II SA/Po 599/11

II SA/Po 599/11 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2011-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Drzazga
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Tomasz Świstak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Skarżony organ
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 135, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 10 par. 1 i 2, art. 81, art 73 par. 1, art. 80, art. 83 par. 3, art. 75 par. 1, art. 24 par. 1 pkt 4, art. 26 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. z dnia [...] 2011r. Nr [...], znak [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] 2011r. Nr [...], znak [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
W dniu 15 kwietnia 2010 r. mł. chor. Ł. G. złożył raport do Dyrektora Zakładu Karnego we W. zawierający pisemne zgłoszenie wystąpienia ze służby, a Dyrektor w tym samym dniu przychylił się do prośby funkcjonariusza, zastrzegając jednakże ustawowy termin zwolnienia. Następnie w dniu 20 kwietnia 2010 r. Dyrektor wszczął wobec funkcjonariusza postępowanie dyscyplinarne pod zarzutem naruszenia dyscypliny służbowej, przez wprowadzenie się w stan ograniczający zdolność wykonywania zadania służbowego w dniu 15 kwietnia 2010 r. Z przedmiotowym postanowieniem funkcjonariusz zapoznał się w dniu 21 kwietnia 2010 r. Następnie w dniu 5 maja 2010 r. funkcjonariusz złożył pismo, bez uzasadnienia, o wycofanie raportu z dnia 15 kwietnia 2010 r. o zwolnienie ze służby. Postanowieniem z dnia [...] 2010 r. Dyrektor odmówił funkcjonariuszowi uwzględnienia wniosku w sprawie wycofania raportu o zwolnienie ze służby z uwagi na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, po czym decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...] zwolnił funkcjonariusza ze służby z dniem 14 lipca 2010 r. w związku z pisemnym zgłoszeniem wystąpienia ze służby z dnia 15 kwietnia 2010 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył Ł. G. domagając się uchylenia decyzji jako wydanej bez podstawy prawnej. W jego ocenie cofnięcie wniosku o zwolnienie spowodowało brak koniecznej przesłanki, a co za tym idzie zachodzi bezprzedmiotowość dalszego postępowania oraz zwolnienia ze służby. Ponadto strona podniosła argument podstępnego wywołania u funkcjonariusza błędu przez Dyrektora Zakładu Karnego we W., polegającego na obietnicy niewszczynania postępowania dyscyplinarnego jeśli funkcjonariusz złoży raport o zwolnienie ze służby. Strona przedstawiła związek przyczynowo-skutkowy wskazując, że zwalniany został zmuszony przez Dyrektora do zwolnienia się ze służby, do którego to zwolnienia nie miał żadnego powodu.
Decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] 2010 r. W ocenie organu odwoławczego argumentacja dotycząca podstępnego wywołania błędu i zmuszenia funkcjonariusza do złożenia raportu o zwolnienie jest w ocenie organu wewnętrznie sprzeczna. Funkcjonariusz złożył bowiem raport o zwolnienie celem uniknięcia odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie dyscypliny służbowej poprzez pobyt na terenie jednostki w czasie pełnienia służby w stanie nietrzeźwym. Postąpił tak, mimo że praca go satysfakcjonowała i była zgodna z jego kwalifikacjami. Ewentualna obietnica Dyrektora Zakładu Karnego dotyczącą niewszczynania postępowania dyscyplinarnego w niczym nie zmieniała faktu, że zwalniany wystąpił ze służby. Również złożenie wniosku o wycofanie raportu po niemal dwóch tygodniach od wszczęcia postępowania również za tym nie przemawiało. W ocenie organu odwoławczego jeśli funkcjonariusz złożył raport o zwolnienie by uniknąć konsekwencji dyscyplinarnych, to trudno doszukać się argumentów uzasadniających wnioskowanie o cofnięcie zwolnienia wtedy, gdy zostaje wszczęte postępowanie i konsekwencje stają się realne.
Decyzja Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w P. stała się przedmiotem skargi Ł. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Po 686/10 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] 2010 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd zauważył, iż stosownie do treści art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, na podstawie którego nastąpiło zwolnienie funkcjonariusza ze służby, funkcjonariusza (Służby Więziennej) zwalnia się ze służby w przypadku pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby. Zgłoszenie takie zatem jest niezbędną przesłanką zastosowania tego przepisu i nie pozostawia organowi dowolności w zakresie uwzględnienia wniosku. Sąd podzielił kierunek prezentowany w orzecznictwie, według którego do oceny skuteczności oświadczeń woli składanych w toku postępowania o zwolnienie ze służby na gruncie ustawy z 1996 r. o Służbie Więziennej należy stosować przepisy Kodeksu cywilnego, bowiem ustawa szczególna nie reguluje tej problematyki.
W ocenie Sądu stan faktyczny wynikający z akt sprawy wskazywał, iż skarżący nie cofnął skutecznie swojego oświadczenia (raportu - pisemnego żądania) z dnia 15 kwietnia 2010 r. o wystąpieniu ze służby.
Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego, oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. W świetle tej regulacji oświadczenie woli złożone drugiej stronie wiąże osobę, która oświadczenie takie złożyła. Może być ono skutecznie odwołane po tym jako doszło do wiadomości adresata tylko za jego zgodą. W tym zakresie odpowiednie zastosowanie znajdują także przepisy Kodeksu cywilnego o wadach oświadczenia woli (art. 82 - 88).
W przedmiotowej sprawie oświadczenie o cofnięciu żądania zwolnienia ze służby nastąpiło dopiero z dniem 5 maja 2010 r., podczas gdy z adnotacji na wniosku o zwolnienie ze służby Dyrektora Zakładu Karnego wynika, iż z wnioskiem o zwolnienie ze służby adresat zapoznał się już w dniu jego złożenia, to jest 15 kwietnia 2010 r. Jak wynika z całokształtu okoliczności sprawy, w tym z postanowienia Dyrektora Zakładu Karnego z dnia 21 maja 2010 r., wynika, iż Dyrektor nie wyraził zgody na cofnięcie oświadczenia woli - żądania zwolnienia ze służby, a powód odmowy (wszczęcie postępowania dyscyplinarnego) jest w tym zakresie okolicznością obojętną. Zatem odwołanie oświadczenia o żądaniu zwolnienia ze służby nie było skuteczne. W ocenie Sądu okoliczności sprawy wywoływały wątpliwość co do tego, czy skarżący złożył wniosek o zwolnienie ze służby działając pod wpływem błędu i to błędu kwalifikowanego, gdyż wywołanego w przekonaniu strony podstępnie. Błąd ten miał polegać na wywołaniu u skarżącego przez Dyrektora Zakładu Karnego we W. mylnego przeświadczenia, że jeżeli skarżący złoży raport o zwolnienie ze służby, to nie zostanie przeciwko niemu wszczęte postępowanie dyscyplinarne w związku ze zdarzeniem z dnia 15 kwietnia 2010 r. Faktem jest, iż postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego zostało wszczęte i to jeszcze przed wydaniem decyzji o zwolnieniu go ze służby, uwzględniającej jego raport o zwolnienie (pisemne wystąpienie ze służby).
Sąd zauważył, że organ odwoławczy wprawdzie wypowiedział się co do znaczenia dla sprawy ewentualnej obietnicy Dyrektora, co do zaniechania wszczynania postępowania dyscyplinarnego w razie wystąpienia przez skarżącego ze służby, ale wnioski powzięte przez organ były w tym zakresie przedwczesne. To, że organ nie znajduje argumentów, których mógłby użyć Dyrektor aby skłonić skarżącego do zwolnienia się ze służby, nie oznacza, iż skarżącemu takie argumenty w określonej sytuacji mogły zostać przedstawione. Jeżeli uznać, że faktycznie miało miejsce kilkuosobowe nieformalne spotkanie w dniu 15 kwietnia 2010 r. w gabinecie Dyrektora z udziałem kadry wyższego stopnia oraz skarżącego, jak również późniejsze pozostawienie skarżącemu względnie krótkiego czasu "do namysłu" w zakresie złożenia raportu o wystąpieniu ze służby, to okoliczności te winny zostać rozpatrzone w odniesieniu do tego, czy w dniu podjęcia decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby organ dysponował ważnym oświadczeniem woli funkcjonariusza co do żądania zwolnienia ze służby. Zdaniem Sądu w pierwszej kolejności należało ustalić w tym zakresie stan faktyczny, a mianowicie czy tego rodzaju zdarzenia miały miejsce w dniu 15 kwietnia 2010 r. i czy mogły stanowić podstawę do skutecznego uchylenia się przez skarżącego od skutków oświadczenia woli o wystąpieniu ze służby. Sąd podkreślił, że brak wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy stanowi naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Naruszenie wyżej wymienionych przepisów proceduralnych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem od rozstrzygnięcia okoliczności złożenia raportu o zwolnienie ze służby zależy kierunek załatwienia sprawy w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby w trybie art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy z 1996 r. o Służbie Więziennej. Według Sądu z uwagi na charakter stwierdzonego uchybienia, należało wyeliminować z obrotu prawnego tak zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem ewentualne ustalenie, iż skarżący skutecznie uchylił się od skutków oświadczenia woli o wystąpieniu ze służby stanowiłoby przesłankę negatywną do wydania decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby na jego wniosek.
Sąd zobowiązał organy aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeprowadziły postępowanie z poszanowaniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego i w szczególności wyjaśniły okoliczności sprawy, to jest czy złożenie przez skarżącego wniosku o zwolnienie ze służby nastąpiło w warunkach kwalifikowanego błędu (wywołanego podstępnie) w rozumieniu przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego o oświadczeniach woli. Sąd wskazał, iż w tym celu należy ustalić czy miało miejsce, a jeśli tak to jaki miało przebieg nieformalne spotkanie, na które powołała się strona w odwołaniu i skardze. Według Sądu pomocne w tym zakresie będzie między innymi pozyskanie oświadczeń od wszystkich osób, które miały brać udział w nieformalnym posiedzeniu w gabinecie Dyrektora Zakładu Karnego w dniu 15 kwietnia 2010 r., jak również tej osoby, w której obecności skarżący miał sporządzić raport o wstąpieniu ze służby, co do przebiegu tego domniemanego zdarzenia. Następnie organ powinien ocenić okoliczności złożenia przez skarżącego żądania zwolnienia ze służby. Dopiero po wyjaśnieniu, czy skarżący skutecznie uchylił się od skutków złożonego oświadczenia woli w rozumieniu art. 84 lub art. 86 Kodeksu cywilnego będzie możliwe orzeczenie w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby na jego wniosek. Sąd zaznaczył także, że prowadząc postępowanie wyjaśniające organ powinien zadbać także o należyte poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w tym respektować gwarancje z art. 10 k.p.a.
Powyższy wyrok wobec niezaskarżenia go przez którąkolwiek ze stron uprawomocnił się dnia 25 lutego 2011 r., po czym w dniu 11 marca 2011 r. akta sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem zostały zwrócone przez Sąd Dyrektorowi Okręgowemu Służby Więziennej w P., który następnie w dniu 17 marca 2011 r. przesłał je do Dyrektora Zakładu Karnego we W..
Decyzją nr [...] z dnia [...] 2011 r. Dyrektor Zakładu Karnego we W. działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 96 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 268 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej zwolnił mł. chor. Ł. G. ze Służby Więziennej z dniem 14 lipca 2010 r. z powodu pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że 15 kwietnia 2010 r. Ł. G. złożył raport o zwolnieniu ze służby, a następnie w dniu 5 maja 2010 r. złożył nieskuteczny w świetle art. 61 § 1 kodeksu cywilnego raport o wycofaniu raportu z dnia 15 kwietnia 2010 r.
Dalej organ wyjaśnił, iż z oświadczeń złożonych przez osoby uczestniczące w dniu 15 kwietnia 2010 r. w spotkaniu w gabinecie Dyrektora Zakładu Karnego we W. wynika, że odebrały one to spotkanie jako próbę przedstawienia w sposób obiektywny Ł. G. konsekwencji jego zachowania oraz możliwych zachowań prawnych z zaistniałej sytuacji. W ocenie uczestników spotkania nie doszło do wywierania presji na Ł. G. przy podejmowaniu przez niego decyzji o złożeniu raportu o zwolnienie ze służby.
Dyrektor zaznaczył, że informacje przekazane Ł. G. w czasie spotkania w dniu 15 kwietnia 2010 r. nie były próbą wymuszenia decyzji o dobrowolnym odejściu ze służby.
W odwołaniu od powyższej decyzji Ł. G. zarzucił naruszenie zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7-10 k.p.a. między innymi poprzez utajenie prowadzonego postępowania wobec strony. Ponadto podniósł, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu 7 grudnia 2010 r. (sygn. akt II SA/Po 686/10) wyeliminował z obiegu wcześniejsze decyzje o zwolnieniu ze służby i tym samym jego służba jako funkcjonariusza Służby Więziennej trwa nadal. Tym samym niedopuszczalne było wydanie kolejnej decyzji o zwolnieniu ze służby z tzw. datą wsteczną – brak do tego podstaw prawnych.
W ocenie Ł. G. organ I instancji naruszył również art. 107 § 1 k.p.a. gdyż w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do wniosku strony o przywrócenie do jej do służby – uzasadnienie faktyczne i prawne zostało przytoczone w sposób wybiórczy. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, kiedy zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, kiedy zawiadomiono stronę o przeprowadzeniu tego postępowania, kto brał udział w tym postępowaniu i w jakim charakterze, kiedy poinformowano stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodów oraz czy umożliwiono stronie składnie wniosków dowodowych oraz zadawania pytań świadkom. Według skarżącego, żadna z ww. sytuacji nie miała miejsca.
Ł. G. podniósł także, iż Dyrektor Zakładu Karnego we W. nie powinien orzekać w sprawie, gdyż pozostaje ze stroną w stosunku prawnym i wynik sprawy może mieć wpływ na prawa i obowiązki strony. Organ I instancji nie daje rękojmi należytego wykonywania zadań publicznych, nie daje gwarancji praworządności oraz nie pogłębia zaufania obywatela do organów Państwa.
Decyzją z dnia [...] 2011 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w P. utrzymał w mocy zaskarżona decyzję Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] 2011 r.
W pierwszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, iż decyzja w I instancji została wydana przez uprawniony organ (art. 46 w związku z art. 98 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej) to jest kierownika jednostki organizacyjnej uprawnionego do mianowania funkcjonariusza na ostatnio zajmowane stanowisko.
Dalej organ zaznaczył, iż zwolnienie ze służby nastąpiło w wyniku oświadczenia woli Ł. G. z dnia 15 kwietnia 2010 r. Natomiast cofnięcie tego oświadczenia pozostaje bezskuteczne co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r.
Zdaniem Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z oświadczeń uzyskanych od pozostałych uczestników spotkania w dniu 15 kwietnia 2010 r. wynika, iż oświadczenie Ł. G. o zwolnieniu ze służby nie zostało wywołane podstępem, ani nie stosowano jakichkolwiek nacisków.
Ponadto postępowanie prowadzone przez organ I instancji nie miało charakteru utajnionego. Ograniczyło się do zebrania pisemnych oświadczeń osób uczestniczących w ww. spotkaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. i nie podejmowano jakichkolwiek czynności wymagających uczestnictwa strony.
Organ wyjaśnił także, iż uchylenie z przyczyn formalnych wcześniejszych decyzji o zwolnieniu ze służby nie powoduje powstania po stronie funkcjonariusza roszczenia o ponowne nawiązanie stosunku służbowego. Obowiązujące przepisy nie przewidują instytucji przywrócenia do służby, a jedynie ponowne nawiązanie stosunku służbowego, a i to wyłącznie w przypadkach określonych w art. 221 ustawy o Służbie Więziennej.
Ł. G. wniósł skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podnosząc, że organy obu instancji manipulują faktami i powołują się na stwierdzenia jakoby zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2010 r. Skarżący podniósł także, iż organy w swoich wcześniejszych decyzjach z dnia 14 czerwca 2010 r. oraz 29 lipca 2010 r. zataiły fakt przeprowadzenia ze skarżącym spotkania w dniu 15 kwietnia 2010 r.
Ponadto Ł. G. zarzucił, że Dyrektor Zakładu Karnego we W. "niechlujnie" zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku z 7 grudnia 2010 r. i przeprowadził postępowanie wyjaśniające bez umożliwienia stronie wzięcia udziału w tym postępowaniu.
Skarżący podniósł także, że nie jest prawdziwe stwierdzenie Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w P. jakoby obwiązujące przepisy nie przewidywały instytucji przywrócenia do służby, a jedynie nawiązanie stosunku służbowego i to wyłącznie w przypadkach okresowych w art. 221 Służby Więziennej, które nie dotyczą niniejszego postępowania. Jakkolwiek przepisy ustawy o Służbie Więziennej nie przewidują instytucji przywrócenia do służby w przypadku uchylenia decyzji o zwolnieniu ze służby z przyczyn formalnych, to jednak po stronie funkcjonariusza powstaje roszczenie żądania wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego.
Zdaniem Ł.G. zaskarżone decyzje nie zawierają pełnego uzasadnienia prawnego i faktycznego oraz podstawy prawnej do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby z datą wsteczną. Ponadto fakt wyeliminowania wyrokiem sądu wcześniejszych decyzji o zwolnieniu ze służby oznacza, że służba skarżącego jako funkcjonariusza więziennego trwa nadal, aż do wydania nowego rozkazu personalnego o zwolnieniu ze służby, ale nie z datą wsteczną.
W ocenie skarżącego całość postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy obu instancji została przeprowadzona z naruszeniem art. 9 k.p.a.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w P. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W realiach niniejszej sprawy podkreślić nadto trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2027/02, publ. Lex 146756 i z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2819/02, publ. Lex 146750).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. z dnia [...] 2011 r. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] 2011 r. wydane zostały z naruszeniem wskazanych poniżej przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 154 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) uzasadnia uchylenie przez Sąd zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego przez nie w mocy orzeczenia organu I instancji.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zapadły one z oczywistą obrazą art. 10 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. ustanawiających zasadę ogólną postępowania administracyjnego - zasadę udziału stron w postępowaniu. Zgodnie art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednocześnie art. 81 k.p.a. stanowi, iż okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.
Brak jest zaś w aktach sprawy dowodu by zarówno organ odwoławczy jak i organ I instancji przed wydaniem swoich decyzji pouczyły stronę o zakończeniu postępowania dowodowego i przysługującym jej prawie zapoznania się z aktami sprawy i umożliwiły stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, co uzasadnia zarzut, że organy naruszyły obowiązek ustalony w art. 10 k.p.a.
Istota uprawnienia strony, przewidzianego w art. 10 § 1 k.p.a. (i wynikającego także z art. 81 k.p.a.), polegającego na końcowym zapoznaniu się z całokształtem zgromadzonego materiału dowodowego (niezależnie od uprawnienia do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i składania dalszych wniosków dowodowych) polega na tym, że przed wydaniem decyzji ma ona możliwość dowiedzieć się, jakie okoliczności faktyczne, wynikające z zebranych dowodów, organ będzie uwzględniał przy wydaniu rozstrzygnięcia, a realizacja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym powinna być udokumentowana w aktach sprawy poprzez potwierdzenie, iż strona została pouczona o prawie zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach, a także poprzez zamieszczenie oświadczenia strony, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uniemożliwienie Ł. G. zapoznania się w czasie trwania postępowania z aktami sprawy uznać także należy za naruszenie art. 73 § 1 k.p.a. stanowiącego (w jego ówczesnym brzmieniu), iż strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek lub odpisów.
Uchybienie powyższe jest przy tym o tyle istotne dla sprawy, że Ł. G. w składanych od początku postępowania administracyjnego pismach procesowych konsekwentnie domagał się udziału w przeprowadzanych czynnościach procesowych, zapoznania z zebranym materiałem dowodowym oraz przedstawiał własną, odmienną niż ustalona przez organy wersję przebiegu spotkania w dniu 15 kwietnia 2010 r., co w sposób oczywisty uzasadniało – co najmniej na etapie postępowania odwoławczego – umożliwienie mu zapoznanie się z zawartością akt sprawy, chociażby celem złożenia wniosków dowodowych. Uchybienie to stanowi jaskrawe naruszenie kardynalnej zasady postępowania administracyjnego jaką jest zasada wysłuchania stron.
Podkreślić przy tym należy, iż również orzekający już w tej sprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyraźnie wskazał, że prowadząc postępowanie wyjaśniające organ powinien zadbać także o należyte poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w tym respektować gwarancje z art. 10 k.p.a. Co za tym idzie wskazane powyżej uchybienie stanowiło nadto obrazę art. 153 p.p.s.a.
Niezależnie od powyższej okoliczności, która sama w sobie uzasadniała uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wskazać należy, na szereg kolejnych naruszeń prawa procesowego jakich dopuściły się w niniejszej sprawie organy administracji wydając zaskarżone decyzje, co skutkowało wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 83 § 3 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a.
Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Odnosząc się zaś do związania organu treścią wskazań sądu wyrażonych w orzeczeniu wskazać należy, iż nie sposób uznać sposobu procedowania w niniejszej sprawie przez organy administracji za prawidłowe zrealizowanie wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawartych w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. II SA/Po 686/10 r., gdzie wskazano, iż w toku postępowania w pierwszej kolejności należy ustalić stan faktyczny, a mianowicie czy w dniu 15 kwietnia 2010 r. miało miejsce w gabinecie Dyrektora nieformalne spotkanie z udziałem kadry wyższego stopnia oraz skarżącego i czy jego przebieg mógł stanowić podstawę do skutecznego uchylenia się przez skarżącego od skutków oświadczenia woli o wystąpieniu ze służby. Nadto w uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie przeprowadzenie postępowania z poszanowaniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do wymogów proceduralnych należy wyjaśnić okoliczności sprawy, to jest czy złożenie przez skarżącego wniosku o zwolnienie ze służby nastąpiło w warunkach kwalifikowanego błędu (wywołanego podstępnie) w rozumieniu przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego o oświadczeniach woli. W tym celu należy ustalić czy miało miejsce, a jeśli tak to jaki miało przebieg, nieformalne spotkanie, na które powołała się strona w odwołaniu i skardze. Pomocne w tym zakresie będzie między innymi pozyskanie oświadczeń od wszystkich osób, które miały brać udział w nieformalnym posiedzeniu w gabinecie Dyrektora Zakładu Karnego w dniu 15 kwietnia 2010 r., jak również tej osoby, w której obecności skarżący miał sporządzić raport o wstąpieniu ze służby, co do przebiegu tego domniemanego zdarzenia.
Dokonując powyższych – zaleconych przez Sąd – ustaleń organy winny zatem respektować naczelne zasady i reguły, określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest zasada prawdy obiektywnej zawarta w przepisie art. 7 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., stanowiącym, że organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody, służące ustaleniu wszystkich mających istotne znaczenie prawne dla sprawy faktów. Przepis art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. Zauważyć przy tym należy, iż tryb odebrania zeznań od świadka nie został w k.p.a. uregulowany, to jednak art. 83 § 3 tego kodeksu stanowi, że przed odebraniem zeznań organ orzekający w sprawie jest obowiązany uprzedzić świadka o prawie odmowy zeznań, prawie odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.
Właśnie poprzez przesłuchanie w charakterze świadków wszystkich wskazywanych przez skarżącego uczestników nieformalnego spotkania w dniu 15 kwietnia 2010 r. należało ustalić czy spotkanie to faktycznie miało miejsce, kto w nim uczestniczył i jaki był jego przebieg.
Samo oświadczenie osoby fizycznej bez pouczenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania nie jest wystarczające dla uznania go równoważnym z dowodem zeznań świadka. Dodatkowo zwrócić uwagę należy, że zachowanie wymogów z art. 83 § 3 k.p.a. ma wyjątkowo istotne znaczenie, gdy zważyć na fakt, że ustalenie przebiegu przedmiotowego spotkania uznane zostało w wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. II/SA/Po 686/10 za ważką dla sprawy okoliczność (którą to ocenę podziela również Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu), a skarżący konsekwentnie kwestionował wersje przebiegu tegoż spotkania przedstawianą przez organy administracji.
Waloru dowodu z zeznań świadka nie mają przy tym oświadczenia A. W. z dnia 24 marca 2011 r. (k. 21 akt) oraz M. G., M. S., P. K. i T. N. z dnia 24 marca 2011 r. (k. 17- 20 akt). W przypadku czterech oświadczeń z dnia 22 marca 2011 r. zauważyć należy, iż są one tożsame w treści i różnią się jedynie podpisami, co uniemożliwia rzetelną ocenę ich wiarygodności i wykorzystanie ich jako środków dowodowych co do przebiegu spotkania w dniu 15 kwietnia 2010 r. Oparcie się przy ustaleniu przebiegu tegoż spotkania jedynie na tych czterech jednobrzmiących oświadczeniach przekracza zatem granice swobodnej oceny dowodów, bowiem skoro wszystkie dowody na jakich oparł się organ dla wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności zostały przeprowadzone z naruszeniem normy, zawartej w art. 83 § 3 k.p.a. i wymykają się rzetelnej ocenie, to nie mogły być z tego powodu podstawą dokonywanych ustaleń.
Zauważyć w tym miejscu należy, iż w powyższych oświadczeniach nie zawarto relacji co do faktów (to jest co do tego gdzie, w jakim składzie osobowym, w jakim pomieszczeniu odbyło się i jak długo trwało i jaki był przebieg przedmiotowego spotkanie, kto, na jaki temat i w jakiej kolejności zabierał na nim głos, czy udzielano Ł. G. czasu do namysłu itp.), a jedynie ograniczono się do przedstawienia odczuć osób składających oświadczenia, co do tego czy w ich ocenie wywierano presję na skarżącego, co również negliżuje ich wartość dowodową, albowiem dowód winien dotyczyć okoliczności faktycznych, zaś interpretacja prawna poczynionych ustaleń jest zadaniem nie świadków, lecz orzekających w sprawie organów.
Naruszeniem art. 153 p.p.s.a. było także zrezygnowanie w procesie ustalania przebiegu spotkania w dniu 15 kwietnia 2010 r. z osobowego źródła dowodowego, to jest uczestniczącego według skarżącego w spotkaniu B. W., w sytuacji, gdy w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r. Sąd expressis verbiss wskazał na potrzebę pozyskania relacji (w uzasadnieniu wyroku użyto sformułowania oświadczeń) od wszystkich osób, które brały udział w nieformalnym posiedzeniu w gabinecie Dyrektora Zakładu w dniu 15 kwietnia 2010 r.
Niejako na marginesie powyższych rozważań Sąd pragnie przypomnieć, iż wobec konieczność przesłuchania w charakterze świadka B. W. przy ponownym rozpoznaniu sprawy znajdą w niej zastosowanie przepisy art. 24 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 26 § 1 k.p.a.
Opisany powyżej niewątpliwie wadliwy i naruszający szereg przepisów kodeksu postępowania administracyjnego sposób procedowania w niniejszej sprawie przez organy administracji obu instancji uzasadnia nadto przyjęcie, iż w toku postępowania doszło także do naruszenia art. 8 k.p.a. nakazującego prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Za nietrafne uznać natomiast należy podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 9 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Oczywiście nietrafny jest zarzut naruszenia przez organy administracji art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zarzut ten nie został przez skarżącego uzasadniony i również Sąd z urzędu nie dopatrzył się naruszenia tegoż przepisu stanowiącego, iż nieważną jest decyzja, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W szczególności nie sposób dopatrywać się naruszenia tegoż przepisu poprzez procedowanie w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby z datą 14 lipca 2010 r. z powodu pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby złożonego w dniu 15 kwietnia 2010 r., albowiem poprzednia decyzja ostateczna kończąca postępowanie w tej sprawie, to jest decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. nr [...], z dnia [...] 2010 r. jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wyeliminowane z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 7 grudnia 2010 r. i co za tym idzie w sprawie nie zachodziła tak zwana powaga rzeczy osądzonej, stanowiąca przesłankę nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Za nietrafny uznać nadto należy zarzut obrazy art. 79 § 1 i 2 k.p.a., albowiem organy administracji przepisu tego – w następstwie błędnego odczytania wytycznych Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r. – w ogóle nie stosowały.
Za nietrafne uznać wreszcie należy zarzuty naruszenia art. 9 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. Jak można domniemywać z bardzo w tym zakresie lakonicznego uzasadnienia skargi, skarżący przez naruszenie tych przepisów rozumie bowiem wydanie decyzji o treści i z uzasadnieniem nie odpowiadającym jego stanowisku i poglądom prawnym, które to stanowisko skarżącego nie może być uznane za zasadne.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien mieć na względzie poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania co do konieczności prowadzenia postępowania dowodowego w zgodzie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności zaś przeprowadzanie dowodów z zeznań świadków winno następować z poszanowaniem reguł zawartych w art. 79 k.p.a. oraz w art. 83 § 3 k.p.a.
O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a.
Ze względu na stwierdzone uchybienia proceduralne Sąd nie odnosił się do przedstawionej w zaskarżonej decyzji, jak i w skardze wykładni prawa materialnego, albowiem dopiero po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy (co obejmuje również praworządne procedowanie w sprawie) i wyjaśnieniu czy skarżący skutecznie uchylił się od skutków oświadczenia woli możliwym będzie orzeczenie w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby na jego wniosek.
Odnosząc się zaś do stanowiska przedstawionego przez skarżącego na rozprawie, w którym wniósł on o udzielenie przez Sąd informacji dotyczącej jego aktualnego statusu służbowego wskazać należy, iż jak wskazano już na wstępie kontrola sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik i co za tym idzie sąd nie jest uprawniony do udzielania stronom postępowania jakichkolwiek porad prawnych, względnie wyjaśnień wykraczających poza przedmiot postępowania, to jest w realiach niniejszej sprawy poza kwestię zgodności z prawem decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza Służby Więziennej ze służby.