II SA/PO 545/25

II SA/Po 545/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Robert Talaga
Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Dnia 26 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędzia WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2025 roku sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2025 r., nr [...], znak [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 21 stycznia 2025 r., nr [...], znak [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G. (dalej: "strona") od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z 19 marca 2025 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.
W dniu 21 stycznia 2025 r. przez Platformę Usług Elektronicznych strona wystąpiła do ZUS z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko B. G. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Pismem z 4 lutego 2025 r. ZUS poinformował o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres od 1 stycznia do 31 maja 2025 r.
W piśmie z 5 lutego 2025 r. strona wskazała na nierozpatrzenie wniosku złożonego w czerwcu 2024 r. za pośrednictwem banku [...] wskazując, że zapewne nie dotarł on z uwagi na błąd techniczny ze strony banku. Strona nie posiada na ten dzień potwierdzenia złożenia wniosku. Jednocześnie strona wskazała, że syn jest osobą ze spektrum autyzmu i wymaga stałej terapii oraz rehabilitacji.
ZUS decyzją z 19 marca 2025 r., nr [...], znak [...], odmówił prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2024 r.
W odwołaniu strona wskazała przede wszystkim na przekroczenie terminu na rozpatrzenie sprawy, brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, w tym nie wzięcie pod uwagę wyjątkowej sytuacji rodziny strony, zignorowanie deklaracji skarżącego o możliwości dołączenia dodatkowej dokumentacji, która mogłaby potwierdzić zasadność przyznania świadczenia za sporny okres, a także błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm., dalej: "u.p.p.w."), jak i błędne informacje przekazywane przez infolinię ZUS.
Prezes ZUS w decyzji podanej na wstępie niniejszego uzasadnienia wskazał, że termin zgłaszania wniosków o świadczenie wychowawcze określa ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Strona nie przedłożyła żadnych środków dowodowych potwierdzających fakt złożenia wniosku w czerwcu 2024 r. przez bankowość elektroniczną. Nie przedłożyła pisma z banku, które potwierdzałoby, że utworzono wniosek o świadczenie wychowawcze na okres [...], podjęto próbę jego wysłania, która z przyczyn technicznych, niezależnych od strony, nie została zrealizowana. Jedynie w przypadku przedłożenia takiego środka dowodowego możliwe byłoby ponowne zweryfikowanie uprawnień do świadczenia za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2024 r. Dokumentem potwierdzającym przedłożenie wniosku z ZUS jest generowane automatycznie urzędowe poświadczenie przedłożenia, które strona powinna otrzymać po prawidłowym złożeniu wniosku. Brak tego dokumenty jednoznacznie sugeruje, że wniosek nie został przekazany do ZUS. Natomiast samo wypełnienie formularza wnioskowego i nie przekazanie go do właściwej instytucji, w tym przypadku do ZUS, nie jest jednoznaczne ze złożeniem wniosku o świadczenie.
Z wyjaśnień strony wynika, że dopiero pod koniec 2024 r. zorientowała się, że na konto nie wpływa świadczenie wychowawcze za okres [...], a mimo to z wnioskiem wystąpiła 21 stycznia 2025 r. Prezes ZUS stwierdził przy tym, że ZUS jest zobowiązany do ścisłego przestrzegania przepisów ustawy. W myśl art 18 ust. 2 u.p.p.w. prawo do świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.
W skierowanej do tut. Sądu skardze, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o stwierdzenie prawa do świadczenia wychowawczego za sporny okres i zasądzenie od organu ustawowych odsetek za opóźnienie, skarżący J. G. zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "K.p.a."), przez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym ignorowanie deklaracji skarżącego o możliwości dostarczenia dodatkowej dokumentacji (orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego) i niepodjęcie działań celem weryfikacji twierdzeń dotyczących błędu technicznego banku, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarżący nie uprawdopodobnił próby złożenia wniosku w czerwcu 2024 r.; - art. 8 w zw. z art. 9 K.p.a., przez udzielenie mylących informacji na infolinii ZUS, które sugerowały możliwość uzyskania świadczenia wstecznego nawet po terminie, co miało wpływ na przekonanie skarżącego o zasadności ubiegania się o świadczenie i złożyło się na opóźnienie w złożeniu wniosku, co podważa zaufanie obywatela do organu; - art. 35 K.p.a., przez rażące przekroczenie terminu załatwienia sprawy (wniosek z 21 stycznia, decyzja z 19 marca 2025 r.) oraz brak zawiadomienia o przyczynach zwłoki i nowym terminie jej załatwienia. ZUS sam przyznał w decyzji z 18 czerwca 2025 r., że pierwotna decyzja wydana została z uchybieniem ustawowych terminów; - naruszenie zasady równego traktowania obywateli, przez odmienne potraktowanie sprawy skarżącego w stosunku do innych podobnych przypadków, w których ZUS wykazał się większą elastycznością i uwzględnił specyficzne okoliczności, w tym niepełnosprawność członka rodziny; 2. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 18 ust. 2 u.p.p.w., przez rygorystyczne stosowanie terminu złożenia wniosku, bez uwzględnienia zasady słusznego interesu oraz wyjątkowej sytuacji rodziny skarżącego, co doprowadziło do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego za okres, w którym świadczenie było należne i niezbędne dla zaspokojenia potrzeb niepełnosprawnego dziecka.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas przedstawiane stanowisko. Organ ten wniósł jednocześnie o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W piśmie z 30 sierpnia 2025 r. skarżący podtrzymał w całości zarzuty i wnioski zawarte w skardze. Ponownie podniósł, że ZUS stosuje podwójne standardy. Z jednej strony wymaga od obywatela absolutnej terminowości pod rygorem utraty fundamentalnego wsparcia dla niepełnosprawnego dziecka, z drugiej dopuszcza się rażącego naruszenia terminów proceduralnych, nie informując strony o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy. Ponadto, skarżący stwierdził, że to ZUS powinien podjąć próbę weryfikacji faktu błędu technicznego podmiotu trzeciego, na który się powołał. Zaniechanie tej czynności i oparcie decyzji wyłącznie na braku dowodu po stornie obywatela stanowi o niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności. Bezwzględne pozbawienie niepełnosprawnego dziecka świadczenia za okres 7 miesięcy z powodu uchybienia terminowi, którego przyczyny nie zostały zbadane, stanowi zdaniem skarżącego sankcję rażąco nieproporcjonalną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Prezes ZUS w piśmie procesowym z 14 lipca 2025 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, zwrócił się o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, zaś skarżący – pouczony o treści art. 119 pkt 2 P.p.s.a. – w przewidzianym tam terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Jak przewiduje art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznawania spraw przewidzianej w art. 10 P.p.s.a.
Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z 18 czerwca 2025 r., nr [...], znak [...], wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uzasadnia jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Materialnoprawną, jak i procesową podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (zob. art. 1 ust. 1 tej ustawy). Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim (art. 1 ust. 2 pkt 1), przy czym świadczenie to należne jest m.in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (art. 4 ust. 2 pkt 1) . Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1). Świadczenie to przysługuje do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3).
Art. 21 ust. 3 u.p.p.w. stanowi, że wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku.
Zgodnie zaś z art. 18 ust. 1 u.p.p.w. prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od 1 czerwca do 31 maja roku następnego. Jak przewidziano w art. 18 ust. 2 u.p.p.w., który to przepis znalazł się w centrum zaistniałego pomiędzy stronami sporu, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Warto przy tym odnotować, dla potrzeb wykładni ostatnio przywołanego przepisu, że w art. 18 ust. 2a u.p.p.w. prawodawca wskazał, że jeśli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. W przypadku złożenia wniosku po tym okresie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. Możliwość ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego wstecz, za okres poprzedzający złożenie wniosku, prócz art. 18 ust. 2a u.p.p.w. przewidziany został także w art. 18 ust. 2b-2d u.p.p.w. Żaden z tych przepisów w sprawie nie znajduje zastosowania.
Stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.p.p.w. w sprawach nieuregulowanych w cytowanej ustawie stosuje się przepisy K.p.a., z zastrzeżeniem ust. 2 (który nie ma znaczenia dla sprawy – przyp. tut. Sądu) oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes ZUS.
Podniesione przez skarżącego zarzuty koncentrują się przede wszystkim wokół trzech kwestii: po pierwsze, wyjątkowej sytuacji rodziny, którą skarżący wiąże z niepełnosprawnością syna B. G. i związanej z tym koniecznością zapewnienia mu niezbędnej terapii i rehabilitacji, na co ma być faktycznie przeznaczane świadczenie wychowawcze, po drugie, podważeniu zaufania do organów państwa i naruszeniu zasady należytego informowania stron, co zdaniem skarżącego nastąpiło z uwagi na wprowadzenie go w błąd przez informacje pochodzące od ZUS, a także zachodzącą w jego ocenie hipokryzję tego organu, przejawiającą się w odmiennym podejściu do terminów wiążących skarżącego i wyznaczonych przez prawodawcę dla organu, po trzecie wreszcie, złożeniu wniosku w czerwcu 2024 r., który z uwagi na błąd techniczny po stronie banku miał nie zostać przekazany do ZUS.
Odnosząc się do dwóch pierwszych z wyróżnionych tak zagadnień wskazać trzeba, że obok podniesionych w tym względzie zarzutów naruszenia przepisów postępowania – w postaci art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., w zakresie w jakim skarżący zwrócił uwagę na zignorowanie jego deklaracji o możliwości dostarczenia dodatkowej dokumentacji (orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego syna), a także art. 8, art. 9 i art. 35 K.p.a. – skarżący sformułował również zarzut naruszenia prawa materialnego, jakie przejawiać się ma w błędnej wykładni art. 18 ust. 2 u.p.p.w., w której to wykładni zdaniem skarżącego ZUS miał pominąć wartości konstytucyjnie chronione. Odniesienie się do tak formułowanych zarzutów wymaga w ocenie Sądu w pierwszej kolejności dokonania wykładni art. 18 ust. 2 u.p.p.w., celem odpowiedzi na pytanie od jakich okoliczności prawodawca uzależnił początek okresu, na który ustala się świadczenie wychowawcze, a zwłaszcza, czy można przyjąć, że decydujące znaczenie ma w tym względzie miesiąc złożenia wniosku.
W jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż co do zasady strona może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w każdym czasie trwania okresu świadczeniowego i świadczenie przyznane zostanie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu. Data złożenia wniosku ogranicza więc w czasie możliwość ustalenia prawa do świadczenia w danym okresie świadczeniowym, ale nie wyklucza w ogóle możliwości jego przyznania. Nie jest kwestionowane też, że u.p.p.w. nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające złożenie wniosku (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie, por. m.in. przywołany już powyżej art. 18 ust. 2a u.p.p.w.), a termin określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.w. jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu (por. wyrok NSA z 21 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1764/22, dostępny w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl – na marginesie wypada zasygnalizować, że w orzeczeniu tym Sąd kasacyjny rozważał kwestię możliwości przywrócenia tego terminu, co było jednak aktualne na gruncie regulacji art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 340 ze zm., odnoszących się do stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, co jest już jednak nieaktualne w rozpatrywanym przypadku, skoro ów stan epidemii odwołany został z dniem 16 maja 2022 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2022 r., poz. 1027, a więc na długo przed okresem objętym niniejszymi rozważaniami).
Brzmienie art. 18 ust. 2 u.p.p.w. wobec analizowanej problematyki jest jednoznaczne. Przepis ten wprost wskazuje na to, że: "Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (...)". Brak jest jednocześnie podstaw do odejścia od tej literalnej wykładni. Art. 18 ust. 2 u.p.p.w. współkształtuje ustawową kompetencję ZUS do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, co oznacza, że organ ten – jako organ władzy publicznej działający na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) – nie może przyjąć innego początku biegu okresu na jaki prawo to jest ustalane, chyba że co innego wynikałoby z przepisu szczególnego. Oceniany przepis wyznacza także, wespół z innymi regulacjami u.p.p.w. (np. przywołany już powyżej art. 21 ust. 3 tej ustawy), czasowe ramy dla podmiotu ubiegającego się o świadczenie wychowawcze, w jakim powinien on wystąpić z wnioskiem do organu.
Wskazać trzeba, co zostało już powyżej kilkukrotnie zasygnalizowane, że prawodawca przewidział przecież sytuacje, w których ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego może nastąpić za okres wcześniejszy niż miesiąc, w którym złożono wniosek o to świadczenie. Tego rodzaju unormowanie ujęte zostało w art. 18 ust. 2a-2d u.p.p.w. Są to w tym względzie przepisy szczególne wobec art. 18 ust. 2 u.p.p.w. Żaden z nich nie odnosi się do akcentowanej przez skarżącego niepełnosprawności dziecka, czy konieczności zapewnienia mu niezbędnej terapii bądź rehabilitacji. Prawodawca przewidując początek biegu okresu, na jaki ustalane jest świadczenie wychowawcze, jedynie w ograniczonym zakresie powiązał go z celem tego świadczenia przewidzianym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w. przewidując, iż początek ten nie może nastąpić wcześniej niż choćby urodzenie się dziecka. W żadnym razie nie uprawnia to jednak do dalej idących wniosków, w których istotne pod tym względem znaczenie nada się konkretnym potrzebom dziecka, uzależniając początkowy bieg rzeczonego okresu od ich wystąpienia.
Wyraźnego podkreślenia wymaga, że świadczenie wychowawcze nie zostało w zamyśle prawodawcy uzależnione od rodzaju potrzeb życiowych dziecka. Jest to odmienne rozwiązanie od tego, jakie spotkać można choćby w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, które w aktualnym stanie prawnym zostało ściśle powiązane ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem (osobą do ukończenia 18. roku życia) legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (zob. art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323).
Co za tym idzie przedstawiona w tym zakresie przez skarżącego argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem patrząc już nie tylko na treść samego art. 18 ust. 2 u.p.p.w., lecz na całokształt regulacji ujętych w tej ustawie i innych aktach normatywnych, argumentacja ta odnosi się do okoliczności pozaustawowych, to jest takich, które w zamyśle prawodawcy nie kształtują prawa do świadczenia wychowawczego.
Nie są na tym tle zasadne i te twierdzenia skarżącego, w których odwołuje się on do wartości konstytucyjnie chronionych, które – ogólnie rzecz ujmując – powiązać można z wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego, zgodnie z którą Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Skarżący pomija, że ów zasada z formalnego punktu widzenia swoje podstawy posiada w wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP zasadzie legalizmu. W ocenie Sądu nie sposób w ogóle mówić o realizacji zasady demokratycznego państwa prawnego, jeśli przyjąć możliwość dowolnego działania organów władzy publicznej, w oderwaniu od treści powszechnie obowiązującego prawa. Gdyby w kontrolowanej sprawie uznać pozaustawowe okoliczności, jako istotne dla jej rozstrzygnięcia, w ocenie Sądu stanowiłoby to wyraźne zagrożenie, czy wręcz wprost prowadziłoby do naruszenia akcentowanej przez skarżącego zasady równości (por. art. 32 Konstytucji RP), proporcjonalności, czy ogólniej rzecz ujmując sprawiedliwości społecznej. Oto bowiem w przypadku większości obywateli, kierując się zasadą legalizmu, prawo do świadczenia wychowawczego byłoby ustalane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, lecz w odniesieniu do niektórych obywateli organy mogłyby przyjąć inne okoliczności jako istotne dla określenia początku biegu tego okresu, choć te wcale nie byłyby wyrażone regulacjami u.p.p.w., to jest nie byłyby w ogóle relewantne z perspektywy ustalenia prawa do świadczenia przewidzianego w tej ustawie.
Skarżący w uzasadnieniu skargi powołał się na to, iż w przeszłości występowały i nadal mają występować sytuacje, w których ZUS, a także sądy administracyjne odstępowały od rygorystycznego stosowania terminów prawa materialnego w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego, gdy przemawiały za tym szczególne okoliczności faktyczne. Skarżący nie wskazał jednak żadnego konkretnego orzeczenia sądu administracyjnego ani nie przedstawił żadnego rozstrzygnięcia ZUS, odwołując się jedynie do własnej wiedzy, czy "powszechnej wiedzy o praktyce orzeczniczej". Tymczasem z wiedzy Sądu wynika, iż zarówno w praktyce ustawodawczej, jak i w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych rygorystycznie podchodzi się do kwestii zachowania terminów materialnoprawnych. Szczególne okoliczności mogą co najwyżej przemawiać za przywróceniem terminu, która to instytucja względem terminów prawa materialnego została wprowadzona zupełnie wyjątkowo w związku ze stanem epidemii COVID-19, o czym wspomniano powyżej.
Z powodów dotychczas przedstawionych za niezasadny uznać trzeba podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 u.p.p.w., który miałby polegać na jego błędnej wykładni, jak i zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., w zakresie w jakim w zarzucie tym skarżący wskazał na zignorowanie możliwości dostarczenia przez niego dodatkowej dokumentacji w postaci orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty naruszenia art 8, art. 9 i art. 35 K.p.a.
Skarżący podnosi, że miał zostać wprowadzony w błąd przez informacje z ZUS precyzując, że chodzi o komunikat, zgodnie z którym: "Jeżeli nie otrzymałeś 800+ w czerwcu 2024, sprawdź czy został złożony wniosek na nowy okres świadczeniowy". W ocenie Sądu z prezentowanego przez skarżącego komunikatu nie wynika, że złożenie wniosku po czerwcu 2024 roku spowodować ma ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego od tego miesiąca. Komunikat ten ogranicza się jedynie do zasygnalizowania, że brak tego świadczenia za czerwiec 2024 r. związany być może z brakiem złożenia wniosku na nowy okres świadczeniowy. Druga część tego komunikatu odnosi się do "nowego okresu świadczeniowego" i nie daje podstaw do wnioskowania o tym, jakie miałyby być konkretnie następstwa wystąpienia z wnioskiem już w trakcie trwania tego okresu. Subiektywne przekonanie skarżącego o innym znaczeniu tejże informacji nie może świadczyć o naruszeniu przez organ art. 8, czy art. 9 K.p.a. Zresztą stanowisko wyrażane w tym względzie przez skarżącego nie jest wiarygodne na tle jednocześnie podnoszonej okoliczności, zgodnie z którą skarżący miał wystąpić z wnioskiem już w czerwcu 2024 r. i z tej perspektywy wydaje się jedynie przyjętą przez skarżącego na potrzeby postępowania przed ZUS linią obrony. Co więcej, zdaniem Sądu nawet, gdyby uznać – co w sprawie nie ma miejsca – że informacja z infolinii ZUS mogła wprowadzić skarżącego w błąd, to i tak nie byłaby to wystarczająca podstawa do odstąpienia od zaprezentowanej powyżej wykładni art. 18 ust. 2 u.p.p.w., który jest jednoznaczny w swym brzmieniu.
Także odwołanie się przez skarżącego do okoliczności przekroczenia przez ZUS terminów do rozpoznania sprawy nie ma dla kontrolowanej sprawy znaczenia. W subiektywnym przeświadczeniu obywatela faktycznie może zachodzić sprzeciw wobec sytuacji, w której organy władzy publicznej rygorystycznie podchodzą do przestrzegania przez niego ustawowych terminów, gdy tymczasem organy te same nie zachowują terminów, które są ustawowo wyznaczone dla rozpoznania określonej sprawy. Nie rozstrzygając w tym miejscu, czy sytuacja taka w kontrolowanej sprawie zachodziła – bowiem właściwym środkiem służącym zwalczaniu opieszałości administracji publicznej jest skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, z którą w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia – a ograniczając się do tego, że Prezes ZUS sam w zaskarżonej decyzji stwierdził, że doszło do uchybienia terminu do rozpoznania sprawy, wskazać trzeba, że nie ma to istotnego znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Inaczej rzecz ujmując nawet uznając, że doszło do naruszenia art. 35 K.p.a., to okoliczność ta nie mogła wpłynąć w żaden sposób na to, że wydane w kontrolowanej sprawie rozstrzygnięcie mogłoby być inne, a w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jedynie takie naruszenia przepisów postępowania, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy stanowić mogą podstawę do uwzględnienia skargi. Zwrócić trzeba przy tym uwagę na odmienny charakter terminu wynikającego z art. 18 ust. 2 u.p.p.w., który jest terminem materialnoprawnym, a ustanowionego w regulacjach art. 35 K.p.a. terminu prawa procesowego. Termin materialnoprawny współkształtuje kompetencje ZUS, jak również uprawnienie skarżącego do świadczenia wychowawczego, zaś termin prawa procesowego ustanawia jedynie procesowe ramy realizacji tej kompetencji, bez istotnego znaczenia dla jej treści – mając wyłącznie instrukcyjne znaczenie dla organu. Także z tej perspektywy zarzut naruszenia art. 8 K.p.a. i powiązany z nim zarzut naruszenia art. 35 K.p.a. nie może odnieść zamierzonego skutku.
Podsumowując dotychczasowe wywody art. 18 ust. 2 u.p.p.w. wiąże początek okresu, na który ustala się świadczenie wychowawcze z miesiącem, w którym wpłynął wniosek do ZUS.
W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy przesądzające znaczenie można zatem przyznać wyłącznie temu, w którym dokładnie miesiącu skarżący złożył ów wniosek o świadczenie, a więc czy uczynił to w czerwcu 2024 r., jak twierdzi, czy dopiero w styczniu 2025 r., jak przyjął Prezes ZUS. Prowadzi to do trzeciego z wyróżniony powyżej zagadnień, któremu poświęcone zostaną dalsze uwagi.
W ocenie Sądu zaakcentowana okoliczność, to jest miesiąc złożenia wniosku przez skarżącego, nie została przez Prezesa ZUS ustalona w sposób niebudzący wątpliwości i organ ten co najmniej przedwcześnie uznał, że wniosek ten złożony został dopiero w styczniu 2025 r.
Na uwzględnienie w tym przypadku zasługuje podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., w zakresie w jakim skarżący wskazał w nim na brak weryfikacji przez Prezesa ZUS okoliczności złożenia przez niego wniosku w czerwcu 2024 r. i jego nieprzekazania do organu z uwagi na błąd techniczny banku. Zauważyć zresztą trzeba, że w aktach administracyjnych kontrolowanej sprawy w ogóle nie ma śladu badania przez organ tego, czy jedynym wnioskiem skarżącego odnotowanym w systemie tego organu za rozważany okres świadczeniowy jest wniosek ze stycznia 2025 r. Brak jest chociażby wydruku z systemu, w którym wykazane zostałoby to, że w czerwcu 2024 r. żaden wniosek pochodzący od skarżącego nie został odnotowany. Skarżący w piśmie z 5 lutego 2025 r. powołując się na okoliczność złożenia takiego wniosku i błąd techniczny po banku wskazał, że wniosek ten "zapewne" nie dotarł do ZUS. Kwestia braku wpływu tego wniosku do organu powinna być wobec tego wykazana w pierwszej kolejności.
Niezależnie od ostatniego akceptując zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w przywołanym zakresie rację należy przyznać skarżącemu w tym, iż organ administracji publicznej w świetle zasady prawdy obiektywnej wyrażonej tymi przepisami powinien podjąć działania zmierzające do weryfikacji podanych przez niego w tym względzie w piśmie z 5 lutego 2025 r. okoliczności faktycznych. Organ realizując wskazaną zasadę powinien zwłaszcza wystąpić do skarżącego o potwierdzenie swych twierdzeń poprzez przedłożenie stosownych dowodów (np. pisma z banku, wydruków z konta bankowego) w wyznaczonym w tym celu terminie, czego w kontrolowanej sprawie nie uczynił.
Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W art. 77 § 1 K.p.a. przewidziano zaś, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
W utrwalonym stanowisku judykatury przyjmuje się wprawdzie, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady oficjalności (w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy) nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. np. wyrok NSA z 25 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2406/16, CBOSA i przywołane tam orzeczenia). Jednak stanowisko to prezentowane jest wobec takich stanów spraw, w których organ chociaż wezwie stronę o przedstawienie określonych środków dowodowych. Dopiero wówczas – w przypadku braku odpowiedzi na takie wezwanie, a zwłaszcza nie przedstawienia stosownych środków dowodowych – można skutecznie zarzucić stronie, że ta prezentuje pasywną postawę. Tymczasem Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji wyciągnął względem skarżącego negatywne konsekwencje dowodowe z uwagi na brak przedstawienia środków dowodowych na potwierdzenie stanowiska wyrażonego w piśmie z 5 lutego 2025 r. pomimo tego, że uprzednio nawet nie wezwał skarżącego, by ten takie środki dowodowe dostarczył. Takie postępowanie Prezesa ZUS jest wobec tego co najmniej przedwczesne świadcząc o takim naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poza tym, Sąd nie widzi przeszkód, by Prezes ZUS równocześnie sam zwrócił się do podanego przez skarżącego banku celem weryfikacji tego, czy w czerwcu 2024 r. w ogóle miały miejsce jakieś błędy techniczne w tym banku w działaniu systemu służącego do składania wniosków o świadczenie wychowawcze.
Przy tej okazji wskazać należy, że działania Prezesa ZUS nie mogą ograniczać się jedynie do żądania od skarżącego przekazania potwierdzenia złożenia wniosku w postaci elektronicznej wraz z załącznikami do wniosku (art. 13 ust. 20 u.p.p.w.). Oczywiście przedstawienie takiego środka dowodowego, czyniłoby zbędnym dalsze dowodzenie okoliczności złożenia wniosku w czerwcu 2024 r., lecz z uwagi na przywoływany przez skarżącego fakt mającego wystąpić błędu technicznego po stronie banku nie można wykluczyć sytuacji, w której potwierdzenie to, pomimo złożenia wniosku, nie zostało w ogóle wygenerowane. Stąd też dopuścić trzeba możliwość dowodzenia rzeczonych okoliczności również przy pomocy innych środków dowodowych, w tym na przykład informacji z banku, że tego rodzaju problem techniczny wystąpił, a wniosek został złożony, lecz bank nie nadał mu dalszego biegu.
Czynienie dalszych uwag, w tym odniesienie się do twierdzenia Prezesa ZUS, jakoby wypełnienie formularza i nie przekazanie go do właściwej instytucji, w tym przypadku do ZUS, nie było jednoznaczne ze złożeniem wniosku o świadczenie – z uwagi na brak wystarczających ustaleń, czy sytuacja taka w sprawie wystąpiła – należy uznać za przedwczesne.
Podkreślić w tym miejscu należy, że skoro prawodawca zastrzegając możliwość złożenia wniosku wraz z załącznikami wyłącznie w postaci elektronicznej w art. 13 ust. 5 pkt 2 u.p.p.w. przewidział tryb jego składania za pomocą systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, to zasadne jest obciążenie odpowiedzialnością za ewentualne błędy techniczne takich systemów organów władzy publicznej, a nie podmiotów administrowanych, które jedynie korzystają z możliwości przewidzianych przez prawodawcę.
Powyższe przesądza o tym, Iza okoliczność istotną prawnie uznać należy nie tylko wpłynięcie wniosku o przyznanie świadczenia do ZUS, o czym literalnie przesądza art. 18 ust. 2 u.p.p.w., ale także datę złożenia wniosku za pomocą systemu teleinformatycznego banku krajowego, którą to możliwość wprost przewidział ustawodawca.
Wobec powyższego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję. Sąd doszedł przy tym do przekonania, że wystarczające dla przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Prezesa ZUS, bez poprzedzającej ją decyzji ZUS.
Nie mógł zostać uwzględniony skierowany do tut. Sądu wniosek skarżącego o stwierdzenie prawa do świadczenia wychowawczego za sporny okres od 1 czerwca do 31 grudnia 2024 r. Zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy zostało w art. 145a § 1 P.p.s.a. zastrzeżone dla sytuacji, w których sąd doszukał się naruszenie prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.) lub stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), co w przypadku niniejszym nie zachodzi. Bezpodstawny był z kolei wniosek skarżącego w części, w której domagał się on od Sądu zasądzenia od ZUS ustawowych odsetek za opóźnienie. Sąd przy rozstrzyganiu sporów, w których przedmiotem staje się należność pieniężna, nie dysponuje bowiem podstawą prawną do przyznawania na rzecz skarżących ustawowych odsetek.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania sądowego stwierdzić trzeba, że i ten wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wprawdzie zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Jednak w art. 205 § 1 P.p.s.a. wskazano, że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Skarżący, jako osoba ustawowa zwolniona od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), i działająca przed tut. Sądem osobiście nie poniósł takich kosztów.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.
Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany jest uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania, w tym w szczególności wezwać stronę do przedłożenia w rozsądnym terminie dokumentów potwierdzających okoliczność złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego banku krajowego już w czerwcu 2024 r. i braku nadania temu wnioskowi dalszego biegu przez tenże bank.