II SA/Po 577/23

II SA/Po 577/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 24 ust. 2 . 2a, art. 24a ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Dnia 31 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 1 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 czerwca 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania E. K. (dalej również jako "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia 06 kwietnia 2023 r., nr [...]
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadniania, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu 21 marca 2022 r. E. K. zwróciła się do Wójta Gminy R. - Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem: J. K. ur. [...].2003 r., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - wyrokiem Sądu Rejonowego P. w P., Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wydanym dnia 11 października 2022 r. pod sygn. akt [...], którym został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia 19 stycznia 2024 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Decyzją z dnia 06 kwietnia 2023 r. nr [...] Wójt Gminy R. przyznał E. K. świadczenie pielęgnacyjne od dnia 01 marca 2023 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. w kwocie [...]zł miesięcznie.
Od powyższej decyzji E. K. wniosła odwołanie zaskarżając ją w części, w jakiej organ I instancji nie przyznał świadczenia pielęgnacyjnego również za okres od 19 stycznia 2019 r. do 01 marca 2023 r., zgodnie z przedłożonym organowi ww. wyrokiem Sądu Rejonowego P. w P..
Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również za okres od dnia 19 stycznia 2019 r. do dnia 01marca 2023 r., względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazało, że wyrok Sądu Rejonowego P. w P., którym zaliczono J. K. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia 19 stycznia 2024 r. został wydany w dniu 11 października 2022 r., natomiast wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony został w dniu 21 marca 2023 r., a więc po okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - ww. wyroku.
W związku z powyższym, w ocenie organu, art. 24 ust. 2a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm. dalej jako "ustawa") nie ma zastosowania w niniejszej sprawie i organ I instancji prawidłowo ustalił okres na jaki przysługuje E. K. świadczenie pielęgnacyjne.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła E. K. zarzucając jej:
1. zaniechanie wypłaty na rzecz odwołującej środków stanowiących wyrównanie świadczeń za okres wsteczny, tj. za okres od 19 stycznia 2019 r. do 01 marca 2023 r., pomimo że taki obowiązek wynika z treści wyroku Sądu Rejonowego P. w P. Wydziału [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt [...] U [...], na mocy którego Sąd zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] i poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 1 lutego 2019 r., znak [...] poprzez zaliczenie syna odwołującej J. K. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innej osoby i konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia i rehabilitacji;
2. zaniechanie wypłaty na rzecz odwołującej środków stanowiących wyrównanie świadczeń za okres wsteczny, tj. za okres od 19 stycznia 2019 r. do 01 marca 2023 r., pomimo przedłożenia organowi przez odwołującą wyroku Sądu Rejonowego P. w P. Wydziału [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt [...] U [...] i to niezwłocznie po uzyskaniu odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem prawomocności od pełnomocnika (adwokata), który zastępował odwołującą w sprawie przed ww. Sądem;
3. wadliwą wykładnię przepisu art. 24 ust. 2a ustawy i przyjęcie, że w niniejszej sprawie wniosek o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego za ww. okres został złożony po terminie, podczas gdy Skarżąca odpis wyroku ze stwierdzeniem prawomocności złożyła w najszybszym możliwym terminie i nie może ponosić negatywnych konsekwencji w opieszałości Sądu co do doręczania odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności tego orzeczenia.
Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji Organu poprzez przyznanie na rzecz odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem J. K. za okres od 19 stycznia 2019 r. do 01 marca 2023 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy R. wskazanej w petitum skargi i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Ponadto Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy zakończonej przed SKO [...], w tym załączników do odwołania od decyzji Wójta Gminy R.:
- z kopii wyroku Sądu Rejonowego P. w P. Wydziału [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt [...] U [...] wraz z pismem przewodnim Sądu do pełnomocnika odwołującej;
- z przesłuchania w charakterze świadka K. J.,
- z przesłuchania Skarżącej E. K..
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, iż pełnomocnik wystąpił o odpis wyroku i monitował Sąd o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, ale Sąd w sposób opieszały przez wiele tygodni tego wyroku nie doręczał na ręce pełnomocnika. Odwołująca oczekiwała na wydanie do jej rąk przez pełnomocnika prawomocnego wyroku sądu i taki wyrok otrzymała w marcu z rąk reprezentującego ją adwokata. Odwołująca niezwłocznie po otrzymaniu orzeczenia złożyła do OPS w R. odpis wyroku celem uzyskania wyrównania świadczeń (wstecz) za okres objęty procesem sądowym. Pomimo przedłożenia organowi odpisu wyroku, złożenia przez odwołującą wniosku, organ wadliwie nie objął decyzją obowiązku wypłacenia odwołującej świadczenia za okres wsteczny, ale ustalił, że świadczenie wypłacane będzie od 1marca 2023 r..
Skarżąca podniosła, iż nie może ponosić negatywnych konsekwencji opieszałości Sądu w zakresie wysłania do pełnomocnika odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności. Odwołująca nie miała możliwości szybszego uzyskania odpisu tego orzeczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze całkowicie pominęło wywiedzioną w odwołaniu argumentację Skarżącej, pomijając analizę in concreto przedmiotowej sprawy, zwłaszcza obiektywnej przesłanki braku doręczenia orzeczenia przez Sąd w terminie 3 miesięcy od stwierdzenia prawomocności orzeczenia Sądu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. pełnomocnik Skarżącej oświadczył, iż cofa wniosek dowodowy oraz podtrzymuje skargę. Skarżąca wniosła jak w skardze oraz oświadczyła, iż monitowała pełnomocnika o to, by ten monitował sąd o jak najszybsze doręczenie orzeczenia. Skarżąca oświadczyła, iż według jej wiedzy pełnomocnik monitował organ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta [...] o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem w okresie od 1 marca 2023 r. do dnia 31 stycznia 2024 r.
Przesłanki przedmiotowe i podmiotowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm. dalej jako "ustawa").
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawa świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Analiza uzasadnień decyzji wskazuje, iż organy nie kwestionują faktu spełnienia przez Skarżącą ww. przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a istota sporu sprowadza się do ustalenia od jakiej daty to świadczenie winno zostać przyznane.
Z powyższych względów wskazać należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Art. 24 ust. 2a ustawy stanowi natomiast, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organ uznał, iż z uwagi na fakt, że wyrok Sądu Rejonowego P. w P., którym zaliczono J. K. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym został wydany w dniu 11 października 2022 r., a wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony został w dniu 21 marca 2023 r., tj. po okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 24 ust. 2a ustawy.
Z powyższym stanowiskiem nie zgodziła się Skarżąca wskazując, iż świadczenie pielęgnacyjne winno zostać jej przyznana od dnia 19 stycznia 2019 r., ponieważ dopełniła ona wszelkiej staranności aby złożyć wniosek jak najszybciej, a opóźnienie wynika wyłącznie z opieszałości Sądu Rejonowego w doręczeniu odpisu prawomocnego wyroku.
Wobec powyższego spór w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w terminie 3 miesięcy licząc od dnia "wydania orzeczenia".
W tym miejscu wskazać należy, iż rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a ustawy umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu, mającym charakter prejudycjalny dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania jest obwarowane wystąpieniem przez osobę ubiegającą się o świadczenie ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W świetle literalnej wykładni powyższego przepisu, za którą opowiedziały się organy w niniejszej sprawie, termin "wydać" należy interpretować zgodnie z jego słownikowym rozumieniem jako "uchwalić coś lub ogłosić". Zatem wyłącznie w okresie trzech miesięcy od dnia wydania stosownego orzeczenia rozumianego jako dzień wydania przez właściwy organ lub Sąd orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust. 2a ustawy.
Jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 24 ust. 2a ustawy wynikami wykładni celowościowej uwzględniającej funkcję, którą realizować ma świadczenie pielęgnacyjne oraz mechanizm jego przyznawania uzależniony od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności (por. m.in. wyroki NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15 i z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2369/16 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podzielając te poglądy, wskazać należy na konieczność dostrzeżenia przy interpretacji art. 24 ust. 2a ustawy różnicy pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawanego przez sąd powszechny w formie wyroku. Zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Powyższe oznacza, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów.
W tym miejscu odwołać należy się również do obowiązującego w dniu wydawania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466 – dalej jako rozporządzenie).
Przepisy rozporządzenia przewidują, iż strona zobowiązana jest dołączył do wniosku odpis prawomocnego wyroku (zob. § 10 pkt 2 z uwzględnieniem zapisów § 5 ust. 7,9, 10). Tym samym dołączony do wniosku odpis nieprawomocnego wyroku nie stanowi zatem dokumentu o jakim mowa w § 10 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia. Konieczne byłoby wówczas uruchomienie procedury uzupełnienia wniosku z art. 24a ust. 2 ustawy, które, w okolicznościach niniejszej sprawy (długi okres oczekiwania na przesłanie odpisu wyroku) skutkować mogłoby pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Dokonując wykładni art. 24 ust. 2a ustawy wskazać również należy, iż wprowadzenie tego przepisu jest wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, opublikowanej w Dz. U. Nr 223, poz. 1456).
Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r., P 28/07 (OTK-A 2007/9/106), badając zgodność z Konstytucją przepisu art. 24 ust. 2 ustawy, nie budzi sprzeciwu to, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną. Nie budzi także zastrzeżeń to, że postępowanie to z natury rzeczy musi trwać przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego i że w tym okresie zainteresowany jako nieodpowiadający ustawowym przesłankom uznania niepełnosprawności jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać – w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości.
Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, skądinąd trwającą dotąd, dysfunkcyjność mechanizmu prowadzącego do przyznania zasiłku, dla którego miarodajna jest data osiągnięcia stopnia niepełnosprawności, wskazana w decyzji, której uzyskanie (jako urzędowego stwierdzenia istnienia podstawowej, materialnoprawnej przesłanki uprawniającej do zasiłku) jest koniecznym warunkiem wystąpienia o przyznanie zasiłku (co jest postępowaniem odrębnym wobec postępowania, w którym stwierdza się istnienie i stopień niepełnosprawności). Mechanizm ten obejmuje więc dwa etapy: urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku (stadium pierwsze) i przyznanie zasiłku (stadium drugie). Jak wskazał Trybunał, zasiłek przyznawany jest od daty wyznaczanej czysto formalnie jako miesiąc, w którym doszło do złożenia prawidłowo wypełnionego wniosku o przyznanie zasiłku, ze wszystkimi niezbędnymi dokumentami, w tym orzeczeniem o niepełnosprawności. Jego zdaniem nie zmienia to faktu, że decyzja o przyznaniu zasiłku jest związana z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności, a świadczenie to jest przeznaczone na zniwelowanie skutków tego upośledzenia w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Niewątpliwie osoba ta wymaga tego rodzaju wsparcia już w dacie wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, lecz może je otrzymać dopiero od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie, ponosząc niezawinione i przerzucane na niego ryzyko opieszałości i błędności wydawanych decyzji o istnieniu stopnia niepełnosprawności. Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny wyeksponował konieczność wzięcia pod uwagę określonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) zasady demokratycznego państwa prawnego w kontekście wynikających z art. 69 Konstytucji obowiązków władz publicznych wobec osób niepełnosprawnych. Na tej podstawie wyznaczył standard legislacji precyzyjnej, logicznie i konsekwentnie realizującej założony cel, bez przerzucania na wspomniane osoby mankamentów stosowanych rozwiązań oraz ewentualnych uchybień aparatu administracyjnego.
Niewątpliwie w sprzeczności z powyższym standardem pozostaje wykładnia, która prowadzi do pozbawienia lub choćby ograniczenia uprawnień przyznanych osobom niepełnosprawnym.
Z powyższych względów podzielić należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r. I OSK 2143/15), iż wykładnia uwzględniająca wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 oraz cel unormowania zawartego w art. 24 ust. 2a ustawy pozwala na objęcie dyspozycją tego przepisu także osobę, która nie była w stanie złożyć wniosku nawet w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (wedle tylko wykładni literalnej tego przepisu), na skutek trwającego postępowania sądowego w przedmiocie niepełnosprawności.
Warto przy tym pamiętać, iż orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności doręczane są z urzędu zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany (osobiście, przez pełnomocnika czy przedstawiciela ustawowego). Z kolei orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydawane przez sąd powszechny, wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje prawo wniesienia środka zaskarżenia.
Tym samym data wydania wyroku nie jest jednocześnie datą prawomocności wyroku, jak w przypadku wyroku sądu II instancji, a data nadania klauzuli prawomocności wyrokowi jest zawsze datą późniejszą niż data, z którą stwierdzana jest prawomocność tego wyroku. Przy czym pamiętać należy o fakcie konieczności doręczenia tego orzeczenia, co jak wyjaśniono już wyżej nie następuje z urzędu.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, choćby w wyroku z dnia 2 marca 2018 r., sygn. I OSK 2991/17, że ustawodawca nie określił jak należy liczyć termin 3 miesięcy w przypadku orzeczenia o niepełnosprawności przez sąd powszechny (czy to ma być data wydania wyroku, data prawomocności wyroku czy data stwierdzenia prawomocności, która nie może nastąpić powyżej 3 miesięcy od daty wydania wyroku).
W takim wypadku zdaniem NSA złożony przez osobę niepełnosprawną w rozsądnym terminie wniosek o kontynuację zasiłku pielęgnacyjnego wraz z kompletem dokumentów, winien być uznany za złożony w terminie.
Wyrok ten dotyczył co prawda zasiłku pielęgnacyjnego, ale zdaniem Sądu ma bardziej uniwersalne przesłanie i nie ma przeciwwskazań, aby jego tezę odnieść także do sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż jak wynika ze skargi oraz oświadczeń złożonych na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. pełnomocnik Skarżącej po wydaniu orzeczenia przez Sąd podjął działania celem uzyskania prawomocnego odpisu wyroku Sądu Rejonowego P. w P. Wydziału [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt [...] U [...]. Jak wynika z pieczątek na kopii wyroku stwierdzenie prawomocności nastąpiło już dnia 27 października 2022 r. Natomiast samo doręczenia odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności, pomimo monitów pełnomocnika, nastąpiło dopiero w lutym 2022 r., co potwierdza pieczęć poświadczenia zgodności odpisu z oryginałem oraz pismo przewodnie z Sądu Rejonowego. Natomiast Skarżąca – po uzyskaniu odpisu wyroku od pełnomocnika w marciu - stosowny wniosek złożyła już w dniu 21 marca 2023 r., a więc niespełna miesiąc od dnia pozyskania prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego.
Tym samym na gruncie niniejszej sprawy, wobec podejmowanych przez stronę działań celem uzyskania odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego, a więc działań służących zgromadzeniu kompletnej zgodnej z przepisami rozporządzenia dokumentacji, Sąd, mając również na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 28/07, uznał, iż w przypadku Skarżącej 3 miesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy, należy liczyć od dnia doręczenia pełnomocnikowi Skarżącej odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego P. w P., którym zaliczono J. K. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym.
W przedstawionych wyżej okolicznościach przedmiotowej sprawy tylko taka wykładnia pozostaje w zgodności ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego (P 28/07), iż osoba niepełnosprawna wymaga wsparcia już w dacie wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności i nie można na nią przerzucać ryzyka opieszałości i błędności wydawanych decyzji o istnieniu stopnia niepełnosprawności.
Skoro w rozpoznawanej sprawie strona w rozsądnym terminie podejmowała działania celem skompletowania dokumentacji, co nastąpiło dopiero pod koniec lutego 2023 r., to wobec złożenia wniosku w dniu 21 marca 2023 r. uznać należało, że Skarżąca dochowała wskazanego w art. 24 ust. 2a ustawy 3-miesięcznego terminu uprawniającego do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od wskazanej w wyroku Sądu Rejonowego z dnia 11 października 2022 r. daty powstania niepełnosprawności w stopniu znaczny tj. od dnia 19 stycznia 2019 r. Przy czym w tym miejscu wskazać, iż jest to data późniejsza niż data złożenia wniosku o ustalenia stopnia niepełnosprawności, który – co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności – został złożony w dniu 28 grudnia 2018 r..
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze wykładnię zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu i zajęte w nim stanowisko co do zachowania 3-miesięcznego terminu z art. 24 ust. 2a ustawy wyda stosowną decyzję.
W odniesieniu zaś do sformułowanego w skardze wniosku o zmianę zaskarżonej decyzji wskazać należy, że sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo – uchyla ją. Tym samym zawarty w skardze wniosek o zmianę zaskarżonej decyzji pozbawiony był podstaw prawnych.