II SA/Po 655/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-08-14
NSAochrona środowiskaWysokawsa
środowiskoinwestycjachlewniaraport oddziaływaniawarianty inwestycjistrony postępowaniainteres prawnyKodeks postępowania administracyjnegoustawa o udostępnianiu informacji o środowiskuuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla budowy chlewni z powodu niekompletnego raportu oddziaływania na środowisko i błędów proceduralnych w ustalaniu stron postępowania.

Skarżąca M. L. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza o środowiskowych uwarunkowaniach dla budowy chlewni i silosów paszowych. Sąd uchylił obie decyzje, wskazując na niekompletność raportu oddziaływania na środowisko (brak wymaganych trzech wariantów) oraz błędy proceduralne w ustalaniu kręgu stron postępowania, w szczególności dotyczące statusu skarżącej. Sąd podkreślił, że przed wydaniem decyzji konieczne jest prawidłowe ustalenie stron i analiza wszystkich wymaganych wariantów inwestycji.

Przedmiotem sprawy była skarga M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dnia 27 czerwca 2023 r., która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji polegającej na budowie budynku inwentarskiego do chowu i hodowli trzody chlewnej oraz dwóch silosów paszowych. Skarżąca zarzucała naruszenie szeregu przepisów ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym dotyczące nieuznania jej za stronę postępowania, nieprawidłowego ustalenia kręgu stron, braku analizy wszystkich wariantów inwestycji oraz błędów proceduralnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za zasadną i uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza. Sąd wskazał, że kluczowym błędem było nieprzedstawienie przez inwestora wymaganych prawem trzech wariantów inwestycji w raporcie oddziaływania na środowisko, w tym wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Ponadto, Sąd stwierdził błędy proceduralne organów administracji w zakresie ustalania kręgu stron postępowania, w szczególności dotyczące skarżącej, która nie została prawidłowo poinformowana o pozostawieniu jej wniosku bez rozpoznania. Sąd podkreślił, że przed ponownym rozpatrzeniem sprawy organy muszą prawidłowo ustalić krąg stron i zobowiązać inwestora do przedstawienia kompletnego raportu z trzema wariantami inwestycji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, raport oddziaływania na środowisko musi zawierać co najmniej trzy warianty inwestycji, w tym wariant najkorzystniejszy dla środowiska, a nie tylko wariant inwestorski i alternatywny.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku wymaga przedstawienia co najmniej trzech wariantów realizacji przedsięwzięcia, aby umożliwić organowi administracji dokonanie wyboru najkorzystniejszego dla środowiska. Wariant 'zerowy' nie jest wariantem realizacji przedsięwzięcia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (25)

Główne

u.i.ś. art. 74 § 3a

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Określa krąg stron postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, mając pierwszeństwo przed art. 28 KPA. Wymaga uwzględnienia wszystkich wariantów inwestycji przy ustalaniu zasięgu oddziaływania.

u.i.ś. art. 66 § 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Nakłada na wnioskodawcę obowiązek przedstawienia co najmniej trzech wariantów realizacji przedsięwzięcia w raporcie oddziaływania na środowisko.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organów w sposób budzący zaufanie do organów państwa.

k.p.a. art. 7a

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organów w sposób budzący zaufanie do organów państwa.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

Zapewnienie czynnego udziału stron w postępowaniu.

k.p.a. art. 64 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Procedura pozostawienia podania bez rozpoznania w przypadku nieusunięcia braków formalnych.

k.p.a. art. 84 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek powołania biegłego w przypadku wymagania wiadomości specjalnych.

k.p.a. art. 85 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek dokonania oględzin.

k.p.a. art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki wznowienia postępowania.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kryterium kontroli sądowej jest zgodność z prawem.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami skargi i bada sprawę wszechstronnie.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje środki przewidziane w ustawie dla uchylenia decyzji lub postanowienia w celu usunięcia naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania sądowego.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Pomocnicze

u.i.ś. art. 81 § 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Odnosi się do możliwości wyboru przez organ administracji innego wariantu niż zaproponowany przez inwestora.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Ogólna definicja strony postępowania administracyjnego, która jest przepisem ogólnym w stosunku do art. 74 ust. 3a u.i.ś.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 2 § 3

Szczegółowe zasady pobierania wpisu.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1

Opłaty za czynności radców prawnych.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lutego 2020 r. w sprawie przyjęcia "Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu"

dyrektywa art. 3

Dyrektywa Rady 2008/120/WE z dnia 18 grudnia 2008 r. ustanawiająca minimalne normy ochrony świń

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niekompletność raportu oddziaływania na środowisko (brak wymaganych trzech wariantów). Błędy proceduralne w ustalaniu kręgu stron postępowania, w szczególności dotyczące skarżącej. Niewłaściwe zastosowanie art. 28 KPA zamiast art. 74 ust. 3a u.i.ś. przy ustalaniu interesu prawnego.

Godne uwagi sformułowania

Sąd administracyjny jest tzw. sądem nad prawem, a nie sądem stanu faktycznego. Krąg stron postępowania administracyjnego o ustalenie środowiskowych uwarunkowań inwestycji określa przepis art. 74 ust. 3a u.i.ś. Jest to przepis, który względem art. 28 k.p.a. stanowi regulację szczególną (lex specialis) i to tejże regulacji należy przyznać pierwszeństwo w zastosowaniu. Ocena interesu prawnego wiążąca się z zasięgiem oddziaływania planowanej inwestycji powinna dotyczyć wszystkich wariantów przedsięwzięcia, ponieważ w postępowaniu dotyczącym oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko analizie poddawane są różne warianty, a decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach może nie być wydana dla wariantu inwestorskiego. Raportowi przedstawionemu przez skarżącego brakuje wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, dlatego już tylko z tego względu należałoby uchylić zaskarżoną decyzję.

Skład orzekający

Danuta Rzyminiak-Owczarczak

przewodniczący

Wiesława Batorowicz

sprawozdawca

Robert Talaga

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach środowiskowych, wymogi dotyczące raportu oddziaływania na środowisko (wariantowość), zasady postępowania administracyjnego w kontekście ochrony środowiska."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowań o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniach środowiskowych, które mają bezpośredni wpływ na możliwość udziału obywateli w procesie decyzyjnym oraz na jakość analiz środowiskowych.

Sąd uchyla decyzję o budowie chlewni: kluczowe błędy w raporcie środowiskowym i ustalaniu stron.

Dane finansowe

WPS: 697 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 655/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący/
Robert Talaga
Wiesława Batorowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Sygn. powiązane
III OZ 57/24 - Postanowienie NSA z 2024-03-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 14 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Robert Talaga Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga M. L. (zwanej dalej "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 27 czerwca 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji polegającej na budowie budynku inwentarskiego do chowu i hodowli trzody chlewnej oraz dwóch silosów paszowych na działce nr ew. [...], obręb K., gm. G. . Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny, zaś wszystkie orzeczenia, jakie zostaną poniżej przedstawione, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dostępnej na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
Dnia 12 lipca 2021 r. do Urzędu Miasta i Gminy w [...] wpłynął wniosek A. T. (zwanego dalej "inwestorem") o ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla ww. inwestycji. Inwestor określił swoją inwestycję jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Inwestor przedstawił wraz z wnioskiem raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Pismem z dnia 23 lipca 2021 r., Burmistrz zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla zamierzonego przez inwestora przedsięwzięcia i zwrócił się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. (zwanego dalej "RDOŚ"), Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. (zwanego dalej "PPIS") oraz Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] (zwanego dalej "Dyrektorem RZGW") z prośbą o uzgodnienie realizacji przedmiotowej inwestycji. Burmistrz obwieścił także wiadomość o wszczęciu postępowania administracyjnego we wsi K. , której sołtysem jest skarżąca. Skarżąca oraz wielu mieszkańców złożyło wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym wraz z licznymi, krytycznymi uwagami dla planowanej inwestycji.
Pismem z dnia 16 września 2021 r. RDOŚ wezwał inwestora do wyjaśnienia wielu wątpliwości, jakie powstały w toku analizowania raportu oddziaływania inwestycji na środowisko. Dnia 17 września 2021 r. PPIS wydał pozytywną opinię o planowanej inwestycji, chociaż zawarł w niej zastrzeżenia.
Pismem z dnia 24 września 2021 r. Burmistrz wezwał protestujących, w tym skarżącą, do wykazania interesu prawnego, który uprawniałby ich do udziału w niniejszym postępowaniu administracyjnym. Burmistrz zastrzegł, że jeżeli protestujący nie wykażą interesu prawnego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, ich podania zostaną pozostawione bez rozpoznania.
Dnia 21 października 2021 r. inwestor uzupełnił braki raportu, których istnienie zasygnalizował RDOŚ. Uzupełnienie raportu obejmowało przedstawienie analizy akustycznej w wariancie inwestorskim oraz alternatywnym.
Pismem z dnia 18 listopada 2021 r. Dyrektor RZGW wezwał inwestora do uzupełnienia raportu, co inwestor uczynił. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2021 r., nr [...], Dyrektor RZGW uzgodnił przedsięwzięcie i wskazał zastrzeżenia, które obligatoryjnie należy wziąć pod uwagę przy realizacji inwestycji.
Pismem z dnia 12 stycznia 2022 r. RDOŚ ponownie wezwał inwestora do uzupełnienia raportu. RDOŚ nadal miał wątpliwości co do niektórych rozwiązań zaproponowanych przez inwestora. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr [...], RDOŚ uzgodnił przedsięwzięcie i również wskazał zastrzeżenia, jakie miały być uwzględnione podczas realizacji inwestycji.
Kolejni mieszkańcy Gminy G. wnieśli swoje uwagi. Przedstawiono także opinię biegłego w tej sprawie – dr L. P. z Uniwersytetu [...] w P.. Do postępowania administracyjnego przystąpiło Stowarzyszenie "Towarzystwo "X"" z siedzibą w P., na podstawie postanowienia Burmistrza z dnia 15 czerwca 2022 r., nr [...]
Inwestor, uprzednio poproszony o zajęcie stanowiska wobec licznym protestów mieszkańców gminy, podtrzymał wszystkie swoje twierdzenia i postanowił nadal ubiegać się o wydanie pomyślnej dla niego decyzji. Stanowisko w sprawie zajęło także [...] Stowarzyszenie [...] "A. ". Również i to stowarzyszenie zawnioskowało o dopuszczenie do udziału w sprawie, co spotkało się z pozytywną reakcją ze strony Burmistrza.
Po zapoznaniu się przez Burmistrza ze stanowiskami stowarzyszeń, które włączyły się do postępowania, Burmistrz zwrócił się do RDOŚ o wypowiedzenie się w tej materii. W piśmie z dnia 6 października 2022 r. RDOŚ podniósł, że żadne z przedstawionych jemu stanowisk stowarzyszeń nie wnosi niczego do sprawy, dlatego podtrzymuje swoje postanowienie. Burmistrz zwrócił się z podobnym wnioskiem do PPIS, przedkładając jemu tylko stanowiska stowarzyszeń oraz postanowienia o dopuszczeniu ich do udziału w postępowaniu. Nie przedstawiono PPIS uzupełnień raportu, które przedkładano RDOŚ. Analogiczne pismo wystosowano do Dyrektora RZGW. Zarówno PPIS jak i Dyrektor RZGW podtrzymali swoje orzeczenia uzgadniające.
Decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr [...], Burmistrz ustalił środowiskowe uwarunkowania dla planowanej inwestycji. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz skrupulatnie zrelacjonował stan faktyczny sprawy. Uznał, że przepisy polskiego prawa nie definiują czym są odory, a tym bardziej nie ma progów, według których można by zmierzyć ich wyczuwalność. Chlewnia ma być posadowiona na terenie rolniczym, w otoczeniu innych gospodarstw rolnych, co tylko podkreśla kontynuację przeznaczenia tych terenów we wsi K..
Inwestor, zdaniem organu I instancji, zadbał o najmniejsze szczegóły. Zbiornik na gnojowicę będzie wykonany z betonu kwasoodpornego, aby zapobiec przenikaniu zanieczyszczeń do gruntu. Zbiornik ma pozwalać inwestorowi, aby przez maksymalnie okres sześciu miesięcy magazynować gnojowicę. Inwestor nie będzie korzystać z nawozu naturalnego, ponieważ gnojowica będzie zbywana podmiotom trzecim. Położenie chlewni jest zamierzone, ponieważ roślinność zimozielona oraz obecność lasu będzie sprawiała pochłanianie wszelkich gazów pochodzących z hodowli.
Burmistrz zaznaczył, że wsłuchał się w głos społeczeństwa i chociaż sprzeciw wobec inwestycji nie może stać się podstawą do odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji, Burmistrz nakazał inwestorowi obsadzenie terenu działki roślinnością o szerokości do 6 m. Redukcja amoniaku ma następować na poziomie minimum 50% dzięki stosowaniu odpowiednich preparatów.
Burmistrz podniósł, że stanowiska organów uzgadniających/opiniujących były jeszcze raz weryfikowane w toku postępowania, kiedy Burmistrz nadesłał korespondencję stowarzyszeń. RDOŚ, PPIS oraz Dyrektor RZGW uznali, że pisma stowarzyszeń niczego nie zmieniają i organy te podtrzymały swoje orzeczenia. Burmistrz omówił następnie założenia inwestycji. Wszelkie oddziaływania inwestycji, zdaniem Burmistrza, będą ograniczać się do terenu działki, do której inwestor posiada tytuł prawny, jednakże pod warunkiem restrykcyjnego przestrzegania zaleceń, jakie wskazano w treści decyzji.
Odwołania od decyzji organu I instancji wnieśli S. P. oraz J. K. – strony postępowania. S. P. wniósł o zmniejszenie obsady tuczonych zwierząt, aby ograniczyć emisję amoniaku, określenie listy podmiotów uprawnionych do odbierania gnojowicy, zastosowanie wywietrzników na budynku chlewni, które będą pochłaniać emitowane z wewnątrz gazy. Odwołanie J. K. odnosiło się bardziej do kwestii przyszłych warunków zabudowy.
Decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że kwestie warunków zabudowy nie mogą być przedmiotem jakichkolwiek rozważań w tym postępowaniu. Ustalenie warunków zabudowy jest następnym etapem procesu inwestycyjnego, dlatego wszelkie kwestie związane ze sposobem wykonania inwestycji będą dopiero oceniane w osobnym postępowaniu. SKO uznało, że kwestia zagospodarowania gnojowicy została należycie rozpoznana. Dyrektor RZGW wydał przecież postanowienie, w którym określił warunki realizacji inwestycji z punktu widzenia konieczności ochrony wód.
SKO stwierdziło, że raport oddziaływania inwestycji na środowisko jest spójny, kompletny i logiczny. Zawiera on wszystkie elementy, stąd nie ma podstaw do jego zakwestionowania. Kwestia odorów, które są przecież niemierzalne, nie mogła doprowadzić do wydania decyzji negatywnej.
Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – r. pr. B. K. – wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia:
1) art. 74 ust. 3a pkt 2 i 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 z późn. zm., zwanej dalej "u.i.ś.") poprzez ich niezastosowanie i nieuznanie, że skarżąca jest stroną postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przez co pozbawiono skarżącą przedstawienia swojego stanowiska, złożenia odwołania oraz występowania przed organami obydwóch instancji, mimo iż skarżąca wykazała interes prawny do występowania w niniejszej sprawie jako strona, przy czym organ I instancji zbagatelizował złożone przez stronę oświadczenie, a SKO nie uwzględniło interesu prawnego skarżącej pomimo, że miał wiedzę z urzędu o wpływie inwestycji na całą wieś K. poprzez złożoną do akt opinię dr L. P.;
2) art. 81 ust. 1 u.i.ś. poprzez niewskazanie wnioskodawcy wariantu realizacji inwestycji objętej zabezpieczenia ujęte w opinii biegłego, w której wskazano szczegółowe zabezpieczenia techniczne w celu zminimalizowania negatywnego wpływu inwestycji na środowisko, w tym np. poprzez zastosowanie zgodnie z najlepszymi dostępnymi technikami odpowiednich filtrów zawierających m.in. aktywny węgiel w urządzeniach do mechanicznej wentylacji w celu minimalizacji czy też mieszenie tuczników lub zmniejszenia ilości wylewanej gnojowicy, a także wykonywania przed jej wylaniem badań gruntów na które ma być wylana, jak również ograniczenia możliwości jej wylewania gnojowicy na grunty graniczące z akwenami wodnymi;
3) art. 81 ust. 3 u.i.ś. poprzez nie wydanie decyzji odmawiającej ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji, w sytuacji, gdy inwestycja wpłynie negatywnie na możliwość osiągnięcia celów środowiskowych dla JCWP G. , co zostało określone w "Planie gospodarowania wodami na terenie dorzecza O. ", a ponadto inwestycja objęła zaskarżaną decyzję nie spełnia warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz. U. z 2010 r. Nr 56, poz. 344 z późn. zm., zwanego dalej "rozporządzeniem") jak również nie spełnia wymogów wskazanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 lutego 2020 r. w sprawie przyjęcia "Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu" (Dz. U. z 2020 r. poz. 243 z późn. zm.);
4) art. 82 ust. 1 pkt 5 u.i.ś. poprzez nienałożenie na inwestora obowiązku przedstawienia analizy porealizacyjnej w zakresie emisji zanieczyszczeń do powietrza, w tym wykonanie pomiarów na kominie, a także emisji zanieczyszczeń wprowadzanych do wód lub gleby i wykonanie pomiarów, za pomocą których sprawdzone zostaną separatory, osadniki, rowy trawiaste z przegrodami opóźniającymi spływ itd. W terminie czterech oraz ośmiu miesięcy od rozpoczęcia użytkowania chlewni i przekazanie tej analizy do RDOŚ, PPIS oraz Dyrektora RZWG;
5) programu ochrony środowiska dla Miasta i Gminy G. na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025 stanowiącego załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady Miasta i Gminy [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie uchwalenia "Programu ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025" poprzez nie uznanie, iż nadzwyczajne zagrożenia środowiska, w tym wynikające z hodowli 1990 tuczników, jakie wpływają negatywnie na środowisko, w tym na stan gleb są wynikiem głównie czynników pochodzenia antropogenicznego, tj. poprzez nadmierne nawożenie, które może prowadzić do zatrucia metalami ciężkimi i substancjami toksycznymi obecnymi w nawozach poprzez działalność zakładów produkcyjno-usługowych i przemysłowych w wyniku której do gleb mogą przedostawać się szkodliwe substancje; poprzez komunikację i transport samochodowy, przyczyniające się do zanieczyszczenia gleb położonych w bezpośrednim sąsiedztwie intensywnie użytkowanych szlaków komunikacyjnych; poprzez składowanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych, wypalanie traw, palenie odpadów na powierzchni ziemi, odprowadzanie nieoczyszczonych ścieków do środowiska, nieszczelne szamba, poprzez występowanie ruchów masowych powierzchni ziemi, które to działania będą miały miejsce w związku z realizacją inwestycji objętej zaskarżoną decyzją;
6) prognozy oddziaływania na środowisko dotyczącą projektu pn. program ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025 stanowiący załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady Miasta i Gminy [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie uchwalenia "Programu ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025" poprzez nieuznanie, że zgodnie z treścią planu gospodarowania wodami na terenie dorzecza O. JCWP G. jest zagrożona nieosiągnięciem celów środowiskowych oraz poprzez nieujęcie w zaskarżonej decyzji, iż inwestycja ma posiadać studnie do poboru wody podziemnej, a nienałożenie jednocześnie na inwestora obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, a wcześniej opracowania przez uprawnionego geologa projektu prac geologicznych, w celu zatwierdzenia przez starostę, który upoważnia inwestora do odwiercenia otworu hydrogeologicznego, a także poprzez niewskazanie, iż z przeprowadzonych prac geologicznych musi zostać opracowana dokumentacja hydrogeologiczna ustalająca zasoby wód podziemnych, którą przedkłada się staroście celem przyjęcia bez zastrzeżeń;
7) prognozy oddziaływania na środowisko dotyczącą projektu pn. program ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025 stanowiący załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady Miasta i Gminy [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie uchwalenia "Programu ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025" poprzez nieuznanie, że największe zagrożenie wód gruntowych pochodzi od dużych gospodarstw, gdzie prowadzona jest intensywna produkcja np. zwierzęca bazująca na stosowaniu dużej ilości nawozów sztucznych i środków ochrony, a wydanie decyzji dla planowanej inwestycji, w której będzie miała miejsce ogromna hodowla zwierząt, gdzie niezbędne będzie stosowanie środków ochrony oraz chemikaliów niezbędnych do usuwania odoru i siarki z powietrza;
8) § 24 rozporządzenia w związku z art. 3 dyrektywy Rady 2008/120/WE z dnia 18 grudnia 2008 r. ustanawiającej minimalne normy ochrony świń (Dz. U. UE L. z 2009 r. Nr 47, poz. 5, zwanej dalej "dyrektywą") poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie, iż planowane przedsięwzięcie w postaci budynku inwentarskiego o powierzchni zabudowy ok. 1.800,00 m2, w tym 1.293,5 m2 w części hodowlanej, będzie niewystarczającą powierzchnią dla chowu świń – tuczników, które mogą osiągnąć rozmiary powyżej 110 kg na tucznika, gdzie przy założeniu hodowli do 1990 sztuk powierzchnia hodowlana 1293,5 m2 nie zapewnia wymaganych warunków do hodowli świń;
9) art. 7 w związku z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.") poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i nierzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dowolną oceną dowodów w sprawie, w szczególności nieuwzględnienie opinii dr L. P., w której wskazano metody zapobiegania przenikaniu do gleb i wód powierzchniowych odpadów oraz zanieczyszczeń pochodzących z hodowli 1990 sztuk świń, a także w której wskazano niekorzystne skutki dla środowiska lokalnego i całej wsi K. związane z częstym dowozem dużymi samochodami dostawczymi zwierząt oraz nieuwzględnienie załączników do uchwały nr [...] Rady Miasta i Gminy [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie uchwalenia "Programu ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025", jak również nie uwzględnienie iż we wsi K. w większości istniejące zabudowania mają funkcję mieszkalną, nie ma natomiast zabudowań, gdzie chowane są zwierzęta na skalę, jaką określono w decyzji;
10) art. 7a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięcie wątpliwości prawnych na korzyść skarżącej, w sytuacji gdy skarżąca złożyła wniosek o dopuszczenie jej do postępowania jako strony, podając przyczyny jakie w ocenie skarżącej stanowiły podstawy do uznania jej za stronę, a organ wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku pomimo, iż organ posiadał z urzędu wiedzę o użytkowaniu nieruchomości należącej do skarżącej i skutkach, jakie inwestycja będzie miała na jej nieruchomość, w tym organ miał wiedzę o treści opinii dr L. P., a także załączniki do uchwały nr [...] Rady Miasta i Gminy [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie uchwalenia "Programu ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025";
11) art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uniemożliwienie skarżącej wglądu do toczącego się postępowania przez obydwoma organami, w sytuacji gdy strona o to wnosiła wskazując, że inwestycja będzie oddziaływać na jej nieruchomość, a także w sytuacji, gdy Burmistrzowi i SKO były znane z urzędu załączniki do uchwały nr [...] Rady Miasta i Gminy [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie uchwalenia "Programu ochrony środowiska dla Miasta i Gminy [...] na lata 2019-2019 z perspektywą do roku 2025", gdzie wskazywano na zagrożenia dla środowiska w Gminie G. , w tym na zagrożenia spowodowane wielkimi hodowlami zwierząt;
12) art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie, iż wniosek skarżącej czyni zadość wykazaniu interesu prawnego do występowania w postępowaniu administracyjnym, w sytuacji gdy organy te są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czego organy nie uczyniły bowiem Burmistrz w niewystarczający sposób wyjaśnił stronie, iż wzywa ją o podanie interesu prawnego, czy też okoliczności wskazanych w art., 74 ust. 3a pkt 2 i 3 u.i.ś., w tym nie poinformował skarżącej z jakimi konsekwencjami wiąże się brak odpowiedzi na wezwanie, a SKO pomimo wzglądu do całych akt sprawy (w tym do opinii dr L. P. i wniosku skarżącej o uznaniu jej za stronę) nie uznał z urzędu skarżącej za stronę postępowania i uniemożliwił jej czynny udział w postępowaniu;
13) art. 8 w związku z art. 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieczuwanie przez obydwa organy nad tym, aby strony, w tym skarżąca nie ponosiły szkody z powodu nieznajomości prawa i nieudzielenie skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, czym organy doprowadziły do naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;
14) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i niezapewnienie czynnego udziału skarżącej jako stronie w postępowaniu poprzez niezawiadomienie skarżącej przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, a także poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej o uznanie ją za stronę postępowania;
15) art. 28 § 1 k.p.a. w związku z art. 74 ust. 3a pkt 2 i 3 u.i.ś. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i niezapewnienie czynnego udziału skarżącej jako stronie w postępowaniu;
16) art. 84 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie opinii dr L. P. znanego naukowca oraz działacza na rzecz ochrony środowiska za opinię biegłego lub powołanie w sprawie biegłego, gdy w niniejszej sprawie wymagane były wiadomości specjalne w celu wydania opinii o wpływie hodowli świń w ilości 1990 sztuk na środowisko lokalne i mieszkańców wsi K. i mieszkańców Gminy G. , pomimo iż do sprawy została złożona opinia dr L. P., a mieszkańcy wsi i gminy składali liczne protesty, petycje, sprzeciwy co do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach;
17) art. 85 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niedokonanie oględzin odległości nieruchomości skarżącej od terenu inwestycji gdy skarżąca wskazywała na oddziaływanie inwestycji objętej decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach na jej nieruchomość, a złożone w sprawie dokumenty wskazywały, iż inwestycja będzie oddziaływała na całą wieś K.;
18) art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie i nieuznanie, iż zachodzi przesłanka do wznowienia postępowania z uwagi na to, że strona nie ze swojej winy nie wzięła udziały w postępowaniu administracyjnym, gdyż organy nieprawidłowo ustaliły krąg stron postępowania.
Mając na uwadze ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie [przez Sąd] decyzji odmawiającej ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla ww. przedsięwzięcia, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, przeprowadzenie dowodu z wizji lokalnej nieruchomości skarżącej, a także dowodu z opinii biegłego – dr L. P.. Skarżąca wniosła także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej odrzucenie. Organ II instancji uznał, że skarżąca nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym, stąd niezasadne jest nawet analizować jej zarzuty.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2023 r. o sygn. akt II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Na skutek rozpoznania zażalenia wniesionego przez skarżącą, postanowieniem z dnia 19 marca 2024 r. o sygn. akt III OZ [...], Naczelny Sąd Administracyjny oddalił je.
Na rozprawę w dniu 14 sierpnia 2024 r. nie stawił się nikt. Po zamknięciu rozprawy ogłoszono wyrok.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże nie można było ocenić większości zarzutów na tym etapie postępowania.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Z tego względu sądy te wydają orzeczenia o charakterze kasatoryjnym, ponieważ z uwagi na zasadę trójpodziału władzy niemożliwym jest, aby orzeczenie sądu administracyjnego zastąpiło decyzję organu administracji publicznej. Sąd administracyjny dokonuje tylko oceny tego, czy dany przejaw aktywności (w przypadku aktu administracyjnego) albo bierności (w przypadku bezczynności/przewlekłości) jest zgodna z prawem, czy też nie. Z tego względu, mimo zasadności skargi, Sąd nie może orzec w ten sposób, że uchyli zaskarżoną decyzję i jednocześnie odmówi ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla zaplanowanej inwestycji. Jest to poza kompetencjami sądu administracyjnego. Pełnomocnik skarżącej niezasadnie wniósł o wydanie orzeczenia, którego sąd administracyjny nie może podjąć.
Za całkowicie chybione należało uznać wnioski skarżącej o przeprowadzenie dowodów z wizji lokalnej nieruchomości skarżącej, a także dowodu z opinii biegłego – dr L. P.. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jest to jedyny przepis, jaki dotyczy "postępowania dowodowego" przed sądem administracyjnym. Sąd administracyjny jest tzw. sądem nad prawem, a nie sądem stanu faktycznego. Przeprowadzenie postępowania dowodowego jest obowiązkiem organów administracji publicznej, a sąd administracyjny ma obowiązek tylko ocenić, czy to co uczynił organ jest zgodne z prawem, czy też nie.
Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań inwestycji polegającej na budowie dwóch silosów oraz chlewni dla blisko 2 tys. świń. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Tak jak Sąd zaznaczył na początku części rozważeniowej uzasadnienia wyroku, większość zarzutów podniesionych w skardze nie poddaje się ocenie z uwagi na przedwczesność zapadłych decyzji. Już w tej chwili należy stwierdzić, że nie jest kwestią jednoznaczną, czy skarżąca jest stroną postępowania administracyjnego. Fakt iż skarżąca jest sołtysem wsi K. nie oznacza, że posiada ona legitymację prawną do tego, aby wziąć udział w spornym postępowaniu administracyjnym.
Krąg stron postępowania administracyjnego o ustalenie środowiskowych uwarunkowań inwestycji określa przepis art. 74 ust. 3a u.i.ś. Jest to przepis, który względem art. 28 k.p.a. stanowi regulację szczególną (lex specialis) i to tejże regulacji należy przyznać pierwszeństwo w zastosowaniu (zob. także wyrok NSA z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 5531/21 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 1076/18). Zgodnie z art. 74 ust. 3a u.i.ś.: "Stroną postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wnioskodawca oraz podmiot, któremu przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie w wariancie zaproponowanym przez wnioskodawcę, z zastrzeżeniem art. 81 ust. 1. Przez obszar ten rozumie się:
1) przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obszar znajdujący się w odległości 100 m od granic tego terenu;
2) działki, na których w wyniku realizacji, eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska, lub
3) działki znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem."
Z przygotowanego przez inwestora raportu oddziaływania planowanej inwestycji na środowisko wynika, że inwestycja ta ma oddziaływać w zasadzie w granicach działki inwestycyjnej. Do przygotowanych wariantów inwestycji przygotowano mapy, z których należy wnioskować, że oddziaływanie inwestycji będzie jednak wykraczać poza granice działki, chociaż z mniejszym natężeniem. Sąd zwraca uwagę na wprowadzenie do wyliczenia w art. 74 ust. 3a u.i.ś. Ustawodawca uczynił zastrzeżenie, w którym odsyła podmiot stosujący prawo do art. 81 ust. 1 u.i.ś. Rzeczone odesłanie traktuje o możliwości wybrania przez organ administracji publicznej innego wariantu niż ten, który z oczywistych względów zaproponował inwestor, kiedy nie będzie można wykorzystać wariantu inwestorskiego. Pojawia się zatem konieczność przeanalizowania tych samych parametrów inwestycji w świetle trzech (co najmniej) wariantów. Poprzestanie na ustaleniu kręgu stron postępowania w wariancie inwestorskim stanowi niemożność do ewentualnego zastosowania art. 81 ust. 1 u.i.ś. Jak zasadnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: "Ocena interesu prawnego wiążąca się z zasięgiem oddziaływania planowanej inwestycji powinna dotyczyć wszystkich wariantów przedsięwzięcia, ponieważ w postępowaniu dotyczącym oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko analizie poddawane są różne warianty, a decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach może nie być wydana dla wariantu inwestorskiego." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 921/23). Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje zacytowany powyżej pogląd. Jest to pogląd, który szczególnie musi znaleźć odzwierciedlenie w niniejszej sprawie, ponieważ nie wyjaśniono, czy skarżąca jest stroną postępowania w myśl art. 74 ust. 3a u.i.ś.
Uwagę Sądu zwraca przede wszystkim to, że raport oddziaływania na środowisko, znajdujący się w aktach sprawy, nie zawiera trzech wariantów, co jest wymagane przepisem art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.ś. Wbrew temu, co twierdził inwestor, to nie on jest władny do tego, aby stwierdzić, czy wariant zaproponowany przez niego jest jednocześnie wariantem najkorzystniejszym dla środowiska. O tym może zdecydować tylko organ administracji publicznej, który wydaje w tej sprawie decyzję administracyjną i ponosi za to odpowiedzialność (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 784/22). Z tego też względu inwestor, mimo swoich przekonań, jest zobowiązany do przedstawienia trzech wariantów inwestycji, o której zrealizowanie inwestor ubiega się. Zgodnie z prawidłową wykładnią art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.ś wymagana wariantowość przedsięwzięcia polega na przedstawieniu co najmniej trzech wariantów z uzasadnieniem ich wyboru. Przedstawione warianty powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu w jaki wnioskowane przedsięwzięcie będzie oddziaływać na środowisko w związku z różnymi sposobami jego realizacji. Celem wskazania racjonalnego wariantu alternatywnego jest poszukiwanie alternatywnych rozwiązań pozwalających zrealizować przedsięwzięcie w sposób racjonalnie oddziałujący na środowisko. Nie można zatem zredukować wymaganych trzech wariantów w istocie do jednego lub kilku wariantów inwestycyjnych wraz z jednoczesnym uznaniem jednego z wariantów inwestycyjnych za najkorzystniejszy dla środowiska. Wariant najkorzystniejszy dla środowiska nie może być utożsamiany z jednym z wariantów proponowanych do realizacji przez wnioskodawcę, ponieważ decydującym czynnikiem w wyborze tego ostatniego wariantu jest czynnik najczęściej ekonomiczny, a nie ochrona środowiska (wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 1384/22). Przedstawienie minimum trzech wariantów pozwala na utworzenie "siatki porównawczej", na gruncie której organ weryfikuje proponowane warianty. Wariant najkorzystniejszy dla środowiska jest trzecim z wariantów, którego opis powinien zawierać raport, a ilość wymaganych do przedstawienia w raporcie wariantów realizacji przedsięwzięcia nie zależy zatem od woli i uznania, a także oceny inwestora (wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 4925/21).
Raport, znajdujący się w aktach sprawy, zawiera opis dwóch wariantów – inwestorskiego oraz alternatywnego. Zdaniem Sądu, zabrakło wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, a za taki nie może być uznany tzw. wariant "zerowy", polegający na niepodejmowaniu się zainwestowania. Wskazać należy, że wariant "zerowy" polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia nie jest wariantem przedsięwzięcia, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.ś. Skoro ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek przedstawienia trzech wariantów przedsięwzięcia, to niepodejmowanie przedsięwzięcia nie jest wariantem jego realizacji. Jeśli inwestor nie przewiduje realizacji przedsięwzięcia (nie podejmuje realizacji przedsięwzięcia czyli przedstawia tzw. "wariant zerowy"), to nie ma podstaw do określania w drodze decyzji środowiskowych uwarunkowań jego realizacji (wyrok NSA z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 520/16). Wariant najkorzystniejszy dla środowiska nie może być jednocześnie arbitralnie uznany przez inwestora za ten, który odpowiada wariantowi inwestorskiemu. To, że wariant inwestorski generuje najmniejsze oddziaływanie na środowisko, to nie oznacza, że tenże wariant jest najkorzystniejszy dla środowiska. Może być on najkorzystniejszy, ale tylko punktu widzenia możliwości inwestorskich wnioskodawcy. Raportowi przedstawionemu przez skarżącego brakuje wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, dlatego już tylko z tego względu należałoby uchylić zaskarżoną decyzję.
Powyżej omówione konsekwencje niekompletności wariantów inwestycji sprawiają, że nie da się stwierdzić ostatecznie, jakie będzie oddziaływanie przyszłej inwestycji na środowisko we wszystkich możliwych i wymaganych prawem wariantach. To oznacza, że nie da się w tej chwili ocenić, czy skarżąca jest stroną postępowania administracyjnego o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla zaplanowanej inwestycji.
Już dotychczasowy udział skarżącej w postępowaniu administracyjnym i postawa Burmistrza świadczą o konieczności uchylenia wszystkich decyzji. Skarżąca, sądząc, iż posiada interes prawny uprawniający ją do udziału w postępowaniu o ustalenie środowiskowych uwarunkowań inwestycji, zgłosiła swój udział w nim. Skarżąca podniosła szereg zarzutów wobec planowanej inwestycji. Prawidłowym ruchem ze strony Burmistrza było wezwanie skarżącej i innych mieszkańców wsi K. do wykazania rzeczonego interesu prawnego, jednakże wobec braku odpowiedzi każdego z wezwanych, organ I instancji, z niezrozumiałych dla Sądu względów, nie pozostawił ich wniosków bez rozpoznania i ostatecznie nie zakończył ich udziału w postępowaniu administracyjnym. Pozostawienie wniosku bez rozpoznania jest sankcją za brak wymaganego od strony działania. Stanowi ono formę zakończenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy strona nie usunęła braków podania w terminie, mimo prawidłowego wezwania i pouczenia. Następuje to w drodze czynności materialno-technicznej, o podjęciu której należy powiadomić wnoszącego podanie na piśmie. Tylko prawidłowe wezwanie wystosowane przez organ administracyjny na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. może wywoływać skutki w postaci biegu terminu siedmiodniowego do usunięcia braków i w dalszej kolejności pozostawienia podania bez rozpoznania. Tylko powiadomienie domniemanej strony o pozostawieniu jej podania bez rozpoznania może zakończyć jej udział w sprawie (wyrok NSA z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 2016/20, wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 958/22). Innymi słowy, dopóki organ administracji publicznej nie zawiadomi strony o pozostawieniu jej wniosku bez rozpoznania, ma ona prawo nadal brać udział w postępowaniu.
Uwagę Sądu zwraca również to, że Burmistrz, wzywając skarżącą do wskazania swojego interesu prawnego, powołał jako podstawę wezwania przepis art. 28 k.p.a. Sąd już wyjaśnił powyżej, że to nie przepis art. 28 k.p.a. jest podstawą wywodzenia interesu prawnego w niniejszej sprawie tylko jest nią art. 74 ust. 3a u.i.ś. Przypomnieć zatem należy, że jest to relacja w układzie przepis szczególny-przepis ogólny, którą to relację należy wyważyć poprzez regułę kolizyjną wysłowioną w następujący sposób: lex specialis derogat legi generali. Organ I instancji błędnie zatem powołał podstawę prawną interesu prawnego skarżącej, ponieważ wskazując zbyt ogólną podstawę interesu prawnego, wobec istotnie zawężonej w art. 74 ust. 3a u.i.ś., nie dał szans skarżącej na odniesienie się do przepisu art. 74 ust. 3a pkt 2 i 3 u.i.ś. Jest to niedopatrzenie, którego SKO nie spostrzegło. Dla prawidłowości pozostawienia podania bez rozpoznania, dochowanie procedury z art. 64 k.p.a. jest konieczne. Tego organ II instancji również nie zauważył.
Wobec niepozostawienia podania skarżącej bez rozpoznania, skarżąca miała podstawy sądzić, że jest stroną postępowania i skutecznie wnosić środki procesowe w sprawie. To czy skarżąca rzeczywiście jest stroną postępowania w rozumieniu art. 74 ust. 3a u.i.ś. będzie podlegało ponownemu zbadaniu, kiedy Burmistrz będzie w pełni dysponować trzema kompletnymi wariantami planowanej inwestycji. Dopóki to nie nastąpi, analiza organów będzie każdorazowo niekompletna.
Sąd w składzie orzekającym nie przesądza, że skarżąca na pewno jest stroną postępowania. To podlega dogłębnej analizie, która musi zostać przeprowadzona w sposób wyczerpujący w świetle trzech wariantów planowanej inwestycji. Sąd nie może póki co zająć się oceną wszystkich innych zarzutów, które zostały podniesione w skardze.
Sąd czyni w tym miejscu uwagę, którą obowiązkowo należy mieć na uwadze w dalszym toku postępowania administracyjnego. RDOŚ, PPIS oraz Dyrektor RZWG wydali swoje orzeczenia opiniujące, które są wymagane przepisami prawa. Należy jednak zaznaczyć, że każdy z ww. organów uczynił to w sytuacji odrębności brzmienia raportu oddziaływania inwestycji na środowisko w momencie wydawania swojego orzeczenia. PPIS zajął stanowisko względem raportu, a tym czasem RDOŚ jeszcze wielokrotnie wzywał inwestora do nadesłania kolejnych dokumentów albo wyjaśnienie istotnej wątpliwości. Nie może być tak, że organy opiniujące zajmują stanowisko wobec de facto innych dokumentów. "Należy więc zwrócić uwagę, że tut. Sąd w ostatnim wyroku (II SA/Po [...]) wskazał na konieczność zbadania takich zagadnień jak prawidłowość ustalenia kręgu stron postępowania, kompletność raportu oddziaływania na środowisko – warianty inwestycji, oraz zadbanie o poddanie raportu analizie przez RDOŚ i PPIS, przy czym organy te miały przeanalizować jeden i ten sam dokument. (...) Idąc dalej, Sąd zwraca uwagę, co sygnalizowano w poprzednich wyrokach, że raport oddziaływania inwestycji na środowisko musi zostać zaopiniowany przez RDOŚ oraz PPIS. Zwracano już uwagę, że ten sam dokument, tj. w takim samym brzmieniu musi zostać zaopiniowany. Nie może być tak, że RDOŚ oraz PPIS odnoszą się do różnych brzmień dokumentów, bowiem ich wnioski mogłyby być inne, gdyby treść była tożsama. Wójt zadbał w tym postępowaniu, aby RDOŚ i PPIS wypowiedzieli się co do jednego dokumentu." (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...]).
Przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, Burmistrz zwrócił się do RDOŚ, PPIS oraz Dyrektora RZGW o zajęcie stanowiska co do aktualności wydanych przez nich orzeczeń. Trzeba mieć jednak na uwadze to, że analiza, jaką organy te miały podjąć, dotyczyły tylko stanowisk zajętych przez stowarzyszenia, jakie włączyły się do postępowania. Organy analizowały tylko te wystąpienia i ich wpływ na wydane orzeczenia opiniujące/uzgadniające. Uznać to należy za niewystarczające ustosunkowanie się do jednolitego tekstu raportu oddziaływania inwestycji na środowisko.
Podsumowując, tylko w sytuacji, gdy Burmistrz zobowiąże inwestora do przedstawia kompletnego raportu oddziaływania na środowisko, w którym każdy parametr każdego wariantu inwestycji zostanie szczegółowo omówiony i zestawiony z całokształtem inwestycji, możliwe będzie stwierdzenie, czy skarżąca jest stroną postępowania administracyjnego w myśl art. 74 ust. 3a u.i.ś. czy też nie. Skoro skarżąca brała udział w postępowaniu administracyjnym, organ wezwał ją do wskazania interesu prawnego, a następnie nie dopełnił procedury z art. 64 § 2 k.p.a. i nie pozostawił jej podania bez rozpoznania, uznać należało, że jest nadal ona stroną i może skutecznie brać udział w postępowaniu. Zaniechanie Burmistrza było na tyle istotne, że uprawnionym było wnioskowanie o posiadaniu statusu strony postepowania administracyjnego. Istotnie wiąże się to z zasadą informowania stron (art. 9 k.p.a.) oraz pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 § 1 k.p.a.), a także czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym (art. 10 § 1 k.p.a.). Aby zapewnić prawidłową analizę materiału przygotowanego przez inwestora, RDOŚ, PPIS oraz Dyrektor RZGW muszą wypowiedzieć się w stosunku do jednobrzmiącego raportu oddziaływania inwestycji na środowisko.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi jako takiej. Intencjonalne zaniechanie analizy większości zarzutów jest spowodowane przedwczesnością zaskarżonej decyzji z uwagi na nienależyte ustalenie kręgu stron postępowania administracyjnego w odniesieniu wyłącznie do art. 74 ust. 3a u.i.ś. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono, na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Sąd zasądził dla skarżącej zwrot kosztów w wysokości 697 zł, na co złożyło się: 200 zł – wpis stały od skargi, 480 zł – opłata dla radcy prawnego reprezentującego skarżącą przez sądem administracyjnym I instancji oraz 17 zł – opłata od pełnomocnictwa (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Burmistrz należycie ustali krąg stron postępowania administracyjnego. Aby to uczynić, Burmistrz nakaże inwestorowi przedstawienie raportu oddziaływania inwestycji na środowisko w trzech wariantach, gdzie zagadnienie kręgu stron postępowania zostanie skrupulatnie omówione w kontekście art. 74 ust. 3a pkt 1-3 u.i.ś. Na tej podstawie organ I instancji wyda decyzję administracyjną. W razie konieczności, Burmistrz będzie pamiętać o dopełnieniu procedury przewidzianej w art. 64 § 2 k.p.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI