II SA/Po 648/25

II SA/Po 648/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 59 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 4 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi L. G. na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z 8 października 2010 r., znak: [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Powiatu [...] (dalej jako: "PINB" lub "organ pierwszej instancji") nakazał Lidii oraz E. G. (dalej jako: "Inwestorzy") rozbiórkę altany na działce nr ewid. [...] zlokalizowanej w S. na terenie Polskiego Związku Działkowców, Rodzinny Ogród Działkowy "[...]".
W wyniku wniesionego przez Inwestorów odwołania, decyzją z 29 sierpnia 2011 r., znak: [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako: "WINB" lub "organ drugiej instancji") utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, a decyzja organu odwoławczego została utrzymana w mocy wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 07 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1020/11.
Upomnieniem z dnia 05 grudnia 2016 r., doręczonym 16 grudnia 2016 r., PINB wezwał Inwestorów do dobrowolnego wykonania rozbiórki altany. Z uwagi na brak wykonania wyżej wskazanego obowiązku, organ pierwszej instancji wszczął 18 stycznia 2017 r. postępowanie egzekucyjne, wystawiając – w stosunku do L. G. – tytuł wykonawczy nr [...], doręczony zobowiązanej 14 lutego 2017 r.
Ostateczną decyzją z dnia 18 marca 2025 r., znak [...], WINB uchylił decyzję organu pierwszej instancji z 31 marca 2023 r., znak: [...] i orzekł o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji PINB z dnia 08 października 2010 r. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, jednak jej wykonanie nie zostało wstrzymane.
Wobec powyższego, postanowieniem z 22 maja 2025 r., znak: [...] PINB umorzył w całości postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu nr [...] z 18 stycznia 2017 r., wyjaśniając, w treści postanowienie, że powoduje to uchylenie podjętych czynności egzekucyjnych w stosunku do zobowiązanej L. G..
Na wyżej wymienione postanowienie zażalenie złożyła L. G., wnosząc o częściową jego zmianę, tj. poprzez ustalenie w sentencji rozstrzygnięcia, że umorzenie znosi wszelkie skutki związane z zastosowaniem bezpodstawnego środka egzekucyjnego powstałe od 18 stycznia 2017 r., tj. od dnia jego zastosowania, a nie – jak błędnie stwierdzono w postanowieniu – dopiero od dnia 18 marca 2025 r.
Z kolei pismem z 16 czerwca 2025 r. kolejne zażalenie na wskazane wyżej postanowienie PINB wniósł pełnomocnik L. G. – r. T.. W piśmie tym również zaskarżono rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w części, w której stwierdza ono swą skuteczność wobec czynności egzekucyjnych podjętych bezpodstawnie w okresie między wszczęciem przedmiotowej egzekucji, a dniem podjęcia przedmiotowego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego wniesiono o częściową zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jednoznaczne ustalenie w sentencji postanowienia, iż wywiera skutki prawne wynikłe ze stwierdzenia bezprawności tytułu egzekucyjnego [...], od chwili podjęcia działań na jego podstawie (tj. od 18 stycznia 2017 r. do dnia 18 marca 2025 r.) lub ewentualnie – o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Postanowieniem z 9 lipca 2025 r., znak: [...], organ drugiej instancji utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu WINB wskazał, że wobec doręczenia postanowienia PINB najpierw zobowiązanej L. G., a dopiero później, ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi, uznać należało, że termin do wniesienia odwołania (zażalenia) przez stronę, za którą działa pełnomocnik rozpoczyna bieg dopiero od dnia doręczenia rozstrzygnięcia pełnomocnikowi, choćby nawet wcześniej decyzja (postanowienie) została doręczona stronie.
Odnosząc się z kolei do zarzutów przedstawionych w zażaleniach, organ drugiej instancji wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały charakter, co ma miejsce w niniejszej sprawie dopiero od 18 marca 2025 r., kiedy to WINB wydał ostateczną decyzję stwierdzającą wygaśnięcie decyzji PINB z dnia 08 października 2010 r., która nakazywała rozbiórkę altany.
Pismem z 18 sierpnia 2025 r. L. G., reprezentowana przez r. T. (dalej jako: "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisane postanowienie WINB, rozstrzygnięcie to zaskarżając w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 59 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 132), w zakresie w jakim postanowiono o umorzeniu w całości przy jednoczesnym utrzymaniu pozbawionych podstaw prawnych skutków podjętych na podstawie tytułu egzekucyjnego wyeliminowanego z systemu prawnego;
2. art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie w jakim stwierdzono nadrzędność organu nad prawomocnym orzeczeniem Sądu, tj. stwierdzono wygaśnięcie na wniosek organu pomijając wyłączną moc sprawczą prawomocnego orzeczenia, a tym samym ustalono wadliwie wygaśniecie obowiązku dopiero z dniem 18 marca 2025 r., a nie z chwilą wydania bezprawnego tytułu wykonawczego;
3. art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ustalenie statusu urzędu jako osoby trzeciej, której prawa mogłyby zostać ewentualnego ewentualne naruszenia, a nadto wadliwe zastosowanie zdania drugiego – poprzez bezzasadne przyjęcie zaistnienia w danej sprawie praw zasługujących na ochronę;
4. art. 33 § 2 w zw. z art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie w jakim organ administracji ustalił wadliwie, że to on wygasił wadliwy tytuł wykonawczy, a nie wykonał jedynie prawomocne orzeczenie, co stanowi o nieuzasadnionym wniosku o ustąpieniu skutków dopiero z dniem 18 marca 2025 r., a nie od chwili wydania tytułu;
5. art. 6 w zw. z art. 7 oraz art. 7a w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz.1691), poprzez naruszenie granic ustawowych uprawnień, tj. faktyczne ograniczenie skutków prawomocnego orzeczenia Sądu poprzez ustalenie 18 marca 2025 r. jako daty, od której wywierane są skutki prawne uchylenia tytułu egzekucyjnego oraz przyjęciu interpretacji niezgodnej z dobrej obywatela i naruszającej interes publiczny.
W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że w jej ocenie trwały charakter niedopuszczalności egzekucji zaistniał już w chwili wydania wadliwej decyzji z 18 stycznia 2017 r. Wskazano w tym zakresie, że organ egzekucyjny w przedstawianych od akt sprawy kolejnych rozstrzygnięciach (np. 22 maja 2025 r.) w opisie historycznym, podnosząc dostrzeżenie zastosowania art. 59 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pomija – jak się zdaje celem uproszczenia – podejmowanie ww. działań w skutek prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 października 2024 r., sygn. akt II SA/Po 489/23, uchylającego przedmiotowy tytuł wykonawczy, stanowiący podstawę egzekucji, co w efekcie wymusiło na organie administracji jej zaprzestanie.
W ocenie skarżącej, samo ustalenie organu, sugerujące dokonanie samoistnych działań w sprawie jako uzasadnione ustalenia wygaśnięcia obowiązku z dniem 18 marca 2015 r. pomija bezzasadnie okoliczność, iż wcześniejszy chronologicznie wyrok nie wskazywał tejże daty, tylko orzekł o eliminacji spornego tytułu wykonawczego z systemu (obrotu – przyp. Sądu) prawnego w całości, tj. z dniem jego wydania, czyli z dniem 18 stycznia 2017 r. Korekta woli sądu dokonana przez organ stanowi – jak się zdaje – podręcznikowy przykład naruszenia granic kompetencji, a zatem rozstrzygnięcie ponad granicami prawa.
Na marginesie skarżąca zaznaczyła, że już sama okoliczność, iż do zniesienia egzekucji z rachunku bankowego (emerytury) strony doszło dopiero w efekcie ponagleń kierowanych zarówno do organu administracji, jak i wobec braku reakcji – do wykonawcy, stanowi o naruszeniu słusznego interesu strony chronionego wymienionymi normami Kodeksu postepowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pozostaje kwestia prawidłowości rozstrzygnięć organów nadzoru budowlanego, które umorzyły w całości postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu nr [...] z 18 stycznia 2017 r.
Podstawą umorzenia było stwierdzenie wygaśnięcia decyzji nakładającej obowiązek rozbiórki. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek wygasł z innej przyczyny. Kluczowe znaczenie ma zatem charakter prawny decyzji WINB z 18 marca 2025 r., która usunęła z obrotu prawnego obowiązek rozbiórki.
Sąd w składzie orzekającym podkreśla zasadniczą różnicę między instytucją wygaśnięcia decyzji a stwierdzeniem jej nieważności, co ma decydujące znaczenie dla określenia skutków czasowych tych rozstrzygnięć.
Instytucja wygaśnięcia decyzji administracyjnej znajduje zastosowanie, w odniesieniu do prawidłowych aktów administracyjnych, w sytuacji, gdy późniejsze zdarzenia prawne lub faktyczne takich jak zmiana stanu prawnego uczyniły ją bezprzedmiotową. W konsekwencji, decyzja stwierdzająca wygaśnięcie aktu administracyjnego ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki prawne na przyszłość (ex nunc), tj. od daty zaistnienia przesłanki wygaśnięcia lub daty wskazanej w decyzji (w niniejszej sprawie od 18 marca 2025 r.). Oznacza to, że do momentu wygaśnięcia decyzja ta była aktem prawidłowym, wiążącym i podlegającym wykonaniu.
Zupełnie odmienne skutki wywołuje natomiast stwierdzenie nieważności decyzji. Jest to tryb weryfikacji aktu dotkniętego najcięższymi wadami prawnymi, istniejącymi już w chwili jego wydania. Jedynie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ dokonuje oceny decyzji na datę jej wydania, a eliminacja tej decyzji w razie stwierdzenia wad, o jakich mowa w art. 156 K.p.a., następuje z mocą wsteczną (ex tunc), co oznacza, że akt traktuje się tak, jakby nigdy nie został wydany.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skoro decyzja rozbiórkowa z 2010 r. została wygaszona (a nie unieważniona), z uwagi na zmianę stany prawnego, to do dnia 18 marca 2025 r. funkcjonowała w obrocie prawnym jako podstawa egzekucji. Tym samym, tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony 18 stycznia 2017 r. był w dacie jego wystawienia oraz w toku prowadzonych czynności egzekucyjnych prawnie uzasadniony. Organ egzekucyjny działał na podstawie ostatecznej i wykonalnej decyzji, która korzystała z domniemania prawidłowości.
Żądanie skarżącej, aby umorzenie postępowania egzekucyjnego wywołało skutek od daty wszczęcia egzekucji (2017 r.), byłoby zasadne tylko w przypadku, gdyby podstawa egzekucji została unieważniona ze skutkiem ex tunc. W sytuacji stwierdzenia wygaśnięcia obowiązku, niedopuszczalność egzekucji ma charakter następczy i aktualizuje się dopiero z momentem wygaśnięcia tego obowiązku. Zatem stanowisko organów obu instancji, ustalające skutek umorzenia na dzień 18 marca 2025 r., jest w pełni prawidłowe. Wcześniejsze czynności egzekucyjne, podjęte w okresie ważności obowiązku, pozostają w mocy.
Na marginesie Sąd wskazuje, że przywoływana w pismach procesowych argumentacja dotycząca naruszenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 października 2024 r., sygn. akt II SA/Po 489/23 nie znajduje uzasadnienia. Sąd, w powyższym wyroku nie orzekł o wadliwości tytułu wykonawczego, a wręcz wyraźnie wskazał, że kwestie egzekucyjne leżą poza zakresem tego konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego, podkreślając, że "wszelkie wnioski skarżących kierowane do Sądu na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (o zawieszenie postępowania administracyjnego, umorzenie postępowania egzekucyjnego, czy też stwierdzenie nieważności decyzji) powinny być kierowane do właściwych organów administracji publicznej".
Reasumując, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Organy prawidłowo zinterpretowały skutki decyzji o wygaśnięciu obowiązku jako działające ex nunc, co uniemożliwiało uznanie egzekucji za bezpodstawną w okresie poprzedzającym to wygaśnięcie.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.