łukowe oparte są na słupkach stalowych); przęsła tunelu i ściany o długości 18,0 m przykryte są folią, zaś ściany o długości 60 m są szklane (do wysokości 2 m).
Zdaniem organu odwoławczego, wprawdzie z protokołu sporządzonego przez PINB w dniu [...] czerwca 2019 r. (a także późniejszych protokołów kontroli przeprowadzonych w dniach [...] i [...] lutego 2020 r.) wynika, że przedmiotowy "tunel foliowy zblokowany" posiada jedynie "(...) słupki zakopane są w ziemi ok. 40 cm, [które] nie są obetonowane, a dla ustabilizowania gruntu w wykopanych dołkach obsypano je ziemią wymieszaną z gruzem", to jednak nie można przyjąć, że jest obiektem budowlanym nietrwale związanym z gruntem. Organ II instancji stwierdził, że skoro zaś "tunel foliowy zblokowany" objęty zakresem niniejszego postępowania administracyjnego ma wymiary 60 m x 18 m i powierzchnię zabudowy wynoszącą aż 1080 m.kw., to fakt, że jego konstrukcja jest stabilna i daje opór warunkom atmosferycznym świadczy jednoznacznie o tym, jest on trwale związany z gruntem; pomimo tej cechy nie posiada on fundamentów, wobec czego nie jest budynkiem, o jakim mowa w art. 3 pkt 2 prawa budowlanego. W ocenie organu, trwałe związanie z gruntem wyłącza możliwość uznania go za tymczasowy obiekt budowlany, określony w art. 3 pkt 5 in fine przywołanej ustawy; nie istnieją też żadne powody uzasadniające zakwalifikowanie go do grupy tymczasowych obiektów budowlanych przeznaczonych do czasowego użytkowania w okresie krótszym od ich trwałości technicznej, przewidzianych do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki (art. 3 pkt 5 ab initio Prawa budowlanego). Inspektor wojewódzki stwierdził, że trwałość związania z gruntem przedmiotowego tunelu, łącznie z jego charakterystycznymi parametrami (wymiarami zewnętrznymi wynoszącymi 60 m x 18 m oraz powierzchnią zabudowy przekraczającą 1000 m.kw.) wskazuje wprost, że w niniejszym przypadku mamy do czynienia z obiektem budowlanym będącym budowlą (art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego). Dodał, że pod pojęciem budowli należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury; przedmiotowy tunel jest wykorzystywany dla potrzeb rolnictwa (uprawa roślin; ściślej – rozsada ogórków), zaś "budowle dla potrzeb rolnictwa i przechowalnictwa produktów rolnych" są budowlami rolniczymi zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r.; w § 3 tego rozporządzenia katalog takich budowali nie jest zamknięty, a wyszczególnione w nim budowle mają jedynie charakter przykładowy. W ocenie organu odwoławczego, nie sposób twierdzić, że trwale związany z gruntem tunel foliowy o stalowej konstrukcji i powierzchni zabudowy przekraczającej 1000 m.kw., wykorzystywany do celów rolniczych (uprawy warzyw), nie jest budowlą rolniczą, o jakiej mowa w § 3 rozporządzenia. W odniesieniu do wskazanych przez WSA w Poznaniu dwóch pozostałych przesłanek zakwalifikowania tego tunelu jako urządzenia rolniczego, WINB na podstawie wyników dodatkowego postępowania wyjaśniającego (kontroli przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2021 r.), stwierdził, że "tunel foliowy zblokowany" jest wykorzystywany jedynie sezonowo i nie posiada żadnej stałej instalacji (instalacja wodociągowa posiada możliwość demontażu na okres zimowy).
Na podstawie takich ustaleń Inspektor wojewódzki uznał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest trwale związana z gruntem budowla rolnicza o stalowej konstrukcji, wykorzystywana sezonowo i posiadająca jedynie rozbieralną instalację wodociągową. Organ zaznaczył, że w sytuacji, gdy przedmiotowy "tunel foliowy zblokowany" nie jest urządzeniem rolniczym, lecz budowlą, o jakiej mowa w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego (ściślej: budowlą rolniczą), to żadnego wpływu na tę kwalifikację prawną nie ma jego sezonowe wykorzystywanie ani brak instalacji wewnętrznych (za wyjątkiem rozbieralnej instalacji wodociągowej); bez znaczenia dla oceny wykonanych robót budowlanych pozostaje również fakt istnienia na działce nr [...] innych tuneli foliowych (najpewniej również o przeznaczeniu rolniczym).
