II SA/PO 671/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem sprawy była skarga D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca opiekowała się matką o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz ojcem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy odmówiły świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza prawo do świadczenia, gdy małżonek osoby podopiecznej nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Kluczowym argumentem Sądu było nowe orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, które przyznało ojcu skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności. Sąd uznał, że ta zmiana stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., co skutkuje uchyleniem decyzji organów. Sąd podkreślił, że organy administracji powinny uwzględnić nowy stan prawny i faktyczny przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w kontekście zmian stanu zdrowia osób bliskich oraz znaczenia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla stosowania prawa przez organy administracji. Podkreślenie roli nowych dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym i podstaw wznowienia postępowania.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej ze świadczeniami pielęgnacyjnymi według stanu prawnego obowiązującego do końca 2023 r. oraz zmianą stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zmiana stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej z umiarkowanego na znaczny, stwierdzona po wydaniu decyzji administracyjnych, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i wpływa na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zmiana stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej na znaczny, stwierdzona po wydaniu decyzji administracyjnych, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej, uzyskane w toku postępowania sądowoadministracyjnego, stanowi przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., ponieważ orzeczenie stanowiące podstawę decyzji zostało de facto zmienione. Ta okoliczność, mimo że powstała po wydaniu decyzji przez organy, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Jak należy interpretować przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego, jest niezgodny z Konstytucją RP i nie może stanowić podstawy prawnej w procesie stosowania prawa, nawet jeśli nie został formalnie derogowany.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma moc powszechnie obowiązującą i ostateczną. Organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa w sposób zgodny z Konstytucją, a wyrok zakresowy Trybunału, mimo braku formalnej derogacji przepisu, oznacza, że zakwestionowany fragment przepisu nie może być stosowany jako podstawa prawna.
Czy małżonek osoby podopiecznej, legitymujący się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, może być zwolniony z obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć dosłownie – brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby podopiecznej stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OPS 2/22), która potwierdza dosłowne rozumienie tego przepisu. Brak znacznego stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej oznaczał, że nie mógł on być zwolniony z obowiązku alimentacyjnego, co stanowiło przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Przepisy (19)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Określa przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego, jest niezgodny z Konstytucją RP (wyrok TK K 38/13) i nie może być stosowany.
u.ś.r. art. 17 § ust. 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Lit. a stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą prawo do świadczenia, gdy małżonek osoby podopiecznej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.s.w. art. 63 § ust. 1
Ustawa o świadczeniu wspierającym
Reguluje kwestię intertemporalną, pozwalając na stosowanie przepisów dotychczasowych (do 31.12.2023 r.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do tej daty.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd nie jest związany zarzutami skargi i bada sprawę z urzędu.
p.p.s.a. art. 134 § § 2
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd nie może orzekać na niekorzyść strony skarżącej.
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy wznowienia postępowania administracyjnego, w tym art. 1 lit. b (naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia) oraz art. 8 (wydanie decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione).
p.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny może wziąć pod uwagę dokument, którego istota ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, nawet jeśli powstał po wydaniu decyzji organu.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
k.p.a. art. 145 § § 1
Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego
Określa podstawy wznowienia postępowania administracyjnego, w tym pkt 8 (wydanie decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione).
k.p.a. art. 147
Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego
Skutkiem wznowienia postępowania jest uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi.
Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2
Sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
p.p.s.a. art. 120
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przesłanka negatywna wyłączająca prawo do świadczenia, gdy małżonek osoby podopiecznej nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie uzależniania przyznania świadczenia od daty powstania niepełnosprawności.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 23
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zmiana stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej na znaczny, stwierdzona po wydaniu decyzji administracyjnych, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. • Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie uzależniającym przyznanie świadczenia od daty powstania niepełnosprawności jest niezgodny z Konstytucją RP i nie może być stosowany.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów oparta na braku znacznego stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej w dacie wydawania decyzji. • Stosowanie przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania przez organy na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. • Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej. • Zaistnienie podstawy wznowieniowej, choćby na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, uprawnia sąd administracyjny do uznania tego stanu rzeczy za naruszenie prawa. • Na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. pojęcia »naruszenia prawa« nie można ograniczać do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji.
Skład orzekający
Arkadiusz Skomra
przewodniczący
Wiesława Batorowicz
sprawozdawca
Robert Talaga
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w kontekście zmian stanu zdrowia osób bliskich oraz znaczenia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla stosowania prawa przez organy administracji. Podkreślenie roli nowych dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym i podstaw wznowienia postępowania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej ze świadczeniami pielęgnacyjnymi według stanu prawnego obowiązującego do końca 2023 r. oraz zmianą stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak zmiana okoliczności faktycznych (stopień niepełnosprawności) po wydaniu decyzji administracyjnych może wpłynąć na wynik postępowania sądowego, a także podkreśla znaczenie orzeczeń TK dla praktyki organów administracji.
“Nowy stopień niepełnosprawności ojca uchyla decyzję o świadczeniu pielęgnacyjnym – Sąd wskazuje drogę do wznowienia postępowania.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.