IV SA/Po 109/24

IV SA/Po 109/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Monika Świerczak /przewodniczący/
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia z dnia 8 stycznia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy) – w wyniku rozpatrzenia odwołania O. S. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona) od decyzji Prezydenta Miasta P. (dalej: Prezydent Miasta; organ I instancji) z dnia 6 października 2023 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości.
Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy, wskazanych przez organ II instancji.
W dniu 16 sierpnia 2023 r. O. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem - V. S..
Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 6 października 2023 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem.
W uzasadnieniu Prezydent Miasta wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), które też zostały szczegółowo omówione przez organ I instancji.
W odwołaniu od decyzji wnioskodawczyni stwierdziła, że sprawuje pełną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem i spełnia warunki do uzyskania przedmiotowego świadczenia.
Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia 8 stycznia 2024 r., motywując swoje rozstrzygnięcie, wyjaśniło, że ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej również: u.ś.w. w art. 43 pkt 4 lit. a zmienia treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.). Organ II instancji przywołał aktualne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r., obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r., jak i wskazał na to, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. uchylony został przez art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
Następnie Kolegium podniosło, że art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepisy końcowe) wskazuje, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Wobec tego organ II instancji stwierdził, że przedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym ojcem wnioskodawczyni stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. - a to ze względu na treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnioskodawczyni, zaskarżając decyzję odwoławczą w całości, wniosła o jej uchylenie oraz przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium w trybie samokontroli zgodnie ze złożonym wnioskiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości przez Sąd i przyznanie skarżącej przedmiotowego świadczenia zgodnie z wnioskiem, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Skarżąca podniosła, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej ojca V. S., który został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność powstała od 2013 r., a następnie została stwierdzona w Polsce (jej ojciec przybył do Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wybuchem wojny na Ukrainie) po raz pierwszy od 2022 r., a następne orzeczenie wydano w dniu 2 czerwca 2023 r. (nowe orzeczenie wydano w związku z pogorszeniem stanu zdrowia ojca.). Wyjaśniła również, że Prezydent Miasta odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, powołując się na fakt, że nie spełnia on przesłanek art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez niego 25. roku życia, jak również na to, że opieka nad ojcem nie pochłania tyle czasu, aby skarżąca nie mogła podjąć pracy zarobkowej.
Skarżąca podniosła, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r., wobec czego uznać należy, że organ I instancji winien przyznać jej prawo do przedmiotowego świadczenia z pominięciem kryterium wieku osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Stąd też pominięcie tejże spornej przesłanki powinno prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania świadczenia zgodnie z wnioskiem.
Ponadto skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy ze względu na poważny stan, w jakim obecnie znajduje się jej ojciec, tj. wymaga pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego, w poruszaniu się, spożywaniu posiłków; w rodzinie nie ma innej osoby, która mogłaby zająć się ojcem, a brak środków finansowych wyklucza zatrudnienie dodatkowej opieki. Wyjaśniła, że wcześniej warunki opieki nad ojcem były inne, tj. początkowo na Ukrainie ojciec znajdował się pod opieką żony i syna, jednakże po przyjeździe do Polski jedyną osobą, która może nim się zająć się, stała się skarżąca; ojciec wymaga stałego wsparcia na co dzień, z czynnościami dnia codziennego radzi sobie różnie, zależnie od dnia potrzebuje częściowego albo całkowitego wsparcia, jednakże w żadnym razie nie może być pozostawiany na dłużej sam w domu; nadto ojciec jest obowiązany bardzo często uczęszczać na wizyty lekarskie, obecnie oczekuje na zabieg ze względu na problem z [...], powyższe wymaga wykonywania dodatkowych badań i wizyt lekarskich, przy których potrzebuje niezbędnego wsparcia.
Skarżąca zauważyła również, że jako osoba w sile wieku bardzo chętnie podjęłaby pracę zarobkową zamiast zajmować się na co dzień schorowanym ojcem, jednak taka jest aktualna potrzeba jej rodziny i nie wyobraża sobie pozostawić na 8 godzin dziennie bez opieki osobę tak schorowaną.
Ponadto wnioskodawczyni wskazała na to, że wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia został złożony w 2023 r., tj. podczas obowiązywania "starego" stanu prawnego, wobec czego nie jest dopuszczalne, aby w niniejszej sprawie prawo działało wstecz i zmieniało podstawy wydania decyzji oraz konieczne do spełnienia przesłanki. W konsekwencji strona stwierdziła, że w niniejszej sprawie Kolegium winno rozpatrywać stan faktyczny w świetle przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., a nie wprowadzonych po tej dacie, gdyż zgodnie z podstawową zasadą lex retro non agit niniejsza sprawa powinna zostać rozstrzygnięta na podstawie ustawy obowiązującej w 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji odwoławczej i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 lutego 2024 r. w tym przedmiocie. Dodać jeszcze należy, że żadna ze stron, prawidłowo zawiadomiona o powyższym, nie wystąpiła o przeprowadzenie rozprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Ponadto Sąd zauważa, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Analiza i ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy nastąpiła na gruncie faktów znajdujących odzwierciedlenie w aktach tejże sprawy (por. np. orzecznictwo powołane w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2678/21, dostępnym w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2024 r. Materialnoprawną podstawę decyzji (wskazaną w osnowie decyzji organu I instancji) stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z kolei w dacie rozstrzygania sprawy przez organ odwoławczy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. - patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (patrz: art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.).
W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia jeszcze w sierpniu 2023 r., a organ I instancji rozstrzygnął merytorycznie sprawę w dniu 6 października 2023 r. W postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności osoby, w związku z opieką nad którą wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W aktach administracyjnych znajdują się także pozostałe dokumenty, które mogły okazać się przydatne organom przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, m.in. kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 19 września 2023 r., wykaz czynności pomocowo-opiekuńczych i oświadczenia strony.
Organ I instancji poza ustaleniem wieku ojca skarżącej oraz chwili, w której został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności i oceną tych okoliczności z perspektywy art. 17 ust. 1b u.ś.r., poczynił także ustalenia, czy rodzaj i natężenie czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej lub rezygnację z tego zatrudniania.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej (patrz: wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, dostępny jw.).
W rozpoznawanej sprawie stanowisko organu I instancji dotyczące zachodzenia podstawy do odmowy przyznania świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe. Nie umknął przy tym organowi fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Niemniej jednak z powodu braku podjęcia przez ustawodawcę działań legislacyjnych w zakresie zmiany przepisu uznanego za niekonstytucyjny Prezydent Miasta odmówił zastosowania wykładni przedstawionej przez Trybunał Konstytucyjny w tym wyroku. W ocenie Sądu argumentacja organu I instancji jest w powyższym zakresie błędna, gdyż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia powinien był zastosować wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt K 38/13 (zob. np. stanowisko NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, dostępnym jw.).
Podobnego niedopatrzenia nie dopuścił się organ II instancji, który jednak skupił się w uzasadnieniu swojej decyzji na całkowicie innej kwestii. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy). Organ odwoławczy trafnie wskazał także na brzmienie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. Powyższa regulacja okazała się być podstawą dla przyjęcia przez organ odwoławczy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i w związku z tym należało je umorzyć na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Odnosząc się do takiego stanowiska organu II instancji, należy przede wszystkim zauważyć, że zdaniem Sądu Kolegium błędnie założyło, że w niniejszej sprawie należy zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.
W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego - czy to organ odwoławczy, czy to organ I instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r.
Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało czy też mogło powstać przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w., stanowiąc, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należało, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23, dostępny jw.). Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, dostępny jw.).
W następnej kolejności należy podkreślić, że decyzji organu odwoławczego należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). Wyczerpujące odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego. W stosunki do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).
Z uwagi na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co już tylko z samej tej przyczyny uzasadnia wyeliminowanie decyzji odwoławczej z obrotu prawnego. Ponadto – jak już to wyżej wskazano – budził zasadnicze zastrzeżenia sposób wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 [i pominięcie brzmienia art. 63 ust. 2] u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a co w tych warunkach miało wpływ na wynik sprawy, bowiem ukierunkowało charakter rozstrzygnięcia, tj. uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., co z kolei spowodowało brak poczynienia ustaleń faktycznych oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, Sąd uznał za uzasadnione wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpatrując sprawę, Kolegium uwzględni wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. Po pierwsze, organ II instancji rozstrzygnie, stosując w ponownie prowadzonym postępowaniu przepisy dotychczasowe, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., czy w granicach postępowania odwoławczego możliwie jest poczynienie szczegółowych, wyczerpujących i konkretnych ustaleń faktycznych, przy ewentualnym skorzystaniu z art. 136 k.p.a. (uzupełniające postępowanie wyjaśniające), a jeśli tak - dokona pogłębionej oceny okoliczności związanych z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem (faktycznym zakresem tej opieki), który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 2 czerwca 2023 r. (niepełnosprawność istnieje od 14 kwietnia 2013 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 kwietnia 2023 r.). Niezbędne są bowiem w tej sprawie wszechstronne ustalenia dotyczące istotnych okoliczności sprawy oraz zindywidualizowana ocena charakteru wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności w ramach opieki i pomocy udzielnej podopiecznemu w zakresie niezbędnym dla zapewnienia opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Po drugie, wyniku weryfikacji spełnienia warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. zasadniczo zachodzenia podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku albo najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r., należy rozstrzygnąć w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające z art. 63 u.ś.w.
Na koniec, odpowiadając na sformułowane w skardze żądania, Sąd zaznacza, że w sprawie nie zachodziły podstawy do zastosowania przepisu art. 145a § 1 p.p.s.a. i zobowiązania organu do wydania decyzji o określonej treści, tj. przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim podstawą uwzględnienia skargi nie jest jedynie ta, o której mowa w przywołanym przepisie (naruszenie przepisów prawa materialnego - przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie takie nie jest zatem uzasadnione okolicznościami sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji było również skutkiem stwierdzenia przez Sąd istotnego uchybienia w zakresie przepisów postępowania co do ustalenia i wszechstronnego rozważenia oraz oceny całokształtu okoliczności sprawy. Sąd administracyjny podkreśla zarazem, że co do zasady nie może zastępować organów w ustalaniu istotnych okoliczności sprawy i rozstrzyganiu sprawy administracyjnej.