Przy takich ustaleniach faktycznych i kwalifikacji prawnej wykonanych robót budowlanych, organ II instancji stwierdził, że przedmiotowy obiekt wymagał uprzedniego uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę, a bezsporny brak pozwolenia na budowę winien skutkować przeprowadzeniem postępowania na podstawie art. 48-49 Prawa budowlanego. Inspektor wojewódzki stwierdził końcowo, że konsekwencją niewykonania obowiązków nałożonych na A. K. ostatecznym i prawomocnym postanowieniem WINB z [...] maja 2018 r., [...], którym utrzymano w mocy postanowienie PINB z [...] marca 2018 r., [...] wydane na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego, musiało być wydanie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego (budowli) objętego zakresem niniejszego postępowania administracyjnego (art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego). WINB uznał, że PINB prawidłowo przeprowadził niniejsze postępowanie, gdyż przedmiotowy obiekt budowlany jest budowlą, której budowa wymagała uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę; ze względu na niewykonanie obowiązków nałożonych tym postanowieniem organ był zobowiązany do wydania nakazu rozbiórki tej budowli i trafnie na podstawie art. 52 prawa budowlanego wskazał jako adresata tego nakazu A. K., będącą inwestorem budowy "tunelu foliowego zblokowanego" i jednocześnie zarządcą tego obiektu budowlanego (umowa dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2015 r.).
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie następujących przepisów prawa:
1) art. 138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy wobec faktu, że przedmiotowy tunel foliowy zblokowany nie podlega reżimowi Prawa budowlanego, zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości;
2) art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji nakazującej rozbiórkę tunelu foliowego zblokowanego, podczas gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie było podstaw do wydania takiej decyzji, gdyż przedmiotowy tunel foliowy zblokowany nie podlega reżimowi Prawa budowlanego;
3) art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego poprzez błędne przyjęcie przez organ administracyjny II instancji, że tunel foliowy mieszczący się na działce należącej do skarżącej jest budowlą, podczas gdy jest on zwykłym urządzeniem rolniczym, niewymagającym pozwolenia na budowę czy zgłoszenia;
4) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez brak dokonania oględzin przedmiotowego tunelu foliowego oraz brak dokładnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji.
Przy tak sformułowanych zarzutach strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji PINB z [...] kwietnia 2019 r. oraz umorzenie postępowania lub też przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zakwestionowana decyzja narusza obowiązujące przepisy prawa i "uchybia ustaleniom" wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po [...]. Strona podtrzymała stanowisko, że organ odwoławczy błędnie stwierdził, iż przedmiotowy tunel foliowy zblokowany podlega rygorom ustawy Prawo budowlane. Zdaniem skarżącej, organ nie wziął pod uwagę czynników niezwykle istotnych w kontekście dokonania właściwej oceny w zakresie trwałości związania z gruntem, a które to czynniki wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z dnia [...] lutego 2021 r. co do tego, że w zakresie trwałości związania z gruntem podstawowe znaczenie mają rozwiązania konstrukcyjne zastosowane na gruncie, albowiem od nich będzie zależało uznanie, czy sporny tunel foliowy jest obiektem budowlanym podlegającym regulacji Prawa budowlanego. Według skarżącej, organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do kwestii konstrukcyjnych, nie dokonał stosownej oceny w tym zakresie; nie wziął pod uwagę materiału, z jakiego została wykonana konstrukcja, sposobu jej osadzenia, a ponadto pominął takie czynniki, jak przeznaczenie obiektu i sposób rozsadzania roślin w obrębie tej konstrukcji. Skarżąca stwierdziła, że kwestii trwałości związania z gruntem nie można oceniać wyłącznie na podstawie stabilności konstrukcji i tego, że opiera się ona warunkom atmosferycznym, gdyż to, że konstrukcja opiera się tym warunkom o niczym definitywnie nie przesądza, skoro wszystkie "zwykłe urządzenia rolnicze" winny się takim warunkom opierać, aby spełniały swoje funkcje, gdyż w przeciwnym razie byłyby bezużyteczne. Podniosła, że kwalifikacja prawna danego obiektu jedynie na podstawie stabilności konstrukcji, powierzchni i wymiarów nie jest wystarczająca i miarodajna; pod uwagę trzeba brać również inne czynniki (np. przeznaczenie obiektu, sposób rozsiewu roślin) mające istotny wpływ na ustalenie, czy dany obiekt jest trwale związany z gruntem. Zdaniem strony, organ nie wykazał, że przedmiotowy tunel foliowy zblokowany jest budowlą w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego, podczas gdy kwalifikacji prawnej danego urządzenia należy dokonywać z oparciem się na dokładnym i łącznym zbadaniu wszystkich trzech przesłanek (trwałość związania z gruntem, sezonowość oraz istnienie instalacji w obiekcie), umożliwiających przyjęcie, że konstrukcja stanowi zwykłe urządzenie rolnicze. Argumentowała w tym względzie, że skoro jednak organ uznał, że obiekt jest wykorzystywany sezonowo i nie posiada żadnej stałej instalacji, czyli spełnia dwie z trzech przesłanek umożliwiających przyjęcie, że konstrukcja stanowi zwykłe urządzenie rolnicze, to oceniając trwałość związania obiektu z gruntem, organ winien te okoliczności uwzględnić. Skarżąca podniosła, że organ w ogóle nie wyjaśnił, dlaczego ocenił, że do tunelu przyłączona jest "instalacja wodociągowa" posiadająca możliwość demontażu na okres zimowy; w rzeczywistości do urządzenia doprowadzony jest jedynie wąż z wodą, który w żaden sposób nie jest związany (przytwierdzony) z posadowioną konstrukcją; trudno więc twierdzić, że ten wąż stanowi "instalację wodociągową". W ocenie skarżącej do tunelu nie jest podłączona żadna instalacja, nawet o charakterze niestałym. Skarżąca zarzuciła również, że od chwili wydania orzeczenia przez WSA w Poznaniu w dniu [...] lutego 2021 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji organ nie przeprowadził w sposób wyczerpujący dodatkowego postępowania dowodowego, mogącego wyjaśnić szereg wątpliwości w niniejszej sprawie, a wydając zaskarżoną decyzję, posiłkował się głównie materiałami, które były już wcześniej w aktach sprawy zgromadzone i na podstawie tych samych materiałów wydał decyzję zgoła odmienną od decyzji z dnia [...] września 2020 r., która to decyzja została uchylona przez WSA w Poznaniu.
W odpowiedzi na skargę Inspektor wojewódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Uczestnik postępowania D. S., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, w odpowiedzi na skargę (pismo procesowe z dnia [...] października 2021 r.) wniosła o oddalenie skargi skargi w całości i zasądzenie od skarżącej na jej rzecz kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
Na wstępie Sąd wyjaśnia, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przedmiotowa sprawa została uprzednio skierowana do rozpoznania w takim trybie, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie odpowiedniego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału. Przed rozstrzygnięciem przedmiotowej sprawy strony postępowania zostały poinformowane o skierowaniu sprawy do rozpoznania w tym trybie i zapewniono im możliwość złożenia na piśmie ewentualnych wniosków lub przedstawienia twierdzeń, które mogłyby zostać podnoszone na rozprawie.
Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lipca 2021 r., nr [...], wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymująca w mocy zaskarżoną przez A. K. decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z , [...] kwietnia 2020 r., nr [...], znak [...], nakazującą inwestorowi A. K. rozbiórkę samowolnie wybudowanego tunelu foliowego zblokowanego (wym. 60 x 18 m) w m. S. (dz. nr [...]), gm. Ż..
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Inspektor wojewódzki miał wszelkie podstawy do zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Nie zachodziły zaś warunki do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.
Niesporną okolicznością jest, że A. K. nie dysponowała pozwoleniem na budowę przedmiotowego tunelu foliowego zblokowanego., szczegółowo scharakteryzowanego w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia. Obiekt ten, w swoim pierwotnym stanie, stanowił budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowalnego, która wymagała uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę, zgodnie z art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego. Wymóg ten nie został spełniony, zatem obiekt budowlany został wykonany w warunkach samowoli budowlanej.
Okoliczności te wynikają z prawomocnego wyroku tutejszego Sądu z , [...] listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...]. Wyrok ten co do zasady wiąże organy i tutejszy Sąd zgodnie dyspozycją przepisów art. 153 oraz art. 170 i art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Konsekwentnie też zachodziły podstawy do prowadzenia w stosunku do tego obiektu postępowania legalizacyjnego na podstawie przepisów art. 48 ust. 1-3 Prawa budowalnego. W postępowaniu tym zostały nałożone na inwestora na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego określone obowiązki, których niewykonanie w terminie stanowiło podstawę do zastosowania art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego. Dodać należy, że chodzi tu o przepisy tej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed [...] września 2020 r., co wynika z art. 25 i art. 39 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 471). Przepisy w takim brzmieniu zostały też przywołane w kolejnym wyroku tutejszego Sądu z [...] lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po [...]. Na kwestie te prawidłowo zwrócił uwagę Inspektora wojewódzki.
Dla przypomnienia, art. 48 ust. 1-4 Prawa budowlanego w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie stanowił:
- w ust. 1, że organ nadzoru budowlanego nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego 1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia dotyczącego budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia;
- w ust. 2, że jeżeli budowa, o której mowa w ust. 1, jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem, organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych; na postanowienie przysługuje zażalenie;
- w ust. 3, że w postanowieniu, o którym mowa w ust. 2, ustala się wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń budowy oraz nakłada obowiązek przedstawienia, w wyznaczonym terminie: 1) zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego; 2) dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 3; do projektu architektoniczno-budowlanego nie stosuje się przepisu art. 20 ust. 3 pkt 2;
- w ust. 4, że w przypadku niespełnienia w wyznaczonym terminie obowiązków, o których mowa w ust. 3, stosuje się przepis ust. 1.
Idąc dalej, należy podkreślić, że w ostatnim z przywołanych wyroków tutejszy Sąd stwierdził, że pomimo pewnej zmiany stanu faktycznego organ jest na podstawie art. 153 p.p.s.a. związany wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...] [Sąd omyłkowo określił sygn. jako "IV SA/Po [...]"] "w zakresie, w którym wskazał, że »cecha trwałego związania z gruntem« wymaga zapewnienia obiektowi stabilności, przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie na inne miejsce", gdyż "Sąd ten nie zaakceptował twierdzenia, że w tej sprawie występuje doraźne związanie z gruntem i nie nosi ono cech trwałości". W sprawie w istocie zachodzi zatem podwójne związanie – zarówno wyrokiem z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po [...], jak i wyrokiem z [...] lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po [...]. Co się zaś tyczy wyroku WSA w Poznaniu z [...] listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po [...], tutejszy Sąd w wyroku z [...] lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po [...] stwierdził, że wspomniany wyrok "ma jednak charakter wyłącznie procesowy, a nie materialnoprawny", gdyż "nie zawiera ocen materialnoprawnych, a w szczególności nie ocenia, czym jest przedmiotowy tunel foliowy".
Wobec powyższego, nie mogło stanowić przedmiotu ponownej oceny to, czy przedmiotowy tunel foliowy zblokowany w momencie nałożenia na inwestora określonych obowiązków na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego podlegał rygorom Prawa budowlanego, a w konsekwencji, czy stanowił samowolę budowlaną w rozumieniu tej ustawy. Sporną kwestią pomiędzy stronami jest natomiast to, czy na dzień ostatecznego rozstrzygania sprawy przez organ II instancji obiekt ten nadal podlegał reglamentacji administracyjnej, czy też stanowił on "zwykłe" urządzenie rolnicze, wyłączone spod takiego reżimu.
Zdaniem Sądu, ustalenia poczynione finalnie w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy były wystarczające dla jednoznacznej oceny charakteru spornego obiektu. Ustalenia faktyczne pozwalały na rozstrzygnięcia przedmiotowej kwestii. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ w sposób odpowiedni przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, niezbędne dla jej końcowego rozstrzygnięcia. To, że organ posiłkował się głównie materiałami, które były już wcześniej w aktach sprawy zgromadzone jest też w pełni usprawiedliwione, skoro większość materiału procesowego został zgormadzona wcześniej, w ciągu kilku lat prowadzonego postępowania. Z kolei to, że Inspektor wojewódzki wydał decyzję odmienną od wcześniejszej decyzji z [...] września 2020 r., jest uzasadnione wynikiem ponownej oceny całokształtu okoliczności sprawy, włącznie z ustaleniami poczynionymi w uzupełniającym postępowaniu dowodowym poprzedzającym rozstrzygnięcie sprawy w instancji odwoławczej. Sąd podkreśla, że po stronie WINB nie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja została również odpowiednio umotywowana. Przedstawia sprawozdawczo przebieg dotychczasowego postępowania, a ponadto zawiera ustalenia oraz ocenę prawną okoliczności z uwzględnieniem wiążącego organ wyroku tutejszego Sądu z [...] lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po [...]. Decyzja ta w żadnym stopniu nie narusza wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. Poza tym organ odwoławczy zasadnie zastosował w sprawie rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Zrealizowany samowolnie przez A. K. w latach 2015-2016 i nadal istniejący na działce nr [...] w S. w gminie Ż. tunel foliowy zblokowany o wym. 60 m x 18 m i wysokości ok. 3,30 m stanowi obiekt budowalny, tj. budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego. Obiekt ten w momencie jego realizacji nie był wyłączony spod obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę (art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego); w szczególności nie kwalifikował się do wyłączenia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę w myśl art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego. Cechy tej nie utracił do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez Inspektora wojewódzkiego, tj. decyzji stanowiącej przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie. Przedmiotowe urządzenie rolnicze stanowi trwale związaną z gruntem budowlę w rozumieniu art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego, a zarazem jest budowla rolniczą w rozumieniu § 3 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie. Tunel foliowy zblokowany, z uwagi na swoją konstrukcję i przeznaczenie, w sposób oczywisty jest budowlą dla potrzeb rolnictwa. Nie jest to tymczasowy obiekt budowlany, nietrwale związany z gruntem, w rozumieniu art. 3 pkt 5 i art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego. Jego istnienie w określonym miejscu, konstrukcja i cykliczne, sezonowe wykorzystywanie (zgodne z rytmem rolniczej produkcji roślinnej) stanowi wystarczająca podstawę dla takiego uznania. Stan faktyczny wskazuje jednoznacznie na to, że obiekt ten nie przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej. W sposób oczywisty nie jest też przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, skoro jest od lat posadowiony i wykorzystywany do działalności rolniczej w tym samym miejscu. Ma możliwość podłączenia instalacji wodnej i oświetlenia. To, że po wykorzystaniu w danym sezonie tego rodzaju instalacja jest demontowana (nie jest stała), nie ma żadnego znaczenia dla oceny charakteru obiektu. Poza tym całkowicie chybione są twierdzenia skarżącej co do nieprawidłowości ustaleń w tym zakresie. Strona własnoręcznie podpisała protokół kontroli z [...] czerwca 2021 r., znak [...], zatem zapoznała się z jego treścią i przyznała okoliczności w nim stwierdzane. W tym kontekście zarzuty skargi są całkowicie niezrozumiałe, gdyż sprowadzają się do kwestionowania okoliczności przyznanych przez samą stronę. Co więcej, dołączona do protokołu dokumentacja fotograficzna w pełni potwierdza ustalenia zawarte w tym protokole. Nie tylko wskazuje na oczywisty charakter konstrukcji przedmiotowego obiektu, ale również na znajdującą się w nim instalację wodną. Uwidoczniony jest na tych zdjęciach system przewodów i złączek. To, że instalacja ta może się składać z giętkich, gumowanych przewodów, a nie twardych rur, nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego też następcze twierdzenia skarżącej, że do przedmiotowego tunelu nie jest podłączona żadna instalacja, nawet o charakterze niestałym, jest gołosłowne i przeczy podpisanym przez nią ustaleniom z kontroli obiektu.
Co do kwestii "trwałego związania z gruntem", o której już wcześniej wypowiedział się tutejszy Sąd w wyrokach z [...] listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...] i [...] lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po [...], warto jeszcze dodać, że trwałość związania obiektu budowlanego z gruntem nie zawsze oznacza stałość takiego związania, rozumianego jako brak możliwości odłączenia obiektu od gruntu bez nieodwracalnego naruszenia jego technicznej i funkcjonalnej integralności (tak NSA w wyrokach z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II OSK 989/18 i 2 września 2020 r. sygn. akt II OSK 1044/20, dostępnych w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla przyjęcia trwałego związania z gruntem nie ma znaczenia okoliczność posiadania przez dany obiekt fundamentów czy też wielkość zagłębienia w gruncie. Trwale związane z gruntem są także i budowle (również urządzenia budowlane – art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego) posadowione w taki sposób na powierzchni gruntu, który uniemożliwia ich przemieszczanie. Posadowienie obiektu na gruncie wtedy jest trwałe, gdy zapewnia mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym spowodować przesunięcie, zniszczyć lub przemieścić w inne miejsce. Tym samym cecha "trwałego związania z gruntem" sprowadza się do posadowienia obiektu na tyle trwale, by zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie w inne miejsce.
Na podstawie materiału zebranego w sprawie trafnie organ II instancji ustalił, że będący przedmiotem postępowania legalizacyjnego tunel zblokowany o przeznaczeniu rolniczym ma charakter budowli trwale związanej z gruntem. Jego konstrukcja (segmenty oparte na wykorzystaniu metalowych przęseł) i rozmiary (powierzchnia zabudowy), w tym powierzchnia pokrycia powierzchni bocznych (głównie szklana) oraz górnych i szczytowych (folia rolnicza), musi być trwale związana z gruntem dla zapewnienia stabilności tak dużej konstrukcji (60 x 18 x 3,3 m) i wytrzymałości samej konstrukcji. Oddziaływanie takiej konstrukcji na grunt, w którym osadzone są przęsła i słupki, polegające na odpowiednim przenoszeniu obciążeń z łuków kształtujących przekrycie dachowe i wykorzystaniu nacisku masy obiektu na podłoże pozwala na jego zakwalifikowanie do kategorii obiektów trwale związanych z gruntem. Chodzi po prostu o to, że cała ta konstrukcja, a nie sam sposób osadzenia jej poszczególnych elementów w gruncie, ma zapewniać stabilność i bezpieczeństwo użytkowania obiektu budowlanego. Na taki charakter obiektu wskazuje również jego proste porównanie z innymi tunelami, niezblokowanymi, znajdującymi się na działce nr [...]. Są to konstrukcje znacznie mniejsze, zasadniczo odmienne w swojej budowie oraz oddziaływaniu na grunt i otoczenie. Dlatego też działania inwestora polegające na wykonaniu prac służących usunięciu fundamentowania, jakkolwiek mogą być uznane w pewnym zakresie za rozbiórkę części obiektu, to nie doprowadziły do sytuacji, w której w miejsce dotychczasowego obiektu budowlanego (budowli rolniczej) objętego postępowaniem legalizacyjnym powstał inny obiekt, wyłączony spod reżimu Prawa budowlanego, będący "zwykłym urządzeniem rolniczym". W sprawie nie doszło do takiej zmiany stanu faktycznego, która dezaktualizowałaby związanie wyrokami tutejszego Sądu z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po [...] i [...] lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po [...].
Z uwagi na prawidłową kwalifikację przedmiotowego obiektu przez organy obydwu instancji, nie jest zasadny zarzut błędnego zastosowania w sprawie przepisu art. 3 pkt 3 Prawa budowalnego. W konsekwencji bezpodstawny okazał się również zarzut błędu w zastosowaniu art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego. Należy podkreślić, że skoro inwestor nie wykonał obowiązków wynikających z ostatecznego postanowienia PINB nr [...] z dnia [...] marca 2018 r., nałożonych na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego, to zachodziły podstawy do zastosowania art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 Prawa budowalnego i orzeczenia nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Co do żądania uczestniczki postępowania dotyczącego zasądzenia kosztów procesu Sąd wyjaśnia, że w art. 199 p.p.s.a. ustanowiono ogólną zasadę, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z kolei z art. 200 i art. 201 p.p.s.a. wynika, w razie uwzględnienia skargi, obowiązek zwrotu przez organ kosztów poniesionych przez skarżącego. Natomiast zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Żaden z tych przypadków nie zachodzi w niniejszej sprawie, bowiem w niniejszym wyroku Sąd oddalił skargę, zaś wniosek o zasądzenie kosztów procesu pochodzi od uczestnika postępowania. Zatem nie mógł on podlegać rozpatrzeniu i stanowić przedmiotu dodatkowego rozstrzygnięcia w wyroku. Poza tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym co do zasady w ogóle nie jest możliwe zasądzenie kosztów postępowania na rzecz uczestnika, bez względu na wynik sprawy.