II SA/Bk 1257/25

II SA/Bk 1257/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-11-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Elżbieta Lemańska /sprawozdawca/
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 1 pkt 2d, art. 64a, art. 64 pkt 7, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant referent stażysta Emilia Jarząbska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2025 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 12 czerwca 2025 r. nr 406.121/E-18/XII/2025 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 21 stycznia 2025 r. Wójt Gminy Turośń Kościelna (dalej: "Wójt") zawiadomił B.N. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt jej ojca J.N. w Domu Pomocy Społecznej w C. (dalej: "DPS") od 10 października 2024 r.
W dniu 27 stycznia 2025 r. B.N. wniosła o zwolnienie w całości z opłaty ze względu na skazanie ojca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione na jej szkodę. Wraz z wnioskiem złożyła do akt kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...] umarzającego (z uwagi na niepoczytalność) postępowanie karne prowadzone przeciwko J.N. w zakresie m.in. czynu z art. 190a § 1 k.k. w zb. z art. 190 § 1 k.k. (uporczywe nękanie oraz grożenie popełnieniem przestępstwa na szkodę m.in. córki B.N.) popełnionego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 29 grudnia 2019 r. oraz orzekającego o zastosowaniu względem J.N. środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym na oddziale o podstawowym stopniu zabezpieczenia.
W aktach znajdują się również: postanowienie Sądu Okręgowego w B. z [...] kwietnia 2021 r. sygn. akt [...] utrzymujące w mocy ww. postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] czerwca 2021 r. sygn. akt [...] zakazujące J.N. zbliżania się do nieruchomości położonej w N. przy ul. G. [...] i jej bezpośredniego otoczenia na odległość 250 m oraz postanowienie Sądu Okręgowego w B. z [...] sierpnia 2021 r. sygn. akt [...] oddalające apelację J.N. od ww. postanowienia.
B.N. złożyła do akt oświadczenie o stanie majątkowym datowane na 28 stycznia 2025 r., z którego wynika, że posiada ona lokal mieszkalny o powierzchni 46,1 m2, gospodarstwo rolne o wielkości 4,3497 ha przeliczeniowych i środki pieniężne w wysokości 10.000 zł oraz jest współwłaścicielką (z matką i bratem) działki zabudowanej domem mieszkalnym. Ponadto przedłożyła do akt: zaświadczenie z [...] stycznia 2025 r. o wynagrodzeniu uzyskanym za grudzień 2024r. z tytułu umowy o pracę (dochód: 9.114,18 zł); oświadczenie z [...] stycznia 2025 r. o uzyskaniu w grudniu 2024 r. dochodu z działalności gospodarczej (opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym) w wysokości 22.629,39 zł, a także tabelaryczne zestawienie kosztów miesięcznych i rocznych oraz kosztów poniesionych jednorazowo na remont.
W dniu 30 stycznia 2025 r. specjalista pracy socjalnej przeprowadził z B.N. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, którego łączny dochód miesięczny wynosi 33.740,08 zł. Wskazano również, że B.N. udziela pomocy ojcu w formie umawiania wizyt lekarskich, zakupu okularów, żywności i odzieży oraz deklaruje dalszą pomoc w tym zakresie.
Decyzją z 4 marca 2025 r. nr 5026.3.3.1.2024 Wójt ustalił B.N. wysokość odpłatności za pobyt ojca w DPS od 10 października 2024 r. do 31 października 2024 r. w wysokości 1.495,74 zł, od 1 listopada 2024 r. do 31 stycznia 2025 r. w kwocie 2.107,63 zł miesięcznie i od 1 lutego 2025 r. w wysokości 2.279,13 zł miesięcznie (pkt 1); odmówił ww. zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS (pkt 2); wskazał, że opłatę należy wnosić na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Turośni Kościelnej w terminie do 20-go dnia każdego miesiąca (pkt 3); nakazał uregulowanie należności za miesiące od 10 października 2024 r. do miesiąca bieżącego w ciągu 14 dni od dnia ostateczności decyzji (pkt 4).
W uzasadnieniu organ wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] kwietnia 2024 r. sygn. akt [...] orzeczono przyjęcie J.N. do domu pomocy społecznej. Zgodnie z decyzją kierującą nr 5026.3.2024 z 7 lipca 2024 r. został on skierowany do DPS poza kolejnością na czas nieokreślony. Na podstawie decyzji nr 5026.3.1.2024 z 8 lipca 2024 r. ustalono odpłatność strony za pobyt w DPS. Na mocy decyzji z 23 lipca 2024 r. nr 301 umieszczono J.N. w DPS poza kolejnością na czas nieokreślony. Został on przyjęty do DPS 10 października 2024 r.
Następnie organ przytoczył art. 61 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2024, poz. 1283, ze zm.; dalej: "u.p.s."), zaś powołując się na art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. stwierdził, że zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt J.N. w DPS jest dwójka jego dzieci, tj. córka B.N.i syn S.N. Na podstawie przeprowadzonych z nimi wywiadów środowiskowych oraz zgromadzonej dokumentacji ustalono, że ich dochody przekraczają 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, w związku z czym są zobowiązani do wnoszenia comiesięcznej opłaty za pobyt ojca w DPS. Organ ustalił, że od 1 lutego 2024 r. miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosił 6.735 zł miesięcznie (zgodnie z zarządzeniem Starosty Powiatu Białostockiego z 18 stycznia 2024 r. nr 5/2024 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańców Domów Pomocy Społecznej prowadzonych przez Powiat Białostocki), a na podstawie decyzji z 8 lipca 2024 r. nr 5026.3.1.2024 ustalono odpłatność za pobyt J.N .w DPS w wysokości 2.519,75 zł miesięcznie. Pozostałą kwotę (4.215,25 zł) powinni wnosić zobowiązani po połowie (tj. po 2.107,63 zł od osoby). Organ ustalił także, że od 1 lutego 2025 r. miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosi 7.078 zł miesięcznie (zgodnie z zarządzeniem Starosty Powiatu Białostockiego z 27 stycznia 2025 r., nr 4/2025 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańców Domów Pomocy Społecznej prowadzonych przez Powiat Białostocki), a w związku z tym od 1 lutego 2025 r. wysokość odpłatności zobowiązanych za pobyt ojca w DPS wynosi 4.558,25 zł miesięcznie (tj. po 2.279,13 zł od osoby).
Dalej organ pierwszej instancji wyjaśnił, że po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, w trakcie którego została ustalona sytuacja dochodowa obu zobowiązanych, sporządzono umowę nr 1/2024 z 24 października 2024r., w której zaproponowano B.N. opłatę w wysokości 2.107,63 zł miesięcznie. Umowa ta została doręczona zobowiązanej 28 października 2024 r., jednakże nie odesłała podpisanej umowy w wyznaczonym terminie. Organ uznał zatem, że strona nie wyraża zgody na jej zawarcie oraz ustalił decyzją z 20 listopada 2024 r. nr 5026.3.2.2024 wysokość odpłatności. Decyzja ta została jednak uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku (dalej: "SKO") z 3 stycznia 2025 r. nr 406.858/E-18/XII/2024 i sprawę przekazano organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. SKO wskazało, że rozstrzygnięcie w zakresie ustalania odpłatności oraz rozpatrzenie wniosku osoby zobowiązanej w przedmiocie zwolnienia z tej odpłatności, winno nastąpić w jednej decyzji.
Powołując się na art. 61 ust. 2d u.p.s. organ wyjaśnił, że w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ponoszonej przez nie opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Organ zauważył, że sposób dzielenia opłaty na osoby zobowiązane do jej wnoszenia nie jest jednoznacznie ustalony w u.p.s., bowiem co do zasady opłata ta winna być wnoszona w wysokości nadwyżki nad 300% kryterium dochodowego. Proporcjonalne dzielenie opłaty zawsze następuje w sytuacji, gdy organ nie zna dochodu strony (art. 61 ust. 2e i f u.p.s.), jednak w orzecznictwie sądów i praktyce administracyjnej dopuszcza się proporcjonalne dzielenie opłaty również gdy ze stroną przeprowadzono wywiad środowiskowy i ustalono jej dochód, a nie jest ona jedyną osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty – jak ma to miejsce w sprawie. Organ zwrócił w tym względzie uwagę, że sytuacja dochodowa zobowiązanej znacząco przekracza 300% kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej do grudnia 2024 r. wynosiło 2.328 zł, natomiast od stycznia 2025 r. wynosi 3.030 zł. Organ ustalił miesięczny dochód zobowiązanej uzyskany w grudniu 2024 r. na łączną kwotę 33.740,08 zł, na którą składa się: wynagrodzenie za pracę w kwocie 9.114,18 zł, dochód z działalności gospodarczej (opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym) w wysokości 22.629,39 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 1.996,51 zł. Organ zauważył, że miesięczne wydatki nie podlegają odliczeniu przy ustalaniu dochodu – zgodnie z art. 8 u.p.s.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił również powody odmowy zwolnienia zobowiązanej z opłaty. Przytoczył wyjaśnienia zobowiązanej, z których wynika, że złe relacje z ojcem, znęcanie się nad członkami rodziny, nadużywanie przez niego alkoholu, brak przyczyniania się do jej wykształcenia i wychowania, a także liczne akty agresji spowodowane schizofrenią paranoidalną doprowadziły do tego, że strona uciekła na kilka miesięcy z domu rodzinnego w obawie o własne życie. Z wyjaśnień zobowiązanej wynika także, że ojciec zaciągał liczne zobowiązania, których nie spłacał, aby zmusić matkę do ich regulowania, a także dzwonił i pisał obelżywe wiadomości. Względem niego wprowadzono procedurę Niebieskiej Karty. Organ uznał, że jakkolwiek opisane zachowania ojca wobec zobowiązanej wskazują na naruszenie obowiązków rodzinnych, to jednak wywołane one były przez chorobę psychiczną, a tym samym nie można im przypisać cech świadomego i celowego działania. Organ podkreślił, że zastosowanie ulgi określonej w art. 64 u.p.s. ma mieć charakter wyjątkowy, bowiem ciężar utrzymania osoby w DPS przerzucany jest wówczas na społeczeństwo. Wskazał, że to osoba zobowiązana musi wykazać rażące naruszenie względem niej przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. Tymczasem dołączonym do wniosku zobowiązanej postanowieniem umorzono postępowanie karne przeciwko jej ojcu. Sam zaś fakt rażącego naruszania przez niego obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet bowiem w takich sytuacjach ustawodawca nakazuje badać konkretne okoliczności sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy. Z przedstawionych zaś dokumentów, tj. opinii psychiatrycznych, złożonych wcześniej zeznań wynika, że w 2019 r., kiedy miały miejsce czyny opisane w ww. postanowieniu, oboje zobowiązani byli już osobami dorosłymi, a B.N. prowadziła oddzielne gospodarstwo domowe. Reasumując organ zwrócił uwagę na stabilną sytuację życiową, rodzinną i osobistą zobowiązanej. Podkreślił, że jest ona osobą pracującą, z wysokim dochodem, znacznie przekraczającym średnie zarobki w kraju. Organ wziął także pod uwagę fakt, że naganne zachowania J.N. wobec zobowiązanej były spowodowane jego chorobą psychiczną, a on sam nie ponosił winy za nie. Organ wyjaśnił, że odrębną decyzją ustalono opłatę od drugiej z osób zobowiązanych.
Zaskarżoną decyzją z 12 czerwca 2025 r. nr 406.121/E-18/XII/2025 SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta, podzielając argumentację organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że w oparciu o ustaloną sytuację dochodową B.N. i obowiązujące ustawowe zasady odpłatności, dokonano obliczenia wysokości ponoszonej przez nią opłaty za pobyt ojca w DPS od 10 października 2024 r. Zobowiązana nie wniosła zastrzeżeń co do tych wyliczeń, lecz zakwestionowała odmowę zwolnienia z ponoszenia opłaty. Jednak, zdaniem Kolegium, nie występuje w sprawie żadna z przesłanek zwolnienia z opłaty, zarówno na podstawie art. 64a u.p.s., jak i art. 64 pkt 7 u.p.s. SKO podkreśliło, że zobowiązana nie legitymuje się prawomocnym orzeczeniem sądu o pozbawieniu jej ojca władzy rodzicielskiej nad nią, ani też prawomocnym orzeczeniem sądu o skazaniu go za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione na jej szkodę. Jakkolwiek SKO podzieliło ocenę, że zgromadzone w aktach sprawy orzeczenia sądowe świadczą o nagannym i niedopuszczalnym zachowaniu ojca wobec członków rodziny, w tym wobec zobowiązanej, to jednak żadne z nich nie odpowiada przesłance, o której mowa w art. 64a u.p.s. Oceniając zaś wykazanie przez zobowiązaną rażącego naruszenia przez jej ojca obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem niej (tj. przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s.), SKO wskazało (powołując się na uzasadnienie projektu nowelizacji, na mocy której dodano pkt 7 do art. 64 u.p.s. - druk sejmowy nr 1672), że zaniedbania w tym zakresie muszą dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia, ponieważ naruszenia te odnoszą się m.in. do obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. Przesłanka ta nie dotyczy jakichkolwiek naruszeń, ale takich które miały charakter rażący oraz zostały udowodnione. SKO podzieliło ocenę okoliczności powołanych przez zobowiązaną we wniosku, uznając, że jakkolwiek wskazują one na naruszenie obowiązków rodzinnych przez ojca zobowiązanej, to jednak ze względu na fakt, że wywołane były przez chorobę psychiczną, nie można im przypisać cech świadomego i celowego działania, a w konsekwencji trudno uznać je za rażące. Ponadto w chwili kiedy miały miejsce czyny opisane w materiale dowodowym (2019 r.) zobowiązana była osobą dorosłą, prowadzącą oddzielne gospodarstwo domowe. SKO dostrzegło także, że materiał dowodowy nie zawiera potwierdzenia, aby w przeszłości i dzieciństwie zobowiązanej, jej ojciec nie wypełniał względem niej ciążących na nim obowiązków rodzicielskich.
Podzielając argumentację organu pierwszej instancji SKO podniosło, że zobowiązana uzyskuje dochód znacznie przekraczający ustawowe kryterium, jej sytuacja majątkowa jest dobra, a na swoim utrzymaniu nie ma innych osób. Z uwagi na powyższe jest w stanie ponosić ustalone koszty pobytu ojca w DPS bez uszczerbku dla zaspokojenia własnych potrzeb. Za nieposiadające cech okoliczności nadzwyczajnych, uzasadniających przerzucenie kosztów pobytu ojca w DPS na jednostkę samorządu terytorialnego, Kolegium oceniło wskazywany wysiłek oraz koszty związane z usamodzielnieniem się i rozpoczęciem pracy w zawodzie lekarza. W ocenie SKO w sytuacji obiektywne uzasadnionego negatywnego stosunku dzieci do ojca, obowiązek ponoszenia opłat za jego pobyt w DPS, spoczywający na dzieciach pozostających w dobrej kondycji finansowej, nie może przechodzić na społeczeństwo, bowiem godziłoby to w idee i cele pomocy społecznej.
Skargę do sądu administracyjnego wniosła B.N., zaskarżając decyzję SKO w całości i zarzucając jej:
1) naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a. przez odmówienie waloru istotnych dowodów w sprawie dowodom z dokumentów w postaci: postanowienia Sądu Rejonowego w B. o sygn. [...] utrzymanego w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w B. o sygn. [...] oraz orzeczenia Sądu Rejonowego w B. w sprawie [...] utrzymanego w mocy orzeczeniem Sądu Okręgowego w B. o sygn. [...], które jednoznacznie świadczą o wypełnieniu przesłanek zwolnienia skarżącej z całości opłat za pobyt ojca w DPS, gdyż świadczą o jego nagannym zachowaniu i fakcie popełnienia przestępstwa na szkodę skarżącej, co jednoznacznie jest stwierdzone w uzasadnieniu postanowienia w sprawie [...];
2) naruszenie art. 64 i 64a u.p.s. w zw. z art. 7a § 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia skarżącej z całości opłaty za pobyt ojca w DPS;
3) naruszenie art. 18 Konstytucji RP przez pominięcie, że: rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej, co oznacza że państwo i samorząd mają obowiązek pomocy, opieki i wsparcia w ramach przepisów swym obywatelom, także przez ponoszenie m.in. kosztów w tego typu sprawach. Osoby tzw. niegodne także są, były i będą ubezpieczone np. w ZUS, więc i one kiedyś za kogoś podobne koszty ponosiły co nie oznacza, że stanowi to przerzucanie obowiązku na społeczeństwo, co również narusza zasadę pomocniczości wyrażoną w preambule Konstytucji RP, jak również zasadę równości wobec prawa, tj. że organ odmówił zwolnienia od kosztów kierując się głównie przesłankami fiskalnymi.
Uzasadnienie skargi zawiera argumenty przemawiające, w ocenie skarżącej, za trafnością jej zarzutów. Wskazała m.in., że organ niezasadnie odmówił zastosowania przesłanki z art. 64a u.p.s., podczas gdy postanowienie Sądu Rejonowego w B. umarzające postepowanie karne prowadzone przeciwko jej ojcu ze względu na jego niepoczytalność, odpowiada orzeczeniu, o którym mowa w ww. przepisie, bowiem wynika z niego, że doszło do popełnienia zarzucanych mu przestępstw. Podniosła ponadto, że podłożem działania jej ojca była schizofrenia spowodowana toksycznym nadużywaniem alkoholu, a więc stan, do którego ojciec doprowadził się własnym działaniem. W ocenie skarżącej niezasadne jest również obciążanie jej odpłatnością jednorazowo za miniony okres pobytu ojca w DPS, zwłaszcza że konieczność zapłaty jednorazowo kwoty 20 000 zł jest uciążliwa finansowo. Wskazała na wyrok WSA w Olsztynie w sprawie II SA/Ol 743/23 wywodząc, że w sprawie powinno dojść do interpretacji przepisu art. 64a u.p.s. z zastosowaniem zasady rozstrzygania wątpliwości na jej korzyść (art. 7a § 1 k.p.a.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Wójta ustalającą skarżącej odpłatność z tytułu pobytu jej ojca w DPS za okres od 10 października 2024 r. do 31 października 2024 r. w wysokości 1.495,74 zł, od 1 listopada 2024 r. do 31 stycznia 2025 r. w kwocie 2.107,63 zł miesięcznie i od 1 lutego 2025 r. w wysokości 2.279,13 zł miesięcznie (pkt 1); a także odmawiająca skarżącej zwolnienia z tej odpłatności (pkt 2).
W sprawie nie jest sporne, że ojciec skarżącej przebywa od 10 października 2024 r. w DPS, w którym średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca wynosił od 1 lutego 2024 r. do 31 stycznia 2025 r. 6.735 zł miesięcznie, zaś od 1 lutego 2025 r. wynosi 7.078 zł miesięcznie (vide: zarządzenie Starosty Powiatu Białostockiego z 18 stycznia 2024 r. nr 5/2024 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańców Domów Pomocy Społecznej prowadzonych przez Powiat Białostocki w 2024 r., Dz. Urz. Woj. Podl poz. 435 oraz zarządzenie Starosty Powiatu Białostockiego z 27 stycznia 2025 r. nr 4/2025 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańców Domów Pomocy Społecznej prowadzonych przez Powiat Białostocki w 2025 r., Dz. Urz. Woj. Podl poz. 547). Decyzją z 8 lipca 2024 r. nr 5026.3.1.2024 ustalono odpłatność za pobyt ojca skarżącej w DPS na kwotę 2.519,75 zł miesięcznie, zaś w kontrolowanym postępowaniu ustalono, że pozostałą część opłaty (tj. 4.215,25 zł miesięcznie za okres do 31 stycznia 2025 r., zaś od 1 lutego 2025 r. 4.558,25 zł miesięcznie) wnosić powinni jego zstępni, tj. skarżąca oraz jej brat. Wysokość opłaty wnoszonej przez brata skarżącej ustalono w odrębnym postępowaniu decyzją z 12 czerwca 2025 r., która będzie podlegała kontroli sądowej w sprawie sygn. akt II SA/Bk 1492/25.
W pierwszej kolejności sąd wskazuje, że katalog osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt J.N. w DPS został ustalony prawidłowo bowiem podopieczny jest osobą rozwiedzioną. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (sytuacja ta nie zachodzi w kontrolowanej sprawie). Wedle art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę tą wnoszę: (1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (lit. a), (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu. Wysokość opłaty ustalana jest w drodze umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., zaś w razie odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia takiej umowy, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. (tj. organ gminy właściwej dla mieszkańca domu pomocy społecznej, w dniu jego kierowania do domu), z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. - o czym stanowi art. 61 ust. 2d u.p.s., stanowiący materialnoprawną podstawę obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji.
Po przeprowadzeniu ze skarżącą wywiadu środowiskowego zaproponowano jej zawarcie umowy, wedle której ponosiłaby comiesięczną odpłatność za pobyt ojca w DPS w wysokości 2.107,63 zł miesięcznie. Umowa ta, doręczona skarżącej 28 października 2024 r., nie została przez nią odesłana w wyznaczonym terminie. Słusznie zatem uznał organ pierwszej instancji, że skarżąca odmówiła jej zawarcia, co uzasadniało (w świetle art. 61 ust. 2d u.p.s.) ustalenie wysokości ponoszonej przez nią opłaty w drodze decyzji.
Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s ustalenie wysokości przedmiotowej opłaty następuje z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Pierwsze ograniczenie polega na możliwości obciążenia opłatą wyłącznie osoby zobowiązanej (tj. małżonka, zstępnych przed wstępnymi), której dochód (w przypadku osoby samotnie gospodarującej) jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Drugie ograniczenie polega natomiast na konieczności uwzględnienia przy ustalaniu wysokości opłaty, wysokości dochodów osoby zobowiązanej i jej możliwości (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Ograniczenie to ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy spełnione zostało pierwsze ograniczenie odnoszące się do kryterium dochodowego.
Organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód skarżącej, prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskany w grudniu 2024 r. w łącznej kwocie 33.740,08 zł. Z materiału dowodowego wynika, że na dochód ten składa się: wynagrodzenie za pracę w kwocie 9.114,18 zł netto, dochód z działalności gospodarczej (opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym) w wysokości 22.629,39 zł netto oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 1.996,51 zł. W ocenie sądu ustalenie dochodu skarżącej za grudzień 2024 r. nastąpiło z uwzględnieniem definicji dochodu z art. 8 ust. 3 u.p.s. oraz zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 5 pkt 2, ust. 9 i ust. 10 u.p.s. Nie budzi przy tym wątpliwości, że tak ustalony dochód skarżącej za grudzień 2024 r. przekracza 300% kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej do grudnia 2024 r. wynosiło 2.328 zł, natomiast od stycznia 2025 r. wynosi 3.030 zł. Dochód ten – przekraczający jedenastokrotnie obecną wysokość kryterium dochodowego, a także niemal czterokrotnie średnie zarobki w kraju, stanowił podstawę do oceny możliwości płatniczych skarżącej, które zostały uznane za wysokie - również z tego względu, że nie posiada ona innych osób na utrzymaniu, jest osobą młodą oraz pracującą.
Zasadnie też organy oceniły sytuację życiową, rodzinną i osobistą skarżącej jako stabilną. Z akt sprawy nie wynika, ażeby cierpiała na jakąkolwiek chorobę przewlekłą, której leczenie wymagałoby regularnych nakładów finansowych i która ograniczałaby w sposób istotny możliwości zarobkowe skarżącej, a także, aby obarczona była zobowiązaniami finansowymi w stopniu realnie uniemożliwiającym ponoszenie opłaty. Sąd podkreśla, że dyspozycja art. 103 ust. 2 u.p.s. nakazuje wzięcie pod uwagę przy ustalaniu wysokości spornej opłaty wysokości dochodów osoby zobowiązanej oraz jej możliwości. W orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się w tym względzie jednolicie, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Jednakże należy przez nie rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.).
Jakkolwiek organy obu instancji odstąpiły od dokonania zestawienia dochodu skarżącej z grudnia 2024 r. oraz deklarowanych przez nią wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie (w łącznej kwocie miesięcznej 12.155 zł) to zauważyć należy, że nawet po hipotetycznym odliczeniu tychże wydatków, pozostała kwota 21.585,08 zł przekracza siedmiokrotnie 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Prowadzi to do wniosku, że deklarowane przez skarżącą wydatki nie mają istotnego wpływu na ocenę jej możliwości płatniczych – w kontekście ponoszenia spornej opłaty za DPS. Jakkolwiek sąd zauważa, że żaden z przepisów u.p.s. nie przewiduje możliwości nieuwzględnienia dochodu z uwagi na sposób jego skonsumowania, to jednak zestawienie osiąganych dochodów z bieżącymi wydatkami jest niekiedy celowe w kontekście dokonania oceny realnych możliwości płatniczych osoby zobowiązanej. Sąd podkreśla w tym miejscu, że o ile organy zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 k.p.a., to nie można jednak przerzucać na nie obowiązku ustalania faktycznych wydatków ponoszonych przez stronę skarżącą, która w żaden sposób ich nie udokumentowała. Wzięcie pod uwagę ograniczeń związanych z możliwościami strony zobowiązanej możliwe jest więc wyłącznie wtedy, gdy zostaną one organowi zgłoszone i w przekonujący sposób wykazane. Te zaś w kontrolowanej sprawie, jakkolwiek zadeklarowane przez skarżącą w tabelarycznym zestawieniu kosztów miesięcznych, rocznych oraz poniesionych na remont, nie zostały w żaden sposób udokumentowane.
W oparciu o powyższe zasadnie ustalono, że dochód skarżącej uzyskany w grudniu 2024 r. umożliwia ustalenie przedmiotowej opłaty na kwotę 1.495,74 zł za okres od 10 października 2024 r. do 31 października 2024 r., na kwotę 2.107,63 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2024 r. do 31 stycznia 2025 r. oraz na kwotę 2.279,13 zł miesięcznie od 1 lutego 2025 r. – o czym orzeczono w pkt 1 decyzji Wójta utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją SKO. Sąd wyjaśnia w tym względzie, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z 22 stycznia 2025 r., I OSK 121/23; czy wyrok WSA w Łodzi z 10 września 2025 r., II SA/Łd 204/25 – dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd zauważa, że z treści zarzutów skargi nie wynika, aby skarżąca kwestionowała sposób ustalenia wysokości przedmiotowej opłaty. Nie ma też obiektywnych powodów wynikających z akt sprawy, aby ustalone wysokości opłaty kwestionować.
Skarżąca kwestionuje zaś niewątpliwie odmowę zwolnienia z odpłatności. Powołuje się na naganne zachowanie ojca względem pozostałych członków rodziny (w tym względem skarżącej) - noszące cechy znęcania się, spowodowane schizofrenią mającą podłoże w nadużywaniu alkoholu. Tytułem przypomnienia należy wskazać, że złożony przez skarżącą w toku postepowania administracyjnego wniosek o zwolnienie z przedmiotowej opłaty, umotywowała skazaniem ojca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione na jej szkodę. Wraz z wnioskiem skarżąca złożyła do akt postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...] umarzające (z uwagi na niepoczytalność) postępowanie karne prowadzone przeciwko ojcu w zakresie m.in. czynu z art. 190a §1 k.k. w zb. z art. 190 § 1 k.k. (uporczywe nękanie oraz grożenie popełnieniem przestępstwa na szkodę m.in. skarżącej) popełnionego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 29 grudnia 2019 r. oraz orzekającego o zastosowaniu względem ojca skarżącej środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym na oddziale o podstawowym stopniu zabezpieczenia. W aktach sprawy znajdują się także: postanowienie Sądu Okręgowego w B. z [...] kwietnia 2021 r. sygn. akt [...] utrzymujące w mocy ww. postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego w B. z 1 czerwca 2021 r. sygn. akt [...] zakazujące ojcu skarżącej zbliżania się do nieruchomości położonej w N. przy ul. G. [...] i jej bezpośredniego otoczenia na odległość 250 m, a także postanowienie Sądu Okręgowego w B. z [...] sierpnia 2021 r. sygn. akt [...] oddalające apelację ojca skarżącej od ww. postanowienia.
Zważywszy na powołane wyżej okoliczności organy obu instancji słusznie rozważyły je w pierwszej kolejności w kontekście przesłanek uzasadniających obligatoryjne zwolnienie osoby zobowiązanej z opłaty wskazanych w art. 64a u.p.s. Przepis ten stanowi, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
Nie budzi wątpliwości sądu, że przeciwko ojcu skarżącej toczyło się postępowanie karne o czyn stanowiący umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę skarżącej (będącej osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty), tj. o czyn z art. 190a § 1 k.k. w zb. z art. 190 § 1 k.k. (uporczywe nękanie oraz grożenie popełnieniem przestępstwa). Jednakże kończące to postępowanie prawomocne postanowienie umarzające i orzekające o zastosowaniu środka zabezpieczającego wyżej wskazanego, utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w B. z [...] kwietnia 2021 r. sygn. akt [...], nie jest prawomocnym orzeczeniem sądu o skazaniu ojca skarżącej za ww. przestępstwo – jak wymaga tego art. 64a u.p.s. Wbrew twierdzeniu skarżącej, postanowienie to nie odpowiada ww. orzeczeniu, mimo tego, że z jego uzasadnienia wynika, że do opisanych czynów rzeczywiście doszło. Jak słusznie zauważyły organy obu instancji, ojcu skarżącej nie można przypisać winy za te czyny, z uwagi na chorobę psychiczną pod postacią organicznych zaburzeń urojeniowych oraz szkodliwego używania alkoholu. W chwili ich popełnienia ojciec skarżącej miał zniesioną zdolność rozpoznania ich znaczenia, a także całkowicie zniesioną zdolność kierowania swoim postępowaniem – co wynika z uzasadnienia ww. postanowienia. W takich okolicznościach sąd karny zastosował art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., wedle którego nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa. Wedle zaś powołanego przez sąd karny art. 31 § 1 k.k. nie popełnia przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem. Dodać w tym miejscu należy, że wina jest elementem niezbędnym, aby można było sprawcy przypisać odpowiedzialność karną za popełniony czyn. Za podstawową zaś cechę winy umyślnej (wymaganej dyspozycją art. 64a u.p.s.), zgodnie z art. 9 § 1 k.k. przyjmuje się zamiar popełnienia przestępstwa przez sprawcę. Skoro zatem (z uwagi na tzw. niepoczytalność) ojcu skarżącej nie można przypisać zamiaru popełnienia czynu z art. 190a § 1 k.k. w zb. z art. 190 § 1 k.k. na szkodę skarżącej, to nie można też mówić o popełnieniu przez niego tego przestępstwa – jak stanowi art. 1 § 3 k.k. nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Tym samym, mimo tego, że ojciec skarżącej pozostaje sprawcą czynu opisanego w ww. postanowieniu sądu karnego, to z racji braku możliwości przypisania winy w czasie czynu, sąd karny nie miał możliwości wydania względem niego wyroku skazującego. Tylko taki zaś wyrok karny odpowiadałby w niniejszej sprawie dyspozycji art. 64a u.p.s.
Orzeczeniem, o którym mowa w art. 64a u.p.s. nie jest również postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] czerwca 2021 r. sygn. akt [...] zakazujące ojcu skarżącej zbliżania się do nieruchomości położonej w N. przy ul. G. [...] i jej bezpośredniego otoczenia na odległość 250 m, a także postanowienie Sądu Okręgowego w B. z [...] sierpnia 2021 r. sygn. akt II [...] oddalające apelację ojca skarżącej od ww. postanowienia. Nie są to bowiem orzeczenia o pozbawieniu ojca skarżącej władzy rodzicielskiej nad nią (jak wymaga tego dyspozycja art. 64a u.p.s.), lecz orzeczenia zapadłe na gruncie ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.
Jak zatem zasadnie stwierdził organ odwoławczy, przedłożone do akt orzeczenia sądowe jakkolwiek świadczą o nagannym zachowaniu ojca skarżącej wobec członków jego rodziny, w tym skarżącej, jednakże żadne z nich nie stanowi orzeczenia, o którym mowa w art. 64a u.p.s. Oceny tej nie zmienia także cytowane przez skarżącą stanowisko WSA w Olsztynie wyrażone w uzasadnieniu wyroku sygn. akt II SA/Ol 743/23, zrównujące (w rozumieniu art. 64a u.p.s.) skutki wyroku skazującego z postanowieniem sądu karnego o umorzeniu postępowania ze względu na niepoczytalność sprawcy i zastosowaniu względem niego środków zabezpieczających. Sąd nie podziela stanowiska WSA w Olsztynie wyrażonego w ww. sprawie. Działanie sprawcy, któremu nie można przypisać winy, nie wyczerpuje znamion czynu zabronionego. Czyn, który nie posiada znamion strony podmiotowej przestępstwa, nie może być zatem uznany za przestępstwo. Gdyby ustawodawca zamierzał zrównać brzmieniem art. 64a u.p.s. wyrok skazujący z postanowieniem umarzającym postępowanie z uwagi na niepoczytalność sprawcy, z pewnością by tego dokonał wprost w treści przepisu, który jako wyjątek od zasady z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. powinien być interpretowany zawężająco. Odnosząc się zaś do argumentu skarżącej o winie ojca w doprowadzeniu się do stanu chorobowego, który wywołał jego naganne zachowanie – należy ten argument uznać za chybiony. Zwłaszcza że sąd karny nie zdecydował się na zastosowanie względem ojca skarżącej tzw. "fikcji poczytalności" z art. 31 § 3 k.k., wedle której podstawy zawinienia szuka się niejako na przedpolu czynu zabronionego (wedle art. 31 § 3 k.k. przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć). Z dokumentacji akt sprawy wynika wprost, że przyczyną opisanych tam czynów ojca skarżącej była choroba psychiczna.
