II SA/Po 649/25

II SA/Po 649/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-05-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Paweł Daniel /przewodniczący/
Piotr Ławrynowicz
Sebastian Michalski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 471
art. 32,
Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2025 poz 418
art. 49f ust. 1-5,
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 7, art. 16 § 1, art. 61a, art. 77 § 1, art. 80, art. 155, art. 156 § 1 pkt 3,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Dz.U. 2026 poz 143
art. 3 § 1, art. 151.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Daniel Sędziowie Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Sędzia WSA Sebastian Michalski (sprawozdawca) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2026 r. sprawy ze skargi P. G. na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 17 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania legalizacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...], po rozpoznaniu wniosku P. G., postanowieniem z dnia 20 maja 2025 roku (nr [...]), na podstawie art. 61a ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, odmówił wszczęcia uproszczonej procedury legalizacyjnej dotyczącej budynku ekspedycyjno-chłodniczego o wymiarach 42,85m x 26,80m położonego na działce numer ewidencyjny [...] w [...].
W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że żądanie wszczęcia uproszczonej procedury legalizacyjnej dotyczy budynku w stosunku do którego organ nadzoru wydał już nakaz jego rozbiórki. Decyzja jest ostateczna i prawomocna. Nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybach nadzwyczajnych pomimo podejmowania takich prób. Nakaz rozbiórki pozostaje w obrocie prawnym i nie został wykonany przez J. G..
Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy decyzję o nakazie rozbiórki. Sprawa samowoli budowlanej rozstrzygnięta decyzją o rozbiórce stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania legalizacyjnego w tym samym przedmiocie.
Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozparzeniu sprawy na skutek zażalenia, postanowieniem z dnia 17 lipca 2025 roku (nr [...]), utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną organu pierwszej instancji.
W odniesieniu do argumentów powołanych w uzasadnieniu zażalenia WWINB wskazał, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części wydawany przez organ nadzoru budowlanego na podstawie art. 48 Prawa budowlanego nie ma charakteru osobowego, lecz rzeczowy. Oznacza to, że wydany nakaz rozbiórki nie jest związany z konkretną osobą, lecz z nieruchomością.
W konsekwencji w sytuacji zmiany właściciela nieruchomości (i obiektu budowlanego objętego nakazem) nie powstaje nowa sprawa administracyjna, lecz nałożony obowiązek przechodzi na następców prawnych adresata decyzji (art. 28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
P. G., działający jako nieprzedsiębiorca, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 145 § 3 P.p.s.a. oraz uchylenia postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru budowlanego i zobowiązania organu pierwszej instancji do wydania w określonym terminie decyzji ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 145a § 1 P.p.s.a., a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W ocenie skarżącego zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem:
1) art. 49f ust. 1 w związku z art. 48 ust. 1 oraz art. 3 pkt 12 oraz art. 37 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo budowlane poprzez niezasadne odmówienie wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego w sprawie budowy budynku ekspedycyjno-chłodniczego o wymiarach 42,85m x 26,80m położonego na działce numer ewidencyjny [...] w [...], podczas gdy biorąc pod uwagę treść przepisów prawa oraz wypracowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych organ powinien dopuścić możliwość uproszczonego zalegalizowania spornego budynku w przypadku złożenia wniosku przez nowego właściciela nieruchomości, który nie był sprawcą samowoli budowlanej i który dąży do uporządkowania stanu prawnego działki zastanego z momentem przejęcia własności nieruchomości;
2) art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz błędne przyjęcie oceny, że wydanie nakazu rozbiórki uniemożliwia skorzystanie z uproszczonego postępowania legalizacyjnego z uwagi na treść art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, podczas gdy nie ma żadnych powodów do odmiennego traktowania inwestorów względem których wydano i nie wydano nakazu rozbiórki, a przepis art. 32 ustawy nowelizującej wprowadza niezgodne z konstytucyjną zasadą równego traktowania rozróżnienie inwestorów, promując tych względem których nie wydano nakazu rozbiórki, choć działanie to jest niezależne od sprawcy samowoli budowlanej, a brak wydania takiego aktu w przypadku wieloletniej samowoli budowlanej stanowi zaniedbanie samych organów nadzoru budowlanego.
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów wskazano, że w treści art. 49f ust. 1 Prawa budowlanego nie ma mowy o tym, że jego zastosowanie ograniczone jest wyłącznie do samowoli budowlanych względem, których nie wydano nakazu rozbiórki. Ograniczenia ustalonego w art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw nie można interpretować rozszerzająco. Nie można nie uwzględniać okoliczności, że nakaz rozbiórki wynikał wyłącznie z braku uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia lub gdy został wydany względem poprzedniego właściciela nieruchomości, względem sprawcy samowoli budowlanej. W przypadku przejścia tytułu własności na kolejnego właściciela egzekwowanie takiego ograniczenia jest nadmiernym zawężeniem stosowania art. 49f ust. 1 Prawa budowlanego. Samowole budowlane można podzielić na dwa rodzaje. Nakaz rozbiórki może wynikać ze sprzeczności obiektu z przepisami, co uniemożliwia legalizację, albo z niedochowania wymogów procedury legalizacyjnej (np. brak uiszczenia opłaty). Oba rodzaje nakazów mają zupełnie inny charakter i nie można ich zrównywać oraz traktować w analogiczny sposób na gruncie art. 49f Prawa budowlanego. Jeżeli obiekt wybudowano bez pozwolenia lub zgłoszenia, jednak zgodnie przepisami prawa budowlanego (warunkami technicznymi), planem zagospodarowania przestrzennego oraz zasadami wiedzy budowlanej, to negatywne skutki takiej samowoli sprowadzają się do braku dochowania wymogów stricte formalnych. Taki przypadek nie wchodzi w zakres ograniczenia art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, bo nie dotyczy samowoli budowlanej, której legalizacja jest niemożliwa (niedopuszczalna prawnie).
O wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego występuje nowy właściciel budynku. O wypływie zmiany właścicielskiej "na możliwość uchylenia nakazu rozbiórki" wypowiadały się sądy administracyjne wskazując, że nie można podzielić stanowiska organów nadzoru budowlanego obu instancji, że w niniejszej sprawie bez znaczenia jest, iż skarżąca nie jest sprawcą samowoli budowlanej, objętej przedmiotowa ostateczną decyzją. W ocenie Sądu, oceniając tę okoliczność należy mieć na uwadze, że skarżąca jest trzecim właścicielem przedmiotowego obiektu. Jak wynika z treści pism skarżącej, nie miała ona wiedzy i - z uwagi na treść księgi wieczystej - nie mogła powziąć informacji, że część nabytej nieruchomości powstała w warunkach samowoli budowanej, co również należy ocenić przy badaniu przesłanki słusznego interesu strony. W sprawie istotne znaczenia ma okoliczność, że właściwe organy administracji przez 24 lat nie egzekwowały wykonania ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę, w szczególności przez sprawcę samowoli budowlanej, który pozostawał właścicielem tego obiektu przez kilka lat. Oceniając omawianą przesłankę nie można też pomijać, że skarżąca nie miała również żadnego wpływu na niewykonanie obowiązku przedłożenia dokumentów, warunkujących legalizację samowoli, zatem wydanie przedmiotowego nakazu było rezultatem okoliczności niezależnych od niej (wyrok WSA w Olsztynie z 28.12.2021 r., II SA/Ol 745/21, LEX nr 3283691).
Z uwagi na powyższe skarżący uznaje, że niezasadne jest pozbawianie go możliwości zalegalizowania przedmiotowej samowoli budowlanej. Jest on nowym właścicielem nieruchomości i nie był sprawcą samowoli budowlanej.
Skarżący poniósł ponadto, że sprzeczne z art. 32 Konstytucji RP jest przyjmowanie interpretacji art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, z której wynika faworyzowanie osób, które wprawdzie dopuściły się samowoli budowlanej, ale organy nadzoru budowlanego nie wydały nakazu rozbiórki, choć miały do tego podstawy. W gorszej sytuacji znalazłby się te osoby, które wprawdzie dopuściły się tego samego rodzaju samowoli budowlanej, jednak względem nich organ nadzoru budowlanego wydał nakaz rozbiórki. W konsekwencji przyczyną korzystniejszej sytuacji prawnej pierwszego sprawcy samowoli budowlanej byłoby niedopełnienie przez organy nadzoru budowlanego swoich ustawowych obowiązków.
Skarżący podniósł zarzut, że niezgodne z Konstytucją RP jest warunkowanie możliwości stosowania uproszczonego postępowanie legalizacyjnego tylko od tego, czy organy nadzoru budowlanego dopełniły lub nie dopełniły swoich obowiązków. Okoliczność ta jest całkowicie niezależna od sprawcy samowoli budowlanej i zazwyczaj zależy od losowej sytuacji faktycznej. Możliwość legalizacji uproszczonej wynika z niedopełnienia obowiązków przez organy nadzoru budowlanego, które przez 20 lat nie wszczęły stosownych postępowań. W ocenie skarżącego "obiekt wybudowany przez Skarżącą mógłby zostać zalegalizowany, gdyby art. 32 Nowelizacji nie naruszał zakazu dyskryminacji".
Zdaniem skarżącego dowodem tego, że art. 32 Nowelizacji może powodować nadmierne i niczym nieuzasadnione ograniczenie dopuszczalności uproszczonego postępowania legalizacyjnego jest aktualnie procedowana nowelizacja ustawy – Prawo budowlane oraz dodanie do art. 50 nowego ustępu, tj. ust. 6, który dopuszcza zastosowanie postępowania legalizacyjnego do przypadków robót budowlanych wykonanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, jeżeli od zakończenia robót budowlanych upłynął co najmniej 10 lat. Ustawodawca nie wprowadzi analogicznego, jak to ma miejsce w przypadku art. 32 ustawy nowelizacyjnej zastrzeżenia, że legalizacji nie będą podlegać obiekty względem, których wydano nakaz rozbiórki.
Inspektor Nadzoru Budowlanego podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanego postanowienia oraz wniósł o oddalenie skargi.
Organ wskazał, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, pod sygn. akt VII SA/Wa 804/25, toczy się postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące decyzji Głównego Inspektora Nadzoru budowlanego z dnia 8 stycznia 2025 roku (znak [...]), którą utrzymano w mocy decyzje WWINB z dnia 30 października 2024 roku (znak: [...]) w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji.
Na rozprawie w dniu 7 maja 2026 roku pełnomocnik skarżącego w osobie radcy prawnego podtrzymał żądania i argumentację skargi.
Sąd odmówił dopuszczenia M. K. (pracownik, dyrektor zakładu) do udziału w postępowaniu w charakterze pełnomocnika skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267).
Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego aktualnego na dzień wydania zaskarżonego aktu.
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143 ze zm. - dalej w skrócie "P.p.s.a.").
Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Wzorzec legalności kwestionowanych skargą postanowień stanowią przepisy art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.) w związku z art. 47f ust. 1-5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 418 z późn. zm.) oraz art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W świetle art. 47f ust. 1-5 Prawa budowlanego, tj. w brzmieniu ustalonym na mocy art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw "W przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:
1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo
2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia
- jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.
2. W przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2, uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego.
3. W przypadku stwierdzenia stanu zagrożenia życia lub zdrowia ludzi organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze postanowienia, bezzwłoczne:
1) zabezpieczenie obiektu budowlanego lub jego części oraz
2) usunięcie stanu zagrożenia.
4. Na postanowienie, o którym mowa w ust. 3, przysługuje zażalenie.
5. Nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w ust. 1, jeżeli termin, o którym mowa w ust. 1, upłynął po dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy, o którym mowa w art. 48 ust. 1".
Zgodnie natomiast z art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy decyzję o nakazie rozbiórki, tj. przed dniem 19 września 2020 roku.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjmowania stanowiska, że kwestionowane skargą postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, czy art. 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy pozostają bezsporne pomiędzy stronami. W treści skargi przedstawiony został stan faktyczny sprawy zbieżny z ustaleniami organów administracji publicznej.
Organ nadzoru budowlanego, postanowieniem z dnia 18 lipca 2005 roku (znak: [...]), skierowanym do J. G., określił wysokość opłaty legalizacyjnej dla samowolnie wybudowanego budynku ekspedycyjno-chłodniczego o wymiarach 42,85m x 26,80m położonego na działce nr ewid [...] w [...]. Postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Inspektor Nadzoru Budowlanego. J. G. nie wniosła opłaty legalizacyjnej.
Decyzją z dnia 4 października 2005 roku (znak: [...]) nakazano J. G. dokonać rozbiórki rozbudowanej bez wymaganego pozwolenia na budowę części obiektu-zakładu przetwórstwa i uboju indyka o wymiarach 42,85m x 26,80m. Decyzja o nakazie rozbiórki, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, została utrzymana w mocy przez Inspektor Nadzoru Budowlanego (decyzja z dnia 24 października 2005 roku, znak: [...]). Rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostało poddane kontroli sądowoadministracyjnej (wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2010 roku o sygn. akt II OSK 189/09 w przedmiocie nakazu rozbiórki oraz wyrok NSA z dnia 11 marca 2013 roku o sygn. akt II OSK 416/12 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji).
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wszczął postępowanie egzekucyjne w ramach, którego skierował do J. G. tytuł wykonawczy (nr [...] z dnia 24 października 2014 roku) oraz postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia (znak: [...] z dnia 24 października 2014 roku). Dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia egzekucji została poddana kontroli sądowoadministracyjnej (wyrok NSA z dnia 21 marca 2017 roku o sygn. akt II OSK 1243/16 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego).
Na mocy umowy sprzedaży (akt notarialny z dnia 2 czerwca 2015 roku) D. G. nabyła własność "całej zabudowanej działki gruntu nr [...] o obszarze 0,2734 ha".
Na mocy umowy darowizny (akt notarialny z dnia 12 października 2023 roku) własność nieruchomości obejmującej działkę [...] o powierzchni 0,2734 ha nabył P. G..
J. G., podaniem z dnia 9 sierpnia 2024 roku, zażądała uchylenia, na podstawie art. 155 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, odwoławczej decyzji rozbiórkowej z dnia 24 października 2005 roku wskazując, iż zachodzi obiektywnie uzasadniona potrzeba umożliwienia wnioskodawczyni skorzystania z dobrodziejstwa nowej instytucji prawa budowlanego, tj. uproszczonego postępowania legalizacyjnego, wprowadzonego do systemu prawa już po wydaniu odwoławczej decyzji rozbiórkowej z 2005 roku.
Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją z dnia 30 października 2024 roku (znak: [...]), odmówił uchylenia ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę spornego obiektu budowlanego.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 8 stycznia 2025 roku (znak [...]), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie o odmowie uchylenia/zmiany ostatecznego nakazu rozbiórki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 listopada 2025 roku o sygn. akt VII SA/Wa 804/25, oddalił skargę J. G. na decyzję w przedmiocie odmowy uchylenia/zmiany ostatecznego nakazu rozbiórki.
P. G., podaniem z dnia 28 kwietnia 2025 roku, wystąpił do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z żądaniem wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego w odniesieniu do stanowiącego już jego własność budynku ekspedycyjno-chłodniczego o wymiarach 42,85m x 26,80m położonego na działce numer ewidencyjny [...] w [...] oraz objętego ostatecznym i prawomocnym nakazem rozbiórki, który nie został usunięty z obrotu prawnego w trybach nadzwyczajnych postępowania administracyjnego.
Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska, że objęte skargą postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, czy nieprawidłowe zastosowanie.
Organy zgodnie z prawem uznały, że podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż "nie był on sprawcą samowoli budowlanej i dąży do uporządkowania stanu prawnego działki zastanego z momentem przejęcia własności nieruchomości" nie stanowi o możności wszczęcia kolejnego postępowania legalizacyjnego w odniesieniu do obiektu, który objęty jest nakazem rozbiórki.
Sąd w całości podziela stanowisko, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego nie ma charakteru osobowego, lecz rzeczowy.
Decyzja o nakazie rozbiórki kształtuje stan prawny nieruchomości w zakresie zrealizowanego prawa do jej zabudowy w ten sposób, że zamyka drogę do zalegalizowania obiektu jako samowoli budowlanej, stawiając właściciela/inwestora w sytuacji przymusu likwidacji takiego obiektu budowlanego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że wraz z przeniesieniem prawa własności na nabywcę zostają przeniesione również ograniczenia prawa własności wynikające z wydanych decyzji administracyjnych. Przenosząc własności nieruchomości obciążonej na mocy decyzji obowiązkiem rozbiórki poza przeniesieniem praw przekazane zostają również ograniczenia tego prawa związane z przedmiotową nieruchomością. Zbywca prawa własności nie może bowiem przenieść więcej praw niż te, które mu przysługiwały, a taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby prawo własności ograniczone obowiązkiem znoszenia zachowania innego podmiotu w zakresie objętym obowiązującą decyzją administracyjną, przestało posiadać owe ograniczenia tylko dlatego, że nastąpiło jego zbycie. Należy zatem uznać, że nakaz rozbiórki przechodzi na nabywcę prawnego danej nieruchomości (lub jej udziału) pod tytułem syngularnym (por. wyrok NSA z 21.01.2025 r., II OSK 998/22, LEX nr 3830560).
WWINB trafnie wskazał, że w takich sytuacjach znajduje zastosowanie art. 28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm.), który stanowi, iż "W przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Zastosowanie dalszych środków egzekucyjnych może jednak nastąpić po wystawieniu przez wierzyciela nowego tytułu wykonawczego i skierowaniu go do organu egzekucyjnego wraz z urzędowym dokumentem wykazującym przejście dochodzonego obowiązku na następcę prawnego".
Przyjmuje się, że przepis art. 28a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczy sytuacji, gdy wskutek zjawisk różnego rodzaju, w szczególności w wyniku czynności cywilnoprawnych, dochodzi do przejścia obowiązku na inny podmiot. Może to nastąpić przez przekształcenie zobowiązanego w nowy podmiot prawa albo w wyniku zmiany właściciela rzeczy, z którą jest związany egzekwowany obowiązek, np. sprzedano dom, w stosunku do którego wydano nakaz rozbiórki (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, Gdańsk 2025, art. 28a oraz powołana tam literatura).
Podsumowując organy trafnie uznały, że zakaz wszczynania uproszczonego postępowania legalizacyjnego wyrażony w art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw pozostaje aktualny także wobec nowego właściciela obiektu budowlanego objętego nakazem rozbiórki, a zmiana właściciela nieruchomości nie jest przesłanką do ponownego prowadzenia postępowania legalizacyjnego, gdyż wynikający z decyzji administracyjnej obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego nie jest obowiązkiem o charakterze osobistym, tym samym wszelkie obowiązki wynikające z władztwa nad nieruchomością, w tym obowiązek rozbiórki obiektu posadowionego na działce, obciąża także następcę prawnego, aktualnego właściciela nieruchomości (wyrok NSA z 17.12.2024 r., II OSK 880/22, LEX nr 3825868).
Organ trafnie wskazały, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych (art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego).
Zgodnie natomiast z art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Sąd w podziela ocenę skarżonych organów, że niedopuszczalne z uwagi na res iudicata jest wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego w trybie art. 49f ust. 1 Prawa budowlanego na wniosek nowego właściciela w odniesieniu do obiektu budowlanego objętego ostatecznym nakazem rozbiórki wydanym przed dniem 19.9.2020 roku, tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw.
W konsekwencji przyjmować należy, że także nowy właściciel nieruchomości zabudowanej obiektem budowlanym objętym nakazem rozbiórki nie może w odniesieniu do takiego obiektu budowlanego skutecznie zgłosić żądania wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego (art. 49f ust. 1 Prawa budowlanego w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw).
Sąd podziela przy tym stanowisko, że uproszczone postępowanie legalizacyjne z art. 49f Prawa budowlanego może być wszczęte niezależnie od toczących się postępowań legalizacyjnych w trybie art. 48 Prawa budowlanego. Procedura uproszczonego postępowania legalizacyjnego, jako względniejsza dla sprawcy samowoli budowlanej, ma przy tym pierwszeństwo przed zwykłą procedurą. Stwierdzenie jednak, że od zakończenia budowy obiektu objętego wnioskiem o legalizację we wspomnianym trybie, nie upłynęło jeszcze 20 lat, powinno skutkować wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania (Z. Niewiadomski (red.), Prawo budowlane. Komentarz do art. 49f, wyd. 13, 2026 oraz powołane tam orzecznictwo).
Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania konstytucyjności przepisu art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw.
W ocenie Sądu dowodu niekonstytucyjności tego przepisu nie stanowi argumentacja opisująca "rodzaje samowoli budowlanych", "wpływ zmiany właścicielskiej na możliwość uchylenia nakazu rozbiórki", czy rzekomego "faworyzowania podmiotów wobec, których nie wydano nakazu rozbiórki, choć istniały do tego podstawy".
Nowy właściciel nieruchomości zabudowanej obiektem objętym nakazem rozbiórki może wystąpić w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego z wnioskiem o zmianę ostatecznej decyzji o nakazie rozbiórki.
Przyjmuje się bowiem, że zgoda strony, o której mowa w art. 155 K.p.a., dotyczy podmiotów mających w danej sprawie przymiot strony. Stroną tą jest zarówno osoba, która miała ten przymiot w uprzednio prowadzonym postępowaniu, w którym została wydana decyzja mająca podlegać zmianie lub uchyleniu, jak i podmiot będący następcą prawnym takiej osoby. Udział w postępowaniu tych samych stron oznacza zarówno, że są to te same osoby, które uprzednio osobiście uczestniczyły w postępowaniu, jak i że są to następcy prawni takich osób (wyrok NSA z 14.09.2021 r., II OSK 3215/18, LEX nr 3336483).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2025 roku o sygn. akt VII SA/Wa 804/25, że instytucja odwołalności decyzji ostatecznej sprowadza się do wzruszenia decyzji ze skutkiem ex nunc z powodów niezwiązanych z ochroną legalności, lecz z powodów natury celowościowej motywowanych interesem społecznym lub słusznym interesem strony.
Uchylenie nakazu rozbiórki przywraca stan niepożądany z punktu widzenia interesu społecznego, to jest powoduje, że dotychczasowa samowola budowlana staje się nieuregulowana.
Jeżeli jednak przesłanki nakazu rozbiórki wynikają z uwarunkowań materialnoprawnych i są aktualne, na przykład obiekt budowlany narusza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego lub przepisy techniczno - budowlane, o odwołalności takiego nakazu nie może być mowy. Uchylenie go powodowałoby bowiem a limine stan obiektywnego naruszenia prawa materialnego, co można traktować jako sytuację odpowiadającą wyrażonej w art. 155 K.p.a. przesłance negatywnej.
Uchylenie decyzji rozbiórkowej nie będzie prowadzić do stanu automatycznie naruszającego prawo, gdy ze względu na zmienione uwarunkowania prawne istniejący, aczkolwiek objęty nakazem rozbiórki, obiekt budowlany mógłby bez przeszkód podlegać legalizacji. Do takich zaliczyć można przypadek, gdy zmieniony zostaje plan miejscowy powodując, że budynek podlegający rozbiórce z uwagi na naruszenie przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, obiektywnie przestaje być obiektem te przepisy naruszającym. Podobnie ocenić należy sytuację, gdy nakaz rozbiórki wydano w stanie prawnym nie przewidującym w ogóle legalizacji, natomiast budynek w świetle wprowadzonych później przepisów, mógłby legalizacji podlegać.
W ocenie Sądu nieuprawnione są twierdzenia skargi o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości.
Przepisy art. 49f ust.1, ust. 5 Prawa budowlanego w związku z art. 32 ustawy nowelizującej oraz art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego gwarantują dostęp do uproszczonego postępowania legalizacyjnego na równych zasadach właścicielowi/inwestorowi, do którego skierowany został nakaz rozbiórki, jak i jego następcy prawnemu.
Każdy z właścicieli, zgodnie z art. 49f ust. 1 oraz ust. 5 Prawa budowlanego, ma zapewniony dostęp do uproszczonego postępowania legalizacyjnego pod tym warunkiem, że termin 20 lat od zakończenia budowy upływał przed dniem wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy, o którym mowa w art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.