II SA/Po 533/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-09-23
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnerenta rolniczaniepełnosprawnośćopiekaprawo rodzinnepomoc społecznaKRUSTrybunał Konstytucyjnyzasada równościwykładnia prawa

WSA w Poznaniu uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobieranie renty rolniczej nie może automatycznie dyskwalifikować opiekuna.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego W. K. z powodu pobierania przez nią renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, powołując się na wcześniejsze orzeczenie oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego, uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał, że prawo do renty rolniczej nie może stanowić wyłącznej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a organy powinny zbadać, czy skarżąca faktycznie mogła podjąć zatrudnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał sprawę ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy O. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowa wynikała z faktu, że W. K. pobierała rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Sąd, opierając się na swoim wcześniejszym wyroku w tej samej sprawie (sygn. akt II SA/Po [...]) oraz na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), uznał, że prawo do renty rolniczej nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Sąd podkreślił, że organy administracji powinny zbadać, czy pobieranie renty rolniczej oznacza całkowitą niezdolność do podjęcia jakiejkolwiek pracy, czy też jedynie częściową niezdolność, która w świetle orzecznictwa TK nie może być podstawą do odmowy. Sąd zwrócił uwagę na konieczność prokonstytucyjnej wykładni przepisów, aby zapewnić równość wobec prawa i sprawiedliwość społeczną. Organy administracji dwukrotnie zignorowały wytyczne sądu, dlatego WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując ponowne rozpoznanie sprawy zgodnie z przedstawionymi wskazaniami.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pobieranie renty rolniczej nie może automatycznie dyskwalifikować opiekuna ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że prawo do renty rolniczej nie zawsze oznacza całkowitą niezdolność do podjęcia jakiejkolwiek pracy, a taka wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych naruszałaby konstytucyjną zasadę równości. Organy powinny zbadać faktyczną możliwość podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok TK SK 2/17). Pobieranie renty rolniczej nie może automatycznie dyskwalifikować opiekuna.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu i organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu.

u.e.r. art. 103-106

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.u.s.r. art. 34 § ust. 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

u.u.s.r. art. 28

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pobieranie renty rolniczej nie może stanowić wyłącznej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji zignorowały ocenę prawną i wskazania zawarte w poprzednim wyroku WSA w tej samej sprawie. Wykładnia przepisów powinna być prokonstytucyjna, uwzględniająca zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na pobieraniu renty rolniczej jako negatywnej przesłance przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentacja organów o braku związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad mężem, ze względu na wcześniejsze pobieranie renty.

Godne uwagi sformułowania

prawo do renty (...) nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna (...) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego clara non sunt interpretanda naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ

Skład orzekający

Edyta Podrazik

przewodniczący

Paweł Daniel

sprawozdawca

Wiesława Batorowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w kontekście pobierania renty rolniczej oraz zasady związania sądu i organów oceną prawną sądu."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji opiekuna pobierającego rentę rolniczą. Interpretacja może wymagać dostosowania do innych rodzajów rent lub świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje konflikt między literalnym brzmieniem przepisów a konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej, a także podkreśla znaczenie związania organów orzecznictwem sądowym.

Renta rolnicza nie zamyka drogi do świadczenia pielęgnacyjnego – sąd staje po stronie opiekuna.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 533/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia 04 lutego 2022 r., nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 03 marca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania W. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. . z dnia 18 stycznia 2020 r. znak: [...], mocą której odmówiono przyznania W. K. (dalej również jako: "skarżąca" albo "wnioskodawca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad mężem H. K..
W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że W. K. zwróciła się do organu z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad mężem H. K. posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia Wójt wskazał, że przyczyną odmowy jest fakt odwołująca pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła W. K. podnosząc, iż przedmiotowa decyzja jest dla niej krzywdząca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione odwołania podniosło, że istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawczyni oczekuje dokonania innej niż językowa wykładni przepisów art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), podnosząc że ich językowa wykładnia prowadzi do naruszenia, wskazanych w skardze zasad Konstytucji RP, co rodzi potrzebę odwołania się do ich prokonstytucyjnej wykładni celowościowej. W ocenie Kolegium oba wskazane przepisy są jasne na tyle, że nie wymagają żadnej wykładni, zgodnie z obowiązującą w systemie prawa zasadą: clara non sunt interpretanda. Analizowany przepis jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i co istotne - jako norma bezwzględnie obowiązująca - nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego.
Organ II instancji wskazał, iż w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie ulega wątpliwości, że W. K. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Jest jednak również bezsporne, że strona ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Ta okoliczność faktyczna stanowi negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo tego, że strona może mieć uzasadnione poczucie krzywdy i niesprawiedliwości, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła W. K..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w przywołanych przepisach, przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odwołał się przy tym do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, gdzie wskazano, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny podniósł, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może (...) faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm., obecny tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1820 ze zm.; dalej jako: "u.e.r.").
Zdaniem Sądu, w warunkach niniejszej sprawy, zgodnie z ustaleniami organów administracyjnych, skarżąca ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i pobiera rentę z KRUS. Ponadto z akt sprawy wynika, iż skarżąca ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy ale wyłącznie w gospodarstwie rolnym. W świetle przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 174 ze zm.; dalej jako: "u.u.s.r."), nie w każdym przypadku osoba mająca ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nie będzie mogła podjąć pracy. Osiąganie przez rencistę przychodów z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może spowodować zawieszenie rolniczych świadczeń rentowych lub ich zmniejszenie. W świetle 34 ust. 1 u.u.s.r., prawo do renty rolniczej ulega wówczas zawieszeniu na zasadach określonych w art. 103-106 u.e.r. Niezaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej powoduje z kolei zawieszenie wypłaty renty rolniczej na zasadach określonych w art. 28 u.u.s.r. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że skarżąca zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS miała orzeczoną czasową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, a z załączonego do akt orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zaliczającego skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wynika, że może ona podejmować zatrudnienie dostosowane do możliwości zdrowotnych. Co istotne z orzeczenia tego wynika, iż skarżąca nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest zdolna do wykonywania czynności związanych z opieką nad mężem i co istotne tą opieka sprawuje. Mając zatem na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone na tle sprawy, w której osoba wnosząca skargę konstytucyjną miała ustalone prawo do renty w oparciu o przepisy u.e.r. oraz przytoczone przepisy u.u.s.r., Sąd stwierdził należy, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W ocenie Sądu ponownie rozpoznając sprawę organ, mając na uwadze stanowisko zawarte w przedmiotowym uzasadnieniu, winien podjąć działania mające na celu ustalenie czy pobieranie przez skarżącą renty rolniczej oznacza, iż nie może ona podejmować jakiegokolwiek zatrudnienia czy też raczej mamy tu do czynienia z częściową niezdolnością do pracy, która w świetle przywołanego wyroku TK nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie Sąd wskazał, iż po dokonaniu pełnych ustaleń faktycznych należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Organy wezmą pod uwagę, że skoro skarżąca ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawnym, dorosłym mężczyzną (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt ustalił, że H. K. zmarł w dniu [...] czerwca 2021 r., przy czym pismem z dnia 26 stycznia 2022 r. W. K. podtrzymała wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci męża.
Mając powyższe na względzie Wójt Gminy O. decyzją z dnia 04 lutego 2022 r., nr [...], ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podtrzymując stanowisko, że przyczyną odmowy był fakt pobierania przez wnioskodawczynię renty rolniczej.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła W. K..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 maja 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z dnia 04 lutego 2022 r., wskazując, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie ulega wątpliwości, że W. K. sprawowała w okresie od dnia 22 października 2020 r. do dnia 14 czerwca 2021 r. opiekę nad niepełnosprawnym mężem H. K.. Jest jednak również bezsporne, że strona miała wówczas ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Ta okoliczność faktyczna stanowiła w ocenie organu I instancji negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Kolegium odwołująca nie spełnia jednak innej podstawowej przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika bowiem z akt sprawy orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS uznające odwołującą za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym zostało wydane w dniu 27 sierpnia 2020 r. Jeszcze wcześniej odwołująca legitymowała się niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym i w związku z tym nieprzerwanie od maja 2019 r. pobierała rentę rolniczą – tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Tymczasem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża odwołującej zostało wydane dopiero w dniu 02 grudnia 2019 r. Z orzeczenia tego wynika, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 08 grudnia 2014 r. Oznacza to, że jeszcze przed złożeniem wniosku w dniu 20 października 2020 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni została uznana niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i od 22 maja 2019 r. pobiera rentę rolniczą. Od tego już momentu nie podejmowała zatrudnienia. Nie sposób w tej sytuacji logicznie i zgodnie z doświadczeniem życiowym uznać, że istnieje niezbędny związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością podjęcia i sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem Kolegium, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy. Ponadto odwołująca w toku całego postępowania administracyjnego nie wskazała również żadnych okoliczności ani dowodów, aby chociażby nie uprawdopodobniła okoliczności dotyczącej chęci podjęcia zatrudnienia poza gospodarstwem rolnym, co nie pozwala na przyjęcie, tak jak sugeruje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...], iż odwołująca miała hipotetycznie możliwość podjęcia pracy poza gospodarstwem rolnym.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. K., podnosząc między innymi zarzut pominięcia wytycznych zwartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 29 lipca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Rozpoznanie przedmiotowej sprawy determinuje okoliczność, że w sprawie wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Jest to o tyle istotne, że w świetle art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Powyższy przepis mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że o ile ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie to "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...], wskazał ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Równocześnie Sąd zobowiązał organy do podjęcia działań mających na celu ustalenie czy pobieranie przez skarżącą renty rolniczej oznacza, iż nie mogła ona podejmować jakiegokolwiek zatrudnienia czy też raczej skarżąca posiadała częściową niezdolnością do pracy, która w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie Sąd wskazał, iż po dokonaniu pełnych ustaleń faktycznych należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Zdaniem Sądu organy powinny wziąć pod uwagę, że skoro skarżąca miała jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawnym, dorosłym mężczyzną (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia.
Zawarte w niniejszym wyroku wytyczne pozostają jasne i bezwarunkowe – Sąd w istocie przesądził, że pozostawanie przez skarżącą na rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie nie może stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia i nakazał zbadać, czy skarżąca miała możliwość podjęcia zatrudnienia. Tymczasem organy obu instancji zignorowały powyższy wyrok – organ I instancji powtórzył argumentację zaprezentowaną w uprzednio wydanej decyzji, chociaż została ona odrzucona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, natomiast organ II instancji wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć jednak należy, że jak wskazano w wyroku z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...], uznanie skarżącej za osobę niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oznacza jedynie, że nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia. W powołanym powyżej wyroku wskazano wprost, że w "świetle przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 174 ze zm.; dalej jako: "u.u.s.r."), nie w każdym przypadku osoba mająca ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nie będzie mogła podjąć pracy". Samorządowe Kolegium Odwoławcze pominęło jednak powyższą ocenę prawną zawartą w wyroku z dnia 19 października 2021 r., co powoduje, że zaskarżona decyzja jest również wadliwa.
Dodatkowo podkreślenia wymaga, że nie znajdują uzasadnienia argumenty Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które wywodzi, że w przypadku skarżącej nie można mówić o wyczerpaniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, bowiem pobierała ona rentę rolniczą jeszcze przed złożeniem wniosku z dnia 20 października 2020 r., co oznacza, że od tego już momentu nie podejmowała już zatrudnienia. Jak bowiem wyżej wskazano, fakt pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie może być automatycznie utożsamiany z brakiem rezygnacji z zatrudnienia, a kwestia powyższa wymaga każdorazowej oceny.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do wykonania wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...].

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI