II SA/PO 657/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-10-05
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneustawa o świadczeniach rodzinnychniepełnosprawnośćopiekazwiązek małżeńskiobowiązek alimentacyjnyuchylenie decyzjipostępowanie administracyjnesamorządowe kolegium odwoławczewsa

WSA w Poznaniu uchylił decyzje o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organ I instancji błędnie zastosował przepis o uchyleniu realizacji decyzji zamiast uchylenia samej decyzji.

Skarżąca R. K. domagała się świadczenia pielęgnacyjnego na córkę A. P., która wyszła za mąż. Organy administracji odmówiły świadczenia, powołując się na przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności. WSA w Poznaniu uchylił decyzje organów, wskazując na wadliwe zastosowanie procedury uchylenia decyzji.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki skarżącej, R. K., która po zawarciu związku małżeńskiego nadal wymagała opieki. Organy administracji, opierając się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznały, że świadczenie nie przysługuje, ponieważ córka pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca argumentowała, że córka nadal mieszka z nią i wymaga opieki, a jej mąż nie może zrezygnować z pracy ze względu na koszty leczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że choć przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne mogły zaistnieć (zmiana sytuacji rodzinnej), to organ I instancji błędnie zastosował procedurę, wydając decyzję o "uchyleniu realizacji decyzji" zamiast o uchyleniu samej decyzji, co jest niezgodne z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił, że literalna wykładnia przepisu o braku świadczenia w przypadku pozostawania w związku małżeńskim może być w wyjątkowych sytuacjach modyfikowana przez cel ustawy, jednak w tym przypadku kluczowa była wadliwość proceduralna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże, w wyjątkowych okolicznościach, gdy współmałżonek z przyczyn od siebie niezależnych nie jest zdolny do sprawowania opieki, możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że choć przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych literalnie wyłącza przyznanie świadczenia w przypadku pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (chyba że współmałżonek jest znacznie niepełnosprawny), to cel ustawy i wyjątkowe okoliczności mogą uzasadniać odstępstwo od tej zasady. W tej konkretnej sprawie jednak kluczowa była wadliwość proceduralna decyzji organu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 32 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

k.r.o. art. 23

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 130

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 27

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

ustawa COVID-19 art. 15zzs4

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 3 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ I instancji błędnie zastosował procedurę uchylenia decyzji, stosując "uchylenie realizacji decyzji" zamiast uchylenia samej decyzji.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na ścisłej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności.

Godne uwagi sformułowania

organ I instancji posłużył się nienormatywnym określeniem "uchylić realizację decyzji", co sugeruje wyłącznie na chęć wstrzymania wypłat, a nie wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z obrotu prawnego zgodnie z dyspozycja art. 32 u.ś.r.

Skład orzekający

Arkadiusz Skomra

sprawozdawca

Edyta Podrazik

przewodniczący

Wiesława Batorowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wadliwość proceduralna decyzji administracyjnych w sprawach świadczeń rodzinnych, zwłaszcza w kontekście uchylania decyzji ostatecznych i stosowania art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zmiany stanu faktycznego (zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki) i wadliwości proceduralnej organu. Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wyjątków może być przedmiotem dalszych sporów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i jego dostępności po zmianie sytuacji rodzinnej osoby objętej opieką. Kluczowe jest tu jednak nie tyle samo prawo do świadczenia, co wadliwość proceduralna organu, co czyni ją bardziej interesującą dla prawników procesualistów.

Świadczenie pielęgnacyjne po ślubie córki? Sąd wskazuje na błędy proceduralne organów.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 657/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. art. 32
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 22 czerwca 2022 r., nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 lipca 2022 r., nr [...] [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania R. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 22 czerwca 2022 r, nr [...]
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
Decyzją z dnia 16 listopada 2020 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. , działając z upoważnienia Wójta Gminy S., przyznał R. K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką A. K. ur. [...] 1994 r. na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 września 2025 r.
R. K. w dniu 1 czerwca 2022 r. złożyła w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. oświadczenie, że córka A. ( obecnie P.) [...] maja 2022 r. wyszła za mąż i wraz z mężem zamieszkują wspólnie.
Decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. organ I instancji uchylił realizację decyzji z dnia 16 listopada 2020 r., nr [...] przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na córkę A. P. ( nazwisko rodowe K. ) na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 września 2025 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt wskazał, że córka A. w dniu [...] maja 2022 roku wyszła za mąż, co zostało potwierdzone weryfikacją danych w rejestrze PESEL. Zgodnie z art. 17 ust.5 ppkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się R. K. wnosząc w ustawowym terminie odwołanie. Podniosła, że córka z mężem zamieszkują z nią, nadal sprawuje opiekę nad córką, ponieważ jej mąż nie może zrezygnować z zatrudnienia.
Decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy wskazując, iż w sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz innej pracy do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Jak stanowi art. 163 Kpa, organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Takim przepisem w rozpoznawanej sprawie jest art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Przepis ten stanowi podstawę do weryfikacji w trybie nadzwyczajnym decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Niewątpliwie stanowi on wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej i dlatego powinien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. W oparciu zatem o wskazany przepis prawa można zmienić lub uchylić decyzję dotychczasową w sytuacjach, gdy:
1. uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych,
2. członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
3. osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne.
Organ zaznaczył, iż wystąpienie chociażby jednej z wymienionych przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, iż z materiału dowodowego wynika, że córka A. od dnia [...] maja 2022 r. pozostaje w związku małżeńskim a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Faktyczne sprawowanie opieki przez R. K. nad córką A. ( w znacznym stopniu niepełnosprawną ) nie jest w tym wypadku wystarczającą przesłanką do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w świetle powołanych wyżej przepisów prawa.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła R. K. podnosząc, iż córka, która w maju wzięła ślub nadal z mężem mieszka w domu rodzinnym i pozostaje pod jej opieką. Skarżąca ponadto wskazała, iż mąż córki nie może zrezygnować z pracy, gdyż leczenie córki jest bardzo kosztowne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3).
Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy uchylającej realizację decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji.
Z taka sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ doszło do zmiany sytuacji rodzinnej osoby niepełnosprawnej poprzez zawarcie w dniu [...] maja 2022 r. przez niepełnosprawną tj. córkę skarżącej związku małżeńskiego, skutkiem czego to małżonek stał się osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony i to on mógłby rezygnując z pracy ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.
Z tego względu organy zasadnie ponownie przeanalizowały kwestię spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką.
Z tego względu w tym miejscu wskazać należy, iż cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.
Jednakże w tym miejscu należy zauważyć, iż w pewnych sytuacjach orzecznictwo sądów administracyjnych dopuszcza odejście od wykładni wyłącznie językowej, wskazując że w wyjątkowych okolicznościach przy odkodowywaniu normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy uwzględnić przede wszystkim cel, jakiemu służy ustawa o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia tego przepisu oznacza bowiem odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionemu w dalszej kolejności krewnemu także w sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie być dla siebie wzajemnie wparciem. Tak rozumiany przepis oznaczałby sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim.
Tym samym pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny przede wszystkim w sytuacji, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, a więc w wyjątkowych okolicznościach, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Jak stwierdził tut. Sąd, nie świadczą o obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki, a tym samym nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności takie, jak aktywność zawodowa (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 819/20, dostępny w CBOSA).
Zgodnie z art. 130 K.r.o. małżonek wyprzedza wszystkie osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym. Stosownie do art. 27 K.r.o. małżonkowie obwiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczynić się do zaspakajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Ten fakt ma szczególne znaczenie z uwagi na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawodawca skorelował uprawnienie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 130 K.r.o. z warunkiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Małżonek osoby wymagającej opieki, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może uwolnić się od obowiązku alimentacyjnego. Wówczas dochodzi do zaktualizowania się uprawnienia z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dla osób wskazanych w art. 129 § 1 K.r.o. zobowiązanych do spełniania obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca celowo wprowadził tak wysokie wymagania tj. aby współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ taki stopień realnie uniemożliwia sprawowanie opieki na osobą, drugim małżonkiem, też niepełnosprawnym w takim stopniu. Kiedy współmałżonek legitymuje się tym orzeczeniem, nie jest w stanie sprawować opieki faktycznej, a nawet materialnej, ponieważ tak wysoki stopień niepełnosprawności wymaga poświęcenia wszelkich dochodów na cele związane z leczeniem lub zapewnieniem sobie opieki.
W niniejszej sprawie mąż córki Skarżącej jest aktywny zawodowo. Fakt, iż musi on pracować aby zarabiać na leki i utrzymanie nie może prowadzić do uznania, iż jest on zwolniony z obowiązku alimentacyjnego względem małżonki, a obowiązek alimentacyjny matki osoby niepełnosprawnej wyprzedza obowiązek małżonka.
Tym samym nie ulega wątpliwości, iż w niniejszej sprawie ziściły się przesłanki do wydania decyzji w oparciu o art. 32 u.ś.r.
Jednakże w tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Tym samym omawiany przepis przewiduje uchylenie decyzji, a więc wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. Natomiast w niniejszej sprawie organ I instancji posłużył się nienormatywnym określeniem "uchylić realizację decyzji", co sugeruje wyłącznie na chęć wstrzymania wypłat, a nie wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z obrotu prawnego zgodnie z dyspozycja art. 32 u.ś.r.. Warto w tym miejscu wskazać, iż przepisy u.ś.r. przewidują instytucje wstrzymania wypłaty świadczenia, jednakże powyższe może nastąpić w ściśle określonych przypadkach (zob. art. 28 u.ś.r.), a nie na podstawie art. 32 u.ś.r.
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie pomimo ziszczenia się przesłanek do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne organ błędnie wydał decyzję o "uchyleniu realizacji decyzji", a nie o uchyleniu decyzji.
Powyższej wadliwości decyzji Wójta Gminy nie dostrzegł organ II instancji utrzymując w mocy nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu I instancji.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Rozpoznając sprawę ponownie organ mając na względzie poczynione w niniejszym uzasadnieniu uwagi wyda stosowną decyzję.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI