II SA/Po 53/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wadliwej oceny związku między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Skarżąca A.C. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, jednak organy odmówiły, powołując się na niespełnienie przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje obu instancji, uznając, że organy wadliwie oceniły brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją skarżącej z pracy a opieką nad mężem, a także naruszyły zasady postępowania administracyjnego, nie informując strony o wątpliwościach i możliwości wypowiedzenia się. Sąd podkreślił, że niekonstytucyjność przepisu uzależniającego świadczenie od daty powstania niepełnosprawności została uwzględniona, ale ocena związku między opieką a rezygnacją z pracy była przedwczesna i dowolna.
Sprawa dotyczyła skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem. Organy uznały, że skarżąca nie spełniła przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności nie wykazała związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił obie decyzje, stwierdzając istotne naruszenia przepisów prawa procesowego. Sąd wskazał, że choć organ odwoławczy prawidłowo uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący niekonstytucyjności przepisu uzależniającego świadczenie od daty powstania niepełnosprawności, to jego ocena braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą pracy a opieką nad mężem była przedwczesna i dowolna. Sąd podkreślił, że organ II instancji naruszył zasady postępowania administracyjnego, nie informując strony o swoich wątpliwościach i uniemożliwiając jej czynny udział w postępowaniu. Wskazano, że organy nie wykazały braku związku między rezygnacją z pracy a opieką nad mężem, a ich stanowisko miało charakter dowolny. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, zasądzając jednocześnie od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, ocena ta była przedwczesna i oparta na dowolnej ocenie niekompletnego materiału dowodowego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy nie wykazały braku związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad mężem, a ich stanowisko miało charakter dowolny. Naruszono zasady postępowania administracyjnego, nie informując strony o wątpliwościach i możliwości wypowiedzenia się.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 8 § par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 77 § par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy wadliwie oceniły brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem. Naruszenie przez organy zasad postępowania administracyjnego (art. 8 i 9 K.p.a.) poprzez brak poinformowania strony o wątpliwościach i możliwości wypowiedzenia się.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów obu instancji dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Godne uwagi sformułowania
sama skarga sporządzona została sztampowo i bez odwołania się do okoliczności podanej kontroli sądowej konkretnej sprawy administracyjnej sąd administracyjny nie może orzec w ten sposób, pomimo zasadności skargi, że przyzna skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Jest to poza kompetencjami sądu administracyjnego. organy administracji zastawiają swoistą pułapkę procesową na obywatela stanowisko w tym zakresie nie ma charakteru swobodnej oceny dowodów, lecz charakter ewidentnie dowolny
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący sprawozdawca
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
sędzia
Arkadiusz Skomra
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zasady postępowania administracyjnego, naruszenie praw strony w postępowaniu, ocena związku między opieką a rezygnacją z pracy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, ale zawiera ogólne wytyczne dotyczące procedury administracyjnej i oceny dowodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak organy administracji mogą popełniać błędy proceduralne, które prowadzą do uchylenia decyzji, nawet jeśli kwestia merytoryczna (niekonstytucyjność przepisu) została już rozstrzygnięta. Podkreśla wagę czynnego udziału strony w postępowaniu.
“Pułapka procesowa organów administracji: jak błędy proceduralne mogą zniweczyć nawet słuszne decyzje?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 53/24 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2024-03-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-01-18 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Arkadiusz Skomra Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Świadczenie socjalne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Dz.U. 2022 poz 2000 art. 7, art. 8 par. 1, art. 9, art. 77 par. 1, art 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Dnia 7 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 marca 2024 roku sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenie pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia 17 sierpnia 2023 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadnienie Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga A. C. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza W. (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 17 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad J. C. – jej mężem. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny. Dnia 8 listopada 2022 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie jej ww. świadczenia. Z treści wniosku wynika, że jej mąż nadal jest zatrudniony w N. , ale z uwagi na stan zdrowia przebywa w Polsce. Z przedłożonych do wniosku orzeczeń Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. wynika, że J. C. jest osobą o znacznym stopniu niepełnoprawności. Orzeczenia te są ważne odpowiednio do dnia 31 października 2023 i 30 listopada 2025 r. Wnioskodawczyni oświadczyła z kolei, że nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Ze względu na stan zdrowia męża, wnioskodawczyni sprawuje nad nim całodobową opiekę. Wnioskodawczyni pracowała ostatnio w 2017 r., kiedy za porozumieniem stron rozwiązano z nią umowę o pracę. W toku przeprowadzonego wywiadu ustalono, ze wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pracuje od 2006 r., a jej mąż choruje od 2022 r. Decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r., nr [...] Burmistrz odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad mężem. Po zrelacjonowaniu stanu faktycznego sprawy i przedstawienia przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie, Burmistrz wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że podstawą odmowy przyznania wnioskodawczyni ww. świadczenia jest, jego zdaniem, fakt niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."). Burmistrz stwierdził, że niepełnosprawność J. C. powstała po 18. roku życia i nie miało to miejsca podczas nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia. W terminowo wniesionym odwołaniu od decyzji organu I instancji, wnioskodawczyni podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Jej mąż wymaga stałej opieki, nie tylko zresztą jej. Z uwagi na tę opiekę, nie może ona podjąć jakiejkolwiek pracy. Decyzją z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO poniosło, że niezasadne było powołanie się przez organ I instancji na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołany przepis jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnia się od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego osoby wnioskującej o przyznanie tegoż świadczenia. Taki stan rzeczy wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Mimo błędnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, SKO uznało, że rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie nie istnieje związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ma związku pomiędzy intencjonalnym zaniechaniem podjęcia pracy albo rezygnacją z niej a sprawowaną opieką nad J. C.. Kolegium uznało, że niemożność podjęcia zatrudnienia musi wynikać z tego, że rozmiary sprawowanej nad podopiecznym opieki powinny wypełniać czas opiekuna na tyle, że nie da się już podjąć jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Wnioskodawczyni co prawda była zatrudniona do 2017 r., ale de facto od 2006 r. nie pracuje już w ogóle. Później, przez 11 lat pozostawała na zwolnieniach. Niepełnosprawność J. C. powstała z kolei po wielu latach. SKO skonstatowało, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – adw. M. Ż. – wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o tak sformułowany zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy albo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca wniosła także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenie pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ta opieka nie musi być całodobowa. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych, bowiem sama skarga sporządzona została sztampowo i bez odwołania się do okoliczności podanej kontroli sądowej konkretnej sprawy administracyjnej. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę do tut. Sądu skarżąca zaznaczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 7 lutego 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 7 marca 2024 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Z tego względu sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości o charakterze kasatoryjnym, ponieważ z uwagi na zasadę trójpodziału władzy niemożliwym jest, aby orzeczenie sądu administracyjnego zastąpiło decyzję organu administracji publicznej. Odnosząc się do wniosków zawartych w skardze podkreślić w tym miejscu trzeba, iż sąd administracyjny dokonuje tylko oceny tego, czy dany przejaw aktywności (w przypadku aktu administracyjnego) albo bierności (w przypadku bezczynności/przewlekłości) jest zgodna z prawem czy też nie. Z tego względu Sąd nie może orzec w ten sposób, pomimo zasadności skargi, że przyzna skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Jest to poza kompetencjami sądu administracyjnego. Pełnomocnik skarżącej występując wielokrotnie przez tut. Sądem jest informowany o tym za każdym razem, a jednak nadal wnosi o merytoryczne rozpoznanie sprawy. Niezasadnie zatem wnosi o wydanie orzeczenia, którego sąd administracyjny nie może podjąć. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest z urzędu zobowiązany do uwzględnienia wszelkich okoliczności, mogących mieć wpływ na wynik sprawy, choćby strona skarżąca nie podniosła ich w skardze. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem – J. C., a nie matką, jak wskazano w uzasadnieniu skargi. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie odpowiadają prawu, bowiem wydane zostały z naruszeniem szeregu przepisów prawa procesowego, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Uzasadniając powyższe stanowisko wskazać należy, iż materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji jest przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., którego ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić przy tym należy, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego ujawnia ponad wszelką wątpliwość, że warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność J. C. został uznany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za okoliczność nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Co za tym idzie uznać należy, iż organ odwoławczy trafnie pominął oczywiście wadliwe stanowisko Burmistrza W. i uwzględnił przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K 38/13, jak i prawidłowo ustalił skutki tego wyroku dla zawisłych i przyszłych spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji Kolegium przeprowadziło ocenę zasadności żądania wniosku z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium w postaci momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego, czyli przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez męża skarżącej orzeczenia z 25 października 2022 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i zaliczenie skarżącej do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Istota sporu sprowadza się zatem do prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ słusznie przyjął, że do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne są "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowanie opieki na osoba legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności". Organ trafnie przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej pieczy nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W konsekwencji organ prawidłowo uznał, że dla rozstrzygnięcia o zasadności żądania wniosku konieczne jest przeprowadzenie oceny, co do istnienia związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a opieką nad mężem. Jednakże zdaniem Sądu, dokonana przez organ II instancji ocena braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy, a sprawowaniem opieki nad mężem jest nieprawidłowa, bowiem co najmniej przedwczesna i oparta na dowolnej ocenie niekompletnego materiału dowodowego sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 §1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 - dalej K.p.a.), a w przypadku organu II instancji także art. 8 § 1 i art. 9 K.p.a. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż jedynym powodem odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji była okoliczność, że niepełnosprawność J. C. powstała po 18. roku życia i nie miało to miejsca podczas nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia, co w ocenie tego organu przesądzało o braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Podkreślenia wymaga, iż Burmistrz W. wprost wskazał przy tym w uzasadnieniu swojej decyzji, że wnioskodawczyni obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ II instancji przed wydaniem decyzji z dnia 9 listopada 2023 r., którą wprawdzie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, jednakże z zupełnie inną argumentacją niż przedstawiona przez Burmistrza W. i przy odmiennej ocenie powodów nie podejmowania zatrudnienia przez A. C., w żaden sposób nie poinformował odwołującej się o powziętych wątpliwościach co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepełnosprawnością męża, a rezygnacją, przez nią z zatrudnienia, jak również nie poinformował jej o możliwości zapoznania się z materiałami postępowania, przez co uniemożliwił jej czynny udział w postępowaniu i przedstawienie argumentów przemawiających za przyjęciem, że związek taki istnieje i to mimo tego, iż skarżąca w odwołaniu wprost wskazała, że obecnie nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na potrzebę całodziennej opieki nad niepełnosprawnym w wyniku wypadku mężem. Zauważyć zaś w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, zaś w myśl art. art. 9 K.p.a. są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Sposób procedowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w niniejszej sprawie stanowił zaś oczywiste naruszenie przytoczonych powyżej zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Nie sposób bowiem zaaprobować sytuacji, w której organy administracji zastawiają swoistą pułapkę procesową na obywatela, w ten sposób, że początkowo bez jakichkolwiek wątpliwości przyjmują ustalenia faktyczne zgodne z wnioskiem, a następnie, w postępowaniu odwoławczym zmieniają stanowisko, bez uprzedniego umożliwienia uczestnikowi postępowania przedstawienia argumentów dotyczących tak istotnej dla sprawy okoliczności, jak istnienie bądź brak związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, a niepodejmowanie zatrudnienia. Daje wskazać należy, iż Kolegium całkowicie dowolnie przyjęło, że skoro rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia we wrześniu 2017 r. nastąpiła bez związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem, który w tamtym czasie był osobą pełnosprawną, to pozwala to na ustalenie braku takiego związku pomiędzy niepodejmowanie zatrudnienia aktualnie, a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem, którego niepełnosprawność datuje się od 8 września 2022 r. Odnosząc się do powyższego zauważyć trzeba, iż skarżąca urodziła się [...] 1966 r. i ma trójkę dzieci urodzonych: [...] 1998 r., [...] 2006 r. i [...] 2010 r. W momencie zakończenia ostatniego stosunku pracy skarżącej w roku 2017, dwójka spośród jej dzieci była zatem w dalszym ciągu małoletnia i miała odpowiednio 11 i 7 lat. W momencie składania w dniu 8 listopada 2022 r. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego sytuacja rodzinna skarżącej uległa zasadniczej zmianie, bowiem jej małoletnie dzieci miały odpowiednio 16 i 11 lat, a jednocześnie A. C. nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego i pozostała w wieku potencjalnej aktywności zawodowej. Zupełnie niezrozumiałym i wręcz niedopuszczalnym jest nadto odwoływanie się przez Kolegium do okoliczności związanych z wykorzystywaniem przez skarżącą w okresie trwania jej stosunku pracy uprawnień związanych z rodzicielstwem i wyprowadzanie z tego stanowiska, co do przyczyn niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia kilkanaście lat później. Kolegium z ewidentnym naruszeniem prawa procesowego oraz prawa materialnego pomija wreszcie, że sporne świadczenie rodzinne jest warunkowane nie tylko rezygnacją z zatrudnienia (ustaniem stosunku pracy), ale także stanem niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podsumowując stwierdzić należy, iż organy nie wykazały braku związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia po powstaniu u jej męża stanu niepełnosprawności w stopniu znacznym z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a ich stanowisko w tym zakresie nie ma charakteru swobodnej oceny dowodów, lecz charakter ewidentnie dowolny, co wskazuje na naruszenie art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Nie sposób także przyjąć by materiał dowodowy był w tym zakresie kompletny, skoro organy nie przeprowadziły jakichkolwiek dowodów na tak w ich ocenie istotną dla sprawy okoliczność faktyczną, w tym chociażby nie odebrały wyjaśnień od samej wnioskodawczyni na okoliczność przyczyn rezygnacji z pracy w roku 2017 oraz jej sytuacji rodzinnej i związanej z możliwością podjęcia zatrudnienia po zdarzeniach skutkujących z powstaniem u męża niepełnosprawności w stopniu znacznym. Powyższe wskazuje na istotne naruszeni art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania o konieczności uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza W.. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, na mocy art. 153 P.p.s.a., Burmistrz W. uwzględni, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13). Z tego względu warunek dotyczący okresu, w którym powstała niepełnosprawność J. C. jest okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Organy uwzględnią również, że legalność przyszłej decyzji warunkuje obowiązek dostosowania rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy do wymogów procesowych wynikających zaprezentowanej powyżej oceny prawnej. Z powyższych względów, na podstawie art. 135 oraz art. 145 §1 pkt 1 lit. i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W.. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI