II SA/Po 642/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że mimo niekonstytucyjności przepisu różnicującego prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności, skarżąca nie mogła otrzymać świadczenia za okres, w którym już pobierała inne świadczenie opiekuńcze.
Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego na męża, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia. Sąd uznał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Jednakże, sąd oddalił skargę, ponieważ skarżąca domagała się świadczenia za okres, w którym już pobierała inne świadczenie pielęgnacyjne na podstawie wcześniejszej decyzji, co wykluczało możliwość przyznania kolejnego świadczenia za ten sam okres.
Sprawa dotyczyła skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która przyznała jej świadczenie pielęgnacyjne na męża od 1 lutego 2023 r. Skarżąca domagała się przyznania świadczenia od grudnia 2022 r., powołując się na przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który pozwala na ustalenie prawa do świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o niepełnosprawność, jeśli wniosek o świadczenie złożono w ciągu 3 miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Mąż skarżącej uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności 11 stycznia 2023 r., a wniosek o jego wydanie złożono w grudniu 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Sąd potwierdził, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, różnicujący prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby dorosłej, jest niezgodny z Konstytucją. Oznacza to, że niepełnosprawność powstała po 18. roku życia nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Jednakże, sąd wskazał, że art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy, który wyklucza równoczesne przyznanie dwóch świadczeń opiekuńczych za ten sam okres. Skoro skarżąca miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne decyzją z 21 maja 2021 r. na okres do 31 stycznia 2023 r., nie mogła otrzymać kolejnego świadczenia za okres od grudnia 2022 r. do 1 lutego 2023 r. Tym samym, przyznanie świadczenia od 1 lutego 2023 r. było prawidłowe.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby dorosłej nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zostało uznane za niezgodne z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), który stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby dorosłej. W związku z tym, przepis ten powinien być stosowany z pominięciem tej przesłanki.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok TK sygn. akt K 38/13). Należy go stosować z pominięciem tej przesłanki.
u.ś.r. art. 24 § 2a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten należy odczytywać w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być ustalone dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało stronie konkurencyjne świadczenie.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna.
K.p.a. art. 104
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 119
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 120
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby dorosłej.
Odrzucone argumenty
Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od grudnia 2022 r. na podstawie art. 24 ust. 2a u.ś.r., mimo pobierania innego świadczenia opiekuńczego w tym okresie.
Godne uwagi sformułowania
przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności należy procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu, który nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia innych norm określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione
Skład orzekający
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
przewodniczący
Edyta Podrazik
sprawozdawca
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zasady zakazu kumulacji świadczeń opiekuńczych."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji pobierania dwóch świadczeń opiekuńczych za ten sam okres.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii konstytucyjności przepisów dotyczących świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych, a także praktycznych aspektów przyznawania świadczeń i zakazu ich kumulacji.
“Świadczenie pielęgnacyjne dla dorosłych niepełnosprawnych: wyrok TK a praktyka. Kiedy nie dostaniesz pieniędzy, mimo niekonstytucyjności przepisu?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 642/23 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2024-02-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-05 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący/ Edyta Podrazik /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Uzasadnienie Wójt Gminy [...], decyzją z dnia 28 marca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: K.p.a.), art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b pkt 1 i 2, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) odmówił B. G. (dalej: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., wnioskowanego na męża A. G.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż mąż skarżącej, A. G., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 11 stycznia 2023 r. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 grudnia 2022 r., więc niepełnosprawność ustalona została, gdy mąż skarżącej miał 57 lat. W dniu 7 marca 2023 r. w związku z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym, do organu wpłynęła informacja potwierdzająca fakt sprawowania opieki przez skarżącą nad mężem A. G.. Zdaniem Wójta w sprawie nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1b pkt 1 lub 2 u.ś.r. Organ wskazał, iż artykuł 17 ust. 1b u.ś.r. był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł o niezgodności powyższej regulacji z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Niemniej jednak Wójt argumentował, iż Trybunał Konstytucyjny powyższym wyrokiem nie uchylił przedmiotowej regulacji, jak również nie uchylił decyzji przyznających świadczenia; Trybunał nie wykreował również prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Orzeczenie o jedynie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. wiąże się z koniecznością podjęcia działań ustawodawczych, przy czym ustawodawcy pozostawiono pewien margines swobody, co do ustanowienia odpowiedniego modelu pomocy opiekunom osób niepełnosprawnych. Trybunał Konstytucyjny wskazał jedynie, że powinno się to odbyć bez zbędnej zwłoki. Według stanu na dzień dzisiejszy ustawodawca nie dokonał nowelizacji przedmiotowej ustawy w omawianym zakresie. Obowiązywanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie jest więc interpretacją, stanowiskiem, wykładnią czy wytyczną, lecz wynika z wymienionego wyroku i uzasadnienia Trybunału Konstytucyjnego. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne, o które wnioskuje B. G. nie przysługuje, ponieważ ustalony stopień niepełnosprawności A. G. datuje się od 12 grudnia 2022 r., czyli nie powstał przed 18. rokiem życia ani też w trakcie nauki w szkole. Organ I instancji wskazał również, iż B. G. nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad mężem. Pismem z dnia 11 kwietnia 2023 r. B. G. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od opisanej decyzji Wójta Gminy [...]. Skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca wskazała, iż Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przełożyło się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Ponownie należy wyjaśnić, iż Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło właśnie przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt 1 OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt 1 OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16; ł OSK 2593/16,1 OSK 2407/16, 1 OSK 1622/15,1 OSK 1614/16). Samorządowe Kolegium [...], decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 17, art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] oraz przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – A. G. od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 stycznia 2027 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 (Dz.U. z 2014r. poz. 1443). Na tej podstawie Kolegium stwierdziło, iż fakt powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki później niż do ukończenia 18 roku życia nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że faktyczną opiekę nad chorym mężem sprawuje skarżąca, która w związku z obowiązkami opiekuńczymi nie podejmuje zatrudnienia. B. G. w związku ze sprawowaną opieką nad mężem uprawniona była mocą decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 21 maja 2021 r. do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2023 r. W związku z tą ostatnią okolicznością świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało od dnia 1 lutego 2023 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B. G., wskazując, że zaskarża decyzję SKO [...] w części w jakiej nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od grudnia 2022 r do dnia 31 stycznia 2023 roku. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust 2a u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i nie przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności pomimo, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż art. 24 u.ś.r. wskazuje w swojej dyspozycji okres na jaki przyznawane są świadczenia rodzinne. Zgodnie z przywołanym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast ust. 2a przywołanego przepisu zawiera wyjątek od tej zasady, a mianowicie jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Skarżąca wskazała, że jej mąż legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 stycznia 2023 r. Natomiast wniosek o wydanie takiego orzeczenia został złożony w grudniu 2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w lutym 2023 r. Tym samym zgodnie z treścią art. 24 ust 2a u.ś.r. skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno zostać przyznane od grudnia 2022 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do początkowego terminu przyznania świadczenia Kolegium wyjaśniło, że skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 24 ust. 2 u.ś.r. tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. W przedmiotowej sprawie nie zastosowano regulacji wynikającej z art. 24 ust. 2a u.ś.r., ponieważ skarżąca w okresie od 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 stycznia 2023 r. uprawniona była do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie poprzednio wydanej decyzji przez Wójta Gminy [...] z dnia 21 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2023 r., nr [...], uchylającą w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 marca 2023 r. nr [...] i przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – A. G. od dnia 1 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2027 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W niniejszej sprawie mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym z dnia 11 stycznia 2023 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 grudnia 2022 r. Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z orzeczenia o niepełnosprawności wydanego w dniu 11 stycznia 2023 r. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 grudnia 2022 r., więc ustalony stopień niepełnosprawności powstał, gdy mąż skarżącej miał 57 lat. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, powstanie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie mogło stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest zasadne. Odnosząc się do argumentacji organów obu instancji w pierwszej kolejności wyjaśnić zatem należy, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazał organ II instancji, przepis ten winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. z dniem 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym zaskarżona decyzja organu II instancji w tym zakresie jest prawidłowa. W dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko Kolegium co do początkowego terminu przyznania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem A. G. od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 stycznia 2027 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca, wnosząc skargę na powyższą decyzję, wskazała, że jej mąż legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 stycznia 2023 roku, natomiast wniosek o wydanie tego orzeczenia został złożony w grudniu 2022 roku. Skarżąca powołała się na przepis art. 24 ust 2a u.ś.r., zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Dalej skrżąca argumentuje, że złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w lutym 2023 roku, mieszcząc się w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Tym samym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno zostać przyznane skarżącej od grudnia 2022 roku. Sąd zwraca jednak uwagę, że art. 24 ust 2a u.ś.r. należy odczytywać w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza zatem możność równoczesnego przyznania dwóch świadczeń za ten sam okres. W konsekwencji strona może otrzymać tylko jedno świadczenie, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Tym samym, gdyby strona miała przyznane jednocześnie dwa świadczenia - nie byłoby podstaw prawnych, aby nie mogła ich pobierać. By zapobiec takim sytuacjom, czyli kumulacji świadczeń - organy wydają decyzje o przyznaniu jednego świadczenia na dany okres. Zauważyć bowiem należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu, który nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia innych norm. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Treść art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy odczytywać więc tak, że stronie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie. Przysługiwanie stronie prawa do konkurencyjnego świadczenia wyklucza bowiem możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie można odnaleźć w wyrokach NSA z: 19 maja 2021 r. I OSK 210/21, 13 stycznia 2022 r. I OSK 870/21, 17 marca 2022 r. I OSK 1190/21, 11 maja 2022 r. I OSK 1400/21, 19 maja 2022 r. I OSK 1390/21, 29 czerwca 2022 r. I OSK 1586/21, 26 lipca 2022 r. I OSK 1859/21, 3 sierpnia 2022 r. I OSK 211/21, 7 października 2022 r. I OSK 2317/21, 25 listopada 2022 r. I OSK 189/22 czy 6 grudnia 2022 r. I OSK 2042/21. Reasumując powyższe rozważania neleży stwierdzić, że w okresie, za który skarżąca domaga się świadczenia, tj. od grudnia 2022 r. do dnia 1 lutego 2023 r., istniała przesłanka uniemożliwiająca przyznanie jej tego świadczenia – skarżąca miała bowiem na ten okres przyznane świadczenie pielęgnacyjne decyzją Wójta Gminy [...] z dnia 21 maja 2021 r. W konsekwencji organ odwoławczy prawidłowo ustalił początkowy termin przyznania świadczenia na dzień 1 lutego 2023 r., a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "P.p.s.a."), oddalił skargę. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI