II SA/PO 584/23

II SA/Po 584/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Arkadiusz Skomra
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1249/24 - Wyrok NSA z 2025-05-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4, 23
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 28 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2024 roku sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. 2018 r., poz. 570), art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 755 ze zm.), art. 1, art. 2, art. 3, art. 17, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 6 lutego 2023 r., odmawiającą przyznania P. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. Ł..
Prezydent Miasta P., decyzją z dnia 6 lutego 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 , art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 25, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U z 2022 r. poz 615), ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. 1428) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r , poz. 1466) i Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r poz. 1481) oraz art. 104 k.p.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z e zm.), odmówił przyznania P. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. Ł..
W uzasadnieniu organ wskazał, że P. B. w dniu 29 grudnia 2022 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrzeńcem K. Ł.. W drodze przeprowadzonego w dniu 29 stycznia 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że opieka nad K. Ł. sprawowana jest w sposób regularny – całodobowo. Opieka polega na dokonywaniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, pomocy w czynnościach higienicznych oraz załatwianiu spraw urzędowych. P. B. mieszka wraz z siostrzeńcem pod tym samym adresem. Zdaniem organu, P. B. nie może podjąć zatrudnienia ze względu na całodobową opiekę nad siostrzeńcem.
Ojciec Pana K. Ł. nie został pozbawiony praw rodzicielskich, lecz nie utrzymuje kontaktów z synem od roku 2000. Do akt sprawy skarżący dołączył wyrok Sądu Rejonowego z dnia 1 czerwca 1993 r. sygn akt R.VI C. [...] zasądzający alimenty na rzecz Pana K. Ł. od ojca. Dodatkowo skarżący dołączył również postanowienie Sądu Okręgowego w P. [...] Wydział Cywilny z dnia 26 października 2022 r. sygn. akt [...] Ns [...] o ustanowieniu skarżącego jako doradcy tymczasowego. Skarżący nie jest zobowiązany do alimentacji względem siostrzeńca. Skoro zatem w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 organ orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołanie z dnia 20 lutego 2023 r. od powyższej decyzji, w terminie, złożył skarżący. Podniósł, że od śmierci siostry sprawuje stałą opiekę nad siostrzeńcem wymagającym opieki. Ojciec osoby wymagającej opieki nie interesuje się swym synem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję. Organ II instancji wskazał, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Brak tego obowiązku przekreśla prawo do tej postaci świadczeń rodzinnych. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ojciec K. Ł. żyje. Zatem skoro skarżący nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec K. Ł., to nie można jego uznać za "inną osobę, na której zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny". Tym samym brak jest podstawy prawnej do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrzeńcem – K. Ł..
Pismem z dnia 9 sierpnia 2023 r. skargę na powyższą decyzję wniósł P. B.. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący podniósł, że biologiczny ojciec K. Ł. nie wywiązuje się ze swojej roli jako rodzica, od czasu, gdy jego syn się narodził. Wiąże go z synem tylko pokrewieństwo. Wykonywał jedynie obowiązek alimentacyjny poprzez comiesięczne przelewanie zasądzonych alimentów. Skarżący podnosi, iż legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom faktycznie sprawującym opiekę, jeśli wcześniej wspomniane osoby z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć opieki. Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, iż osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na to, czy tę opiekę faktycznie sprawuje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej – P.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lipca 2023 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 6 lutego 2023 r. nr [...]
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej: U.ś.r.) obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 U.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 U.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W świetle art. 17 ust. 1a U.ś.r. osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 U.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z akt sprawy wynika, iż skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym siostrzeńcem. Fakt ten nie jest kwestionowany przez organy.
W ocenie organów, przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu opiekującemu się niepełnosprawnym siostrzeńcem jest fakt, że rodzic osoby wymagającej opieki (ojciec K. Ł.) żyje, a więc nie został spełniony wymóg z art. 17 ust. 1a pkt 1.
Zwrócić należy zatem uwagę na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22, w świetle której warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że kwestią wymagającą wyjaśnienia nie jest znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego (co należy do ustawodawcy), ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Jak bowiem podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii dopuszczalności odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisu i stosowania go z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Po dokonaniu dalszej, obszernej, wszechstronnej i przekonywającej analizy art. 17 ust. 1a u.ś.r. skład siedmiu sędziów NSA orzekł, że - jak to już wyżej wskazano - warunkiem niezbędnym przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Zdaniem sądu, przytoczona uchwała składu siedmiu sędziów NSA jednoznacznie przesądziła, że na gruncie aktualnego brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż osoba spokrewniona z nią w pierwszym stopniu, w sytuacji, gdy krewny pierwszego stopnia nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub innym równoważnym), jest wykluczone.
Uzupełniająco wypada zauważyć, że nie ma obiektywnych przeszkód, by ojciec osoby wymagającej opieki uczestniczył w opiece nad dzieckiem. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, ale także na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Co więcej, zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.
Sąd pragnie przy tym podkreślić, iż pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ w pierwszej kolejności to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź powyższa sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skoro niepełnosprawny w stopniu znacznym siostrzeniec skarżącego ma ojca, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 17 ust. 1a U.ś.r. oraz treść (sentencję) cytowanej uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/22, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu nie było dopuszczalne.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę