II SA/Po 545/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2006-10-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnegrzywna w celu przymuszeniawykonanie zastępczerozbiórkaprawo budowlaneobowiązek niepieniężnyśrodki egzekucyjneWSANSA

WSA w Poznaniu uchylił postanowienie WINB o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, uznając, że wykonanie zastępcze jest środkiem bardziej właściwym i mniej uciążliwym dla zobowiązanego niż grzywna.

Sprawa dotyczyła skargi J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki budynku gospodarczego. WSA w Poznaniu uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że organ egzekucyjny powinien był wybrać wykonanie zastępcze jako środek bezpośrednio prowadzący do wykonania obowiązku i potencjalnie mniej uciążliwy niż grzywna. Naczelny Sąd Administracyjny wcześniej uchylił wyrok WSA, wskazując na potrzebę ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wykładni prawa dotyczącej wyboru środków egzekucyjnych.

Sprawa dotyczyła skargi J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia [...] o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki budynku gospodarczego (kurnika). Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nałożył grzywnę na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po tym jak ostateczna decyzja nakazująca rozbiórkę stała się prawomocna, a obowiązek nie został wykonany. J.G. zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych, twierdząc, że pouczenia powinny znaleźć się w sentencji, a nie w uzasadnieniu postanowienia, oraz że grzywna jest środkiem rażąco surowym, podczas gdy wykonanie zastępcze byłoby tańsze i mniej uciążliwe. WSA w Poznaniu pierwotnie oddalił skargę, uznając zastosowanie grzywny za prawidłowe. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił ten wyrok, wskazując, że skarga kasacyjna była zasadna. NSA podkreślił, że w przypadku obowiązku niepieniężnego, jakim jest rozbiórka, organ egzekucyjny ma do wyboru grzywnę w celu przymuszenia lub wykonanie zastępcze. Zgodnie z art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ powinien stosować środek, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku i jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. NSA uznał, że wykonanie zastępcze prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku rozbiórki, a wysokość grzywny nie została wystarczająco uzasadniona jako środek mniej uciążliwy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Poznaniu, związany wykładnią NSA, uchylił zaskarżone postanowienie WINB, stwierdzając naruszenie art. 7 § 2 i art. 119 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd wskazał, że brak było rozważań uzasadniających wybór grzywny zamiast wykonania zastępczego, zwłaszcza w kontekście kosztów i uciążliwości obu środków.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Wykonanie zastępcze jest środkiem egzekucyjnym, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku rozbiórki i powinno być preferowane nad grzywną w celu przymuszenia, jeśli jest to celowe i mniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Uzasadnienie

Sąd, opierając się na wykładni NSA, uznał, że wykonanie zastępcze bezpośrednio realizuje obowiązek rozbiórki, podczas gdy grzywna jedynie przymusza do jej wykonania. Brak było wystarczających rozważań organu egzekucyjnego co do kosztów i uciążliwości obu środków, aby uzasadnić wybór grzywny jako mniej uciążliwej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.e.a. art. 119 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Grzywna w celu przymuszenia nakładana jest, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.

u.p.e.a. art. 1a § 12

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Definiuje środki egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, w tym grzywnę w celu przymuszenia i wykonanie zastępcze.

u.p.e.a. art. 7 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 190

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

pr. bud. art. 48

Ustawa z dnia 07.07.1994r. Prawo budowlane

Przepis dotyczący nakazu rozbiórki.

u.p.e.a. art. 1a § 12

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wymienia środki egzekucyjne dla obowiązków niepieniężnych, w tym grzywnę i wykonanie zastępcze.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 121 § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 121 § 5

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 122 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa wymogi, jakie powinno zawierać uzasadnienie postanowienia o nałożeniu grzywny.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 97 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zawieszenia postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykonanie zastępcze jest środkiem egzekucyjnym, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku rozbiórki i jest potencjalnie mniej uciążliwe niż grzywna w celu przymuszenia. Organ egzekucyjny nie przeprowadził wystarczających rozważań, aby uzasadnić wybór grzywny jako środka mniej uciążliwego i celowego w porównaniu do wykonania zastępczego.

Odrzucone argumenty

Grzywna w celu przymuszenia jest właściwym i wystarczająco uzasadnionym środkiem egzekucyjnym. Pouczenia i wezwania zawarte w uzasadnieniu postanowienia, a nie w sentencji, nie naruszają przepisów postępowania w sposób istotny dla wyniku sprawy. Nie było podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Godne uwagi sformułowania

organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania jedynie dwóch środków egzekucyjnych spośród wszystkich wyżej wymienionych, a to wyłącznie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oraz wykonania zastępczego organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego wykonanie zastępcze jest tym środkiem egzekucyjnym, który bezpośrednio prowadzi do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, tj. do rozebrania wniesionego samowolnie budynku gospodarczego.

Skład orzekający

Edyta Podrazik

przewodniczący sprawozdawca

Aleksandra Łaskarzewska

sędzia

Wiesława Batorowicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wybór właściwego środka egzekucyjnego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym obowiązków niepieniężnych, zwłaszcza rozbiórki, oraz zasada stosowania środka bezpośrednio prowadzącego do celu i najmniej uciążliwego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wyboru między grzywną a wykonaniem zastępczym w kontekście rozbiórki, ale zasady ogólne mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują zasady postępowania egzekucyjnego i jak ważne jest prawidłowe dobranie środka egzekucyjnego, co ma praktyczne znaczenie dla prawników i obywateli.

Grzywna czy wykonanie zastępcze? Sąd wyjaśnia, jak przymusić do rozbiórki.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 545/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Edyta Podrazik /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant sekr. sąd. Joanna Wieczorkiewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2006r. sprawy ze skargi J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej kwotę 265zł (dwieście sześćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji; III. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/W. Batorowicz /-/E. Podrazik /-/A. Łaskarzewska
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. na podstawie art. 119 § 2 i art. 121 § 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36 poz. 161 ze zm.) nałożono na J.G. grzywnę w kwocie [...] zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki budynku gospodarczego (kurnika) usytuowanego na działce nr [...] w S.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu zażalenia J.G., postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy opisane wyżej rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż ostateczną decyzją z dnia [...] w oparciu o przepis art. 48 ustawy z dnia 07.07.1994r. Prawo budowlane nakazano rozbiórkę budynku użytkowanego jako kurnik. Decyzja ta jest prawomocna, gdyż Sąd Administracyjny wyrokiem z 25.01.2001r. oddalił skargę.
J.G. otrzymała w dniu [...].04.2001r. upomnienie, wzywające ją do wykonania obowiązku. Ponieważ nakaz rozbiórki nie został wykonany, dlatego wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy.
Wymogi, o których mowa w przepisie art. 122 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zostały prawidłowo zawarte w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji. W sentencji aktu administracyjnego umieszcza się bowiem jedynie jego rozstrzygnięcie, co w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do nałożenia na zobowiązaną grzywny w celu przymuszenia.
Stwierdzono, iż grzywna jest dla zobowiązanej mniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym niż wykonanie zastępcze. W razie dobrowolnego wykonania obowiązku nałożone, a nieściągnięte lub nieuiszczone grzywny podlegają umorzeniu. W przypadku dobrowolnego wykonania obowiązku po uiszczeniu lub przymusowym ściągnięciu grzywny zobowiązany może zwrócić się o jej zwrot w całości lub w części. Tymczasem wykonanie zastępcze nie uprawnia do zwrotu kosztów poniesionych przez zobowiązanego.
Ustalenie wysokości grzywny wynika z kryteriów określonych przepisem art. 121 § 5
powołanej ustawy. Organ egzekucyjny w niniejszej sprawie prawidłowo ustalił wynikające z przepisu współczynniki (powierzchnia budynku oraz cena za 1 m powierzchni użytkowej ustalona przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast na podstawie odrębnych przepisów).
Za bezzasadny uznano zarzut dotyczący zawieszenia postępowania. Ewentualne wznowienie postępowania merytorycznego nie stanowi kwestii prejudycjalnej, od którego zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Wyjaśniono, że decyzją z dnia [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił wznowienia postępowania.
Na powyższe postanowienie J.G. wniosła skargę, domagając się jego uchylenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 122 § 2 pkt 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji argumentując, iż pouczenie o skutkach nieuiszczenia grzywny w terminie oraz wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu i zagrożeniu, że w razie nie wykonania obowiązku w terminie będzie orzeczone wykonanie zastępcze - powinny były być zawarte w sentencji, a nie w uzasadnieniu postanowienia.
Zastosowany środek egzekucyjny – zdaniem skarżącej – jest rażąco surowy. Środkiem tańszym, mniej uciążliwym i realizującym wprost tytuł wykonawczy byłoby ewentualnie wykonanie zastępcze. Skarżąca stwierdziła także, iż postępowanie egzekucyjne powinno być zawieszone do czasu rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie decyzji nakazującej rozbiórkę budynku.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do problemu zawieszenia postępowania wyjaśniono, że wniosek skarżącej o wznowienie postępowania merytorycznego nie został uwzględniony, a Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy tę decyzję. Skarżąca wystąpiła z ponownym wnioskiem o wznowienie postępowania w dniu 24 czerwca 2002r., przytaczając argumenty, które powołane zostały we wcześniejszym wniosku. Organ odwoławczy udzielił więc skarżącej jedynie pisemnej odpowiedzi. Aktualnie nie toczy się żadne nadzwyczajne postępowanie, które mogłoby stanowić ewentualnie kwestię prejudycjalną dla toczącego się postępowania egzekucyjnego.
Wyrokiem z dnia 17.11.2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia .
Sąd oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę –Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) podkreślił, że nie jest ona zasadna. Podniesiono, iż Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. wszczął postępowanie egzekucyjne [...] kwietnia 2001r. na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Zgodnie z tym tytułem skarżąca jest obowiązana do rozbiórki obiektu budowlanego użytkowanego jako kurnik, wybudowanego na działce nr [...] w miejscowości S. Przed wszczęciem tego postępowania skarżąca została [...] kwietnia 2001r. wezwana do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.
Stosownie do przepisu art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36 poz. 161 ze zm.) środkami egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym są: grzywna w celu przymuszenia, wykonanie zastępcze, odebranie rzeczy ruchomej, odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń, przymus bezpośredni. Sąd wyjaśnił, że grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 119 § 2 ustawy).
Uznając zaskarżone postanowienie za prawidłowe wyjaśniono, że wbrew poglądowi skarżącej organ egzekucyjny miał pełne podstawy do zastosowania wymienionego środka. Ogólne zasady postępowania egzekucyjnego określają, iż należy stosować środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków egzekucyjnych – środek lub środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 ustawy). Sąd uznał, iż zastosowany środek ma na celu przymuszenie skarżącej do wykonania obowiązku, o którym mowa w tytule wykonawczym. Sugerowane w skardze wykonanie zastępcze jest niewątpliwie środkiem bardziej uciążliwym. W razie wykonania obowiązku, nieuiszczona lub nieściągnięta grzywna podlega umorzeniu, a na wniosek zobowiązanego, który wykonał obowiązek, grzywna uiszczona lub ściągnięta może być w całości lub w części zwrócona (art. 125 i 126 ustawy). W przypadku wykonania zastępczego koszty, które obciążają zobowiązanego nie podlegają zwrotowi (art. 127 i następne).
Za bezpodstawną uznano argumentację skargi, która powołuje się na społeczne skutki związane z rozebraniem przedmiotowego budynku. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie bada zasadności wydanej w tym zakresie decyzji, a jedynie podejmuje działania w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym (art. 1). Podkreślono, iż decyzja administracyjna o rozbiórce stała się prawomocna [...] Skarżąca mimo upływu kilku lat nie wykonała dotychczas tego obowiązku stwierdzając, iż "sama tego obowiązku nie wykona". Nałożenie zatem grzywny w celu przymuszenia wykonania obowiązku było w pełni zasadne i zgodne z wymogami powołanych przepisów.
Wskazując na przepis art. 122 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyjaśniono, co powinno zawierać postanowienie o nałożeniu grzywny i uznano, iż zaskarżone postanowienie spełnia wymogi powołanego przepisu. Fakt, iż powyższe wezwania zawarte zostały w uzasadnieniu postanowienia, a nie w części rozstrzygającej nie stanowi podstawy odmiennej oceny tego postanowienia. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak zaznaczono, Sąd uchyla postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zamieszczenie w uzasadnieniu postanowienia reguł określonych w przepisie art. 122 § 2 pkt 1 i 2 nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Istotne jest, że sentencja postanowienia zawiera rozstrzygnięcie o istocie sprawy, to jest o nałożeniu na skarżącą grzywny w celu przymuszenia. Postanowienie to zawiera również wymogi, o których mowa w powołanym przepisie.
Nie było też podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślono, iż organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego. Wniosek o wznowienie postępowania w sprawie objętej tytułem wykonawczym nie jest, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, kwestią prejudycjalną (art. 97 § 1 pkt 4 kpa w związku z art. 18 ustawy), od której zależałoby zastosowanie środka egzekucyjnego. Nie zachodziły zatem żadne podstawy do zawieszenia niniejszego postępowania egzekucyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J.G. zaskarżając go w całości.
Wyrokowi temu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 oraz art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 § 2, art. 119 § 2 oraz art. 125 i art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w wyniku ich błędnego zastosowania w sprawie, poprzez uznanie, iż grzywna w celu przymuszenia wysokości [...] zł prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku i jest najmniej uciążliwa dla zobowiązanego, a ponadto w pewnych wypadkach jest lub może zostać zwrócona, podczas gdy żaden z tych warunków w sprawie niniejszej nie zachodzi, zaś prawidłowa ocena zaistniałego stanu faktycznego winna prowadzić do wniosku, iż środkiem najtańszym i prowadzącym wprost do wykonania obowiązku jest wykonanie zastępcze .
Grzywna, co jest oczywiste, nie może prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku. Nie można również grzywny w wysokości [...] zł traktować jako środka najmniej dla dłużnika uciążliwego, albowiem rozbiórka budowli tak nieskomplikowanej nie nastręcza żadnych problemów budowlanych i z całą pewnością jest wielekroć tańsza – nawet w przypadku wykonania zastępczego. Jedyną przyczyną, dla której skarżąca nie dokonała dotychczas rozbiórki jest fakt, że nie dysponuje ona środkami na realizację swojego obowiązku.
Wyrokiem z dnia 25.07.2006r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17.11.2004r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych zarzutach.
Przedmiotem postępowania egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie jest obowiązek o charakterze niepieniężnym bowiem odnosi się do wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę budynku gospodarczego określanego również jak kurnik o powierzchni 1232m2. W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym ustawa z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do realizacji tego obowiązku przewiduje się następujące środki egzekucyjne: grzywnę w celu przymuszenia, wykonanie zastępcze, odebranie rzeczy ruchomej, odebranie nieruchomości, opróżnienie lokalu i innych pomieszczeń, przymus bezpośrednia (art. 1 a pkt. 12 b ustawy). Z uwagi na charakter prowadzonego postępowania w okolicznościach tej sprawy organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania jedynie dwóch środków egzekucyjnych spośród wszystkich wyżej wymienionych, a to wyłącznie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oraz wykonania zastępczego.
Dokonując zatem wyboru właściwego środka egzekucyjnego dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym należy kierować się zasadami postępowania egzekucyjnego. Jedna z podstawowych zasad tego postępowania zawarta została w przepisie art. 7 § 2 omawianej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Przepis art. 7 § 2 cytowanej ustawy stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z zasady tej wynika obowiązek badania, który ze środków egzekucyjnych prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. W istocie jest to główna zasada w postępowaniu egzekucyjnym. Jak wynika z utrwalonych poglądów w judykaturze jeżeli więc organ egzekucyjny ma do wyboru grzywnę w celu przymuszenia lub wykonanie zastępcze tak jak w rozpoznawanej sprawie w ramach wykonania obowiązku usunięcia samowoli budowlanej (rozbiórki obiektu), powinien wybrać wykonanie zastępcze, gdyż ono prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. (R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas - Postępowanie administracyjne w administracji - Komentarz C.H.BECK Warszawa 2005 str. 46 ).
W art. 7 § 2 omawianej ustawy przewidziano również zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka. Pojęcie środków egzekucyjnych wyjaśnione zostało we wskazanym wyżej art. 1a pkt 12b ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji. Nie można jednak przyjąć, iż konsekwencją zasady stosowania najmniej uciążliwego środka jest wyliczenie kolejności środków egzekucyjnych pomieszczone w art. 1a ust. 12b cytowanej ustawy, a więc w pierwszej kolejności należy zastosować grzywnę w celu przymuszenia, a następnie wykonanie zastępcze.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 7 § 2 ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji albowiem mając na uwadze zasadę stosowania środka egzekucyjnego bezpośrednio prowadzącego do wykonania egzekucji, to wykonanie zastępcze w okolicznościach tej sprawy jest tym, które może doprowadzić do rozebrania wniesionego samowolnie budynku gospodarczego. Nie można jednocześnie, przy uwzględnieniu wysokości ustalonej grzywny w celu przymuszenia w kwocie [...] zł, uznać, że tenże środek zastosowany w sprawie jest mniej uciążliwy dla skarżącej, w sytuacji kiedy stwierdzenia tego nie można zweryfikować na podstawie akt sprawy. Brak jest bowiem niezbędnych rozważań, które pozwalałyby na uznanie, że wartość wykonania zastępczego przewyższałaby wielkość ustalonej grzywny, zaś wskazywane przesłanki z art. 125 i 126 omawianej ustawy jak słusznie wskazano w skardze kasacyjnej nie potwierdzają zasadność uznania wymierzenia grzywny w celu przymuszenia jako środka w okolicznościach tej sprawy mniej uciążliwego.
Celowe więc było zastosowanie w tej sprawie środka egzekucyjnego polegającego na wyborze wykonania zastępczego, a nie grzywny. Natomiast wybierając zastosowany środek egzekucyjny obowiązków o charakterze niepieniężnym naruszono także przepis art. 119 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że grzywnę nakłada się również jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dotychczasowe stanowiska skarżącej oraz Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nie uległy zmianie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 190 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W tej sytuacji należy powtórzyć argumentację prawną zawartą w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.07.2006r.
Przedmiotem postępowania egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie jest obowiązek o charakterze niepieniężnym polegający na wykonaniu decyzji nakazującej rozbiórkę budynku kurnika o powierzchni 1232 m2.
Z uwagi na charakter prowadzonego postępowania w okolicznościach niniejszej sprawy organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania dwóch środków egzekucyjnych spośród wymienionych w art. 1 a pkt 12 b ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a mianowicie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oraz wykonania zastępczego.
Dokonując wyboru właściwego środka egzekucyjnego należy kierować się ogólnymi zasadami postępowania egzekucyjnego. Jedną z podstawowych zasad tego postępowania jest stosowanie środka egzekucyjnego, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, zaś spośród kilku takich środków stosować należy środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 wymienionej ustawy).
Z zasady tej wynika obowiązek badania, który ze środków egzekucyjnych prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. Zasadniczo w sytuacji, gdy organ egzekucyjny ma do wyboru grzywnę w celu przymuszenia lub wykonanie zastępcze powinien wybrać wykonanie zastępcze, gdyż ono prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku.
Od zasady tej można odstąpić wyłącznie wtedy, gdy zastosowanie innego niż grzywna w celu przymuszenia środka egzekucyjnego nie jest celowe – art. 119 § 2 ustawy.
W art. 7 § 2 omawianej ustawy przewidziano również zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka. Podkreślić trzeba, iż wyliczenia kolejności środków egzekucyjnych w art. 1a ust. 12b cytowanej ustawy dokonano bez związku z ich uciążliwością dla zobowiązanego. Uciążliwość każdego z możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych oceniać należy z uwzględnieniem konkretnych okoliczności danej sprawy.
W przedmiotowej sprawie, w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, zarzut skargi naruszenia art. 7 § 2 ustawy uznać należy za trafny.
Wykonanie zastępcze jest tym środkiem egzekucyjnym, który bezpośrednio prowadzi do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, tj. do rozebrania wniesionego samowolnie budynku gospodarczego.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest rozważań wskazujących na niecelowość stosowania tego środka, okoliczności takie nie wynikają również jednoznacznie z akt sprawy.
Nie można jednocześnie, przy uwzględnieniu wysokości ustalonej grzywny w celu przymuszenia w kwocie [...] zł, uznać, że środek ten jest mniej uciążliwy dla skarżącej. Stwierdzenia tego nie można zweryfikować na podstawie akt sprawy, brak jest ustaleń co do choćby przybliżonych kosztów wykonania zastępczego. Zaznaczyć należy, iż stopień uciążliwości wymierzonej w niniejszej sprawie grzywny nie może być rozpatrywany wyłącznie pod kontem treści przepisów art. 125 i art. 126 omawianej ustawy, do czego sprowadził ocenę organ II instancji.
Badając ewentualną niecelowość zastosowania środka w postaci wykonania zastępczego należałoby m.in. ustalić i rozważyć choćby przybliżony stopień złożoności niezbędnych robót rozbiórkowych, ich orientacyjny koszt, ewentualny zakres i faktyczne możliwości współdziałania z zobowiązanym, co może być niezbędne dla prawidłowego zastosowania wymienionego środka w związku z koniecznością zaprzestania prowadzonej w przedmiotowym obiekcie hodowli, opróżnienia obiektu i zapewnienia stosownych pomieszczeń dla usuwanych z obiektu zwierząt.
Natomiast oceniając stopień uciążliwości wykonania zastępczego i grzywny w celu przymuszenia organ powinien był rozważyć takie okoliczności jak wysokość orzeczonej grzywny, zapisy przywołanych wyżej przepisów art. 125 i art. 126 ustawy, przybliżone koszty związane z wykonaniem zastępczym, inne ograniczenia dla zobowiązanej wynikające z istoty wykonania zastępczego, a uregulowane w przepisach art. 129-133 ustawy.
Powyższych ustaleń i rozważań w zaskarżonym postanowieniu brak.
W tej sytuacji, w oparciu o dotychczas zgromadzone materiały sprawy, trzeba uznać, że celowe było zastosowanie w tej sprawie środka egzekucyjnego polegającego na wyborze wykonania zastępczego a nie grzywny, a w konsekwencji skargę ocenić jako zasadną.
Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 § 2 i art. 119 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tych okolicznościach należało uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ załatwi ją mając na względzie poczynione wyżej wskazania prawne.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym koszty zastępstwa adwokackiego za postępowanie przed sądem I instancji ustalono zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
O wykonalności zaskarżonego postanowienia orzeczono w oparciu o przepis art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
/-/A. Łaskarzewska /-/E. Podrazik /-/W. Batorowicz
kk

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI