I OSK 2035/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego dla niespokrewnionej rodziny zastępczej, potwierdzając, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiego świadczenia dla osób nieobciążonych obowiązkiem alimentacyjnym.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem jako rodzina zastępcza niezawodowa i opiekun prawny, która nie była spokrewniona z dzieckiem ani nie ciążył na niej obowiązek alimentacyjny. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a NSA utrzymał ten wyrok w mocy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, a nie rodzinie zastępczej niespokrewnionej.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będąca rodziną zastępczą niezawodową i opiekunem prawnym dziecka, nie była z nim spokrewniona i nie ciążył na niej obowiązek alimentacyjny. Organy administracji oraz Sąd I instancji uznały, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, brak obowiązku alimentacyjnego wyklucza przyznanie świadczenia. Skarżąca kasacyjnie zarzucała naruszenie przepisów Konstytucji RP (art. 32, 71, 18) oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1, 5 pkt 2b, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1, art. 18) poprzez ich błędną wykładnię i zróżnicowanie pozycji rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że interpretacja przepisów dokonana przez Sąd I instancji jest zgodna z literalnym brzmieniem ustawy. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi faktycznemu, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, a ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiego świadczenia dla niespokrewnionych rodzin zastępczych. Sąd wskazał również na inne formy wsparcia finansowego dla rodzin zastępczych oraz możliwość dochodzenia alimentów od rodziców biologicznych. NSA uznał, że nie zachodzą podstawy do odstąpienia od literalnego brzmienia przepisów ani do przedłożenia pytania do Trybunału Konstytucyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad dzieckiem przysługuje opiekunowi faktycznemu, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa nie przewiduje takiego świadczenia dla niespokrewnionych rodzin zastępczych.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyraźnie wiąże prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Brak takiego obowiązku wyklucza możliwość przyznania świadczenia, nawet jeśli osoba sprawuje faktyczną opiekę i jest rodziną zastępczą.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kluczowe jest istnienie obowiązku alimentacyjnego.
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt. 2 b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 71 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych dla rodzin w trudnej sytuacji.
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona rodziny przez Rzeczpospolitą Polską.
k.r.o. art. 129
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Kolejność osób zobowiązanych do alimentacji.
k.r.o. art. 130
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Kolejność osób zobowiązanych do alimentacji.
u.w.s.p.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Przepisy dotyczące wsparcia finansowego dla rodzin zastępczych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi faktycznemu, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, a nie rodzinie zastępczej niespokrewnionej. Brak podstaw do odstąpienia od literalnego brzmienia przepisów ustawy, nawet w kontekście zarzutów naruszenia Konstytucji RP.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 32 Konstytucji RP przez zróżnicowanie sytuacji prawnej rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego. Naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. przez błędną wykładnię i brak przyjęcia, że skarżący są opiekunami faktycznymi małoletniej. Naruszenie art. 71 ust. 1 oraz art. 18 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2b u.ś.r. przez ich błędną wykładnię i zróżnicowanie pozycji spokrewnionej i niespokrewnionej rodziny zastępczej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd administracyjny nie jest bowiem uprawniony do modyfikowania niewątpliwych treści normy ustawowej nawet w przypadku, gdy treść ta może budzić wątpliwości co do zgodności z normami konstytucyjnymi. Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych.
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Karol Kiczka
sprawozdawca
Monika Nowicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez rodziny zastępcze niespokrewnione."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej niespokrewnionej rodziny zastępczej i braku obowiązku alimentacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia świadczeń socjalnych dla rodzin zastępczych, co jest istotne dla wielu osób. Jednakże, rozstrzygnięcie opiera się na ścisłej wykładni przepisów, co czyni je mniej interesującym dla szerokiej publiczności.
“Czy rodzina zastępcza bez pokrewieństwa może liczyć na świadczenie pielęgnacyjne? NSA wyjaśnia.”
Sektor
opieka społeczna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2035/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2022-12-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-10-29 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jolanta Rudnicka /przewodniczący/ Karol Kiczka /sprawozdawca/ Monika Nowicka Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Lu 169/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-06-15 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 1, ust. 1 pkt. 2, ust. 5 pkt. 2 b Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 32 ust. 1, art. 71 ust.1, art. 18 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. Sentencja Dnia 6 grudnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 169/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 18 grudnia 2020 r., znak: SKO.41/3575/OS/2020 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 169/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 grudnia 2020 r., znak: SKO.41/3575/OS/2020 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 7 października 2020 r. orzekającą o odmowie przyznania [...] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem [...], dla której od 1 lutego 2018 r. jest rodziną zastępczą, a od dnia 17 czerwca 2020 r. również opiekunem prawnym. W uzasadnieniu organ wskazał, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej [...], tak jak tego wymaga art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wyjaśnił, że pomimo, iż rodzice biologiczni małoletniej zostali pozbawieni praw rodzicielskich, to nie ma w sprawie zastosowania art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), na który powołała się odwołująca. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję wniosła [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Ustalony przez organy orzekające stan faktyczny nie jest sporny i wskazuje, że skarżąca wnioskująca o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko nie jest dla dziecka wstępną, ani rodzeństwem, ale sprawuje funkcję opiekuna prawnego oraz rodziny zastępczej niezawodowej, niespokrewnionej w stosunku do niepełnosprawnej [...]. Z normatywnego punktu widzenia nie jest opiekunem faktycznym dziecka osoba, która wprawdzie faktycznie, tj. rzeczywiście wykonuje wobec dziecka czynności opiekuńcze, ale nie wystąpiła o jego przysposobienie. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie wiąże uprawnienie do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego obciążającego ubiegającego się o uzyskanie takiego świadczenia w stosunku do podopiecznego. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2b u.ś.r. przez ich błędną wykładnię i zróżnicowanie pozycji spokrewnionej i niespokrewnionej rodziny zastępczej naruszając w ten sposób konstytucyjną zasadę równości wobec prawa; - naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 1 pkt. 2 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i brak przyjęcia, że skarżący oprócz statusu niespokrewnionej rodziny zastępczej są opiekunami faktycznym małoletniej uprawnionej; - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 71 ust. 1 oraz art. 18 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2b u.ś.r. przez ich błędną wykładnię i zróżnicowanie pozycji spokrewnionej i niespokrewnionej rodziny zastępczej naruszając w ten sposób konstytucyjną zasadę prawnej ochrony rodziny przez władzę publiczną. Wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej wyroku, ewentualnie o uchylenie i zmianę wyroku poprzez uwzględnienie skargi i przyznanie [...] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Skarżąca nie podważa ustalonych w sprawie faktów a jedynie interpretację zastosowanych przepisów. Istotą problemu w niniejszej sprawie jest bowiem rozstrzygnięcie kwestii czy niespokrewniony opiekun prawny sprawujący jednocześnie funkcję rodziny zastępczej może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem będącym pod jego opieką. Na wstępie zwrócić jednak należy uwagę na nieprawidłowo sformułowane zarzuty, których konstrukcja opiera się na "niezastosowaniu" przepisu. Wyjaśnić bowiem należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. zasadniczo nie jest dopuszczalne formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako zarzutu naruszenia przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2004 r., OSK 284/04, niepubl., wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06, LEX nr 342527; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., I OSK 294/12, LEX nr 1136684; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., II OSK 329/12; wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., I OSK 2255/12; wyrok NSA z dnia 8 września 2017 r., I OSK 3080/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarzutu takiego nie dyskwalifikuje wskazanie na niezastosowanie określonego przepisu, jeżeli strona skarżąca kasacyjnie jednocześnie wskaże przepis, który w jej przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez nią wskazywanego - wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska. (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2021 r. I OSK 2310/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc do analizy tak postawionych zarzutów materialnych - uznać je należy za niesłuszne i bezzasadne. Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. W rozpoznawanej sprawie bezspornie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła [...], która na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z dnia 1 lutego 2018 r. została ustanowiona w trybie zarządzenia tymczasowego rodziną zastępczą dla [...] urodzonej dnia 21 stycznia 2016 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z dnia 27 lutego 2020 r. pozbawiono [...] i [...] władzy rodzicielskiej nad małoletnią [...], ustanawiając jednocześnie rodzinę zastępczą dla małoletniej w osobach: [...] i [...]. Kolejnym postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin - Wschód w Lublinie z dnia 17 czerwca 2020 r. [...] i [...] zostali dla małoletniej [...] ustanowieni opiekunami prawnymi. Jednocześni [...] orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 14 września 2020 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych, orzeczenie wydano do 30 września 2021 r. W orzeczeniu stwierdzono, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Bezspornie skarżąca nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi na sprawowaną nad niepełnosprawnym dzieckiem opiekę. Również niesporne jest, że skarżąca nie wystąpiła o przysposobienie [...]. Poddając zatem analizie zakres podmiotowy (bo ten jest przedmiotem sporu w sprawie) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, że art. 17 ust. 1 ustawy czytelnie wskazuje komu świadczenie może być przyznane. Wynika z niego, że każda z osób której przysługuje świadczenie pielęgnacyjne musi być spokrewniona z osobą, którą się opiekuje. Art. 17 ust. 1 pkt 1-4 przewiduje przyznanie tego świadczenia jedynie osobom tam wskazanym, przy czym nie można interpretować art. 17 ust. 1 pkt 2 w oderwaniu od senesu całego przepisu, który bezspornie przyznaje świadczenie osobom spokrewnionym i to wyłącznie tym, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a więc też nie każdemu krewnemu. Doprecyzowując zakres podmiotowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określony normą art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., jedynie art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza swoistą "hierarchię" wśród mogących potencjalnie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne krewnych zobowiązanych do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej. Skoro w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało powiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, a obowiązek ten ciąży na krewnych w kolejności przewidzianej przez art. 129 i art. 130 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy dalej: k.r.o., to logiczną konsekwencją jest ustanowienie odpowiadającej tym przepisom hierarchii osób mogących skutecznie ubiegać się o przedmiotowe świadczenie tak, by z jednej strony uniknąć zbiegu prawa do świadczenia, a z drugiej uwzględnić fakt, że obowiązek alimentacyjny ma charakter osobisty i jest nieprzenoszalny na dalszych krewnych. Taką też funkcję pełni dyspozycja art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie jest natomiast rolą tego przepisu rozszerzanie kręgu osób uprawnionych do świadczenia ponad te, które wskazano w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (M. Pułło, Granice "prokonstytucyjnej" wykładni norm przez sądy administracyjne. Glosa do wyroku NSA z dnia 10 lutego 2011 r., I OSK 1873/10, GSP-Prz.Orz. 2012/3/23-36 - glosa krytyczna; zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22). Konkludując, rodzinie zastępczej przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdyby tworzyły ją osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, czyli z tytułu obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym, a nie z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Bez znaczenia jest przy tym fakt sprawowania opieki faktycznej, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1286/14, LEX 1989822). Za całkowicie bezpodstawny należy więc uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku osób niezobowiązanych do alimentacji nie ma podstaw prawnych, by obciążać je obowiązkiem pomocy i opieki, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a w konsekwencji nie ma uzasadnienia ustawowego dla konieczności udzielania im wsparcia w wywiązywaniu się z tego obowiązku, do czego sprowadza się świadczenie pielęgnacyjne w takich granicach, w jakich państwo zapewnia to innym osobom, na których obowiązek taki prawnie ciąży. Celem ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z jej uzasadnieniem, jest stworzenie efektywnego systemu pomocy rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji materialnej, systemu zapewniającego świadczenia rodzinne na poziomie zabezpieczającym egzystencję poszczególnych członków tych rodzin. Szczególna zaś pomoc, o której mówi Konstytucja, w tym art. 18 i art. 71 ust. 1 zdanie 2, oznacza konieczność preferencyjnego traktowania osób należących do danej kategorii podmiotów, wyprzedzającego konstytucyjną ochronę o "zwykłej" intensywności. Ochrona przewidziana w art. 71 ust. 1 zdanie 2 Konstytucji oznaczać ma wyraźne podwyższenie standardu ochrony i pomocy, który ustrojodawca przyznaje wszystkim rodzicom i rodzinom (art. 18 Konstytucji). Wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być tak ukształtowane, by znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., I OSK 484/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe odnosi się do pomocy każdej rodzinie w tym zastępczej. Należy jednak mieć na uwadze, że ustawodawca przewidział odpowiednie rozwiązania finansowego wsparcia dla każdego rodzaju podmiotów. Dla rodzin spokrewnionych - m.in. ustawą o świadczeniach rodzinnych. Zaś dla rodzin zastępczych m.in. ustawami: o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, o świadczeniach rodzinnych - w niewielkim zakresie, ustawą kodeks rodzinny i opiekuńczy - w kwestii alimentów. Poza sporem jest bowiem kwestia nie podnoszona w zarzutach lecz wymagająca wspomnienia, że niespokrewnionym opiekunom pełniącym funkcje rodzin zastępczych przyznawane są przez państwo świadczenia pieniężne na każde dziecko znajdujące się pod opieką rodziny zastępczej i z akt sprawy wynika, że skarżąca takie świadczenia pobiera. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżącej jako tworzącej rodzinę zastępczą przysługują świadczenia z ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821) – co najmniej 1000 zł miesięcznie na każde dziecko; dodatkowo do ukończenia przez dziecko 18 roku życia dodatek – świadczenie wychowawcze: 500 zł miesięcznie; na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – dodatek: co najmniej 200 zł miesięcznie; zasiłek pielęgnacyjny: skarżąca otrzymuje w wysokości 215,84 zł miesięcznie, a ponadto skarżąca może również wystąpić o zasądzenie alimentów na rzecz dziecka od jego biologicznych rodziców, gdyż fakt pozbawienia ich praw rodzicielskich nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. Mając powyższe na uwadze odmówić słuszności należy zarzutowi naruszenia art. 71 ust. 1 oraz art. 18 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2b u.ś.r. Jak już wykazano, nie ulega wątpliwości, że zastosowana przez organy administracji oraz Sąd I instancji wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodna z literalnym brzmieniem wymienionych przepisów prawa, również w korelacji z przepisami Konstytucji RP. Za nieuzasadniony należy także uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt. 2b u.ś.r. przez ich błędną wykładnię. Sąd administracyjny nie jest bowiem uprawniony do modyfikowania niewątpliwych treści normy ustawowej nawet w przypadku, gdy treść ta może budzić wątpliwości co do zgodności z normami konstytucyjnymi. Sąd dokonuje jedynie oceny zaistnienia konfliktu pomiędzy normą ustawową a normą konstytucyjną, i w przypadku braku możliwości usunięcia tego konfliktu w drodze akceptowalnych metod wykładni, zobowiązany jest skorzystać z uprawnienia określonego w art. 193 Konstytucji RP do przedłożenia stosownego pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 76/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjętą wykładnia analizowanych wyżej przepisów u.ś.r. w realiach rozpoznawanej sprawy zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie narusza przytaczanym w środku odwoławczym normom Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny – w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 – opierając się w szczególności na dotychczasowym własnym dorobku orzeczniczym oraz Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego podkreślił, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Formułując warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu, w orzecznictwie wskazuje się, że może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych rozpoznawaną sprawą przepisów u.ś.r. – wskazywanych w skardze kasacyjnej – nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Tym samym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione zarzuty nieuwzględnienia odnośnych norm Konstytucji są nieuzasadnione. Uwzględniając powyższe uwagi, uznać należało zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione. Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI