II SA/PO 671/25

II SA/Po 671/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /przewodniczący/
Robert Talaga
Wiesława Batorowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 10 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] lipca 2025 r., nr [...]
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga D. K. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 28 lipca 2025 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 10 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad K. K. – jej matką (ur. [...].). Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
Dnia 4 czerwca 2025 r. do Urzędu Gminy i Miasta w [...] wpłynął wniosek skarżącej w sprawie przyznania jej ww. świadczenia. Do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 5 maja 2025 r. o zakwalifikowaniu K. K. – matki wnioskodawczyni – do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dołączono także orzeczenie tego samego zespołu z dnia 20 lipca 2023 r., w którym zaliczono E. K. – ojca wnioskodawczyni – do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką i ojcem, nie pracuje i nie może takiej pracy podjąć. Sama wnioskodawczyni nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno-rentowych. E. K. jest w takim stanie zdrowotnym, że nie ma mowy o sprawowaniu opieki nad jeszcze bardziej chorą żoną.
Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 czerwca 2025 r., pracownik socjalny Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] potwierdził wszystkie ww. okoliczności. K. K. nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni opiekuje się także ojcem.
Decyzją z dnia 10 lipca 2025 r., nr [...], Burmistrz odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz podniósł, że w sprawie znajduje zastosowanie stan prawny obowiązujący do dnia 31 stycznia 2023 r., gdyż niepełnosprawność K. K. istniała w tym dniu. Jednakże wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich wymagań, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Po pierwsze, niepełnosprawność K. K. powstała po jej 18. roku życia, co w świetle art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."), stanowi przesłankę negatywną. I jest tak pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Po drugie, ojciec wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z jej matką, a to oznacza, na podstawie przepisów prawnorodzinnych, że ojciec wyprzedza wnioskodawczynię w obowiązku alimentacyjnym. Ojciec mógłby być zwolniony z tego obowiązku, gdyby legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Wnioskodawczyni opisała chorobę matki i ojca. Ojciec nie jest w stanie zaopiekować się matką wnioskodawczyni ze względu na swój stan zdrowia.
Decyzją z dnia 28 lipca 2025 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. według brzmienia do dnia 31 grudnia 2023 r. SKO nie zgodziło się z organem I instancji w części dotyczącej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego jest niezgodny z Konstytucją RP, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. W tym zakresie nie można było zastosować powołanego przepisu. Pomimo tego, decyzja organu I instancji była, zdaniem SKO, zasadna.
Ojciec wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że nie może on uwolnić się od obowiązku alimentacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi przesłankę negatywną, a należy rozumieć ją dosłownie. Tak też postanowił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22.
Skarżąca, działając samodzielnie, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Skarżąca powieliła argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji Burmistrza. Ponadto skarżąca wskazała, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może być rozumiany dosłownie, ponieważ jest jeszcze wykładnia funkcjonalna i systemowa. Dlatego też oczywista niemożność podjęcia się opieki nad żoną przez męża nie może skutkować pozbawieniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.
W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca przedłożyła tut. Sądowi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 10 września 2025 r. o zaliczeniu E. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z zupełnie innych względów, niż wskazano to w jej treści.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a Kolegium nie zażądało rozpoznania sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 4 listopada 2025 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 10 grudnia 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Takie okoliczności zaistniały na gruncie niniejszej sprawy.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ważne jest również to, że organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie uznały, iż w sprawie znajduje zastosowanie stan prawny obowiązujący do dnia 31 grudnia 2023 r. Ta okoliczność wynikać ma z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz.1429, zwanej dalej "u.s.w."). Powołany przepis stanowi: "W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 [ustawie o świadczeniach rodzinnych – uw. Sądu] w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe". Ustawodawca przyjął rozwiązanie intertemporalne, które pozwala na stosowanie przepisów poprzednio obowiązujących pomimo upływu czasu. Warunkiem sine qua non jest to, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W opinii orzecznictwa, powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to nic innego, jak spełnianie przez wnioskodawcę wszystkich wymagań, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i jednocześnie niewystępowanie żadnych przesłanek negatywnych (zob. np. wyrok NSA z dnia 15 października 2025 r., sygn. akt I OSK 1977/24).
W niniejszej sprawie, co warte podkreślenia, nie zaistniała sytuacja, w której skarżąca spełniała wszystkie wymagania. Co prawda skarżąca nie pracowała z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jej ojciec legitymował się orzeczeniem o stopniu umiarkowanym. W rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a także w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługiwało z uwagi na to, że ojciec skarżącej nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. uchwałę NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22). Oznacza to, że skarżąca nie spełniła na dzień 31 grudnia 2023 r. wymagań do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego według poprzedniego reżimu prawnego. Pomimo tych okoliczności, obydwa organy uznały to za okoliczność nieistotną i procedowały wniosek skarżącej według tego właśnie reżimu. Sąd w składzie orzekającym musiałby sprzeciwić się temu i żądać od organów procedowania wniosku według nowego stanu prawnego, ale takie działanie Sądu oznaczałoby orzekanie na niekorzyść strony, co w świetle art. 134 § 2 p.p.s.a., jest zabronione. Sąd musi zatem zaakceptować nieprawidłowe zastosowanie przepisów przez organy i przyjąć do wiadomości, że sprawa jest procedowana według przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.
Zanim Sąd przejdzie do zasadniczych motywów zapadłego wyroku, należy stwierdzić, że SKO zasadnie odniosło się negatywnie do argumentacji przedstawionej przez organ I instancji. Rozważania Burmistrza dotyczyły nieuprawnionego zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP.
Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i niezrozumiałe zarazem stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie powielany – w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co Kolegium zasadnie podniosło. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania przez organy na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09. Zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Burmistrz uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że skoro nie nastąpiła derogacja, to związany zasadą praworządności nie może uciec od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tej argumentacji. Mimo, iż ustawodawca wykonał "wezwanie" Trybunału Konstytucyjnego i zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., ale dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20). Burmistrz nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim to uczynił.
Przechodząc do właściwych rozważań, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r.) stanowi: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane skarżącej, jako córce swojej matki, jeżeli jej matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami podniesionymi w zacytowanym przepisie. Tylko kumulatywne spełnienie tych warunków może otwierać drogę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zaznaczyć trzeba, że skarżąca musi jeszcze sprawować stałą oraz długotrwałą opiekę na córką przez co skarżąca musiała albo zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo intencjonalnie takiej pracy nie podejmować. Jednocześnie nie mogą zachodzić przesłanki negatywne, o których mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Szczególnie istotna jest przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., bowiem przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla wnioskodawcy, jeżeli małżonek osoby podopiecznej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ta okoliczność musi być rozumiana dosłownie, o czym przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale.
Bardzo ważnym zastrzeżeniem jest to, że sąd administracyjny, który sprawuje kontrolę nad aktem stosowania prawa, jak w niniejszej sprawie, czyni to w oparciu o stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie orzekania przez organ administracji publicznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 października 2024 r., sygn. akt II SA/Po 455/24). Organ administracji publicznej, poza przypadkami, w których nakazuje się stosowanie innego reżimu prawnego (np. art. 63 ust. 1 u.s.w.), orzeka w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Czyni to uwzględniając w dniu orzekania dostępny materiał dowodowy i dokonuje subsumpcji właściwych przepisów prawa. Tym samym, organ administracji publicznej nie powinien uwzględniać żadnych nowych okoliczności, jakie powstają po dniu wydania jego rozstrzygnięcia. Również sąd administracyjny nie powinien zważać na nowe okoliczności sprawy. Jest to zasada, jednakże w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uprawniające do odstąpienia od powyżej opisanej zasady.
Na gruncie niniejszej sprawy, na dzień orzekania przez SKO bez wątpliwości było to, że E. K. legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a więc nie mógł on zwolnić się z obowiązku alimentacyjnego, przez co skarżąca nie miała możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przywołał już przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w którym jasno wskazano przesłanki negatywne w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydawać by się mogło zatem, że skarga wniesiona do tut. Sądu powinna być oczywiście oddalona. Należy jednak zwrócić uwagę, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca przedłożyła w niniejszej sprawie orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełno-sprawności w [...] z dnia 10 września 2025 r. o zaliczeniu E. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność istnieje już na stałe. Trzeba bowiem nadmienić, że powołany zespół orzekał na podstawie wniosku E. K. z dnia 13 sierpnia 2025 r. i na tenże dzień ustalono stopień niepełnosprawności. Nie ulega bowiem wątpliwości, że niepełnosprawność, z jaką zmaga się człowiek nie pogłębia się z dnia na dzień. Jest to długotrwały proces, który odbywa się wielokrotnie miesiącami, a nawet latami. Dodatkowo, orzeczenie zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności mają charakter deklaratoryjny, a więc potwierdzają tylko zaistnienie okoliczności powstałych w przeszłości (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 765/24). Uwzględniając powyższe okoliczności, a także mając na uwadze zasadę sprawiedliwości społecznej, jaka obok zasady demokratycznego państwa prawnego, stanowią fundament polskiego systemu prawnego, Sąd w składzie orzekającym uznał, iż ta okoliczność nie może pozostać bez wpływu na niniejszą sprawę. Ta diametralna zmiana okoliczności mogłaby następnie stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, zwanej dalej "k.p.a."). Powołany przepis stanowi: "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione". Sąd zauważa, że podstawa wznowieniowa zaistniała już po wydaniu zaskarżonej decyzji, jednakże mając na uwadze treść art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd administracyjny może wziąć pod uwagę dokument, którego istota ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zauważyć należy, że organy administracji publicznej (rozpoznawczy i odwoławczy) orzekały według stanu, w którym E. K. przysługiwał tylko status osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym. Dopiero w toku postępowania sądowoadministracyjnego ten status uległ zmianie. Zauważyć zatem należy, że gdyby ta okoliczność zaistniała wcześniej, rozstrzygnięcie organu mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. w związku z posiadaniem orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, obowiązkiem sądu administracyjnego było przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, który zmienił status niepełnosprawności ojca skarżącej z umiarkowanego na znaczny, które stało się podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Doszło bowiem do sui generis zmiany orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności dotyczącego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej mocą innego orzeczenia. Zaszła tym samym sytuacja, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 7717/21). Zaistnienie podstawy wznowieniowej, choćby na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, uprawnia sąd administracyjny do uznania tego stanu rzeczy za naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Nie ma to żadnego wpływu na to, że organ administracji publicznej nie mógł wiedzieć o zaistnieniu tego naruszenia prawa. Z obiektywnego punktu widzenia, zachodzi podstawa wznowieniowa, która daje podstawę do uchylenia takiej decyzji, bowiem narusza ona prawo (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 388/23, por. także wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt I FSK 1208/20). Jak zasadnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu: "Na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. pojęcia »naruszenia prawa« nie można ograniczać do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa należy rozumieć także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w dacie orzekania." (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 990/22).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy wyjaśnić, że co do zasady SKO orzekło w sposób prawidłowy, wiążąc brak znacznego stopnia niepełnosprawności E. K. z odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania sądowoadministracyjnego powstała jednak przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., która i tak skutkowałaby wznowieniem postępowania administracyjnego (art. 147 k.p.a.), ponieważ orzeczenie zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, stanowiące podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, zostało następnie de facto zmienione innym orzeczeniem. To zaś daje podstawę do ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Te i tylko te względy, jakie przedstawiono w niniejszym akapicie, legły u podstaw do uwzględnienia skargi.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi per se. Doszło bowiem do naruszenia prawa, jakie daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Burmistrz uwzględni okoliczność posiadania przez E. K. znacznego stopnia niepełnosprawności i przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, uwzględniając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. według brzmienia do dnia 31 grudnia 2023 r. w oparciu o wniosek skarżącej z dnia 4 czerwca 2025 r.