Zarówno okoliczności popełnienia przez ojca skarżącej czynu opisanego ww. postanowieniem sądu karnego, jak i te dodatkowo powołane przez skarżącą, które wskazywać mogą na jego zaniedbania rodzicielskie w okresie wychowania skarżącej (nadużywanie alkoholu, akty agresji, w tym nękanie, brak przyczynienia się do jej wykształcenia, czy zadłużanie rodziny), zaś obecnie uzasadniają jej złe relacje z ojcem - organy obu instancji zasadnie rozważyły w kontekście odrębnej przesłanki zwolnienia z opłaty, o której mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Wyrażona w tym względzie przez organy ocena powołanych okoliczności, oparta przede wszystkim na kwestii braku celowego i świadomego działania ojca skarżącej (choroba psychiczna), a także wsparta brakiem dokumentacji potwierdzającej, aby w dzieciństwie skarżącej oraz jej latach młodzieńczych ojciec nie wypełniał prawidłowo ciążących na nim obowiązków rodzicielskich (SKO wskazuje przy tym, że dokumentacja medyczna dotycząca choroby psychicznej ojca skarżącej dotyczy lat 2019-2021, tj. okresu, kiedy jego zstępni byli już pełnoletni, a skarżąca prowadziła oddzielne gospodarstwo domowe), skorelowana z dobrą sytuacją majątkową skarżącej oraz jej względnie wysokimi zarobkami, zasługuje na aprobatę sądu. Przede wszystkim sąd podziela stanowisko organów, że w sytuacji gdy zachowanie ojca skarżącej miało swoje podłoże w długotrwałej chorobie psychicznej, która upośledzała zdolność do harmonijnego współżycia z otoczeniem, a nie wynikło ze świadomej, negatywnej i rażącej, z punktu widzenia powszechnie akceptowanych zasad moralnych, jego postawy względem rodziny, brak jest podstaw do zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłaty, w oparciu o przytoczone wyżej podstawy; tym bardziej, że do udokumentowanych w postępowaniu nagannych zachowań ojca skarżącej doszło w 2019 r. – czyli w okresie, w którym skarżąca była już osobą dorosłą i prowadziła oddzielne gospodarstwo domowe. Słusznie przy tym organy wskazały, że okoliczności uzasadniające wystąpienie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. muszą mieć nie tylko charakter rażący, ale również muszą być wynikiem celowego, a przynajmniej świadomego działania (zaniechania) osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 30 listopada 2023 r., sygn. II SA/Gl 1288/23). W warunkach niniejszej sprawy zachowanie ojca zobowiązanej było następstwem choroby, która odebrała mu możliwość świadomego kierowania swoim zachowaniem i rozumienia jego skutków. Trudno przypisać mu winę za stan jego zdrowia, a tym samym za skutki jego zachowania. W konsekwencji nie można uznać, że w okolicznościach sprawy ziściła się przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. Słusznie organy skonkludowały, że zwolnienie skarżącej z przedmiotowej opłaty godziłoby w świetle wyżej powołanych okoliczności w idee i cele pomocy społecznej, tym bardziej z tego względu, że skarżąca dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie opłaty, bez uszczerbku utrzymania siebie.
Podkreślić przy tym należy, że odmowa zwolnienia nie nastąpiła wyłącznie – jak wyżej wykazano – z uwagi na wysokość zarobków skarżącej, natomiast nie sposób tej wysokości pominąć, gdyż ma ona charakter obiektywny.
Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że wywiedzione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniu skarżącej organy obu instancji oceniły cały materiał dowodowy, którym dysponowały, stosując się do zasady swobodnej oceny dowodów. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało poprzedzone analizą przesłanek zwolnienia z opłaty, zawartych zarówno w art. 64a u.p.s., jak i w art. 64 pkt 7 u.p.s. W konsekwencji zaskarżony akt prawny posiada umocowanie faktyczne oraz prawne. Przeprowadzone postępowanie nie narusza przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prawidłowo oceniono cały zebrany materiał dowodowy, w tym zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej i zasadą przekonywania, rzetelnie ustalając stan faktyczny sprawy. Uzasadnienie wydanego aktu odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., w pełni oddając rzeczywisty stan rzeczy i zawierając przekonywującą argumentację.
Sąd podkreśla za organami obu instancji, że decyzja wydawana w przedmiocie zwolnienia z opłaty na podstawie przesłanek zawartych w art. 64 pkt 1-7 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Jej istota polega na zachowaniu przez procedujący organ swobody w zakresie wyboru sposobu zachowania kompetencyjnego, rodzaju podejmowanego rozstrzygnięcia lub wariantu następstw prawnych określonych w dyspozycji konkretyzowanej normy, w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa oraz cel upoważnienia ustawowego. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s., związana jest nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty. Ta ocena zaś, która została wyrażona w zaskarżonej decyzji, a także w decyzji ją poprzedzającej, nie nosi cech dowolności oraz została oparta na analizie całokształtu materiału dowodowego oraz wszystkich okoliczności sprawy. Mimo, że katalog wymienionych w art. 64 pkt 7 u.p.s. przypadków nie ma charakteru zamkniętego, (na co wskazuje użycie zwrotów "w szczególności", "zwłaszcza"), to jednak "uzasadnione okoliczności" nie dotyczą relacji pomiędzy członkami rodzinny. Organy administracji publicznej nie zostały bowiem uprawnione do oceny stanu faktycznego sprawy zwolnienia od opłaty pod kątem zasad współżycia społecznego, etyki czy moralności – a czego w istocie domaga się skarżąca.
Z powyższych względów zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione. Stanowią one polemikę z ustaleniami organów obu instancji. Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o jego wadliwości nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi, jeżeli przeprowadzona kontrola tego aktu nie wykazała naruszeń prawa uzasadniających jego uchylenie. Podkreślić przy tym należy, że rozstrzygnięcie organu nie może zostać uznane za nieprawidłowe z tego jedynie względu, że jest odmienne od oczekiwań skarżącej. Zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznaczają nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych, mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych.
Tym samym sąd nie stwierdził w kontrolowanej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Dlatego skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm.).