II SA/Po 637/22

II SA/Po 637/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-01-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 par. 1 i par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2069
art. 17 ust. 3, 4 i 11
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2023 r. sprawy ze skarg A. K. i M. K. na postanowienia [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 12 lipca 2022r. nr [...], [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargi
Uzasadnienie
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej również jako: "organ odwoławczy" albo "organ II instancji") postanowieniami z dnia 12 lipca 2022 r., nr [...] oraz [...] utrzymał w mocy postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. (dalej również jako: "PPIS") z dnia 02 czerwca 2022 r., nr [...] znak: [...] oraz nr [...] znak: [...], wyrażające stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu powyższych rozstrzygnięć podniesiono, że PPIS w G. wystosował pismo z dnia 19 kwietnia 2018 r. wzywające A. K. i M. K. do niezwłocznego wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych małoletniego dziecka.
W związku z niedopełnieniem przez zobowiązanych obowiązków wykonania szczepień ochronnych u małoletniego dziecka oraz braku przedłożenia przez rodziców zgodnego z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie"), zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach do szczepień lub o przesunięciu terminu szczepień dziecka, PPIS G. wystosował w dniu 13 lipca 2018 r., upomnienia adresowane do zobowiązanych, wzywając ich do wykonania ustawowego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowameu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b oraz odrze, śwince i różyczce jednocześnie informując, że w razie niewykonania tego obowiązku sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji.
PPIS pismami z dnia 14 października 2021 r. jako wierzyciel skierował do Wojewody [...] tytuły wykonawcze wystawione na A. K. i M. K..
W dniu 09 lutego 2022 r. Wojewoda [...] skierował do zobowiązanych zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz poinformował, że mają prawo do brania czynnego udziału w postępowaniu, zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym.
Następnie pismem z dnia 21 marca 2022 r. Wojewoda [...] wydał postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia w wysokości [...],- zł na A. K. i M. K.. Wojewoda [...] pouczył, że zobowiązanym przysługuje możliwość złożenia zażalenia do Ministra Zdrowia oraz zgłoszenia zarzutów i wniesienie zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W dniu 11 maja 2022 r. Wojewoda [...] przekazał do PPIS pismo wnoszące o zajęcie stanowiska wierzyciela w związku ze zgłoszeniem przez A. K. i M. K. reprezentowanych przez adwokata A. T., zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 17 czerwca 2022 r.
PPIS postanowieniami z dnia 02 czerwca 2022 r. uznał zgłoszone przez zobowiązanych zarzuty za nieuzasadnione.
Zażalenie na powyższe postanowienia wnieśli M. A. oraz Ł. A. reprezentowanej przez adwokata A. T. podnosząc zarzuty naruszenia:
1. art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej również jako: "upea") poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia córki Z. A. przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;
2. art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 upea poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;
3. art. 8 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 upea poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;
4. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 z dnia 05 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, dalej również jako: "u.z.z.z.") poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;
5. art. 5 ust. 1 pkt. 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;
6. art. 33 § 1 pkt. 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.;
7. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Rozpoznając wniesione zażalenia organ odwoławczy wskazał, że postanowienia PPIS z dnia 02 czerwca 2022 r. zawierały wszelkie niezbędne fakty w sprawie uchylania się A. K. i M. K., rodziców małoletniego dziecka, w tym informację, że prowadzone jest wobec nich postępowanie egzekucyjne, w związku z uchylaniem się od wykonania szczepień ochronnych i wszelkie niezbędne dane dotyczące stron postępowania.
Przywołane w zaskarżonych postanowieniach przepisy nie są sprzeczne z art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dotyczącym możliwości określenia przez Radę Ministrów, w drodze rozporządzenia, programów zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych oraz lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych, wynikające z sytuacji epidemiologicznej kraju lub z konieczności dostosowania do programów międzynarodowych, mając na względzie ich skuteczne wykonywanie oraz zapewnienie objęcia ochroną zdrowotną osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. Organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy. PPIS w G. w korespondencji prowadzonej ze zobowiązanymi szczegółowo informował o wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u dziecka oraz podstawach prawnych wynikających wprost z przepisów prawa. Stąd zarzuty naruszenia art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zdaniem organu odwoławczego PPIS działał zgodnie z przepisami prawa, powołując się na informacje otrzymane z placówki medycznej. W związku z czym PPIS w G. nie dopuścił się naruszenia przepisów oraz przekroczenia swoich uprawnień dotyczących realizacji obowiązku szczepień ochronnych, gdyż zgodnie ze swoimi kompetencjami prowadził nadzór nad powyższym obowiązkiem.
Powołując się na treść art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, WWIS wyjaśnił, że wydane na mocy delegacji ustawowej rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych ustala obowiązek przeprowadzenia szczepień ochronnych. Zatem obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a nie z decyzji PPIS, który w tym przedmiocie decyzji nie wydaje.
Następnie organ odwoławczy podniósł, że zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jest niezasadny. Na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym Ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologiczne. Jak wynika z treści § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Komunikat powyższy stanowi resortowy akt prawa, który jest ogłaszany w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia. Zgodnie z przepisami o sposobie ogłaszania aktów normatywnych, publikowanie Programu Szczepień Ochronnych w formie komunikatu uwierzytelnia jego moc prawną. Termin wykonania obowiązku został przekroczony przez rodziców, którzy do dnia wydania niniejszego postanowienia nie wykonali go. Każde szczepienie zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych ma swój własny harmonogram realizacji i obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w obowiązującym PSO.
Sam PSO ma celowo charakter zmienny, ponieważ musi uwzględniać ciągłe uaktualnianie sytuacji epidemiologicznej kraju, danych na temat wyszczepiania populacji oraz dostępność różnych preparatów szczepionkowych na rynku. Odporność na choroby zakaźne często nie jest zależna od pojedynczej dawki szczepionki, ale od kilku dawek rozłożonych w czasie tak, aby mógł zaistnieć ciąg procesów immunologicznych w organizmie człowieka. Choroby podlegające obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymagają szczepień wielokrotnie powtarzających się w ciągu pierwszych 19 lat życia. Od tego zależy skuteczność nabytej dzięki szczepionkom odporności na groźne czynniki chorobotwórcze, wobec których stwierdzono zagrożenie zdrowia i życia nie tylko pojedynczej osoby, ale całej populacji. Gdyby organy inspekcji sanitarnej w egzekwowaniu obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym miały czekać aż do ukończenia przez dziecko 19 roku życia, to cel zapobieżenia rozwoju chorób zakaźnych nie byłby osiągnięty.
Organ II instancji przytoczył następnie treść art. 68 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym każdy obywatel ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji). W przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej działał zgodnie z kompetencjami stosownie do przepisów art. 17 ustawy natomiast przepisy art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie mają zastosowania w przypadku obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów ustawowych, których wykonania organy władzy publicznej mogą wymagać obligatoryjnie.
Skargi na powyższe postanowienia wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. (skarga została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po [...]) oraz M. K. (skarga została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po [...]). W identycznie brzmiących skargach skarżący podnieśli zarzuty:
1) naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie możliwości nakładania na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;
2) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;
3) naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych u ludzi zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 upea, może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny;
4) naruszenie art. 124 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 1 6 K.p.a. w zw. z art. 18 upea poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
5) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącym prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;
6) naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 ustawy poprzez uznanie, że nałożona na skarżących grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Dodatkowo skarżący wnieśli o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie zgodności z Konstytucją RP: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 u.z.z.z. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.
Ewentualnie skarżący wnieśli o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, czy system przymusowych szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Skarżący wnieśli też o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
W uzasadnieniu skarg skarżący rozwinęli podniesione zarzuty.
Odpowiadając na skargi organ wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 27 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy ze skarg II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...] do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Po [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa powyższa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, są zaskarżone postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 12 lipca 2022 r., którymi organ utrzymał w całości w mocy postanowienia Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 02 czerwca 2022 r., wyrażające stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych postanowień stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a także przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Zgodnie z treścią art. 33 § 1 upea zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 33 § 2 upea podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze, co powoduje, że wnosząc go zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 upea, czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21, Baza NSA). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 upea. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w przedmiotowej sprawie zostały wystawione tytuły wykonawcze na skarżących – A. K. oraz M. K.. Skarżący, wnosząc zarzuty kwestionują dwie okoliczności – przede wszystkim brak wymagalności obowiązku szczepień, jak również zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne.
I tak, obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19, Baza NSA). Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.).
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika nadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z. stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
Treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. W myśl natomiast art. 17 ust. 10 u.z.z.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, Baza NSA). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 06 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11, Baza NSA, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.
W sprawie niniejszej obowiązek poddania dziecka skarżących szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.
Okoliczności faktyczne sprawy nie są kwestionowane przez strony i jasno wynika z nich, że małoletnie dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny, działania skarżących, w ocenie Sądu, jednoznacznie świadczą o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.
Przechodząc do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego to należy wyjaśnić, że w przepisie art. 33 § 2 upea, w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wprawdzie w przepisie tym, tj. art. 33 § 2 upea, w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. okoliczność ta mogła być podstawą zarzutu (pkt 8), lecz od 30 lipca 2020 r. nie może już stanowić podstawy zarzutu (art. 1 pkt 20 i art. 29 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 2070 ze zm.). W obowiązującym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, może stanowić podstawę skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, o czym stanowi art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a skargę tę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Skarżącym przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny.
Jako niezasadny Sąd uznaje również zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 upea. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniego poszczególnych szczepionek.
W ocenie Sądu nie doszło również do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Jak trafnie bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19, Baza NSA, stanowiąc o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w art. 8 ust. 2 Konwencji przyjęto, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji RP należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji). Na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych dla gwarancji ochrony zdrowia, a w to wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Możliwość wystąpienia po szczepieniu tzw. NOP tej ocenie nie przeczy, ponieważ ze szczepieniem związane jest ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych, co jednak w pierwszej kolejności zależy od oceny, czy prawidłowo dokonano badania kwalifikacyjnego.
Przechodząc do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, Sąd podzielił pogląd, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżących, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do TK z pytaniem prawnym w tej sprawie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17, Baza NSA).
Sąd nie powziął również żadnych wątpliwości uzasadniających zwrócenie się do Europejskiego Trybunału Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wyjaśnienie, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 EKPC. Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie wypływa wniosek, iż dopuszczalne jest stosowanie (finansowych) sankcji egzekucyjnych nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19, Baza NSA).
Reasumując, zdaniem Sądu, postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych postanowień.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargi.