II SA/PO 622/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2025-12-11
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanadecyzja nakazująca robotyrozbiórkaplan miejscowywspółwłasnośćstan technicznywentylacjadrzwi łazienkowesąd administracyjny

WSA w Poznaniu oddalił skargę na decyzję nakazującą wykonanie robót budowlanych w rozbudowanej przybudówce, uznając, że mimo braku pozwolenia na budowę z lat 60. XX w. i niezgodności z obecnym planem miejscowym, rozbiórka nie była uzasadniona.

Sąd administracyjny rozpatrzył skargę na decyzję nakazującą wykonanie wentylacji i zmianę drzwi w rozbudowanej części przybudówki budynku mieszkalnego. Skarżąca domagała się rozbiórki obiektu, argumentując niezgodność z planem miejscowym i brak tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością. Sąd uznał, że rozbudowa z lat 60. XX w. nie naruszała fundamentalnych założeń planistycznych obowiązujących w tamtym czasie, a brak zgody współwłaścicieli nie stanowił przesłanki do rozbiórki w kontekście kilkudziesięcioletniego istnienia obiektu. Oddalono skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę B. L. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego, która utrzymała w mocy nakaz wykonania określonych robót budowlanych w rozbudowanej części przybudówki budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Sprawa dotyczyła samowoli budowlanej z lat 60. XX wieku, dla której nie odnaleziono pozwolenia na budowę. Organy nadzoru budowlanego, stosując przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., uznały, że nie zachodzą przesłanki do orzeczenia przymusowej rozbiórki (art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r.), a jedynie nakaz wykonania robót naprawczych (art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r.), takich jak prawidłowa wentylacja i drzwi łazienkowe. Skarżąca argumentowała, że obiekt jest niezgodny z obecnym planem miejscowym (zabudowa jednorodzinna) i wykonany bez zgody współwłaścicieli, co powinno skutkować rozbiórką. Sąd podzielił stanowisko organów, wskazując, że ocena zgodności z planem miejscowym musi uwzględniać czas powstania obiektu, a budynek funkcjonował jako wielorodzinny legalnie od 1960 r. Ponadto, sąd uznał, że brak tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością nie jest w tym przypadku wystarczającą przesłanką do rozbiórki, zwłaszcza przy kilkudziesięcioletnim istnieniu obiektu, a spory własnościowe powinny być rozstrzygane w postępowaniu cywilnym. Sąd podkreślił, że celem postępowania naprawczego jest doprowadzenie obiektu do stanu zgodności z przepisami technicznymi, co zostało osiągnięte poprzez nakazane roboty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie należy orzekać przymusowej rozbiórki, jeśli nie zachodzą przesłanki z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. (nieprzeznaczenie terenu pod zabudowę lub brak zagrożenia dla ludzi/mienia). W takich przypadkach stosuje się art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., nakazując wykonanie niezbędnych robót.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ocena zgodności z planem miejscowym musi uwzględniać czas budowy, a obiekt funkcjonował legalnie jako wielorodzinny od 1960 r. Brak pozwolenia na budowę z lat 60. nie stanowił przesłanki do rozbiórki, jeśli nie było zagrożenia technicznego. Brak zgody współwłaścicieli na budowę sprzed kilkudziesięciu lat nie jest wystarczającą przesłanką do rozbiórki w postępowaniu administracyjnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

Dz.U. 1974 nr 38 poz 229 art. 37

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Dz.U. 1974 nr 38 poz 229 art. 40

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Dz.U. 2024 poz 935 art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Dz.U. 2025 poz 418 art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Dz.U. 2024 poz 935 art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 2024 poz 1267 art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 7, 77 § 1 i 80

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 6, 7 i 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozbudowa z lat 60. XX w. nie naruszała fundamentalnych założeń planistycznych obowiązujących w tamtym czasie. Budynek wielorodzinny funkcjonował legalnie od 1960 r., a rozbudowa jedynie powiększyła istniejący lokal. Brak pozwolenia na budowę z lat 60. nie obliguje do rozbiórki, jeśli nie ma zagrożenia technicznego. Brak zgody współwłaścicieli sprzed kilkudziesięciu lat nie jest wystarczającą przesłanką do rozbiórki w postępowaniu administracyjnym. Spory własnościowe należą do właściwości sądów powszechnych.

Odrzucone argumenty

Obiekt jest niezgodny z obecnym planem miejscowym (teren 6MN - zabudowa jednorodzinna). Brak tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością (zgody współwłaścicieli) stanowi "niebezpieczeństwo dla mienia" lub "inną ważną przyczynę" uzasadniającą rozbiórkę. Naruszenie prawa własności uzasadnia rozbiórkę.

Godne uwagi sformułowania

ocena zgodności z przepisami planistycznymi w przypadku "starych" samowoli budowlanych nie może być dokonywana w sposób mechaniczny. przesłanka "niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia" z art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. jest interpretowana w orzecznictwie jako zagrożenie o charakterze techniczno-budowlanym, fizycznym (np. groźba zawalenia, pożaru, wybuchu), a nie prawnym. w sprawach dotyczących zaszłości sprzed kilkudziesięciu lat (...) organy muszą wyważyć interesy stron oraz zasadę trwałości stanów faktycznych. nakazanie rozbiórki wyłącznie z powodu braku wykazania formalnej zgody współwłaścicieli sprzed pół wieku, byłoby środkiem nieproporcjonalnym i naruszającym zasadę zaufania obywateli do państwa. Spory dotyczące zakresu korzystania z nieruchomości wspólnej oraz ewentualnych roszczeń z tytułu bezumownego korzystania czy naruszenia własności mają charakter cywilnoprawny i powinny być rozstrzygane przez sądy powszechne.

Skład orzekający

Edyta Podrazik

przewodniczący

Paweł Daniel

sprawozdawca

Arkadiusz Skomra

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. w kontekście \"starych\" samowoli budowlanych, ocena zgodności z planem miejscowym dla obiektów historycznych, rozgraniczenie kompetencji sądów administracyjnych i cywilnych w sprawach dotyczących nieruchomości i samowoli budowlanych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej obiektów wybudowanych przed 1 stycznia 1995 r. i stosowania przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. Wymaga analizy konkretnych okoliczności faktycznych dotyczących czasu budowy, funkcji obiektu i obowiązujących planów zagospodarowania przestrzennego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak prawo budowlane traktuje "stare" samowole budowlane i jak sąd balansuje między porządkiem prawnym a faktycznym stanem rzeczy istniejącym od dziesięcioleci. Jest to przykład złożonej sytuacji prawnej związanej z nieruchomościami.

Czy 60-letnia samowola budowlana może zostać zalegalizowana? Sąd administracyjny rozstrzyga.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 622/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
art. 37, art. 40
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędzia WSA Paweł Daniel (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll- Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 30 czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "WWINB" lub "organ odwoławczy") z dnia 30 czerwca 2025 r., znak: [...], uchylająca w części decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] (dalej: "PINB" lub "organ I instancji") z dnia 10 kwietnia 2025 r., znak: [...] i orzekającą o nałożeniu na M. I., jako zarządcy rozbudowanej części przybudówki budynku mieszkalnego wielorodzinnego zlokalizowanego na nieruchomości przy ul. [...] w P., obowiązek wykonania w rozbudowanej części przybudówki robót budowlanych w zakresie: 1) wykonania prawidłowej wentylacji pomieszczenia łazienki polegającej na wyprowadzeniu przewodu wentylacyjnego ponad dach na wysokość zabezpieczającą przed zadmuchiwaniem co najmniej 0,6 m nad poziomem kalenicy; 2. wykonania w łazience drzwi otwieranych na zewnątrz, a w pozostałym zakresie utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji.
Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym.
Na podstawie zawiadomienia współwłaścicieli nieruchomości organ nadzoru budowlanego podjął w 2022 r. działania związane z ustaleniem legalności robót budowlanych wykonanych na nieruchomości przy ul. [...] w P. (działka nr [...], arkusz 12, obręb G.).
W toku czynności wyjaśniających PINB podjął szeroko zakrojone działania zmierzające do ustalenia stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej zabudowy.
I tak, pismem z dnia 02 czerwca 2022 r. organ wystąpił do Centrum Informacji o Przestrzeni Miejskiej Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta [...] o dokumentację archiwalną, a pismem z dnia 14 czerwca 2022 r. do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] o udostępnienie zdjęć lotniczych z lat 1994-1995 oraz 2000-2003. W dniu 24 czerwca 2022 r. do akt sprawy dołączono kopie dokumentów archiwalnych, z których wynikało, że już w 2009 r. toczyło się postępowanie wyjaśniające z wniosku B. L., które jednak nie doprowadziło wówczas do wydania decyzji administracyjnych.
PINB przeprowadził w dniu 01 lipca 2022 r. oględziny nieruchomości, podczas których zinwentaryzowano na działce: budynek mieszkalny (oznaczony załączonej mapie sytuacyjnej jako "A"), przybudówkę o funkcji mieszkalnej ("B") przylegającą do budynku głównego, oraz budynki gospodarcze ("C", "D1", "D2"). Ustalono, że przybudówka ("B") składa się z części stanowiącej element lokalu nr [...] oraz części wydzielonej z niezależnym wejściem. Organ stwierdził, że w obiekcie wykonano roboty budowlane ok. 2018 r. (zmiana funkcji sklepu na mieszkalną, zamurowanie witryny, wykonanie ścian działowych), których inwestorem był M. I. (zmarły w [...]). Natomiast sama bryła przybudówki została wzniesiona znacznie wcześniej. Ustalenia oparte na zeznaniach i dokumentach wskazywały, że pierwotna "parterowa przybudówka" powstała w latach 50. XX wieku, natomiast jej rozbudowa (o sypialnię, łazienkę i część korytarza) nastąpiła w latach 60. XX wieku, a inwestorem był prawdopodobnie L. W..
Organ I instancji przeprowadził kwerendę archiwalną w celu odnalezienia pozwolenia na budowę dla przedmiotowej rozbudowy. Wystąpiono m.in. do Wydziału [...] Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] (pismo z 5 lipca 2022 r.), Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz Urzędu Miasta i Gminy [...], z uwagi na zmiany granic administracyjnych miasta. Archiwum Państwowe w [...] udostępniło akta dawnej księgi wieczystej "[...] tom II wykaz 45". Mimo tych działań, nie odnaleziono decyzji o pozwoleniu na budowę dla rozbudowy przybudówki zrealizowanej w latach 60. XX wieku. Jednocześnie potwierdzono, że główny budynek mieszkalny wybudowano legalnie ok. 1934 r., a pierwotna część przybudówki z lat 50. została ujawniona w aktach notarialnych z 1960 r. i 1992 r., co pozwoliło organom uznać ją za legalną.
Wobec ustalenia, że do rozbudowy doszło przed 01 stycznia 1995 r., organ nadzoru budowlanego zastosował przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.; dalej jako: "Prawo budowlane z 1974 r.") w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 418). Uczestnik postępowania, M. I., jako zarządca obiektu, wyraził wolę prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy z 1974 r., rezygnując z uproszczonego postępowania legalizacyjnego.
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2024 r. PINB nałożył na M. I. obowiązek dostarczenia ekspertyzy technicznej. Ekspertyza, sporządzona przez osobę uprawnioną wpłynęła do organu w lutym 2024 r. Wynikało z niej, że rozbudowana część budynku spełnia wymogi bezpieczeństwa konstrukcyjnego, pożarowego oraz sanitarnego, z wyjątkiem określonych elementów wentylacji i stolarki drzwiowej w łazience.
Decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. PINB, działając na podstawie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., nakazał M. I. wykonanie robót budowlanych w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. Zakres nakazu obejmował wykonanie prawidłowej wentylacji w łazience (wyprowadzenie przewodu ponad dach) oraz wymianę drzwi łazienkowych na otwierane na zewnątrz. Organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do orzeczenia rozbiórki obiektu na podstawie art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r.
Odwołania od tej decyzji wnieśli P. L. oraz B. L. zarzucając organowi I instancji m.in. błędne uznanie, że obiekt nie narusza przepisów o planowaniu przestrzennym oraz że nie stwarza zagrożenia, pomimo braku tytułu prawnego inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (brak zgody współwłaścicieli).
Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu odwołań, wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 30 czerwca 2025 r.
Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji co do daty powstania obiektu (lata 60. XX w.) i braku pozwolenia na budowę, co skutkowało koniecznością prowadzenia postępowania naprawczego. WWINB potwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. obligujące do orzeczenia rozbiórki. Wskazał, że mimo iż teren oznaczony jest w obecnym planie miejscowym symbolem 6MN (zabudowa jednorodzinna), a budynek ma charakter wielorodzinny (trzy lokale), to stan ten (funkcjonowanie trzech lokali) został usankcjonowany prawnie już w 1960 r. aktem notarialnym, a przedmiotowa rozbudowa nie doprowadziła do wyodrębnienia nowego lokalu, lecz jedynie powiększenia istniejącego. W zakresie bezpieczeństwa oparł się na przedłożonej ekspertyzie technicznej, która nie wykazała zagrożenia dla ludzi lub mienia.
Organ odwoławczy dokonał reformacji decyzji organu I instancji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zmieniając opis adresata obowiązku i obiektu, precyzując, że M. I., jest zarządcą części przybudówki "budynku mieszkalnego wielorodzinnego" (a nie jednorodzinnego, jak błędnie wskazał PINB), co wynika z faktu wydzielenia trzech samodzielnych lokali. W pozostałym zakresie, tj. co do nakazu wykonania wentylacji i zmiany drzwi, decyzję utrzymano w mocy, uznając, że roboty te są niezbędne do doprowadzenia obiektu do zgodności z przepisami techniczno-budowlanymi. Organ odniósł się również do zarzutu braku zgody współwłaścicieli, wskazując, że kwestie sporów własnościowych i naruszenia posiadania należą do właściwości sądów powszechnych i nie mogą automatycznie skutkować nakazem rozbiórki w trybie administracyjnym, zwłaszcza w odniesieniu do zaszłości sprzed kilkudziesięciu lat.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B. L. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r. poprzez odstąpienie od orzeczenia rozbiórki mimo niezgodności z planem miejscowym (teren 6MN) oraz naruszenia prawa własności (brak zgody na dysponowanie nieruchomością), co jej zdaniem stanowi "inną ważną przyczynę" uzasadniającą rozbiórkę. Skarżąca podniosła, że brak tytułu prawnego do gruntu uniemożliwia doprowadzenie samowoli do stanu zgodnego z prawem w trybie art. 40, gdyż inwestor nie może złożyć oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 30 czerwca 2025 r. odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy nadzoru budowlanego obu instancji prawidłowo ustaliły podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane. Bezsporne w sprawie jest, że przedmiotowa rozbudowa przybudówki została zrealizowana w latach 60. XX wieku, a zatem przed wejściem w życie ustawy z 1994 r. Zastosowanie przepisów ustawy z 1974 r. było zatem obligatoryjne (chyba że inwestor wybrałby tryb uproszczony, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło).
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym organy nadzoru budowlanego uprawnione były do zastosowania procedury naprawczej z art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., czy też – jak podnosi Skarżąca – zobligowane były do orzeczenia przymusowej rozbiórki obiektu na podstawie art. 37 tej ustawy.
W tym miejscu zauważyć należy, że w ramach prowadzonego postępowania organy nadzoru budowlanego przeprowadziły wyczerpujące postępowanie dowodowe celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie zostały zakwestionowane przez strony – stąd uznać należało, że główny budynek mieszkalny wybudowano legalnie ok. 1934 r., a pierwotna część przybudówki z lat 50. została ujawniona w aktach notarialnych z 1960 r. i 1992 r., co również pozwoliło organom uznać ją za legalną. Tym samym przedmiotem postępowania zasadnie uczyniono jedynie kwestię legalności dokonanej rozbudowy części budynku.
Przechodząc do materialnoprawnej podstawy prowadzonego postępowania zauważyć należy, że zgodnie z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., przymusowa rozbiórka obiektu wybudowanego niezgodnie z przepisami jest orzekana, gdy obiekt ten: 1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Dopiero w razie braku stwierdzenia powyższych przesłanek, organ, na podstawie art. 40 ustawy, nakazuje wykonanie robót budowlanych niezbędnych do doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami.
Jak wskazuje analiza akt sprawy i wniesionej skargi istota sporu sprowadza się do dwóch okoliczności – możliwości zalegalizowania wykonanych robót budowlanych w świetle norm planistycznych oraz potrzeby uzyskania przez inwestora (obecnego zarządcę) zgody pozostałych współwłaścicieli na wykonanie robót budowlanych.
Odnosząc się do zarzutu niezgodności obiektu z przepisami o planowaniu przestrzennym (zarzut naruszenia art. 37 ust. 1 pkt 1), Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, co do możliwości legalizacji obiektu. Skarżąca wywodzi konieczność rozbiórki z faktu, że obecny miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (uchwała z 2010 r.) przeznacza teren pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną (6MN), podczas gdy budynek przy ul. [...] – w wyniku historycznych podziałów i rozbudowy – pełni funkcję wielorodzinną (trzy lokale). Należy jednak zauważyć, że ocena zgodności z przepisami planistycznymi w przypadku "starych" samowoli budowlanych nie może być dokonywana w sposób mechaniczny.
Jak słusznie wskazał WWINB, powołując się na analizę historyczną, budynek funkcjonował jako wielolokalowy (wielorodzinny) legalnie już od 1960 r. Przedmiotowa samowola (rozbudowa z lat 60.) nie zmieniła przeznaczenia terenu ani nie wprowadziła nowej, sprzecznej z planem funkcji w sposób, który naruszałby ład przestrzenny w stopniu wymagającym eliminacji obiektu. Rozbudowa polegała zatem na powiększeniu istniejącego lokalu mieszkalnego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2013 r., sygn. akt II OPS 2/13) podkreśla się, że przy ocenie przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 1 należy brać pod uwagę przeznaczenie terenu od daty budowy. Pamiętać bowiem należy, że w Prawie budowlanym z 1974 r. samowola budowlana mogła mieć charakter formalny i materialnoprawny. Samowola formalna oznaczała realizację obiektu bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, ale zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym, warunkami technicznymi i zasadami sztuki budowlanej. Do obiektów wybudowanych w ramach takiej samowoli nie miał zastosowania ani przepis art. 37 ust. 1, ani art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r., organ nie miał też podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego na zasadzie tych przepisów i wydania decyzji w sprawie likwidacji samowoli budowlanej. Oznacza to, że w odniesieniu do niektórych samowolnie wybudowanych obiektów budowlanych nie było potrzeby podejmowania żadnych działań legalizacyjnych, gdyż przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. nie przewidywały ani obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, ani innych aktów legalizujących samowolę. W odniesieniu do takich obiektów brak było podstaw do oceny, że zachodzą warunki nakazania przymusowej rozbiórki z tego powodu, iż na terenie, na którym znajduje się dany obiekt budowlany, wprowadzono po wielu latach zakaz zabudowy lub zabudowy określonego rodzaju.
Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy zauważyć należy, że organy wykazały, że teren, na którym zrealizowano inwestycję, był przeznaczony pod mieszkalnictwo (rodzinne, o niskiej intensywności) w kolejnych planach zagospodarowania z lat 1966, 1975 i 1994. I tak, obowiązujący dla przedmiotowej nieruchomości miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego uchwałą Nr [...] Rady Miasta [...] z dnia 8 czerwca 2010 r., przewiduje, że obszar obejmujący nieruchomość przy ul. [...] w P., dz. nr [...] stanowi teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej (6MN). Okoliczność powyższa nie zmienia jednak faktu, że z uwagi na wydzielenie trzech odrębnych lokali mieszkalnych, przedmiotowy budynek jest budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym, odpowiadającym definicji zawartej w art. 3 pkt 2a Prawo budowlanego z 1994 r. Co istotne, do wydzielenia trzech odrębnych lokali doszło już w 1960 r. (akt notarialny z 2 listopada 1960 r. (k. 208 akt PINB).
Idąc dalej, zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego Miasta [...] zatwierdzonym Uchwałą Nr [...] z dnia 9 września 1966 r. Prezydium Rady Narodowej m. [...], przedmiotowa nieruchomość została oznaczona jako "teren mieszkalnictwa rodzinnego o niskiej intensywności'''' (E8MN). Przeznaczenie powyższe przewidywał również pochodzący z 1975 r. Plan zagospodarowania przestrzennego Miasta [...]. Równocześnie "Miejscowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego m. [...]" zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej [...] Nr [...] z dnia 6 grudnia 1994 r. przewidywał dla przedmiotowej nieruchomości przeznaczenie oznaczone symbolem III.MB14.m3, tj. jako teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej niskiej położony w rejonie o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych o różnej formie intensywności. Dokonana rozbudowa doprowadziła do powiększenia istniejącego już lokalu nr [...], a nie do wyodrębnienia kolejnego (przywrócono drzwi w miejscu zaślepionego otworu drzwiowego). Zatem rozbudowa funkcji mieszkalnej w tym miejscu nie naruszała i nie narusza fundamentalnych założeń planistycznych. Zarzut naruszenia art. 37 ust. 1 pkt 1 jest zatem niezasadny.
Drugim zarzutem skargi jest twierdzenie, że samowola budowlana zrealizowana bez zgody współwłaścicieli (tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością na cele budowlane) stanowi "niebezpieczeństwo dla mienia" (art. 37 ust. 1 pkt 2) lub "inną ważną przyczynę" (art. 37 ust. 2) uzasadniającą rozbiórkę. Sąd nie podziela tej argumentacji w okolicznościach niniejszej sprawy. Ze stanowiskiem powyższym również nie sposób się zgodzić.
Po pierwsze, przesłanka "niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia" z art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. jest interpretowana w orzecznictwie jako zagrożenie o charakterze techniczno-budowlanym, fizycznym (np. groźba zawalenia, pożaru, wybuchu), a nie prawnym. Utożsamianie braku zgody współwłaściciela z
"niebezpieczeństwem dla mienia" w rozumieniu tego przepisu jest nieuprawnioną wykładnią rozszerzającą. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym ekspertyza techniczna jednoznacznie potwierdza, że obiekt jest bezpieczny konstrukcyjnie i nie zagraża otoczeniu.
Po drugie, odnosząc się do braku tytułu prawnego do nieruchomości jako "innej ważnej przyczyny" rozbiórki (art. 37 ust. 2), należy zważyć na specyfikę postępowania legalizacyjnego opartego na ustawie z 1974 r. W przeciwieństwie do ustawy z 1994 r., Prawo budowlane z 1974 r. nie statuowało bezwzględnego wymogu legitymowania się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jako warunku sine qua non odstąpienia od rozbiórki w każdym przypadku. Jakkolwiek ochrona prawa własności jest wartością konstytucyjną, to w sprawach dotyczących zaszłości sprzed kilkudziesięciu lat (ponad 60 lat istnienia obiektu) organy muszą wyważyć interesy stron oraz zasadę trwałości stanów faktycznych.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z obiektem użytkowanym nieprzerwanie od lat 60. XX wieku. Skarżąca (i jej poprzednicy prawni) przez dekady tolerowali istnienie przedmiotowej przybudówki, kwestionując jedynie jej przeznaczenie (w okresie, kiedy była ona użytkowana pod działalność gospodarczą). W takim stanie faktycznym, nakazanie rozbiórki wyłącznie z powodu braku wykazania formalnej zgody współwłaścicieli sprzed pół wieku, byłoby środkiem nieproporcjonalnym i naruszającym zasadę zaufania obywateli do państwa. Spory dotyczące zakresu korzystania z nieruchomości wspólnej oraz ewentualnych roszczeń z tytułu bezumownego korzystania czy naruszenia własności mają charakter cywilnoprawny i powinny być rozstrzygane przez sądy powszechne, a nie w trybie administracyjnym, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa i zgodności z przepisami techniczno-budowlanymi.
Należy podkreślić, że decyzja wydana na podstawie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. ma na celu doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem w sensie technicznym. Nałożone obowiązki (wykonanie wentylacji, zmiana drzwi) służą poprawie bezpieczeństwa użytkowania obiektu, co leży w interesie wszystkich współwłaścicieli, w tym Skarżącej. Realizacja tych obowiązków nie sankcjonuje bezprawia w sferze cywilnej, a jedynie usuwa stan niezgodności z normami technicznymi.
Sąd uznał również za prawidłowe ustalenia faktyczne organów. Organy wyczerpująco zebrały materiał dowodowy, w tym dokumentację archiwalną i techniczną, oraz dokonały jego wszechstronnej oceny zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Ustalenie, że budynek ma charakter wielorodzinny, a nie jednorodzinny, dokonane przez organ odwoławczy, było w pełni uprawnione w świetle definicji legalnych i stanu faktycznego (istniejące trzy lokale), i skutkowało trafną korektą sentencji decyzji organu I instancji, bez uszczerbku dla merytorycznej istoty rozstrzygnięcia.
Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 6, 7 i 8 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i lakoniczne uzasadnienie są chybione. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest obszerne, logiczne i odnosi się do wszystkich istotnych aspektów sprawy, w tym wyjaśnia, dlaczego organ nie zastosował art. 37 ustawy. Równocześnie zgromadzony materiał dowodowy, w tym ekspertyza techniczna dawał podstawy do przyjęcia, że wykonanie opisanych robót budowlanych doprowadzi do zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania obiektu budowlanego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Organy prawidłowo zastosowały przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., dążąc do legalizacji obiektu co pozostaje zasadą Prawa budowlanego.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI