II SA/Po 623/21

II SA/Po 623/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Edyta Podrazik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 752/22 - Wyrok NSA z 2022-09-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 35 ust. 1, art. 36 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2016 poz 2147
art. 132 ust. 6
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 1993 nr 16 poz 69
art. 5 ust. 3
Ustawa z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 206
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2021 r. sprawy ze skarg E. S.A. z siedzibą w P. i E. O. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2020 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżona decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz E. O. sp. z o.o. w P. kwotę [...]- ([...]) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz E. S.A. w P. w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], który ustalił na rzecz M. K. W. odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na dz. nr [...], obręb F., ark. mapy [...], gm. Ł., trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz zobowiązał spółkę E. z o.o. Oddział Dystrybucji w P. oraz E. S.A. do wypłaty M. K. W. wskazanego odszkodowania w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w natępującym stanie faktycznym sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2016 r. M. K. W. wystąpił do Starosty [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wydania decyzji w trybie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64; dalej: "u.z.t.w.n."), wskazując na posadowienie na jego nieruchomości napowietrznej linii elektroenergetycznej WN 110kV relacji [...], której właścicielem jest E. sp. z o.o. Wnioskodawca wywiódł, że linia ta została wybudowana w latach pięćdziesiątych, a w 1986 r. przeszła remont kapitalny na podstawie decyzji Biura Planowania Przestrzennego w P. z dnia [...] listopada 1982 r. i decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...] grudnia 1983 r. Z uwagi na fakt, że doszło do ograniczenia własności nieruchomości do niego należącej, wniósł o wypłacenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.; dalej: "u.g.n.").
Początkowo, decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], Starosta [...] ustalił na rzecz wnioskodawcy odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury technicznej, do wypłaty odszkodowania zobowiązując spółkę E. sp. z o.o. Oddział Dystrybucji P.. W wyniku wniesienia odwołania przez zobowiązaną spółkę oraz wnioskodawcę, decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...]
Wskazana decyzja Wojewody została jednak zaskarżona przez E. sp. z o.o. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...], prawomocnym od dnia [...] sierpnia 2018 r., uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu WSA wskazał, że w rozpoznawanym przypadku kwestią kluczową dla ustalenia odszkodowania z tytułu posadowienia na przedmiotowej nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz nałożenia obowiązku zapłaty tego odszkodowania na określony podmiot, było ustalenie możliwości ukonstytuowania obowiązku zapłaty odszkodowania ze wskazanego tytułu oraz podmiotu obowiązanego do jego zapłaty na rzecz M. K. W.. W badanej sprawie istniały ku temu wątpliwości – na co wskazywała skarżąca spółka w toku postępowania administracyjnego, zwłaszcza zaś w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie wyjaśnił tych wątpliwości, nade wszystko zaś tego, czy E. sp. z o.o. powinna ponosić odpowiedzialność za działania Skarbu Państwa – Naczelnika Gminy Ł., który wydał decyzję z dnia [...] grudnia 1983 r. rodzącą odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. Z problemem tym w sposób immanentny związana jest kwestia sukcesji obowiązku zapłaty wskazanego odszkodowania i równocześnie charakteru prawnego prawa do tego odszkodowania.
Zdaniem WSA rację miała przy tym strona skarżąca zarzucając, że organ odwoławczy nie zbadał w najmniejszym stopniu relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Z. E. P. w P., pomiędzy Z. E. w P. a E. S.A. oraz między E. S.A. a E. sp. z o.o. w P.. Wojewoda powinien rozważyć okoliczności podnoszone przez skarżącą spółkę – zarówno w odwołaniu od decyzji Starosty [...], jak i w treści skargi – związane z faktem, że na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa spółki E. S.A., E. sp. z o.o. stała się podmiotem uprawnionym z tytułu wszelkich praw wchodzących w zakres oddziału przeznaczonego do realizacji zadań gospodarczych związanych z dystrybucją energii elektrycznej: linii kablowych i napowietrznych, sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów. E. S.A. wniosła aportem na rzecz skarżącej całe przedsiębiorstwo dystrybucyjne, nie pozostawiając dla siebie własności i posiadania jakichkolwiek urządzeń energetycznych; realizowała tym samym obowiązek z ustawy Prawo energetyczne.
Organ orzekający w kontrolowanej sprawie winien dokonać oceny powyższych zdarzeń prawnych również w kontekście sukcesji praw i obowiązków w obszarze prawa administracyjnego, konkretnie zaś w zakresie prawa do odszkodowania właściciela przedmiotowej nieruchomości i skorelowanego z tym prawem obowiązku zapłaty odszkodowania.
Odnosząc się do drugiego z zasadniczych zarzutów skargi, to jest zarzutu dotyczącego rzekomego przedawnienia przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego WSA wskazał, że skoro odszkodowanie z tytułu posadowienia na nieruchomości nr [...] w obrębie F. trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej nie zostało dotychczas przyznane wnioskodawcy, a przepisy u.g.n., w szczególności zaś jej art. 124 ust. 1 w związku z art. 128 ust. 4, nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n., to brak jest przeszkód, aby odszkodowanie takie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.
Odnosząc się do charakteru prawnego tego odszkodowania WSA zauważył, że nie wykazuje on cech cywilistycznych. Odszkodowanie należne za odebranie lub ograniczenie korzystania z nieruchomości w sposób władczy, a przez to mający charakter publicznoprawny, nie ma charakteru cywilnoprawnego, lecz publicznoprawny. Argumentem przemawiającymi za publicznoprawnym charakterem odszkodowania jest też to, że ograniczenie korzystania z nieruchomości (obniżenie jej wartości z przyczyn, o jakich mowa w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., czy przyczyn, o jakich mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n.) następuje na skutek decyzji, a więc działania o charakterze publicznoprawnym, pomijającego wolę dotychczasowych właścicieli, natomiast odszkodowanie ma w tym przypadku charakter akcesoryiny, niesamodzielny, pozostający w relacji zależności o charakterze wynikowym wobec administracyjnoprawnego sposobu ograniczenia korzystania lub odebrania własności działek. Poza tym strony stosunku odszkodowawczego nie pozostają ze sobą w pozycji równości, nie mają bowiem wpływu na powstanie zdarzenia publicznoprawnego, którego skutkiem jest odjęcie prawa własności nieruchomości, ani tym bardziej na stosunek odszkodowawczy będący jego konsekwencją. Dodatkowym argumentem przywołanym na poparcie twierdzenia o publicznoprawnym charakterze tego odszkodowania jest to, że kwestie odszkodowania są uregulowane kompleksowo w u.g.n., a jedynie w art. 132 wskazuje się, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy K.c., a zatem a contrario pozostałych przepisów K.c. się nie stosuje. Konsekwencją powyższej oceny, przyjmującej administracyjnoprawny charakter przedmiotowego prawa do odszkodowania, jest konieczność stwierdzenia, że roszczenie o to odszkodowanie nie przedawnia się. Wobec tego zarzut strony odnoszący się do naruszenia przepisu art. 118 K.c. Sąd uznał za nieuzasadniony.
Formułując wskazówki co do dalszego postępowania WSA nakazał, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda przeprowadził postępowanie wyjaśniające we wskazanym przez Sąd zakresie, poddając analizie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności odnoszące się do podmiotu obowiązanego do zapłaty wspomnianego odszkodowania oraz charakteru prawnego prawa do tego odszkodowania.
Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji w sposób niezgodny z prawem nałożył obowiązek zapłaty odszkodowania wyłącznie na E. sp. z o.o. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy bowiem stwierdzić, że podmiotami zobowiązanymi w tym zakresie są solidarnie E. sp. z o. oraz E. S.A. Tymczasem w dotychczasowym postępowaniu pominięto E. S.A. jako stronę, co uzasadnia ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji.
Odnosząc się natomiast do wysokości należnego odszkodowania organ odwoławczy zwrócił uwagę, że sporządzony w sprawie operat szacunkowy utracił ważność w dniu [...] grudnia 2017 r., natomiast rzeczoznawca majątkowy odmówił potwierdzenia jego aktualności.
Ponownie rozpoznając sprawę, Starosta [...] decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 129 ust. 5 u.g.n., ustalił na rzecz M. K. W. odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu posadowienia na nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz zobowiązał solidarnie spółki E. sp. z o.o. i E. S.A. do wypłaty wskazanego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna.
W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. powołał rzeczoznawcę majątkowego do sporządzenia operatu szacunkowego ustalającego odszkodowanie z tytułu wydania decyzji opartej na podstawie art.35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, tj. posadowienia na dz. nr [...] o obrębie F. linii elektroenergetycznej WN 110 kV relacji [...] (jeden słup). W dniu [...] marca 2019 r. organ I instancji uczestniczył w oględzinach nieruchomości przeprowadzonej przez rzeczoznawcę majątkowego. W trakcie wizji ustalono, że na dz. nr [...] posadowiony jest słup elektroenergetyczny WN 110 kV wraz z przebiegającą linią. Działka uprawiana jest rolniczo, częściowo jest zaorana, a częściowo obsiana pszenicą. Ustalono, że powierzchnia zajęta przez słup to 8,75 m2, a powierzchnia strefy oddziaływania to 660,27 m2.
Na zlecenie organu, rzeczoznawca majątkowy J. T.-W. operatem szacunkowym z dnia [...] kwietnia 2019 r. ustaliła odszkodowanie w wysokości 6.060,00, na które składa się odszkodowanie z tytułu: obniżenia wartości nieruchomości w kwocie [...]zł i wartości utraconego dochodu rolniczego w wysokości [...] zł. Zdaniem organu operat szacunkowy został rzetelnie i prawidłowo sporządzony. Rzeczoznawca w sposób właściwy przedstawił położenie, stan techniczno-użytkowy i przeznaczenie planistyczne dz. nr [...] na ark. mapy 1 w obrębie F.. Następnie dokonał analizy i charakterystyki rynku nieruchomości, uzasadnił wybór podejścia, metody i techniki szacowania wartości nieruchomości. Do wyceny zastosował podejście porównawcze - metodę korygowania ceny średniej. Ostatecznie wyliczył wartość 1 m2 gruntu dz. nr [...] w wysokości [...] zł. Kolejnym krokiem rzeczoznawcy było wyliczenie obniżenia wartości nieruchomości pod słupem i terenem ochronnym oraz wartość utraconego dochodu rolniczego.
Dalej organ I instancji wskazał, że w realiach niniejszej sprawy wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony przez właściciela nieruchomości w dacie ograniczenia prawa, tj. wydania decyzji przez Biuro Planowania Przestrzennego w P. z dnia [...] listopada 1982 r. i Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...] grudnia 1983 r. Decyzje te zezwoliły Z. E. w P. na przeprowadzenie napowietrznej linii elektroenergetycznej m.in. przez dz. nr [...] w obrębie F., w tym posadowienie jednego słupa na gruncie. Inwestycja została oddana do użytku w roku 1986. Ze zgromadzonego materiału dowodowego należy wnioskować, że odszkodowanie nie zostało dotychczas ustalone i wypłacone.
Odnosząc się do kwestii podmiotów zobowiązanych do wypłaty odszkodowania organ I instancji wskazał, że w wyniku przekształcenia Z. E. P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lipca 1993 r., powstała E. P. S.A. W dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło natomiast połączenie E. P. S.A. z E. S. S.A., Z. S.A., Z. Z. E. S.A. oraz Z. E. B. S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) wniosły swoje majątki do E. P. S.A. W związku z powyższym połączeniem E. P. S.A. zmieniła firmę na G. S.A., którą używała do dnia [...] października 2004 r. Wtedy nastąpiła kolejna zmiana firmy na E. S.A., którą używała do dnia [...] października 2004 r. W oparciu o art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne ( Dz.U. z 2018 r. poz. 755), E. S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 tej ustawy. W związku z powyższym, E. S.A. zawiązała spółkę E. sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego.
W dniu [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę, mocą której E. S.A. zbyła na rzecz E. sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład tego oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, linii kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, nisko cenne składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarnej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizacyjnego "E. ", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez E. S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej. W zawartej w dniu [...] czerwca 2007 r. umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stwierdzono, powtarzając treść art. 55[4] Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika, że obowiązek odszkodowawczy wynikający z art. 129 ust.5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości stanowiącej własność M. K. W., leży zarówno po stronie E. S.A. i E. sp. z o.o.
Pismami z dnia [...] maja 2019 r. odwołanie od wyżej opisanej decyzji do Wojewody złożyły spółki E. sp. z o.o. oraz E. S.A.
E. sp. z o.o. w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 11 K.p.a., art. 118 k.c. oraz art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a.
W uzasadnieniu spółka podniosła, że organ I instancji nie wykazał na podstawie jakiego przepisu E. sp. z o.o. bądź jej poprzednicy (począwszy od 1993 r., gdy gestorem sieci był Z. E. P. w P.) przejęli publicznoprawny obowiązek, który od 1975 r. spoczywa na Skarbie Państwa. E. sp. z o.o. jest podmiotem prywatnym, który nigdy nie przejął administracyjnoprawnego obowiązku wypłaty odszkodowania, a jedynie otrzymał od E. S.A. przedsiębiorstwo, w skład którego wchodzą urządzenia przesyłowe zlokalizowane na nieruchomości wnioskodawców. Nie zbadano także podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez E. sp. z o.o., jak i E. S.A., w szczególności, czy nabycie to miało charakter uniwersalny, czy też singularny. Spółka podniosła także zarzut przedawnienia roszczenia o odszkodowanie.
E. S.A. w złożonym odwołaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, że nie zachodzą przesłanki ustalenia od odwołującej odszkodowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ponowne określenie wysokości odszkodowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 89 i art. 107 § 3 K.p.a. polegającego na braku ustalenia stanu faktycznego dotyczącego istnienia odpowiedzialności odszkodowawczej oraz wysokości utraconego dochodu rolniczego i zmniejszenia wartości nieruchomości; 2) art. 79 § 1 K.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o sporządzeniu operatu szacunkowego stanowiącego dowód na okoliczność wysokości odszkodowania; 3) art. 130 ust. 1 i 2 u.g.n. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie operatu szacunkowego, w którym zawyżona została wartość odszkodowania; 4) art. 134 ust. 1 i 2 poprzez nieuwzględnienie w decyzji właściwej wartości rynkowej nieruchomości, jej stanu, położenia i sposobu użytkowania.
Wojewoda w ramach postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 136 K.p.a., zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dowodu w postaci sporządzenia nowego operatu szacunkowego, ustalającego wartość należnego odszkodowania. W konsekwencji, w dniu [...] grudnia 2019 r. został sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. operat szacunkowy dotyczący ustalenia zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z posadowieniem elektroenergetycznej napowietrznej linii wysokiego napięcia na dz. nr [...], obręb F., które zostało określone na kwotę [...]zł.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w sprawie ziściły się przesłanki pozwalające na przyznanie M. K. W. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Doszło do ograniczenia sposobu korzystania z działki [...] z uwagi na decyzję Naczelnika Gminy w Ł. z [...] grudnia 1983 r., nr [...]/83, zezwalającą na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...]. Ówczesny właściciel nieruchomości M. K. W. jest zatem uprawniony do dochodzenia należnego odszkodowania w oparciu o obecnie obowiązującą ustawę o gospodarce nieruchomościami. Wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego należało także uznać, że odszkodowanie nigdy nie zostało wypłacone.
Wojewoda podzielił także stanowisko organu I instancji co do solidarnej odpowiedzialności odwołujących spółek do wypłaty odszkodowania. W kontekście zarzutu naruszenia art. 11 K.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, a także zarzutu naruszenia art. 7, 77, 78, 80 i 84 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, Wojewoda wskazał, że Starosta wyczerpująco odniósł się do kwestii relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Z. E. P., Z. E. P. a E. S.A. oraz E. S.A. a E. sp. z o.o.
Wojewoda nie zgodził się przy tym z zarzutem, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa. Wyjaśnił, że stosownie do art. 132 ust. 6 u.g.n. pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Z. E. P. – beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Zgodnie z art. 12 dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jednolity Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111), przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego, a za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.
Dalej Wojewoda zaznaczył, że w sprawie sporządzono trzy operaty szacunkowe. Opinii autorstwa R. R. należało odmówić wartości dowodowej z uwagi na upływ terminu ważności operatu szacunkowego. Z kolei opinia J. T.-W. nie mogła zostać uwzględniona przy ustalaniu odszkodowania z uwagi na szereg zawartych w niej błędów. Dopiero trzecia sporządzona w sprawie opinia zasługiwała na przyznanie jej wartości dowodowej. W ocenie Wojewody operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Wobec pozytywnej oceny operatu szacunkowego autorstwa T. S. W. przyjął, że wartość należnego stronie odszkodowania powinna wynosić [...] zł. Jednakże, pomimo tego utrzymał w mocy orzeczenie Starosty ustalające odszkodowanie na poziomie niższym, a mianowicie [...] zł. Takie rozstrzygnięcie okazało się konieczne z uwagi na treść art. 139 K.p.a. (zakaz orzekania na niekorzyść), jak i fakt, że podmiotami, które złożyły odwołania były E. S.A. oraz E. sp. z o.o., a zatem podmioty zobowiązane do wypłaty odszkodowania.
Odnosząc się do zarzutów E. S.A. Wojewoda stwierdził, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 7, 77 § 1, 89, 107 § 3 K.p.a., ponieważ organ kompleksowo i rzetelnie ustalił stan faktyczny sprawy, w tym określił odpowiedzialność odszkodowawczą oraz wysokość zmniejszenia wartości nieruchomości. Nawiązując do art. 79 § 1 K.p.a., Wojewoda wskazał, iż organ administracji nie ma obowiązku doręczenia stronie odpisu sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego. Strona została natomiast poinformowana w toku postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia w tej kwestii przed wydaniem decyzji administracyjnej - zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej jak i drugiej instancji.
Wojewoda nie zgodził się ze stanowiskiem strony, że w operacie szacunkowym zawyżono wartość odszkodowania. Z operatu wynika nawet, że odszkodowanie powinno wynieść więcej, bo kwotę [...]złotych.
Zdaniem Wojewody chybiony okazał się również argument o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie przysługującego stronie. Do postępowania administracyjnego w tym zakresie nie mają zastosowania przepisy kodeksu cywilnego.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu od wskazanej na wstępie decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2020 r. wniosły E. S.A. i E. sp. z o.o. Początkowo zostały one odrębnie zarejestrowane (II SA/Po [...] i II SA/Po [...]), jednak postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2020 r., II SA/Po [...] Sąd postanowił połączyć je do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić dalej pod sygnaturą II SA/Po [...].
W skardze z dnia [...] lutego 2020 r. E. S.A. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji w całości, ponieważ zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a., albo uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 156 § 1 K.p.a. ponieważ zaskarżona decyzja została wydana wobec E. S.A., która nie brała udziału w postępowaniu i w związku z tym nie była stroną postępowania; 2) art. 28 K.p.a. poprzez pominięcie udziału E. S.A. jako strony w postępowaniu, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego, skoro został na nią nałoży obowiązek zapłaty wysokiego odszkodowania; 3) art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. w zw. z art. 129 ust. 5 u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania; 4) art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124 b ust. 1 u.g.n. oraz art. 107 K.p.a. poprzez przyjęcie, że E. S.A. jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania – jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na założenie przewodów – i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki wyłączające możliwość domagania się przez wnioskodawcę odszkodowania; 5) art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do pomiotu prywatnego jakim jest E. SA, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa; 6) art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działanie Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego jakim jest E. SA.
Zdaniem E. S.A. doszło także do naruszenia art. 118 K.c. poprzez zasadzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się.
E. sp. z o.o. w swojej skardze wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez brak wyjaśnienia podstaw, przyczyn i ocen prawnych, skutkujących utrzymaniem decyzji w mocy oraz nie ustosunkowanie się przez Wojewodę do zarzutów odwołania; 2) art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa pod tytułem ogólnym i szczególnym; 3) art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie, to jest za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa, a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium; 4) art. 11 K.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, w szczególności lakoniczne i nie umotywowane stwierdzenie, że "obowiązek zapłaty odszkodowania leży po stronie E. sp. z o.o., jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości"; w ocenie E. sp. z o.o. pominięto też wyjaśnienie kwestii prawnych dotyczących sukcesji między Skarbem Państwa, Z. E., E. S.A. oraz E. sp. z o.o., jej rodzaju, charakteru i skutków, a także podstaw przejścia publicznoprawnego obowiązku wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie ze Skarbu Państwa na rzecz podmiotu prywatnego; 5) art. 118 K.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy roszczenie o odszkodowanie przedawniło się; 6) art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298) poprzez nie wezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu E. S.A., przyjęcie, że E. sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Z. E. w P., przyjęcie wbrew treści art. 8 ust. 3 wymienionej ustawy, że na E. sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych; 7) naruszenie art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69) poprzez nie wezwanie do udziału w niniejszym postępowaniu E. S.A., przyjęcie, że E. sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Z. E. w P. oraz przyjęcie, że E. sp. z o.o. jest następcą prawnym E. S.A. w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które E. S.A. (poprzednia nazwa E. P.) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.; 8) art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności niezbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Z. E. w P., Z. E. a E. S.A., E. S.A. a E. sp. z o.o., niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez E. sp. z o.o., nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do E. S.A., to jest następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu [...] grudnia 1990 r., brak zbadania księgi wieczystej wnioskodawcy, to jest sprawdzenia pochodzenia działki [...] w celu weryfikacji, czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości, brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie, w szczególności w zakresie strat właściciela w produkcji rolnej w kwocie [...]zł.
W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] września 2020 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w części punktu 2. w zakresie jakim do zapłaty odszkodowania zobowiązano E. S.A. z siedzibą w P. oraz w zakresie stanowiącym o solidarnym charakterze zobowiązania (pkt I), umorzył postępowanie administracyjne w zakresie wskazanym w punkcie I (pkt II), oddalił skargę E. sp. z o.o. z siedzibą w P. (pkt III) oraz zasądził od Wojewody na rzecz E. S.A z siedzibą w P. kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt IV).
Odnosząc się do kwestii ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania WSA przyjął zaprezentowane w wyroku stanowisko opierając się na założeniu wyjściowym, że zarówno pod rządami u.z.t.w.n. (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) jak i obecnie (art. 132 ust. 6 u.g.n.) beneficjent zezwolenia jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania. Skarżące spółki nie wykazały, że właścicielem linii i beneficjentem zezwolenia jest inny podmiot. Organ we własnym zakresie ustalał, czy skarżące są następcami prawnymi Z. E. w P., co dodatkowo potwierdziło tezę o tym, że aktualnym beneficjentem wyposażonym w majątek nieistniejącego Zakładu jest E. sp. z o.o. Zdaniem WSA – odmiennie od stanowiska Wojewody – kwestie związane z aportem i ewentualną odpowiedzialnością solidarną podmiotu wnoszącego go pozostają poza zakresem niniejszego postępowania. Zainteresowani, w razie sporu, mogą ewentualnie uregulować te kwestie na drodze innych postępowań, organy administracji nie są uprawnione do ich rozstrzygania. Tym samym zgłoszone w skardze zarzuty w tym zakresie jako bezprzedmiotowe nie wymagały szczegółowej analizy. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Z. E. w P., ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – a obecnie od 2007 r., czyli też w dacie złożenia wniosku, E. sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego oczywistym beneficjentem jest nikt inny jak właśnie E. sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten oto sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent.
Skargi kasacyjne od wskazanego wyroku zostały złożone przez Wojewodę oraz spółkę E. Sp. z o.o.
W wyniku ich rozpoznania, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] lipca 2021 r., sygn. akt I OSK [...], uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uwadze Sądu I instancji umknęło, że rozpoznawana aktualnie sprawa podlegała już poprzednio kontroli sądowej. Wyrokiem z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił poprzednią decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2017 r., a mocą której to decyzji zostało ustalone na rzecz M. K. W. odszkodowanie z tytułu posadowienia na jego nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] w obrębie F. trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej, a do którego wypłaty organ (poprzednio orzekający) zobowiązał tylko E. sp. z o.o. (Oddział Dystrybucji w P.). Powyższe podstępowanie sądowe toczyło się ze skargi E. sp. z o.o., która podnosiła w niej m. in, że organ nie wyjaśnił zapadłego rozstrzygnięcia bo jedynie lakonicznie twierdził, że obowiązek zapłaty odszkodowania leży po stronie E. sp. z o.o. jako beneficjenta ograniczenia prawa własności nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że chociaż w motywach wyroku, który zapadł w dniu [...] czerwca 2018 r., Sąd I instancji podał, iż jego podstawę stanowił przepis art. 146 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., to jednocześnie w uzasadnieniu wyroku zawarł również pewne wypowiedzi o charakterze merytorycznym, a które były odmienne od tych, jakie znalazły się w wyroku obecnie zaskarżonym.
W szczególności w wyroku z dnia [...] czerwca 2018 r. WSA stwierdził, że kwestią kluczową dla ustalenia odszkodowania z tytułu posadowienia na przedmiotowej nieruchomości trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz nałożenia obowiązku zapłaty odszkodowania na określony podmiot było ustalenie możliwości ukonstytuowania obowiązku zapłaty odszkodowania ze wskazanego tytułu oraz podmiotu obowiązanego do jego zapłaty na rzecz M. K. W.. W związku z tym Sąd zauważył, że (cyt.): "Z problemem tym w sposób immanentny związana jest kwestia sukcesji obowiązku zapłaty wskazanego odszkodowania (...)" (k. 7 uzasadnienia wyroku z dnia [...] czerwca 2018 r. ).
Podobnie w dalszej części uzasadnienia wyroku WSA, mając na uwadze wcześniejsze swoje rozważania, dotyczące relacji podmiotowych związanych z sukcesją praw i obowiązków podmiotów, na rzecz których doszło do ograniczenia prawa własności M. K. W. podkreślił, że (cyt.): "Organ orzekający w kontrolowanej sprawie winien dokonać oceny powyższych zdarzeń prawnych również w kontekście sukcesji praw i obowiązków w obszarze prawa administracyjnego, konkretnie zaś w zakresie prawa do odszkodowania właściciela przedmiotowej nieruchomości i skorelowanego z tym prawem obowiązku zapłaty odszkodowania" ( k.7 uzasadnienia wyroku z dnia [...] czerwca 2018 r.).
Tymczasem w zaskarżonym wyroku, którym – jak wyżej wspomniano - Sąd I instancji uchylił decyzje organów obu instancji, w których przyjęto, że podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są obie spółki (E. S.A. i E. spółka z o.o.) bo uznał, że podmiotem takim jest wyłącznie E. spółka z o.o., Sąd I instancji odstąpił od poprzednio przyjętej koncepcji sukcesji obowiązku zapłaty na rzecz poglądu, że o takim obowiązku prawnym przesądza fakt, iż ta ostatnia spółka jest beneficjentem decyzji ograniczającej prawa właściciela nieruchomości. W związku z tym – zdaniem składu orzekającego NSA - skoro po myśli art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie nie tylko organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, ale i także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (a co w tym przypadku nie miało miejsca), to wyżej przedstawione odmienności dotyczące wykładni prawa materialnego, jakie zaistniały pomiędzy wyrokiem zaskarżonym a poprzednim wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uzasadniały przyjęcie, że zarzut kasacyjny zawarty w skardze kasacyjnej wniesionej przez Wojewodę, oparty na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 153 P.p.s.a. był zasadny.
Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, na skutek wydania przez Sąd I instancji postanowienia o połączeniu skarg wniesionych przez obie spółki do wspólnego rozpoznania i wyrokowania, obie spółki stały się stronami skarżącymi w tym samym (wspólnym) postępowaniu. Z tego powodu sytuacja procesowa obu spółek stała się zatem w tym sensie szczególna, że sytuacja procesowa jednej spółki niejednokrotnie zaczęła bezpośrednio oddziaływać na sytuację procesową drugiej. Taki stan rzeczy przejawia się m. in. w tym, iż dopóki sąd I instancji nie oceni wszechstronnie obu skarg (czyli także skargi E. S.A.), to jest nie wypowie się co do zasadności poszczególnych zarzutów zawartych w jej skardze, nie jest możliwe by w tych samych kwestiach (podniesionych obecnie w skargach kasacyjnych Wojewody i E. Spółka z o.o.) wypowiedział się - jako pierwszy – Naczelny Sąd Administracyjny.
Jedynie zatem w stosunku do zarzutów prawa materialnego, zawartych w skardze kasacyjnej, wniesionej przez E. spółka z o.o. a opartych na art. 104 k.p.a. w zw. z art. 4 pkt 9b, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. la, 2 i 6/ art. 134 ust. 1 i art. 233 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie były one uzasadnione. Skarżąca twierdziła bowiem, że Sąd I instancji naruszył powyższe regulacje prawne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że indywidualnie określone uprawnienie administracyjne (cyt.): "poprzednika prawnego wnioskodawców jest dziedziczne bądź zbywalne i przechodzi na spadkobierców wywłaszczonego, w sytuacji w której prawo to nie ma charakteru cywilnoprawnego i jest wyłącznie związane z wywłaszczonym na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej". W rozpoznawanej zaś sprawie osobą ograniczoną w prawie własności jak i osobą występującą o przyznanie należnego z tego tytułu odszkodowania była ta sama osoba, tj. M. K. W.. Zatem niezależnie od oceny merytorycznej stanowiska skarżącej, w rozpatrywanym przypadku nie miało ono żadnego prawnego znaczenia bo nie odnosiło się do stanu faktycznego, który w tej sprawie zachodził.
Formułując wskazówki co do dalszego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznanie obu skarg winno być dokonane rzetelnie i wszechstronnie, a przede wszystkim w granicach związania, o którym mowa w art. 153 P.p.s.a.
Po zwrocie akt z NSA, sprawa została zarejestrowana na nowo w tut. Sądzie pod sygn. akt II SA/Po [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Na wstępie podkreślenia wymaga, że z uwagi na fakt, iż rozpoznawana sprawa została przekazana przez Naczelny Sąd Administracyjny do ponownego rozpoznania przez tut. Sąd należy wskazać, że na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Wykonując zalecenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia [...] lipca 2021 r., sygn. akt I OSK [...], w wyniku ponownej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skargi są zasadne, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w nich zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.
Przechodząc do meritum Sąd podkreśla, że w związku z treścią prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...] poza sporem pozostaje, że do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro w rozpoznawanej sprawie nie odnaleziono żadnych dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie zostało przyznane osobom wywłaszczonym (a w rozpoznawanej sprawie z wnioskiem wystąpił właściciel nieruchomości z daty ograniczenia prawa własności), brak jest przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.
W sprawie przesądzono także, że roszczenie o odszkodowanie nie uległo przedawnieniu, wobec czego kwestia ta nie mogła podlegać ponownej ocenie Sądu i zarzuty skarg w tym zakresie są niezasadne.
W sprawie sporne pozostały zatem dwie kwestie. Po pierwsze kwestią sporną jest ustalenie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Organy rozstrzygające w sprawie uznały bowiem, że podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są solidarnie spółki E. S.A. i E. sp. z o.o. Wskazane spółki konsekwentnie natomiast kwestionują, aby po ich stronie leżał obowiązek wypłaty odszkodowania. Druga ze spornych kwestii dotyczy wysokości ustalonego na rzecz M. K. W. odszkodowania.
Orzekając w kwestii podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania w niniejszej sprawie Sąd – mając na uwadze uwagi merytoryczne zawarte w wyroku z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...] – odmiennie od organów rozstrzygających w sprawie uznał, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty M. K. W. odszkodowania z tytułu posadowienia na dz. nr [...] obręb F., ark. mapy 1, gm. Ł. trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej jest wyłącznie spółka E. S.A.
W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei powołany art. 35 ust. 1 upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. Z kolei przepis obecnie regulujący tę kwestię – art. 132 ust. 6 u.g.n. – stanowi, że obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n. oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń.
Dalej wskazać należy, że jak wynika z akt sprawy, pismem l.dz. [...] Z. E. P. wniósł o wydanie zezwolenia na zajęcie m. in. działki skarżącego położonej w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej kV 110. Plan realizacyjny tej inwestycji został zatwierdzony decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 1982 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 1983 r., nr [...]/83, Naczelnik Gminy w Ł. działając na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 oraz 36 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., zezwolił Z. E. w P. na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...] na nieruchomościach określonych w załączniku do decyzji (a więc między innymi na nieruchomości obejmującej działkę 17, która została przepisana do księgi wieczystej [...] z dawnej księgi wieczystej F. , Tom III, karta 42, gdzie była oznaczona jako działki [...], [...] i [...]).
Sąd z urzędu posiada przy tym wiedzę, że w wyniku przekształcenia Z. E. P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała E. P. S.A. [w oparciu o przepisy ustawy z dnia [...] lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r.]. Wymieniona ustawa z dnia 5 lutego 1993 r. w art. 5 ust. 3 przewidywała, że spółka powstała w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych. Ponadto w myśl art. 12 ust. 2 dekretu 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych ( Dz. U. z 1960, Nr 18, poz. 111), za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada. Z tych względów nietrafne były zarzuty skarżących spółek sprowadzające się do próby wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa.
Idąc dalej wskazać należy, że z treści aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2007 r., rep. A. nr [...] (który znajdował się w aktach administracyjnych nadesłanych do sprawy II SA/Po [...]) wynika, że w dniu [...] stycznia 2003 r. nastąpiło połączenie E. P. S.A. z E. S. S.A., Z. E. G. S.A., Z. Z. E. S.A. oraz Z. E. B. S.A. Spółki te wniosły swoje majątki do E. P. S.A., która wskutek połączenia zmieniła firmę na G. E. E. S.A. Taka nazwa obowiązywała do [...] października 2004 r., kiedy to nastąpiła kolejna zmiana firmy – na E. S.A. We wspomnianym akcie notarialnym widnieje również zapis, że E. S.A. jest sukcesorem uniwersalnym E. S. S.A., Z. E. G. S.A., Z. Z. E. S.A. oraz Z. E. B. S.A. oraz ich poprzedników prawnych (s. 3).
Z powyższego wynika, że spółka E. S.A. jest bezpośrednim następcą prawnym pod tytułem ogólnym Z. E. P., który uzyskał zezwolenie na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...] na nieruchomościach osób prywatnych, w tym między innymi na obecnej działce nr [...]. Wobec tego jako sukcesor uniwersalny wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki tego podmiotu, w tym przejęła zobowiązanie do wypłaty odszkodowania za zajęcie spornej nieruchomości, położonej w pasie budowy zaprojektowanej linii energetycznej kV 110.
Odnosząc się natomiast do konkluzji, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania nie jest E. sp. z. o. o. Sąd wskazuje, że z uwagi na rozważania merytoryczne zawarte w wiążącym go prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia [...] czerwca 2018 r., musiał odstąpić od stanowiska wyrażonego uprzednio w wyroku z dnia [...] października 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...].
We wspomnianym wyroku z dnia [...] października 2021 r. Sąd wyjaśniał, że na podstawie art. 9d ustawy z. r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r. poz. 755) – E. S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 9 pkt 25 Prawa energetycznego, w związku z czym E. S.A. zawiązała spółkę E. sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. W dniu [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę, na mocy której E. S.A. zbyła na rzecz E. Sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A. Za zobowiązanie spółki E. S.A. (zbywcy) do wypłaty odszkodowania, które to przejęła jako sukcesor uniwersalny Z. E. P., odpowiada również nabywca oddziału, tj. E. sp. z o.o., na mocy art. 55[4] Kodeksu cywilnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt II SA/po 590/21, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tym niemniej, w prawomocnym wyroku z dnia [...] czerwca 2018 r. WSA przesądził, że odszkodowanie należne za odebranie lub ograniczenie korzystania z nieruchomości w sposób władczy, nie ma charakteru cywilnoprawnego, lecz publicznoprawny. Kwestie odszkodowania są uregulowane kompleksowo w u.g.n., a jedynie w art. 132 wskazuje się, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, a zatem a contrario pozostałych przepisów Kodeksu cywilnego się nie stosuje.
Reasumując tę część rozważań Sąd wskazuje, że wobec wiążącego Sąd w składzie orzekającym stanowiska tut. Sądu wyrażonego w prawomocnym wyroku z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...], uznał, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest wyłącznie spółka E. S.A., jako bezpośredni następca prawny pod tytułem ogólnym Z. E. P.. Tym samym niezasadne okazały się wszystkie zarzuty skargi spółki E. S.A. dążące do obalenia tezy, że jest zobowiązana do zapłaty odszkodowania w niniejszej sprawie. Obowiązek wypłaty odszkodowania spoczywał bowiem na Z. E. P. i ostatecznie przeszedł na spółkę E. S.A.
Z uwagi na niemożność odwołania się w niniejszej sprawie do treści art. 55[4] Kodeksu cywilnego Sąd uznał natomiast, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania nie jest spółka E. sp. z o.o., co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody, którą nałożono obowiązek zapłaty odszkodowania solidarnie na obie spółki.
Odnosząc się przy tym do zgłoszonych przez spółkę E. S.A. zarzutów naruszenia art. 28 i art. 156 § 1 K.p.a. wskazać należy, że nie mogły one zostać uwzględnione. Z akt sprawy wynika, że spółka była stroną toczącego się postępowania począwszy od dnia [...] stycznia 2019 r., kiedy to Starosta [...] otrzymał sprawę do ponownego rozpoznania po wydaniu przez Wojewodę decyzji kasacyjnej z dnia [...] listopada 2018 r. Spółce doręczono zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie, a także wszystkie późniejsze pisma w sprawie, w tym zawiadomienie o przeprowadzeniu oględzin, zawiadomienia wystosowane na podstawie art. 10 § 1 K.p.a., a także wydawane w sprawie decyzje. Skarżąca korzystała zresztą z prawa zaskarżenia wydanych w sprawie decyzji do tut. Sądu.
W zakresie wysokości ustalonego odszkodowania wskazać należy, że Sąd jest zobowiązany do zweryfikowania tej kwestii na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. Dla porządku wskazać jednak należy, że na etapie skargi zarzuty w tym zakresie podniosła wyłącznie spółka E. Sp. z o.o., natomiast E. S.A. kwestionowała wysokość ustalonego odszkodowania we wniesionym od decyzji organu I instancji odwołaniu.
W tym kontekście wyjaśnienia wymaga, że organ I instancji ustalił odszkodowanie na podstawie operatu szacunkowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. sporządzonego przez J. T.-W. (uprawnienie nr [...]). Biegła wyceniła obniżenie wartości nieruchomości wskutek posadowienia słupa na kwotę [...]zł i wartość utraconego dochodu rocznego na kwotę [...]zł. Łącznie więc odszkodowanie ustalono na kwotę [...]zł.
Tym niemniej, Wojewoda uznał, że sporządzony w sprawie operat szacunkowy J. T.-W. zawiera istotne braki i wezwał rzeczoznawcę majątkowego do wskazania w terminie 7 dni: 1) jakie jest dokładne oznaczenie i położenie nieruchomości przyjętych do porównania jako nieruchomości podobne (ulica oraz jednostka ewidencyjna), albowiem nie jest możliwa weryfikacja transakcji wykorzystanych w procedurze podejścia porównawczego; 2) w jaki sposób ustalone zostały wagi cech rynkowych, albowiem podane wartości wag są nieweryfikowalne z uwagi a brak określenia cech przy wykorzystaniu zasady ceteris paribus, 3) jakie cechy prezentują poszczególne stany pośrednie przyjętych atrybutów wartościujących – operat w tym zakresie jest niezrozumiały, albowiem nie definiuje przyjętych stanów pośrednich pomiędzy stanami brzegowymi poszczególnych atrybutów wartościujących.
Wobec braku odpowiedzi rzeczoznawcy majątkowego na wezwanie w wyznaczonym terminie, Wojewoda odmówił przydatności dowodowej operatowi szacunkowemu z dnia [...] kwietnia 2019 r. i w ramach art. 136 § 1 K.p.a. zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dowodu w postaci sporządzenia nowego operatu szacunkowego.
W dniu [...] grudnia 2019 r. został sporządzony operat szacunkowy przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. (uprawnienie nr [...]), który wycenił zmniejszenie wartości nieruchomości na skutek zmiany warunków korzystania z nieruchomości na kwotę [...]zł, zmniejszenie wartości nieruchomości z tytułu trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości na kwotę [...]zł i zmniejszenie wartości spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń na kwotę [...]zł. Łącznie więc odszkodowanie zostało ustalone na kwotę [...]zł.
Zdaniem Sądu organ odwoławczy w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego ocenił przedstawiony operat szacunkowy i prawidłowo uznał go za wiarygodny dowód w sprawie. Rozważania w tym zakresie Sąd przyjmuje więc za własne.
Tym niemniej, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, wskazany operat szacunkowy wskazuje na wyższą wartość odszkodowania, niż miało to miejsce w operacie szacunkowym z dnia [...] kwietnia 2019 r. Wobec faktu, że odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2019 r. nie złożył M. K. W., ale wyłącznie spółki E. S.A. oraz E. sp. z o.o., rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] w zakresie wysokości odszkodowania okazało się konieczne z uwagi na treść art. 139 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W tej sytuacji nie można przyjąć, że podwyższanie wymiaru odszkodowania nie byłoby zmianą orzeczenia na niekorzyść strony odwołującej się. Wobec tego rozstrzygnięcie organu odwoławczego w tym zakresie było prawidłowe. Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem skarżących spółek, że odszkodowanie w wysokości [...] zł było zawyżone. Z prawidłowo sporządzonego operatu szacunkowego T. S. wynika bowiem, że odszkodowanie powinno wynosić [...] zł i tylko zakaz reformationis in peius stał na przeszkodzie ustaleniu odszkodowania w tej wysokości.
Niezrozumiały jest przy tym zarzut skargi E. sp. z o.o., że "nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie, w szczególności w zakresie strat właściciela w produkcji rolnej w kwocie [...]zł." Wskazana przez spółkę kwota wynika bowiem z operatu szacunkowego z dnia [...] grudnia 2016 r., sporządzonego na początkowym etapie postępowania przez rzeczoznawcę majątkowego R. R.. Operat ten nie był podstawą do ustalenia wysokości odszkodowania na obecnym etapie postępowania.
Słusznie także wskazał organ odwoławczy, że organy administracji nie mają obowiązku doręczenia stronie odpisu sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego. Strony zostały natomiast poinformowane w toku postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia w tej kwestii przed wydaniem decyzji administracyjnej - zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji.
Końcowo wskazać należy, że niezasadny jest zarzut E. sp. z o.o. odnośnie braku zbadania księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wnioskodawcy, w celu weryfikacji, czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy tej nieruchomości. Z załącznika do decyzji z dnia [...] grudnia 1983 r. wynika, że linia miała przebiegać m. in. przez działkę nr [...] w F. . Dokumenty związane z badaniem treści księgi wieczystej nr [...] i z dawnej księgi wieczystej F. , Tom III, karta 42, gdzie działka była oznaczona jako działki [...], 10 i [...], znajdują się w aktach sprawy (k. nienumerowane akt adm. organu I instancji).
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], albowiem została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 6 u.g.n., które miało wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zastosuje się do wskazówek i zaleceń zawartych w treści niniejszego uzasadnienia i prawidłowo określi podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania.
O kosztach postępowania zasądzonych od Wojewody na rzecz E. sp. z o.o., na które składa się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi oraz kwota [...]zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia [...] października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).
W pkt III wyroku Sąd odstąpił natomiast od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. S.A. w całości na mocy art. 206 P.p.s.a.
Zgodnie ze wskazanym przepisem, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 206 P.p.s.a., nie jest ograniczony do przykładowego przypadku określonego drugą częścią cytowanego przepisu, po słowach "w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu", a zatem nie ogranicza się tylko do sytuacji częściowego uwzględnienia skargi. Możliwe jest zastosowanie tego przepisu nawet w sytuacji uwzględnienia skargi w całości. Ustalając, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 206 P.p.s.a., zbadać należy m.in. zakres uwzględnienia zarzutów skargi, nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości sprawy.
W rozpoznawanej sprawie wyłączną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było uznanie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę E. sp. z o.o., solidarnie ze spółką E. S.A. To uwzględnienie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej E. sp. z o.o. – a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej spółki E. S.A. – skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.