II SA/Po 54/23

II SA/Po 54/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Daniel
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 2446/23 - Wyrok NSA z 2025-01-17
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61 par. 3 i 3a, art. 64
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 478
art. 86 ust. 1 pkt 1 ust. 2 art. 87 ust. 1 ust. 2 , art. 95
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 30 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postepowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi H. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Państwowej Uczelni [...] w P. z dnia 1 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej [...] w P. z dnia 13 grudnia 2021 r., nr [...].
Uzasadnienie
Komisja Stypendialna Państwowej Uczelni [...] w P., decyzją z dnia 13 grudnia 2021 roku (nr [...]), przyznała H. D. (dalej jako skarżący lub strona), stypendium socjalne w roku akademickim 2021/2022 w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia 30 czerwca 2022 roku.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w oparciu o złożone dokumenty ustalono dochód na osobę w rodzinie na kwotę [...]zł. Wysokość stypendium została ustalona zgodnie z § 9-14 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla Państwowej Uczelni [...] w P. oraz zgodnie z zarządzeniem nr [...] Rektora Państwowej Uczelni [...] w P. z dnia 25 listopada 2021 roku w sprawie podstawy naliczania stypendiów, wysokości stypendium dla osób niepełnosprawnych, kwoty zwiększenia stypendium socjalnego, minimalnej i maksymalnej kwoty stypendium socjalnego w roku akademickim 2021/2022.
Skarżący odwołał się od tej decyzji kwestionując datę, od jakiej powinno mu być przyznane stypendium socjalne.
Odwoławcza Komisja Stypendialna Państwowej Uczelni [...] w P., po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 13 stycznia 2022 roku (nr [...]), utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Komisji pierwszej instancji.
Po rozpoznaniu skargi H. D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 października 2022 r. sygn. II SA/Po [...] uchylił decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Państwowej Uczelni [...] w P..
W motywach wyroku Sąd wskazał, że spór w sprawie dotyczy daty, od której studentowi należy przyznać stypendium. W ocenie Sądu akta sprawy wymagają uzupełnienia oraz wyjaśnienia daty i ilości wniosków o wypłatę stypendium socjalnego, gdyż jeden wniosek zarejestrowano 15 października 2021 r. w systemie USOSweb, podczas gdy wersja papierowa wniosku została nadana do organu 19 listopada 2021 r., lecz następnie nastąpiło wprowadzenie zmian do wniosku. Organ winien zbadać okoliczności związane ze złożeniem wniosku z 15 października 2021 r. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że warunkiem odmowy przyznania skarżącemu stypendium za październik i listopad 2021 roku w oparciu o § 7 pkt 5 i 6 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Państwowej Uczelni [...] w P. jest wykazanie (udokumentowanie), iż wniosek z dnia 15 października 2021 roku został skutecznie prawnie pozostawiony bez rozpoznania.
Decyzją z dnia 1 grudnia 2022 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Państwowej Uczelni [...] w P. działając na podstawie art. 86 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 576 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 2 ust. 1, § 4 ust. 2, § 6 ust. 1-4 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Akademii [...] w P. po rozpoznaniu odwołania od decyzji nr [...] o przyznaniu stypendium socjalnego w roku akademickim 2021/2022, uchyliła w części dotyczącej okresu przyznania stypendium socjalnego decyzję Komisji Stypendialnej nr [...] z dnia 13.12.2021 r. i przyznała H. D. nr [...], studentowi drugiego roku studiów stacjonarnych 1 stopnia kierunku [...] Akademii [...] w P. stypendium socjalnego w wysokości określonej w decyzji Komisji Stypendialnej nr [...] z dnia 13.12.2021 r. na okres: od 01.11.2021 r. do 30.06.2022 r.
Komisja wskazała, że z przepisów § 6 ust. 1 -4 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów wyraźnie wynika obowiązek studenta do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w formie papierowej wraz z wymaganą dokumentacją po uprzednim zarejestrowaniu formularza elektronicznego wraz ze wszystkimi załącznikami w systemie USOSweb. Organ wskazał, że zarejestrowanie formularza elektronicznego w systemie USOSweb nie wszczyna postępowania w sprawie przyznania świadczenia, ponieważ jest czynnością techniczną i nie stanowi złożenia wniosku. Za datę złożenia wniosku przez studenta uznaje się datę złożenia kompletnego i podpisanego wniosku w formie papierowej wraz z wymaganymi załącznikami. Zgodnie z art. 95 ust. 1 p.s.w.n. to uczelnie określają tryb przyznawania świadczeń.
Odwoławcza Komisja Stypendialna ustaliła, że skarżący nie złożył skutecznie (tj. w formie papierowej i z wymaganymi załącznikami) wniosku o przyznanie stypendium, który został zarejestrowany 15 października 2021 r. w systemie USOSweb.
Jak sam skarżący stwierdził w odwołaniu od decyzji z dnia 22 grudnia 2021 r. - wniosek złożył 23 listopada 2021 r., jednak do dnia 8 grudnia 2021 r. pracownik Uczelni twierdził, że wniosek nie wpłynął. Jak ustalono w wyniku postępowania dowodowego, wniosek ten znajdował się w biurze pracownika Akademii w P., który zachorował na Covid-19 i ze względów bezpieczeństwa nikt do tego pomieszczenia nie zaglądał. Jest to okoliczność i wątpliwość, którą należy rozpatrzyć na korzyść strony i uznać, że wniosek został złożony w dniu 23 listopada 2021 r. Wobec tego stypendium przyznane zostało skarżącemu od listopada 2021 r.
Następnie H. D. wywiódł skargę na ww. decyzję do tut. Sądu wnosząc o zmianę okresu, na jaki zostało przyznane stypendium socjalne: zamiast od 1 listopada 2021 r. winno być od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r.
W uzasadnieniu skargi podał, że wniosek z 15 października 2021 r. stanowi datę doręczenia żądania organowi zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. natomiast wszystkie czynności po tym terminie dotyczą usuwania braków formalnych wniosku zgodnie z art. 64 § 1 i 2 k.p.a. i brak jest jakichkolwiek przesłanek naruszenia przepisów w trakcie ich usuwania przez skarżącego .
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że nie zgadza się z argumentami studenta. Organ wskazał, że zgodnie § 6 Regulaminu, który wskazuje na obowiązki studenta w zakresie właściwego skompletowania dokumentów. Zgodnie z § 7 ust. 5 Regulaminu "Student ubiegający się o przyznanie stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych na dany rok akademicki składa wniosek wraz z kompletem dokumentów do końca października". Stosownie do § 7 ust. 6 Regulaminu przypadku złożenia wniosku po terminie, o którym mowa w ust. 5, prawo do stypendium ustala się od miesiąca, w którym złożono kompletny wniosek, bez wyrównywania za poprzednie miesiące.
Organ wskazał, że jak wynika z "historii zmian stanów wniosku" (k. [...]), H. D. w dniu 15 października 2021 r. zarejestrował wniosek w systemie US[...]. Następnie w dniu 20 października 2021 r. wniosek ten został cofnięty do poprawy z adnotacją pracownika "Proszę uzupełnić oświadczenie o (...) odpis aktu urodzenia - H. , zaświadczenie z ZUS o opłaconych składach zdrowotnych, które ujęto w oświadczeniu o dochodach (...) kwota zwrotu z tytułu ULG-1 powinna być ujęta w dochodach rodziny - związku z tym proszę o oprawienie kwot, a także ujęcie powyższego w oświadczeniu o dochodach nieopodatkowanych". Następnie skarżący dokonał w dniu 20 października 2021 r. poprawek we wniosku, które zostały przez niego zakończone w dniu 25 października 2021 r. W dniu 26 października 2021 r. pracownik Akademii w P. cofnął wniosek do poprawny z adnotacją "Załączony skan PIT-11A z ZUS-u nie zawiera wysokości składki zdrowotnej, a jedynie wysokość dochodu i zaliczkę na podatek, w związku z powyższym proszę uzupełnić dokumentację lub nie uwzględniać składki zdrowotnej w obliczeniach dochodu. Ponownie proszę o poprawienie "Oświadczenia o dochodach nieopodatkowanych". do którego należy wpisać takowe dochody, zgodnie z pouczeniem do w/w oświadczenia". H. D. dokonał zmian we wniosku w dniu 5 listopada 2021 r. W dniach 16 listopada 2021 r. oraz 18 listopada 2021 r. odbyła się rozmowa telefoniczna pracownika Uczelni ze Skarżącym, dotycząca zmian w oświadczeniu. W dniu 18 listopada 2021 r. o godz. 09:49:23 wniosek został zaakceptowany przez Koordynatora, w związku z czym powinien on zostać w formie papierowej złożony do Akademii [...] w P.. Tymczasem H. D. dokonał dalszych zmian we wniosku (wprowadził wniosek w status "poprawiany"). W dniu 26 listopada 2021 r. poproszono skarżącego o zmianę statusu wniosku z "poprawiany" na "zarejestrowany". Prośbę tę ponowiono w dniu 29 listopada 2021 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej. H. D. ponaglono o dokonanie tej czynności w dniu 3 grudnia 2021 r. Dopiero po tej rozmowie H. D. zarejestrował wniosek, który został ponownie zaakceptowany przez Koordynatora. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie kompletny i podpisany wniosek został złożony przez H. D. w dniu 10 grudnia 2021 r. Organ przyjął jednak korzystniej dla studenta, że wniosek wpłynął w listopadzie 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu na podstawie wniesionej skargi była decyzja z dnia 1 grudnia 2022 r., nr [...] wydana przez Odwoławczą Komisję Stypendialną oraz poprzedzająca ją decyzja Komisji Stypendialnej z dnia 13 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego na rok akademicki 2021/2022 r. Jak wynika ze złożonej skargi H. D. kwestionuje okres na jaki przyznane mu zostało stypendium socjalne.
Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "P.s.w.n."). Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 87 ust. 1 P.s.w.n., student może ubiegać się o stypendium socjalne, a warunkiem jego otrzymania jest pozostawanie w trudnej sytuacji materialnej. W myśl art. 86 ust. 2 P.s.w.n., przyznanie stypendium socjalnego oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Na wniosek samorządu studenckiego, stypendium socjalne oraz inne świadczenia wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną (art. 86 ust. 3 P.w.s.n.). Warunki przyznania stypendium socjalnego określa art. 88 P.w.s.n. Ponadto jak stanowi art. 95 ust. 1-3 P.w.s.n., szczegółowe kryteria i tryb przyznawania stypendium socjalnego oraz jego wysokość, a także sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta określa Regulamin świadczeń dla studentów. W przedmiotowej sprawie obowiązującym aktem jest Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla Państwowej Uczelni [...] w P..
Istotne z punktu widzenia rozpoznania sprawy jest również to, że kwestia okresu, na jaki przyznane jest H. D. stypendium socjalne stanowiła już przedmiot rozważań tut. Sądu w sprawie o sygn. II SA/Po [...]. Sąd uchylając decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Państwowej Uczelni [...] w P. z dnia 13 stycznia 2022 roku (nr [...]) nakazał organowi zbadać datę i ilość wniosków jakie złożył skarżący, a w szczególności rozważenie konsekwencji formalnoprawnych złożenia przez skarżącego wniosku w systemie USOSweb dnia 15 października 2021 r. Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sądy oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.
Sąd oceniając wydaną w sprawie decyzję po wydaniu wspomnianego wyroku doszedł do przekonania, iż decyzje organów obu instancji wymagają uchylenia.
W ocenie Sądu przedstawiona przez organ historia zmian wniosku skarżącego wskazuje, że skarżący złożył dnia 15 października 2021 r. wniosek o przyznanie stypendium i następnie ten wniosek podlegał kilku modyfikacjom, co w świetle przepisów k.p.a. stanowi uzupełnienie braków formalnych. Należy zwrócić uwagę, że 15 października 2021 r. wniosek został zarejestrowany w systemie elektronicznym organu. Następnie wymagał on uzupełnienia braków, co w systemie organu oznaczone zostało jako "cofnięty do poprawy". W ocenie Sądu powyższe nie oznacza, że wniosek skarżącego został definitywnie wycofany, lecz podlegał uzupełnieniom zgodnie z zakresem wyznaczonym przez organ (zob. wezwanie z 20 października 2021 r. i 26 października 2021 r.). Wniosek od momentu jego złożenia uzyskiwał w międzyczasie status "poprawiany" (4 razy), "zarejestrowany" (6 razy) i jak i "zaakceptowany"(4 razy)- zob. k. [...]. W ocenie Sądu skarżący w istocie złożył w sprawie jeden wniosek, co miało miejsce 15 października 2021 r. a następnie jedynie go uzupełniał.
Sąd podziela stanowisko wskazane w wyroku z dnia 27 października 2022 r. sygn. II SA/Po [...], że brakiem formalnym wniosku- poza dokumentami o które wzywał organ- jest również brak jego papierowej wersji. Wedle Regulaminu Uczelni student ubiegający się o przyznanie stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych na dany rok akademicki składa wniosek wraz z kompletem dokumentów do końca października (§ 7 ust. 5 Regulaminu). W przypadku złożenia wniosku po terminie, o którym mowa w ust. 5, prawo do stypendium ustala się od miesiąca, w którym złożono kompletny wniosek, bez wyrównywania za poprzednie miesiące (§ 7 ust. 6 Regulaminu).
Zgodnie z § 6 ust. 1-4 Regulaminu za właściwe skompletowanie dokumentów będących podstawą przyznania świadczenia odpowiedzialny jest student składający wniosek o przyznanie pomocy materialnej. Student składa wniosek o przyznanie pomocy w formie papierowej wraz z wymaganą dokumentacją po uprzednim zarejestrowaniu wniosku elektronicznego wraz ze wszystkimi załącznikami w systemie USOSweb, przy czym zarejestrowanie wniosku elektronicznego nie stanowi daty złożenia wniosku. Za datę złożenia wniosku przez studenta uznaje się datę złożenia kompletnego i podpisanego wniosku w formie papierowej wraz wymaganymi załącznikami.
W przypadku złożenia niekompletnego wniosku o przyznanie pomocy materialnej wzywa się studenta do jego uzupełnienia w terminie 14 dni. Brak takowego skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (§ 14 ust. 7 Regulaminu).
Wobec takich postanowień Regulaminu rolą organu było wezwanie skarżącego do uzupełnienia złożonego 15 października 2021 r. wniosku o jego wersję papierową. Pozbawienie strony tego prawa oznacza naruszenie przez organ nie tylko przepisów Regulaminu (własnego aktu wewnątrzzakładowego), lecz także przepisów k.p.a. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.) lub dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej (art. 61 § 3a k.p.a.). Nie ma zatem istotnego znaczenia, że żądanie strony nie spełniało warunków formalnych. Organ powinien wezwać stronę do uzupełnienia braków podania w trybie określonym w art. 64 § 2 k.p.a., niemniej jednak dniem wszczęcia postępowania będzie dzień doręczenia organowi pierwszego pisma w sprawie, a nie dzień uzupełnienia braków formalnych tego pisma, nawet jeżeli to podanie nie czyni zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa. Ten sam moment należy traktować jako początek biegu terminu do załatwienia sprawy przez organ (por. uzasadnienie uchwały NSA z 3 września 2013 r., I OPS 2/13; a także wyroki NSA: z 13 listopada 1998 r., IV SAB 124/98; z 30 czerwca 1999 r., I SA/Ka 2422/97, "Serwis Podatkowy" z 2001 r. Nr 7, s. 63; z 12 grudnia 2001 r., SA/Rz 1438/01; z 10 kwietnia 2015 r., II OSK 2518/14; jak również chociażby: wyrok WSA w Olsztynie z 24 września 2008 r., II SAB/Ol 24/08; czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 kwietnia 2015 r., II SAB/Go 5/15, dostępne w CBOSA).
Reasumując - datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej lub dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego tego organu. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że postępowanie w przedmiocie stypendium socjalnego zostało wszczęte na wniosek z 15 października 2021 r. i to ten wniosek podlegał uzupełnieniu. Organ winien wezwać skarżącego do jego uzupełnienia przez złożenie również wersji papierowej, a przypadku uzupełnienia braków i uzyskania kompletności przyjąć, że wniosek wywołuje skutki od daty jego wniesienia. W przypadku skarżącego stypendium socjalne winno być przyznane od października 2021 r. bowiem w tym miesiącu żądanie skarżącego zostało skutecznie organowi doręczone (w systemie teleinformatycznym USOSweb) a ostatecznie wszystkie braki formalne wniosku zostały uzupełnione.
Mając na uwadze powyższe skarga H. D. okazała się zasadna, a sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez organ z uwzględnieniem zaprezentowanej przez Sąd wykładni. Sąd wskazuje przy tym, że postanowienia Regulaminu Uczelni nie mogą naruszać (ani wyłączać) dyspozycji przepisów powszechnie obowiązujących, dających gwarancje procesowe stronom postępowania, np. wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone w sprawie decyzje.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 p.p.s.a.