II SA/PO 515/22

II SA/Po 515/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Jakub Zieliński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych
Sygn. powiązane
I OSK 25/23 - Wyrok NSA z 2023-05-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 51 poz 298
art. 8 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
Dz.U. 2018 poz 2204
art. 124 ust. 1, art. 124b ust. 1, art. 128 ust. 1 i 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130 ust. 1 i 2, art. 132 ust. 5 i 6, art. 134 ust. 1 i 2, art. 154 ust. 1, art. 157 ust.1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 55(4), art. 118
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
art. 35 ust. 1 i 2, art. 36 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Dz.U. 1993 nr 16 poz 69
art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 10, art. 28, art. 77, art. 80, art. 84, art. 107, art. 156 ust. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151, art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skarg E. sp. z o.o. w P. i E. 1. S.A. w P. na decyzję Wojewody z dnia 14 listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oddala skargi.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 listopada 2019 r. znak [...], wydaną na skutek wniesienia odwołania przez E. sp. z o.o. od decyzji Prezydenta Miasta P. (Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ) z dnia 21 sierpnia 2019 r. znak [...], Wojewoda – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - dalej: k.p.a. – uchylił pkt II zaskarżonej decyzji w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółki: E. sp. z o.o. oraz E.1 S.A., a odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji, w sposób wskazany przez uprawnionych. W pozostałym zakresie Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Powyższa decyzja odwoławcza została wydana w następującym stanie sprawy.
Prezydent Miasta P. (dalej: Prezydent Miasta; organ I instancji) decyzją z dnia 21 sierpnia 2019 r. znak [...], działając na podstawie m.in. art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.) - dalej: u.g.n., ustalił na rzecz J. D. i Z. D. odszkodowanie w wysokości [...] zł za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m kw., z arkusza mapy [...] obrębu G. , ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W.. Do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązał spółkę E. sp. z o.o. z siedzibą w P., jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, w sposób wskazany przez uprawnionych.
W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent Miasta zreferował dotychczasowy przebieg postępowania oraz poczynione ustalenia faktyczne w sprawie, a także przedstawił podstawę prawną jej wydania i subsumcję stanu faktycznego.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła E. sp. z o.o., zaskarżając ją w całości.
Uzasadniając swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia 14 listopada 2019 r. Wojewoda (dalej również: Wojewoda; organ II instancji; organ odwoławczy) stwierdził, że w dniu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jej właścicielami byli J. D. i Z. D., którzy na podstawie obowiązującej obecnie ustawy o gospodarce nieruchomościami są uprawnieni do dochodzenia należnego odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania, pomimo zawartej umowy zamiany i umowy przeniesienia własności nieruchomości, zawartych w aktach notarialnych z dnia 18 listopada 1980 r. rep. A.I. nr [...] i 19 stycznia 1981 r. rep. A nr [...], przysługuje J. D. i Z. D.. Wojewoda wyjaśnił, że w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., a wcześniej także w art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64) - dalej: u.z.t.w.n., brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela (wywłaszczonego lub jego spadkobiercę), w drodze umowy, na inny podmiot. Następnie organ II instancji stwierdził, że pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny P., jako beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości, w tym dawnej działki nr [...]. Organ odwoławczy nie zgodził się z poglądem, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa, bowiem zgodnie z art. 12 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1960 r. nr 18, poz. 111), przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania; odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego; za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.
Dalej Wojewoda wyjaśnił, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, powstała Energetyka [...] S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV S. - W. na następcę prawnego ZakładU Energetycznego P.. Biorąc pod uwagę, że Energetyka [...] S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład Energetyczny P. oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV S. - W.) należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki związane z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. z dnia 14 marca 1975 r., znak [...], zezwalającą Zakładowi Energetycznemu P. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej 110 kV S. - W. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska [Urzędu Wojewódzkiego w P.] z dnia 13 października 1975 r., a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Z kolei w dniu 30 czerwca 2007 r. została zawarta umowa, na mocy której E.1 S.A. zbyła na rzecz E. sp. z o.o. aport w postaci oddziału E.1 S.A. W umowie wskazano, powtarzając treść art. 55(4) Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa; odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Zdaniem organu odwoławczego, ze względu na powyższe, finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości należącej w dniu ograniczenia do J. D. i Z. D. (obejmującej obecnie działki nr [...] i [...]), leży zarówno po stronie E.1 S.A., jak i E. sp. z o.o.
Odnosząc się do treści operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby niniejszego postępowania operatu, organ II instancji stwierdził, że jest on kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Rzeczoznawca majątkowy prawidłowo określił powierzchnię wycenianych działek, a także ich funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego; prawidłowo opisał też nieruchomość, wyszczególniając wszystkie elementy znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne. Wskazane przez rzeczoznawcę nieruchomości podobne spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego, lokalizacji, sąsiedztwa i otoczenia, możliwości zainwestowania, kształtu, dostępności komunikacyjnej oraz powierzchni. Operat nie zawiera jakichkolwiek omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Rzeczoznawca, sporządzając operat szacunkowy, prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. Organ odwoławczy w takich warunkach dał zatem wiarę ustaleniom zawartym w opinii biegłego T. S., nie widząc podstaw aby kwestionować sferę faktyczną ustaleń operatu z urzędu. Charakter pozyskanej opinii pozwala na przyznanie operatowi szacunkowemu waloru przydatności dla celów dowodowych. Zawarte w odwołaniu uwagi do operatu spotkały się z odpowiedzią rzeczoznawcy majątkowego, wyjaśniającą szczegółowo podniesione kwestie.
Wojewoda uznał za chybiony zarzut nieuwzględnienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości, bowiem w operacie uwzględniono stan nieruchomości z 13 października 1975 r., tj. na datę ograniczenia prawa własności oraz na datę realizacji inwestycji 1978 r. W tych datach stan prawny nieruchomości nie zawierał ustanowionego ograniczonego prawa rzeczowego na rzecz A. S.A., gdyż prawo to ustanowiono w 2007 r. Natomiast wpis ograniczonego rzeczowego prawa dożywotniego i bezpłatnego użytkowania udziału w nieruchomości przysługujące J. K. wygasło w związku z jego ze śmiercią.
Organ II instancji nie podzielił również zarzutu o niewykazaniu przez biegłego powodów przyjęcia opisów poszczególnych rodzajów cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej średniej ceny [...] zł za metr kwadratowy oraz ceny [...] zł w kontekście nieruchomości gruntowej, a także zarzutu o nieprawidłowym przyjęciu miernika na poziomie 12% w odniesieniu do wpływu zmiany warunków korzystania z nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii 110 kV. W tym zakresie organ odwoławczy stwierdził, że ustosunkowując się do takich zarzutów, biegły wyjaśnił, iż w operacie szacunkowym dokonano wyceny nieruchomości zabudowanej oraz odrębnie gruntu. Wycenę wykonano w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Rzeczoznawca wyjaśnił zastosowany sposób wyceny nieruchomości, w tym wybór nieruchomości podobnych, określone cechy rynkowe i wagi cech nieruchomości wycenianej oraz nieruchomości porównawczych i stosowne korekty wynikające z cech różniących i oceny wpływu tych cech na wartość. Rzeczoznawca wyjaśnił też na podstawie jakich kryteriów określił w ujęciu parametrycznym zakres zmiany warunków korzystania z gruntu oraz wpływ na wartość nieruchomości, odzwierciedlając odbiór nieruchomości z linią wysokiego napięcia przez potencjalnych nabywców.
Organ odwoławczy stwierdził również, że sporne roszczenie nie przedawnia się, gdyż prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje instytucji przedawnienia. Przedawnienie roszczenia administracyjnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy przepisy wyraźnie je wprowadzają.
W skardze z dnia 6 grudnia 2019 r. spółka E. sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 4, art. 124, art. 124 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 130 i art. 134 u.g.n., art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 k.p.a. oraz art. 118 k.c.
W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu w zakresie, w jakim uznaje odpowiedzialność E. sp. z o.o., potwierdza wysokość odszkodowania na rzecz wnioskodawców na podstawie wadliwie sporządzonego operatu i nie uwzględnia zarzutu przedawnienia wynikającego z przepisów Kodeksu cywilnego.
Decyzja odwoławcza została zaskarżona również przez spółkę E.1 S.A. z siedzibą w P., która w skardze z dnia 13 grudnia 2019 r. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. albo uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 i art. 28 k.p.a., art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 k.p.a., art 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a także art. 118 k.c.
W uzasadnieniu spółka ta podniosła, że z uwagi na fakt, że nie była stroną postępowania, zachodzi jego nieważność. Stwierdziła również, że nie jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania, albowiem nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa w znaczeniu podmiotowym. Wskazała też na to, że dochodzone odszkodowanie przedawniło się.
W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządził połączenie spraw o sygnaturze IV SA/Po [...] i IV SA/Po [...] ze skarg wyżej wskazanych podmiotów – a to w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Na podstawie zarządzenia z dnia 7 lutego 2020 r. sprawa została przekazana do Wydziału II tutejszego Sądu i zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po [...].
Wyrokiem z dnia 28 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 14 listopada 2019 r. nr [...]. Motywując takie rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, że podstawową kwestią sporną było ustalenie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania, skoro obydwie spółki w ogóle negują fakt ich odpowiedzialności za wypłatę odszkodowania.
Sąd podzielił stanowisko organu I instancji, że podmiotem zobowiązanym jest wyłącznie spółka E. sp. z o.o. Wskazując na art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej) oraz art. 132 ust. 6 u.g.n., Sąd stwierdził, że za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należało E. sp. z o.o. w P., jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r. na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest bowiem podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Skutek decyzji w postaci ograniczenia prawa własności trwa, a jego beneficjentem jest nikt inny, jak właśnie E. sp. z o.o. jako następca prawny podmiotu, który uzyskał zezwolenie. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n. Sąd podkreślił, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń "dawnych" nie polega na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy natomiast zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego nadal prawa. Zdaniem Sądu takie podejście odpowiada ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. i dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości. W konsekwencji Sąd uznał, że nieprawidłowe było zobowiązanie do zapłaty odszkodowania E.1 S.A. (solidarnie obok E. sp. z o.o.), skoro E.1 S.A. w ogóle nie powinna występować w charakterze podmiotu zobowiązanego. Z tego też powodu Sąd uznał za zbędne rozważania dotyczące podniesionych przez E.1 S.A. zarzutów dotyczących skierowania decyzji do podmiotu niebędącego stroną oraz aspektów następstwa prawnego tej spółki względem zobowiązań Skarbu Państwa. Z tych samych względów stwierdził, że nietrafne były także zarzuty skarżących spółek, sprowadzające się do próby wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa.
Sąd uwzględnił natomiast zarzut skargi E.1 S.A. w zakresie, w jakim spółka ta wskazała na naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n. i wywodziła, że nie jest jednostką dysponującą zezwoleniem na założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów lub urządzeń, których ten przepis dotyczy.
Pozostałe zarzuty podniesione w skargach, w tym dotyczące zaistnienia podstaw do stwierdzania nieważności decyzji odszkodowawczej, a także prawidłowości oszacowania wartości nieruchomości i wysokości odszkodowania, Sąd uznał za niezasadne.
Powyższy wyrok został w całości zaskarżony kasacyjnie przez J. D. i Z. D., którzy zarzucili naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez błędne jego zastosowanie, polegające na: a) uznaniu spółki E. sp. z o.o. za jedyny podmiot zobowiązany do zapłaty na rzecz uczestników postępowania odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]; b) uznaniu, że E.1 S. A. nie jest podmiotem zobowiązanym solidarnie ze spółką E. Sp. z o.o. do wypłaty tego odszkodowania.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK [...] uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] w całości.
Sąd kasacyjny, wskazując na treść art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej) i art. 35 ust 1 tej ustawy, podzielił stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym punktem wyjścia do wskazania normy prawnej określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel.
Sąd II instancji wskazał na niekwestionowane ustalenia faktyczne w sprawie i stwierdził, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała Energetyka [...] S.A. (na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa - Dz.U. z 1993 r. nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r. [nr 193/Org/93]; ustawa z dnia 5 lutego 1993 r. w art. 5 ust. 3 przewidywała, że spółka powstała w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych. Ponadto Sąd kasacyjny zauważył, że w myśl art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.
W tym względzie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że 2 stycznia 2003 r. nastąpiło połączenie Energetyki [...] S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A. W związku z tym połączeniem Energetyka [...] S.A. zmieniła firmę na Grupa Energetyczna [...] S.A. Taka nazwa obowiązywała do 12 października 2004 r., kiedy to nastąpiła kolejna zmiana firmy na E.1 S.A. Następnie w celu prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego E.1 S.A. zawiązała spółkę E. sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. W dniu 30 czerwca 2007 r. zawarto umowę, na podstawie której E.1 S.A. zbyła na rzecz E. sp. z o.o. aport w postaci oddziału E,1 S.A. W umowie tej wskazano, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.
Sąd kasacyjny podzielił stanowisko, zgodnie z którym obowiązek wypłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwanie z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n., albo zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody albo przedsiębiorcę, który na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą. Nie zgodził się jednak z poglądem tutejszego Sądu, że za jedynego beneficjenta decyzji uznać należy obecnie spółkę E. sp. z o.o.
Sąd II instancji podniósł, że beneficjentem wydanego zezwolenia był poprzednik prawny spółki E,.1 S.A., czyli Zakład Energetyczny [...] i to ten podmiot zobowiązany byłby do wypłaty odszkodowania. Kolejne podmioty, na podstawie opisanych wyżej aktów przekształcenia wstępowały w prawa i obowiązki Zakładu Energetycznego [...]. Ostatnim z tych następców jest właśnie E.1 S.A. Natomiast E. Sp. z o.o. zawiązana przez E.1 S.A. a następnie wyposażona w majątek przedsiębiorstwa na podstawie umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa korzysta obecnie z uprawnień wynikających z zezwolenia.
W takich warunkach Sąd kasacyjny stwierdził, że rację miał organ II instancji, który w wyniku zastosowania normy z art. 132 ust. 6 u.g.n. uznał, iż obowiązek odszkodowawczy leży solidarnie po stronie zarówno E.1 S.A., jak i E. sp. z o.o. Obowiązek ten obciąża spółkę E.1 S.A. jako następcę prawnego podmiotu wskazanego w decyzji z 1975 r., zaś spółkę E. sp. z o.o. jako podmiot uprawniony do korzystania z zezwolenia w wyniku nabycia przedsiębiorstwa. Solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązania związane z działalnością tego przedsiębiorstwa, czyli również zobowiązania wynikające z decyzji dotyczących działalności tego przedsiębiorstwa, wynika z czynności prawnej (art. 369 k.c.).
Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania tutejszemu Sądowi, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał ten Sąd do uwzględnienia stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu wyroku kasacyjnego przy ocenie zasadności wniesionych skarg.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Obie wniesione skargi okazały się niezasadne.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095, z późn. zm.). Przedmiotowa sprawa została uprzednio skierowana do rozpoznania w takim trybie, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie odpowiedniego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału. Strony zostały powiadomione o powyższym i Sąd zapewnił im możliwość wypowiedzenia się w sprawie.
Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Wojewody z dnia 14 listopada 2019 r. uchylająca w części (pkt II) decyzji Prezydenta Miasta P. w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości i w tym zakresie orzekająca, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółki E. sp. z o.o. oraz E.1 S.A.; w pozostałym zakresie Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Dalsze rozważania w przedmiotowej sprawie należy rozpocząć od podkreślenia, że na kierunek rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy sądowej decydujący wpływ miała treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK [...], w którym został uchylony w całości wcześniej wydany w niniejszej sprawie wyrok z dnia 28 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...].
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przywołany przepis wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku sądu wyższej instancji. Co więcej, w istocie stanowisko prawne sądu drugiej instancji oparte na niezakwestionowanych ustaleniach faktycznych (przyjętym przez sąd stanie sprawy) w istocie wiąże również co do ustalonego stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania w sprawie. Chodzi tu bowiem o wykładnię prawa w konkretnej sprawie o określonym stanie faktycznym (jeżeli nie został on skutecznie podważony).
Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy, ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wcześniej wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1998 r. sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999/15/486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zostanie wydana przez ten Sąd uchwała w innej sprawie, w trybie art. 269 p.p.s.a., zawierająca odmienną wykładnię prawa albo zmienił się stan prawny i to jedynie w odniesieniu do przepisów proceduralnych (patrz: wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 898/16, dostępnym w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 190).
Odnosząc przedstawione rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, tutejszy Sąd nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1625/21. Wyrok ten wiąże, na podstawie art. 153 oraz art. 170 w zw. z art. 193 p.p.s.a., sąd wojewódzki co do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania.
Sąd z miejsca też zauważa, że nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie kwalifikowanych naruszeń prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 [lit. b] i 2 p.p.s.a.). W sprawie nie zaistniały też warunki do "zwykłego" uchylenia kwestionowanej decyzji, gdyż Sąd nie stwierdził po stronie organu odwoławczego istotnego naruszenia prawa materialnego ani procesowego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.). W szczególności nie doszło do zgłoszonego przez spółkę E.1 S.A. naruszenia art. 28 i art. 156 § 1 k.p.a., albowiem spółka ta była stroną toczącego się postępowania administracyjnego. Doręczono jej bowiem zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie, postanowienie o powołaniu biegłego, pouczenie o możliwości zapoznania się z operatem i wniesienia uwag, informację o odniesieniu się przez biegłego do uwag wniesionych do operatu szacunkowego, zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, a także decyzję organu I instancji. Również w toku postępowania odwoławczego spółce doręczono wszystkie dokumenty, które przesyłano do pozostałych stron postępowania, w tym zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a. Zarzut ten jest zatem bezpodstawny i brak jest podstaw do uznania, że decyzja odszkodowawcza obarczona jest kwalifikowaną wadą prawną.
W niniejszej sprawie kwestią sporną zasadniczo były trzy zagadnienia, z których pierwsze zostało już wiążąco przesądzone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej przywołanym wyroku. Po pierwsze, to dotyczące ogólnie możliwości zobowiązania, i to solidarnego, spółek E.1 S.A. i E. sp. z o.o. do zapłaty ustalonego odszkodowania. Po drugie - sprawa przedawnienia roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Po trzecie wreszcie - prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, w tym zapewnienia stronom gwarancji procesowych i oszacowania wartości nieruchomości oraz wysokości odszkodowania.
Łącznie ujmując dwie wniesione skargi, należy zauważyć, że w kwestii możliwości nałożenia na powyższe spółki obowiązku zapłaty odszkodowania za pogorszenie nieruchomości z uwagi na przebieg linii wysokiego napięcia i przytoczonych w tym zakresie zarzutów podniesiono naruszenie art. 124, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3 oraz art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że E.1 S.A. oraz E. sp. z o.o. są podmiotami zobowiązanymi do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości, podczas gdy nie wykazano, że są następcami prawnymi Skarbu Państwa.
Zarzuty te w żadnej mierze nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6 i 8, starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe m.in. wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1 albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwaniem z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1.
Wojewoda w zaskarżonej decyzji szczegółowo opisał, w jaki sposób ustalił podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Przedstawił to również Sąd kasacyjny w uzasadnieniu wiążącego w sprawie wyroku. Ze względu treść art. 132 ust. 6 u.g.n. pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny P. - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Organ II instancji skrupulatnie przedstawił kolejne przekształcenia, odwołując się na tę okoliczność do stosownych dokumentów, i wyjaśnił, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. leży zarówno po stronie E.1 S.A., jak i E. sp. z o.o. W takich warunkach zasadne było zastosowanie w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i wydanie decyzji kasacyjno-reformacyjnej w zakresie wskazanym w osnowie decyzji odwoławczej.
Analizując sprawę historycznie warto zatem jeszcze raz podkreślić, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz.U. z 1993 r. nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r., powstała Energetyka P. S.A. W dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło natomiast połączenie Energetyki P. S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1526, z późn. zm.), wniosły swoje majątki do Energetyki P. S.A. W związku z tą konsolidacją Energetyka P. S.A. zmieniła nazwę na Grupa Energetyczna E. S.A., której używała do 12 października 2004 r. Wówczas nastąpiła kolejna zmiana firmy - na E.1 S.A. (pisownia oryginalna według aktu notarialnego z dnia 30 czerwca 2007 r. Rep. A nr [...]). Na podstawie art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2022 r., poz. 1385) E.1 S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 tej ostatniej ustawy. W związku z powyższym E.1 S.A. zawiązała spółkę E. sp. z o.o. (pisownia oryginalna jw.), która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego.
Jak to już zostało wskazane w niniejszym uzasadnieniu, 30 czerwca 2007 r. zawarto umowę, na podstawie której E,1 S.A. zbyła na rzecz E. sp. z o.o. aport w postaci oddziału E.1 S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, linii kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, niskocenne składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizującego "E.", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez E,1 S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej.
W przedmiotowej umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stwierdzono również, powtarzając w zasadzie treść art. 55(4) k.c., że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa, według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Organ odwoławczy zasadnie w swych rozważaniach odwołał się do treści tego przepisu. Zgodnie z art. 55(4) k.c. odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć. Z powyższego wynika, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy i odnoszący się do nieruchomości, spoczywa zarówno na spółce E.1 S.A., jak i spółce E. sp. z o.o. Odpowiedzialności nie sposób też zawęzić jedynie do tych zobowiązań, które zostały "w szczególności" określone w załączniku nr [...] do przywołanej umowy, jak to postanowiono w przedmiotowej umowie.
Analiza przywołanych przepisów oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy pozwalała na ustalenie kwestii solidarnej odpowiedzialności skarżących spółek. Obowiązek odszkodowawczy leży solidarnie po stronie zarówno E.1 S.A., jak i E. sp. z o.o. Obowiązek ten obciąża spółkę E.1 S.A. jako następcę prawnego podmiotu wskazanego w decyzji z 1975 r., zaś spółkę E. sp. z o.o. jako podmiot uprawniony do korzystania z zezwolenia w wyniku nabycia przedsiębiorstwa. Solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązania związane z działalnością tego przedsiębiorstwa, czyli również zobowiązania wynikające z decyzji administracyjnych dotyczących działalności tego przedsiębiorstwa, wynika w tym wypadku z czynności prawnej (art. 369 k.c.).
Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skarg, tutejszy Sąd stwierdza, że organ odwoławczy w sposób jednoznaczny i całkowicie zasadny wskazał, że podstawą dochodzonego roszczenia winien być przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W przepisie tym ustawodawca stwierdził, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Obecnie obowiązujący przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. pozwala z kolei na obciążenie beneficjentów wywłaszczenia obowiązkiem zapłaty odszkodowania za ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości dokonane na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. Nie budzi przy tym wątpliwości, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 u.g.n., a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n., w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 u.g.n. - w razie jego ograniczenia (por. wyroki NSA z dnia 26 sierpnia 2014r. sygn. akt I OSK 147/13 i 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2306/14, dostępne jw.). Również ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, dokonane na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2008r. sygn. akt I OSK 954/07 i 27 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3158/15, dostępne jw.) i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować należy przepisy ustawy (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, dostępna jw.). W związku Sąd uznał wszelkie zarzuty i argumentację skarg w zakresie, w jakim wskazywały na odmienny punkt widzenia, za niezasadne.
W sprawie nastąpiło trafne zastosowanie art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i art. 36 u.z.t.w.n. Nie można zgodzić się z zarzutem, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie został orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa. Ustalenia organu w zakresie nieprzerwanego następstwa w tym względzie są prawidłowe, co również potwierdził orzekający w niniejszej sprawie Sąd kasacyjny. Poza tym na możliwość wydania takiego orzeczenia wskazuje wprost art. 132 ust. 6 u.g.n. Odszkodowania ma w tym wypadku zostać wypłacone nie za działania Państwa w sferze imperium, lecz za wyrządzenie szkody, która jest wynikiem działania przedsiębiorstwa państwowego - Zakładu Energetycznego P. i to następstwa działań tego podmiotu skarżące spółki powinny naprawić. Przedsiębiorstwo to nie funkcjonowało wprost w sferze imperium państwowego, skoro przed podjęciem tych czynności musiało wystąpić do właściwego Urzędu Wojewódzkiego o zezwolenie na tymczasowe zajęcie terenów. Państwo nie scedowało w tym zakresie na przedsiębiorstwo możliwości samodzielnego, władczego kształtowania sytuacji obywateli. Nie jest więc istotne dla rozpoznawanej sprawy, czy skarżące spółki są następcami Skarbu Państwa w sferze imperium, gdyż następstwo takie w ogóle nie jest przedmiotem sprawy. Ponadto, jak to zaznaczył Sąd II instancji, za zobowiązania ówczesnych przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada, co wynika z art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Istotne jest natomiast to, że są one następcami prawnymi przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P., jak to już zostało niezbicie wykazane.
Nie doszło też do naruszenia art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. nr 51, poz. 298, z późn. zm.), zgodnie z którym spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Na spółkę przechodzą, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych. Wbrew zarzutom skarżących spółek, nie ma podstaw by uznawać, że nie są następcami Zakładu Energetycznego P. (beneficjenta decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości). Podejmowana w skargach próba przekierowania osi sporu na kwestię, czy skarżące spółki energetyczne są następcami prawnymi Skarbu Państwa, była – jak już to zostało omówione – całkowicie chybiona. Z tych samych powodów brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 k.p.a. w zakresie niezbadania relacji podmiotowych, związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., Zakładem Energetycznym w P. a E.1 S.A oraz E.1 S.A. a E. sp. z o.o., a dalej - przejęcia odpowiedzialności od Skarbu Państwa jako pomiotu, na rzecz którego doszło do wywłaszczenia.
Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 118 k.c. Nie sposób dopatrywać się naruszenia tego przepisu po stronie organu poprzez zasądzenie odszkodowania, skoro roszczenie o odszkodowanie nie przedawniło się na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Organ odwoławczy zajął w tym względzie trafne stanowisko.
Przedawnienie jest przede wszystkim instytucją prawa cywilnego, zaś w prawie administracyjnym zasadą jest jego brak. Na gruncie prawa administracyjnego przedawnienie istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują. Dlatego też decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty wydania, będzie podlegała wykonaniu. Jeśli tak, to również odszkodowanie ustalone w decyzji wywłaszczeniowej, jeśli nie zostało wypłacone (przy ewentualnym braku złożenia sumy do depozytu, gdyż wówczas doszłoby do zwolnienia z zobowiązania), nie podlegałoby przedawnieniu (równość podmiotów). Przepis art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1975 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Choć wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy, jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie ustawy z 1958 r. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogą obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. może mieć zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie aktualnie obwiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Brak jest więc podstaw do konstruowania i zastosowania instytucji przedawnienia do żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy, a określonego w art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n.
Przeciwko uznaniu, że odszkodowanie dochodzone w rozpoznawanej sprawie uległo przedawnieniu przemawia właśnie także konstrukcja przepisu art. 36 u.z.t.w.n. Przepis ten w ust. 2 wprawdzie przewiduje przedawnienie roszczenia, jednak dotyczy to wyłącznie strat w zasiewach, uprawach i plonach. Należy zatem przyjąć, że pozostałe roszczenia wynikające z przeprowadzenia przewodów na nieruchomości nie są objęte przedawnieniem. Podobne stanowisko w tej kwestii zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1149/20 (dostępnym jw.). Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i jest realizowane na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 460/08, dostępny jw.). W rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie zostało przyznane osobom wywłaszczonym (i wypłacone lub złożone do depozytu). Stąd też nie ma przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.
Sąd nie podzielił również zarzutu, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., zostało zawyżone (zostało ustalone w kwocie wyższej niż faktycznie należna), co miałoby naruszać dyspozycję art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n.
Odnosząc się do zastrzeżeń dotyczących operatu szacunkowego, Sąd stwierdza, że wbrew zarzutom E. sp. z o.o. organy orzekające w sprawie prawidłowo oceniły przedstawiony operat szacunkowy i zasadnie uznały go za wiarygodny dowód, a w konsekwencji przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania. Nastąpiło to w zgodzie z dyspozycją przepisów art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n. i ogólnymi zasadami prowadzenia postępowania dowodowego.
Warto zauważyć, że autor operatu szacunkowego (rzeczoznawca majątkowy o statusie w istocie zbliżonym do biegłego) wycenił zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. nr 207, poz. 2109, z późn. zm.).
Biegły prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, porównał transakcje nieruchomości gruntowych niezabudowanych pod zabudowę jednorodzinną na obszarze P., a zwłaszcza jego cen stref śródmiejskich i transakcje nieruchomości zabudowanych. Rzeczoznawca określił wartość nieruchomości przed obciążeniem (pod zabudowę) jako grunty niezabudowane, wybrał nieruchomości podobne do wycenianej oraz wskazał cechy rynkowe i ich wagi. Skorygowana cena średnia za 1 m kw. takiej nieruchomości wyniosła [...] zł. Skorygowana cena średnia za 1 m kw. nieruchomości zabudowanej wyniosła natomiast [...] zł. Wartość rynkowa nieruchomości zabudowanej budynkiem wyniosła [...] zł. Zmianę warunków korzystania całości nieruchomości rzeczoznawca oszacował na [...] zł, przyjmując miernik zmiany na 12%, co też zostało odpowiednio uzasadnione. Trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości z uwagi na przebieg linii biegły określił natomiast na [...] zł, jako iloczyn powierzchni pasa ograniczonego korzystania, wartości jednostkowej powierzchni gruntu oraz współczynnika 0,2 (analogicznie do korekty przyjmowanej przy określaniu wartości służebności przesyłu), zaś dla gruntu wyłączonego z użytkowania pod słupem - współczynnika 1. Warto zauważyć, że rzeczoznawca uznał, iż budowa linii nie miała wpływu na zmianę przydatności użytkowej gruntu, gdyż ta nie zmieniła się. Nieruchomość jest użytkowana w taki sam sposób - nieruchomość nadal jest wykorzystywana na cele mieszkaniowe, natomiast niezabudowana część gruntu ma charakter ogrodu przydomowego. Biegły uwzględnił także trwałe ograniczenie i skutki związane z obowiązkiem udostępniania nieruchomości. W ocenie Sądu, w sprawie zaistniały podstawy do uznania sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelny i kompletny.
W tym miejscu trzeba również podkreślić, że poza zakresem analizy organów i sądów administracyjnych jest kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2665/15, dostępny jw.). Konsekwentnie zatem, to rzeczoznawca majątkowy określa wartość rynkową nieruchomości i zgodnie z art. 154 ust. 1 u.g.n. ma zagwarantowaną swobodę wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości. W sytuacji, gdy z treści operatu nie wynika, że zawiera on założenia sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa, organ nie jest władny z urzędu kwestionować poczynionych w nim ustaleń. Zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n., ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ten niezależny podmiot, a nie organ administracji czy sąd, jest uprawniony do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej ceny średniej za metr kwadratowy. Jeżeli zatem strona w toku prowadzonego postępowania zapoznała się z operatem i uważała, że jest on wadliwy, to powinna wystąpić do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o ocenę jego prawidłowości, a po jej uzyskaniu przedłożyć ten dowód organowi, co umożliwiłoby podważenie wiarygodności operatu sporządzonego na zlecenie organu i ewentualne podjęcie z urzędu działań mających na celu wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności. W sytuacji gdy organ nie powziął wątpliwości co do operatu, inicjatywa wystąpienia do organizacji rzeczoznawców należy do strony (por. np. wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 494/21, dostępny jw.). Takich wątpliwości żaden z organów nie miał przy ocenie ustaleń wynikających z operatu, które zostały uznane za prawidłowe pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Niemniej jednak warto podkreślić, że organy te w toku postępowania zwróciły się do rzeczoznawcy o dodatkowe wyjaśnienia, konfrontując z stanowiskiem biegłego zarzuty zgłaszane przez stronę skarżącą. Ostatecznie, wyjaśnienia biegłego organ ocenił jako przekonujące, a zgłaszane zarzuty nie podważyły prawidłowości ustaleń operatu. Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku E. sp. z o.o., w toku postępowania rzeczoznawca w sposób szczegółowy i zindywidualizowany odniósł się do zarzutów stawianych operatowi przez strony postępowania, o czym świadczy pismo biegłego z 12 czerwca 2019 r. (na etapie postępowania przed organem I instancji) i pismo z 23 października 2019 r. (na etapie postępowania odwoławczego).
Prawidłowe było też stanowisko organu II instancji dotyczące powołanego w odwołaniu zarzutu nieuwzględnienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości przy wycenie działek nr [...] i [...] wpisu ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma zatem znaczenia, że później w dziale III księgi wieczystej nr [...] wpisano ograniczone prawo rzeczowe na rzecz A. S.A. Natomiast prawo dożywotniego i bezpłatnego użytkowania udziału w nieruchomości przysługujące J. K. wygasło w związku ze śmiercią uprawnionego. Zatem również i w tym zakresie nie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, uznając brak zasadności zarzutów skarżących spółek i nie dopatrując się z urzędu naruszeń prawa po stronie Wojewody, Sąd na podstawie art. 151 (w zw. z art. 153, art. 170 i art. 190) p.p.s.a. oddalił obydwie skargi.