II SA/Po 689/25

II SA/Po 689/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Hasła tematyczne
Straż pożarna
Skarżony organ
Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 90
art. 6 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Komendant Państwowej Straży Pożarnej z dnia 17 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy oddala skargę
Uzasadnienie
Pismem z dnia 26 marca 2025 r. (zatytułowanym: "Raport") asp. sztab. A. K. (dalej jako: "wnioskodawca") zwrócił się do Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w [...] z wnioskiem o doliczenie do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. Uzasadniając swoje żądanie wskazał, że w okresie od 21 września 2003 r. do 1 września 2007 r. odbywał naukę w liceum [...] przy Zespole Szkół nr [...], a po szkole pracował w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Do wniosku dołączone zostały: poświadczenie zameldowania, zaświadczenie o istnieniu gospodarstwa, zeznania świadków, postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia 23 stycznia 2025 r. o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym oraz oświadczenie wnioskodawcy o braku tego dokumentu.
Pismem z dnia 8 kwietnia 2025 r., znak: [...], Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w [...] (dalej jako: "Komendant PPSP w [...]" lub "organ pierwszej instancji") poinformował, że po analizie przedłożonej dokumentacji nie stwierdził podstaw do zaliczenia okresu pracy w roli domownika w gospodarstwie rolnym B. i B. D. do stażu pracy. Następnie wskazał, że zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy jest możliwe, ale wymaga spełnienia określonych warunków prawnych, w szczególności udokumentowania tego okresu i wykazania, że pracownik miał status domownika. W załączonych dokumentach nie znajduje się potwierdzenie, że wnioskodawca podlegał, albo nie podlegał pod ubezpieczenie społeczne w czasie opisanej pracy w gospodarstwie rolnym.
Odwołanie od wyżej opisanego rozstrzygnięcia, pismem z dnia 12 czerwca 2025 r. wnioskodawca wniósł do Komendant Państwowej Straży Pożarnej (dalej jako: "[...] Komendant WPSP" lub "organ drugiej instancji"). W piśmie tym wskazał, że spełnia przesłanki uznania za domownika, wskazane w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1170, dalej również jako: "ustawa"), tj. ukończył 16 lat, zamieszkiwał w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego – nieruchomości o pow. 3,0700 ha – prowadzonego przez B. i B. D. w latach 2003-2007, stale pracował w tym gospodarstwie rolnym oraz nie był związany z wyżej wymienionymi stosunkiem pracy. Dodał, że okoliczności te zostały wykazane szeregiem przedłożonych dokumentów. Podkreślił przy tym, że z właścicielami gospodarstwa łączą go do dziś bardzo dobre i bliskie relacje, wskazując m.in., że syn państwa D. jest ojcem chrzestnym jego pierwszego dziecka oraz był świadkiem na jego ślubie.
Decyzją z dnia 17 lipca 2025 r., znak: [...], [...] Komendant WPSP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie organu drugiej instancji istotne znaczenie dla niniejszej sprawy ma definicja domownika, która obowiązywała w czasie wykonywania przez wnioskodawcę pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. W niniejszej sprawie przez pojęcie domownika zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Przy czym ustawa ta nie określa bliżej pojęcia "osoby bliskiej rolnikowi". W orzecznictwie sądów przyjmuje się, że są to osoby powiązane z rolnikiem więzami rodzinnymi, jak również osoby związane z rolnikiem więzami o charakterze emocjonalnym, pozostające w faktycznym związku, np. w konkubinacie. Jak wskazuje dalej judykatura osoby bliskie rolnikowi to także osoby mające z rolnikiem takie więzi osobiste, które wyjaśniają przyczynę wykonywania pracy na rachunek rolnika bez wynagrodzenia z tego tytułu.
Zdaniem organu drugiej instancji wnioskodawca nie udowodnił zaistnienia takich szczególnych więzi między nim a rolnikami prowadzącymi gospodarstwo rolne. Za takie nie sposób uznać relacji łączących wnioskodawcę z synem rolników, choćby były one bardzo bliskie. Tego typu relacje pozostają bowiem w sferze relacji rówieśniczych, które nie mają bezpośredniego wpływu na ocenę więzi łączących daną osobę z rolnikami – rodzicami, zawartych w definicji domownika.
Abstrahując od powyższego [...] Komendant WPSP zauważył, że wnioskodawca w okresie, który wskazał jako okres stałej pracy w gospodarstwie rolnym, uczęszczał do liceum [...] przy Zespole Szkół nr [...], zatem w trakcie trwania roku szkolnego przebywał przez większość każdego dnia od poniedziałku do piątku w szkole w sąsiedniej miejscowości, do której i z której musiał dojeżdżać do domu. To z kolei poddaje w wątpliwość wykonywanie przez niego pracy o charakterze stałym w gospodarstwie.
Pismem z dnia 12 sierpnia 2025 r. A. K. (dalej jako: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisaną decyzję [...] Komendanta WPSP zaskarżając ją w całości. Rozstrzygnięciu temu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na wybiórczej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące błędnym uznaniem, że łączyła go więź emocjonalna tylko z synem B. i B. D. i była to relacja czysto rówieśnicza, podczas gdy byłem i nadal jestem mocno związany emocjonalnie zarówno z B. i Panem B. , jak również z ich dziećmi, w tym z ich najstarszym synem. Traktujemy się jak rodzina, od lat wspólnie spędzamy wolny czas, imprezy okolicznościowe, a także święta;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegającym na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz ocenienie sprawy w sposób wysoce subiektywny, przy pominięciu istotnych jego części, skutkujących błędnym uznaniem, że nie można uznać skarżącego za osobę bliską rolników oraz, że nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających istnienie szczególnej więzi między skarżącemu a prowadzącymi gospodarstwo rolne B. i B. D.;
3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy polegający na niewyczerpującym zebraniu całego materiału dowodowego, w szczególności na niepodjęciu przez organ żadnych działań mających na celu wyjaśnienie powstałych wątpliwości, w szczególności w zakresie uczęszczania przeze mnie do szkoły średniej, co zostało następnie wykorzystane na jego niekorzyść w toku rozpoznania sprawy, podczas gdy organ mógł wezwać do złożenia dodatkowych oświadczeń, czy wyjaśnień, ewentualnie odpowiedzi na pytania, które wymagały doprecyzowania, tak aby organ miał pełne rozeznanie w przedmiotowej sprawie;
4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie pobieżne zapoznanie się z treścią przedłożonych zeznań świadków i ocena, że zeznania te nie mogą być wiarygodne, bo zostały złożone przez osoby, które zamieszkiwały na innej ulicy, niż adres gospodarstwa rolnego Państwa D. , podczas gdy świadkowie złożyli stosowne oświadczenia pod groźbą odpowiedzialności karnej, mieszkają od lat w miejscowości gdzie Państwo D. prowadzili gospodarstwo rolne, znają zarówno skarżącego, jak i Państwa D. , jak również widywali skarżącego podczas wykonywania przeze niego prac w gospodarstwie rolnym Państwa D. . K. to malutka miejscowość, w której większość mieszkańców się zna, chociażby z widzenia;
5. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że nie można zaliczyć mnie do domownika Państwa D. , podczas gdy spełniłem wszystkie przesłanki warunkujące uznanie osoby za domownika rolnika, art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o państwowej straży pożarnej w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez jego niewłaściwe zastosowane skutkujące odmową zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym B. i B. D. w charakterze domownika do pracowniczego stażu pracy.
Mając na uwadze wyżej sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. oświadczeń skarżącego, B. i B. D. oraz wydruku z portalu "Polska w liczbach".
W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r., poz. 1267).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), a przewidziane ustawą środki stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie decyzja Komendant Państwowej Straży Pożarnej odmawiająca wliczenia okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika do stażu pracowniczego asp. sztab. A. K..
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji [...] Komendanta WPSP oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia Komendanta PPSP w [...] wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom skutecznie zarzucić, że przy rozstrzyganiu sprawy naruszył obowiązujące przepisy prawa.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310; dalej jako: "u.w.o.p."), a wydane zostało w trybie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm.; dalej jako: "K.p.a.").
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 u.w.o.p. ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Z kolei przez pojęcie "domownika" rozumieć należy osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy (art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 90 z późn. zm.).
Mając na uwadze powyższe, kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest w ocenie Sądu zbadanie, czy skarżący spełnił wszystkie wymogi, określone w przywołanych wyżej przepisach, pozwalające na uznanie go za domownika.
W pierwszej kolejności – odnosząc się do zarzutów skargi – Sąd wskazuje, że nie sposób przyjąć, że pobieranie nauki w szkole średniej w trybie dziennym stanowi przeszkodę do świadczenia stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Wręcz przeciwnie, inne formy aktywności co do zasady nie wykluczają jeszcze możliwości jednoczesnego wykonywania przez domownika stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Praca w gospodarstwie rolnym nie musi stanowić jedynego zajęcia czy jedynego źródła utrzymania. Nawet codzienne przeznaczanie kilku godzin na naukę i dojazdy do pobliskiej szkoły nie pozbawiają domownika możliwości wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Łączenie nauki w szkole z pracą w gospodarstwie rolnym nie może stanowić wyłącznej przeszkody do zaliczenia okresu wykonywania takiej pracy do stażu pracowniczego. Jednakże charakter pomocy udzielanej rolnikowi przez bliską mu osobę należy analizować indywidualnie, a tym samym na tle okoliczności konkretnej sprawy oceniać, czy pomoc taką można uznać za "stałą pracę" w celu uzyskania omawianych uprawnień pracowniczych. Dla uznania, że praca w gospodarstwie rolnym miała charakter stały nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek prace związane z prowadzoną produkcją rolną.
Podkreślenia wymaga, że w warunkach wiejskich, dzieci na ogół pomagają w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Zakres pomocy świadczonej na rzecz rolnika nie może być obojętny dla oceny czy pomoc ta może być uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Drobne czynności, systematycznie wykonywane w ramach podziału obowiązków oraz inne, ale świadczone okazjonalnie nie podlegają takiej kwalifikacji. O stałej pracy można mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była świadczona w rozmiarach istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa. Zatem przy ustaleniu stażu pracowniczego nie można uwzględniać każdej pomocy udzielanej rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne. Zaliczeniu podlega tylko praca stała o istotnym znaczeniu dla działalności prowadzonej przez rolnika (por. wyrok NSA z 18 listopada 2025 r., sygn. akt III OSK 2570/22, Baza NSA).
Analizując akta niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że A. K. nie spełnia wyżej przytoczonych warunków. W szczególności nie można uznać, że jego więzi z B. i B. D. wskazują na bycie domownikiem ich gospodarstwa rolnego. Zgodzić się należy w tym zakresie ze stanowiskiem organu drugiej instancji, a mianowicie że w obliczu braku definicji pojęcia "osoby bliskiej rolnikowi", należy przez nią rozumieć: osoby z najbliższej rodziny rolnika, osobę pozostającą w konkubinacie z rolnikiem, a także inne osoby, np. macochę, pasierba, czy dziecko przyjęte na wychowanie – także nieformalnie, które z powodu osobistych relacji łączących ją z rolnikiem (podobnych do tych łączących rodziców, dzieci, rodzeństwo), wykonuje nieodpłatną pracę w gospodarstwie rolnym. Z zebranego materiału dowodowego nie sposób wywieźć takich okoliczności. Sąd podziela stanowisko, że wnioskodawca nie udowodnił zaistnienia szczególnych więzi między nim a rolnikami prowadzącymi gospodarstwo rolne. Za takie nie sposób uznać relacji łączących wnioskodawcę z synem rolników, choćby były one bardzo bliskie. Tego typu relacje pozostają bowiem w sferze relacji rówieśniczych, które nie mają bezpośredniego wpływu na ocenę więzi łączących daną osobę z rolnikami – rodzicami, zawartych w definicji domownika. Idąc dalej, ze zgromadzonego materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, jakich konkretnie czynności dokonywał skarżący w gospodarstwie rolnym, a także czym dokładnie owe gospodarstwo się zajmowało, to z kolei uniemożliwia szczegółowe zbadanie ewentualnego poziomu, charakteru i stałości pomocy, jakiej udzielał właścicielom gospodarstwa rolnego.
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia przedmiotu postępowania zostały wyjaśnione. Ustalono wielkość gospodarstwa rolnego, osoby w nim pracujące oraz uwzględniono fakt, że skarżący we wnioskowanym okresie uczęszczał do liceum. W zaskarżonej decyzji dokonano poprawnej wykładni przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie jurysdykcyjne w koniecznym zakresie, a zgromadzone dowody zostały poddane wszechstronnej i odpowiadającej prawu ocenie. Przeprowadzone przez organ dowody koncentrowały się na problematyce stałości wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, w kontekście możliwości zakwalifikowania skarżącego jako domownik, co zindywidualizowano do rozpoznawanego przypadku. W powyższym zakresie uwzględniono również teoretyczną możliwość pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika i łączenia jej z uczęszczaniem do szkoły średniej, jak również przyjęciem, że praca skarżącego musiała być niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa. W ocenie Sądu organy, kierując się tymi założeniami, dokonał prawidłowej oceny wiarygodności zgromadzonego materiału dowodowego, uznając, że w przypadku skarżącego brak jest podstaw do przyjęcia, że może zostać on uznany za osobę bliską rolnikowi.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.