II SA/Po 573/04

II SA/Po 573/04 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2005-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Drzazga /sprawozdawca/
Stanisław Małek
Wiesława Batorowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Protokolant sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2005r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2004r. Nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/B. Drzazga /-/W. Batorowicz /-/St. Małek
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P. orzekł o:
1. przekształceniu odpłatnie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego
na nieruchomości stanowiącej własność Miasta P., oznaczonej geodezyjnie: Obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisanej w Księdze Wieczystej KW nr [...] położonej
w P. przy ul. [...], będącej w użytkowaniu wieczystym U.C. i M.C. w prawo własności;
2. określeniu wysokości opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (nieruchomości wskazanej w pkt. 1)
na kwotę [...] zł, którą zgodnie ze złożoną deklaracją należało uiścić jednorazowo w terminie 14 dni, licząc od dnia otrzymania w/w decyzji
(do dnia, w którym niniejsza decyzja stała się ostateczna) na konto Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P.
Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 § 1 ustawy z dnia
14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.:
Dz. U. nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.), art. 2 ust. 2, art. 4, art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 04 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jedn.: Dz. U. nr 120
z 2001 r., poz. 1299 z późn. zm.) oraz § 9 uchwały nr XXXII/177/91 Rady Miejskiej P. z dnia 25 czerwca 1991r. w sprawie przekształcenia Przedsiębiorstwa Geodezyjno – Kartograficznego w Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego, zmienionej uchwałą nr VI/46/III/99 Rady Miasta P. z dnia 12 stycznia 1999r. w sprawie zmiany uchwały nr XXXII/177/91 Rady Miejskiej P. z dnia 25 czerwca 1991r. w sprawie przekształcenia Przedsiębiorstwa Geodezyjno – Kartograficznego w Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w dniu [...] marca 2000r. U.C. i M.C. złożyli wniosek dotyczący przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Do wniosku zostały dołączone dokumenty potwierdzające prawo użytkowania wieczystego, na podstawie których ustalono, że użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości są U.C. i M.C., i że w/w osobom przysługuje prawo do odpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jedn.: Dz. U. Nr 120 z 2001 r., poz. 1299 z późn. zm.) U.C. i M.C. zobowiązani są do uiszczenia Miastu P. opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, a opłata
za przekształcenie zgodnie z przepisem art. 4a ust. 1 wyżej cytowanej ustawy została obliczona na podstawie art. 67 ust. 1 art. 69 oraz art. 70 ust. 2-4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn zm.). Wartość nieruchomości określonej wg wyceny z dnia [...] stycznia 2004r. dokonanej przez rzeczoznawcę majątkowego wynosiła [...] zł, zaś na poczet opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności została zaliczona wartość prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, która wynosiła [...] zł, co spowodowało, że opłata z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wyniosła [...] zł, a po zastosowaniu bonifikaty w wysokości 64% zgodnie z uchwałą Nr XCIII/1149/111/2002 Rady Miasta P. z dnia 9 października 2002r. opłata za przekształcenie wyniosła [...] zł i płatna była w terminie do dnia w którym uzasadniana decyzja stała się ostateczna.
Od powyższej decyzji odwołanie w przepisanym terminie złożyli M.
i U. C., kwestionując wysokość bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia. Ich zdaniem bonifikata powinna wynosić 85 %, a nie tylko 64 %.
Organ odwoławczy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze
po rozpoznaniu w dniu [...] czerwca 2004r. odwołania M. i U. C. decyzją nr [...] zmienił pkt 2 sentencji zaskarżonej decyzji
w ten sposób, że zamiast kwoty [...] zł [...] gr ustalił kwotę [...] zł [...] gr jako opłatę
z tytułu przekształcenia, a w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję pozostawił
w mocy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) zważyło, iż działki nr [...] i [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz Z. i U. C. na mocy umowy notarialnej, a po zmarłym w 1993 r. Z. C. spadek nabyli U. C. i M. C. SKO wskazało, iż odwołujący się przedmiotem odwołania uczynili jedynie zarzut, że w zaskarżonej decyzji ustalono opłatę z tytułu przekształcenia przy zastosowaniu zbyt małej bonifikaty. SKO wskazał, iż dla użytkowników wieczystych, którzy wnioski o przekształcenie złożyli do 13 kwietnia 2000r. przewidziano bonifikatę 85% opłaty. Dla użytkowników wieczystych, którzy wniosek o przekształcenie złożyli po dniu 13 kwietnia 2000r. i nie wnieśli jednorazowej opłaty za cały okres użytkowania wieczystego, bonifikata wynosiła 64%. Ponieważ odwołujący się wniosek o przekształcenie własnościowe działki nr [...] złożyli w dniu [...] grudnia 2000r., przeto mogli skorzystać tylko z bonifikaty w wysokości 64%. SKO wskazało, iż organ I instancji trafnie ustalił wysokość bonifikaty od opłaty z tytułu przekształcenia.
Kolegium stwierdziło, że do osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu 24 października 2001r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 04 września 1997r. [art. 2 ust l ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001r., nr 113, poz. 1209 ze zm.)]. U. C. od 1966r. jest współużytkownikiem wieczystym w ½ przedmiotowej działki gruntu, a od 1993r. jest współużytkownikiem wieczystym razem z M. C. w części odziedziczonej po Z. C. Zatem udział nabyty w 1966r. przez U. C. podlega przekształceniu w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., co organ I instancji powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Przekształcenie to następuje nieodpłatnie. W tej sytuacji opłatę za przekształcenie i bonifikatę ustala się tylko w odniesieniu do udziału w prawie użytkowania wieczystego, odziedziczonym przez skarżących po Z. C.
W odniesieniu do współużytkowników wieczystych postawę prawną decyzji uwłaszczeniowej mogą stanowić łącznie dwie ustawy: ustawa z dnia 26 lipca 2001r.
o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości
(Dz. U. z 2001r., Nr 113, poz.1209 ze zm.) oraz ustawa z dnia 04 września 1997r.
o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tj. Dz. U. z 2001r., Nr 120 poz. 1299 ze zm.).
Jeżeli wszyscy współużytkownicy wieczyści nabyli uprawnienie do uwłaszczenia,
to okoliczność że niektórzy z nich uprawnienie to wywodzą z ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., a inni takie samo uprawnienie wywodzą z ustawy z dnia 04 września 1997r., nie stanowi przeszkody do orzeczenia o uwłaszczeniu wszystkich w jednej decyzji administracyjnej. Obie powołane ustawy dotyczą uwłaszczenia użytkowników wieczystych w drodze decyzji administracyjnej przez te same organy administracji publicznej.
W myśl art. 2 ust 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. do osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu 24 października 2001r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych
na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 04 września 1997r. Zatem w sytuacji, gdyby wszyscy współużytkownicy wieczyści spełniali warunki uwłaszczenia określone w ustawie
z dnia 04 września 1997r., a następnie niektórzy z nich zostaliby objęci postanowieniami ustawy z dnia 26 lipca 2001r., to nie można by zastosować ustawy
z dnia 04 września 1997r. jako jedynej podstawy prawnej uwłaszczenia. Również ustawa z dnia 26 lipca 2001r. nie mogłaby być skuteczną podstawą uwłaszczenia
w stosunku do wszystkich współużytkowników wieczystych. SKO wskazało dalej,
iż nie może być tak, że osoby, które nabyły uprawnienie do uwłaszczenia na podstawie różnych przepisów prawa, nie mogą wykonać swoich ustawowych uprawnień
z tego jedynie powodu, że ich źródłem są dwa różne akty prawne. Nie może być tak, że ustawa z dnia 26 lipca 2001r. poprawiając sytuację prawną niektórych ze współużytkowników wieczystych, jednocześnie faktycznie pozbawia ich możliwości uwłaszczenia oraz wyklucza spod uwłaszczenia pozostałych współużytkowników wieczystych, którzy nie zmienili swojego statusu prawnego uzyskanego po rządami ustawy z dnia 04 września 1997 r.
SKO podkreśliło, że zgodnie z zasadami prawa cywilnego wszystkie udziały
we współużytkowaniu wieczystym gruntu powinny być równocześnie zamienione w odpowiednie udziały w prawie własności tegoż gruntu. Gdyby dokonano uwłaszczenia tylko niektórych współużytkowników wieczystych z pominięciem pozostałych, wówczas ci utraciliby swoje udziały w prawie użytkowania wieczystego, gdyż prawo to nie może istnieć na gruncie będącym współwłasnością gminy (miasta) i osób fizycznych. Nastąpiłoby w ten sposób bezprawne wyzucie z prawa.
Z powyższego wynika, że uwłaszczenie współużytkowników wieczystych może nastąpić tylko w drodze jednej decyzji administracyjnej, rozstrzygającej sprawę
w odniesieniu do wszystkich współużytkowników wieczystych. Trzeba przyjąć, że podstawę prawną decyzji organu I instancji stanowiła także ustawa z dnia 26 lipca 2001r. choć nie została wymieniona w tej decyzji.
W dniu [...] lipca 2004r. skargę na decyzję wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nr [...] z dnia [...] czerwca 2004r. wniosło Miasto P. i wniosło o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skarżący podał, iż rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wzbudziło poważne wątpliwości skarżącego, ponieważ zastosowano dwie ustawy tj. ustawę z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z 2001r., nr 113, poz. 1209 z późn. zm.) oraz ustawę z dnia 04 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jedn.: Dz. U. z 2001r., Nr 120, poz. 1299 z późn. zm.) w odniesieniu do jednej nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste, a w konsekwencji ustalono należność, która uszczupla dochody gminy.
Skarżący stwierdził także, iż orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego było wadliwe również z przyczyn formalnych, ponieważ zmieniono wyłącznie punkt 2 zaskarżonej decyzji, umniejszając opłatę o połowę, nie zmieniając punktu 1 zaskarżonej decyzji.
Skarżący wskazał też, że nie ma podstaw prawnych do twierdzenia, iż nabywanie w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001r. jest nieodpłatne.
W dniu [...] lipca 2004r., w odpowiedzi na skargę Zastępcy Prezydenta Miasta P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2004r. (nr [...]), w której zmieniono decyzję z dnia [...] kwietnia 2004r. (nr [...]) wydaną przez Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P., SKO wniosło o odrzucenie skargi i obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
W uzasadnieniu wskazano, iż istnieje podstawa do odrzucenia skargi, jako wniesionej przez podmiot nieuprawniony, gdyż zgodnie z uchwałę NSA z dnia 09 października 2000r., sygn. OPK 14/00, ONSA 2001, nr l, poz. 17, gmina nie jest stroną postępowania administracyjnego ani wówczas, gdy jej organ jest organem uprawnionym do wydania decyzji administracyjnej w sprawie, ani wówczas gdy organ gminy jest uczestnikiem procesu decyzyjnego jako organ, od którego stanowiska zależy treść decyzji.
SKO wskazało także, iż skarga pochodzi od Zastępcy Prezydenta Miasta P. (nagłówek pisma) i została przez niego podpisana. Osoba podpisująca nie powołała się na upoważnienie udzielone przez Prezydenta Miasta do reprezentowania Miasta P. przed sądami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego – zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu i stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego
(SKO) naruszyła przepisy prawa materialnego, w sposób, mający wpływ na wynik sprawy i jako taka zasługiwała na uchylenie.
SKO wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2004r., [...]
nie wzięło pod uwagę, iż zgodnie z art. 27 zd. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r.
o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004r., nr 261, poz. 2603) jak i z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r., nr 32, poz. 159 ze zm.), na podstawie której zawarta została umowa z dnia [...] sierpnia 1966r. o oddanie w użytkowanie wieczyste przedmiotowej działki nr [...] (dawniej [...]), oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy (przeniesienie użytkowania wieczystego – wg ustawy z 1961r.) wymagało dokonania wpisu w księdze wieczystej. Jak wynika z akt administracyjnych, postanowieniem z dnia [...] maja 1967r., Państwowe Biuro Notarialne w P. odmówiło wnioskowi o odłączenie z księgi wieczystej KW [...] działki nr [...] o pow. [...] m2 i wpisanie prawa wieczystego użytkowania tej działki na rzecz Z. i U. C., ponieważ nieruchomość ta pozostawała w dyspozycji wojska (k. 33 akt administracyjnych organu I instancji). Wobec braku wpisu prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz U. i Z. C. w księdze wieczystej, należy stwierdzić iż w/w prawa tego nie nabyli po zawarciu umowy z dnia [...] sierpnia 1966r., bowiem wpis w księdze wieczystej, zgodnie ze wskazanymi powyżej przepisami miał i ma charakter konstytutywny.
Uszło uwadze organu odwoławczego, iż U. i M. C. złożyli ponowny wniosek o wpis w księdze wieczystej KW nr [...] dopiero w dniu [...] listopada 2000r., a sam wpis miał miejsce [...] marca 2003r., co zgodnie z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001r., nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) spowodowało, iż wpis w księdze wieczystej ma moc od [...] listopada 2000r. W związku z tym, U. C., tak jak i M. C. nie byli użytkownikami wieczystymi przedmiotowej działki [...] w okresie od 26 maja 1990r. do 30 listopada 2000r., a co za tym idzie nie można było w stosunku do nich stosować przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z dnia 09 października 2001r., nr 113, poz. 1209).
Podsumowując powyższe, SKO naruszyło prawo materialne przez jego błędną wykładnię, gdyż błędnie przyjęło, że przepis prawny [ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. z dnia 09 października 2001r., nr 113, poz. 1209)] obowiązuje w danej sprawie wobec U. C. Takie naruszenie prawa materialnego miało bez wątpienia wpływ na wynik sprawy, gdyż w wypadku prawidłowego zastosowania prawa materialnego treść decyzji SKO byłaby odmienna. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę, organ administracji winien ustalić faktycznie istniejące stan sprawy i dopiero na podstawie kompletnego i wszechstronnie ocenionego materiału dowodowego, po dokonaniu prawidłowej subsumcji, winien on wydać decyzję w przedmiotowej sprawie.
Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji wyroku.
Nietrafny natomiast okazał się wniosek organu odwoławczego o odrzucenie skargi zawarty w odpowiedzi na skargę. Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę, podzielił pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 07 czerwca 2001r. III RN 104/00, OSNP 2002/1/4, iż gmina mająca interes prawny we wniesieniu skargi do sądu administracyjnego jest podmiotem uprawnionym do jej wniesienia, mimo że decyzję w pierwszej instancji wydał wójt, burmistrz, prezydent tej gminy.
Zgodnie bowiem z treścią art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uprawnionym do wniesienia skargi, jest każdy kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności.
W niniejszej sprawie skarżąca Gmina Miasto P. ma interes prawny we wniesieniu skargi, bowiem zaskarżona decyzja narusza jej prawa do opłaty określone w art. 4 ustawy z dnia 04 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności.
Natomiast w sytuacji gdy organ gminy rozstrzyga sprawę administracyjną w postępowaniu dotyczącym interesu prawnego tej gminy, konieczne jest rozważenie ewentualności wyłącznie tego organu od rozstrzygnięcia sprawy, nie zaś pozbawienia z tej przyczyny gminy statusu strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa albo statusu podmiotu uprawnionego do wniesienia skargi do sądu administracyjnego zgodnie z art. 50 wyżej cytowanej ustawy.
/-/B. Drzazga /-/W. Batorowicz /-/St. Małek
kk