II SA/Po 505/25

II SA/Po 505/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. sprawy ze skargi K. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 23 kwietnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 16 marca 2022 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 797,00 zł ( siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 06 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 575/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA w Poznaniu "), po rozpoznaniu skargi K. M. i M. M. (dalej: "Skarżący"), uchylił decyzję z 03 lipca 2023 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (dalej: "SKO" lub "Kolegium") w przedmiocie odmowy wydania decyzji nakazującej przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych zapobiegających szkodom.
Tut. Sąd odstąpił od ponownego przedstawienia stanu faktycznego, ponieważ został on wyczerpująco i szczegółowo opisany w uzasadnieniu ww. wyroku WSA w Poznaniu.
W powyższym wyroku WSA w Poznaniu wyjaśnił, że wyrokiem z 29 listopada 2022 r. o sygn. akt III SA/Po 507/22 WSA w Poznaniu zalecił, by organ uwzględnił nową okoliczność dotyczącą zalewania posesji Skarżących, konieczności osuszania i odwadniania budynku i zgłoszonego w tym zakresie wniosku dowodowego. Sąd zauważył, że wnioski dowodowe w tym zakresie zostały przez Skarżącego złożone w późniejszym etapie postępowania, natomiast nie można uznać, że tylko z tego powodu są niedopuszczalne. WSA w Poznaniu podkreślił, że strona ma obowiązek wykazywania zasadności swoich twierdzeń ale organy również zgodnie z art. 9 k.p.a. są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Wyjaśnił również, że to organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Mając na względzie powyższe WSA w Poznaniu wskazał, że skoro odmowa uwzględnienia wniosku Skarżących o wydanie decyzji wynikała m.in. z braku wykazania szkód, złożenie wniosków dowodów na te okoliczności po uzyskaniu wiedzy, że mają one znaczenie, było dopuszczalne również na dalszym etapie postępowania a organ miał obowiązek te dowody merytorycznie ocenić. Sąd podzielił zdanie organu, że organ nie ma obowiązku przeprowadzania wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę oraz że strona winna przedstawiać dowody na okoliczności przez siebie wskazywane już od początku postępowania. W uzasadnieniu wyroku podkreślono również, że w niniejszej sprawie Skarżący, jak wynikało z pism o konieczności wykazania realnej szkody dowiedzieli się na późniejszym etapie, stąd ich stanowiska w tym zakresie nie można oceniać negatywnie. Sąd zauważył, że Skarżący konsekwentnie wskazują na dokonanie wywyższenia terenu przez sąsiadów na działce nr [...] w trakcie budowy obiektu, odnośnie którego od 2018 r. wydany został nakaz rozbiórki. Konsekwentnie wskazują również na brak podcięcia skarpy i wyrównania terenu w trakcie budowy własnego domu. W takiej sytuacji WSA w Poznaniu uznał, że rolą organu jest ustalenie tych okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości, tak by zachowana została zasada zaufania do organów (art. 8 k.p.a.). W ocenie Sądu organ odmawiając oceny pisemnych zeznań świadka A. i złożonych przez skarżącego faktur, a także nie ustosunkowując się ani nie przeprowadzając dowodu z zeznań świadka M.. K., który jak wskazano w skardze brał czynny udział przy osuszaniu i odwodnieniu budynku skarżących spowodowanego podtapianiem z uwagi na skierowanie w ich kierunku przez p. R. wód opadowych i roztopowych naruszył art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a a także zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. i art. 106 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu organ winien odnieść się merytorycznie do pisemnych zeznań świadka A. , złożonych faktur, przesłuchać w miarę możliwości świadka K. i w zależności od ustaleń podjąć decyzję, co do dalszego toku postępowania.
Decyzją z 23 kwietnia 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania K. M. od decyzji z 16 marca 2022 r. nr [...] Prezydenta Miasta K. (dalej: "organ I instancji") w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.
W treści uzasadnienia ww. decyzji SKO wskazało, że materialnoprawną podstawę do jej wydania stanowiły przepisy ustawy z 20 lipca 2017 r. prawo wodne (dalej: "p.w.").
Kolegium wskazało, że z mapy sytuacyjno - wysokościowej z 1990 r. dla ulicy [...] wynika, iż działka nr [...] miała wyższe rzędnie terenu, aniżeli działka nr [...] o koło 0,6 m. Ponadto działka nr [...] w tamtym okresie od strony północnej, wschodniej, i zachodniej (m.in. działka [...]) otoczona była terenami o wyższych rzędnych terenu nawet o 1-3 m, działka ta była zatem zaniżona w stosunku do gruntów ją otaczających z w/w kierunków. W ocenie Kolegium naturalne ukształtowanie terenu w roku 1990 r. tj. przed zabudowaniem zarówno działki nr [...] jak i [...] powodowało, iż wody roztopowe opadowe mogły w sposób naturalnym spływać po terenie nieruchomości nr [...].
Jednocześnie SKO podkreśliło, że w niniejszej sprawie przesłuchano świadków, na wniosek K. M. . Świadek K. W. oraz I. wskazali, iż ich nieruchomość zlokalizowana jest wyżej niż [...] i wody opadowe spływają zgodnie z ukształtowaniem terenu w kierunku [...].
Obecny na oględzinach ojciec W. R. wskazywał, iż spadek terenu jest widoczny w kierunku ulicy [...] i [...].
Kolegium wyjaśniło, że także w opinii technicznej, wskazano, iż działka nr [...] posiada nachylenie w stosunku do działki nr [...].
Mając na względzie powyższe SKO uznało, że naturalny kierunek spływu wód opadowych i roztopowych powoduje, iż wody z działki nr [...] mogą spływać przez działkę nr [...].
W odniesieniu do kwestii wywyższenia działki SKO wskazało, iż trzech z przesłuchanych świadków nie potwierdziło wywyższenia terenu przez W.. R. (I.. W., K.. W., A.. C.). Świadkowie wskazali, jednakże iż widzieli przed posesją [...] czarną ziemię - prawdopodobnie urodzajną. Na okoliczność wywyższenia terenu zeznali także świadkowie W.. A. i M.. K.. W ich ocenie teren posesji został wywyższony. Kolegium wskazało, że należy mieć na uwadze, iż nie byli oni bezpośrednimi świadkami tego aby W.. R. wywyższenia takiego dokonała.
Kolegium podkreśliło, że na zdjęciach znajdujących się w aktach sprawy widać hałdę czarnej ziemi na terenie działki nr [...]. Jak wskazał T.. R. ziemia ta posłużyła do użyźnienia gruntu w celu wysiania trawy, a odpady widoczne na zdjęciach są odpadami budowlanymi, które po zakończeniu prac zostały zagospodarowane zgodnie z przepisami. Wyjaśniano, że również opinia techniczna nie zawiera żadnych informacji na temat wywyższenia terenu.
Ponadto SKO wskazało, że podczas oględzin pracownicy organu nie stwierdzili aby doszło do wywyższenia działki. Stwierdzono także, iż teren działki jest w ok. 80 % biologicznie czynny, a działka nie jest zabetonowana.
Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można uznać aby na działce nr [...] doszło do zmiany kierunku lub natężenia wód opadowych i roztopowych ze szkodą na działkę nr [...]. W ocenie SKO akta sprawy wykazały, iż naturalny kierunek spływu wód jest taki sam, jak przed wybudowaniem obiektu, a ponadto nie potwierdzają one zalewania nieruchomości nr [...].
W treści uzasadnienia Kolegium podniosło, że ponownie w obecności pełnomocnika strony skarżącej przesłuchał świadka I.. W. i A.. C.. I.. W. nie wniosła żadnych nowych okoliczności do prawy a A.. C. podał, że nie doszło do wycięcia skarpy na nieruchomości skarżących a z tego, co pamięta mieszkając przy ul. [...] od 1999r. teren był z delikatnym spadkiem w kierunku istniejącego wówczas otwartego rowu melioracyjnego, obecnie działka państwa R. . Do ponownego przesłuchania świadka K.. W. nie doszło, świadek nie mógł się stawić na ponowne przesłuchanie podając, że podtrzymuje swoje poprzednie zeznania i nie ma nic więcej do dodania.
SKO podkreśliło, że Skarżący w pierwszym postępowaniu (przed wniesieniem skargi do WSA) nie udokumentował rzekomego zalewania, a nadto nie wykazał w jakikolwiek sposób aby poniósł szkodę z tego tytułu. Kolegium zaznaczyło, że potencjalne istnienie szkody nie może być powodem do nałożenia obowiązku zapobiegania szkodom. Jednocześnie wskazało, że w tamtym postępowaniu nie wykazano istnienia szkody.
Kolegium zauważyło, że strona zgłosiła wnioski dowodowe po raz pierwszy w czerwcu 2023 r., w sytuacji kiedy niniejsze postępowanie zostało wszczęte w czerwcu 2021 r. W ocenie SKO Skarżący mieli wystarczająco dużo czasu aby powołać wnioski dowodowe wcześniej tym bardziej, iż od początku byli reprezentowani przez profesjonalnych pełnomocników. Ponadto Kolegium podkreśliło, że strona zgłosiła je dopiero po tym, jak w pierwotnej decyzji SKO wskazało, iż Skarżący nie wykazali poniesionej szkody. Kolegium wskazało także, że paragon nr [...] został wystawiony dopiero 21 czerwca 2023 r., data sprzedaży 10 kwietnia 2019 r., data płatności 21 czerwca 2023 r. Paragon nie został podpisany i dotyczy ogrodzenia betonowego. W ocenie Kolegium ww. paragon nie potwierdza, iż po stronie Skarżących zaistniała szkoda. Ponadto SKO podkreśliło, że świadek M.. K. wskazał, iż ogrodzenie betonowe istniało już w 2017 r. Kolegium uznało, że posadowienie ogrodzenia, nie przesadzą o tym, iż nieruchomość była zalewana, gdyż Skarżący mogli je postawić kierując się jedynie chęcią odgrodzenia się od nowobudowanego sąsiada. SKO stwierdziło również, że załączone do akt sprawy dwie faktury VAT z 2017 r. na materiały budowlane takie jak m.in. styropian, czy rury drenażowe także nie stanowią o istnieniu szkody po stronie Skarżących i nie mają wpływu na wynik sprawy.
Kolegium zapoznało się również z pismem W.. A. z 14 czerwca 2023 r. W ocenie SKO wyjaśnienia te nie są wystarczające do uznania, iż doszło do zmiany stanu wód na gruncie działki nr [...]. Zdaniem organu ww. wyjaśnienia pisemne są stronnicze, a ich treść może sugerować, iż ww. osoba została pouczona przez stronę postępowania, w jaki sposób ma złożyć wyjaśnienia w sprawie.
Kolegium zapoznało się również z protokołem przesłuchania świadka M.. K., który wskazał, iż wykonywał wraz z kuzynem W.. A. prace melioracyjne na terenie działki nr [...] na przełomie listopada grudnia ok. [...] lat temu. Świadek stwierdził, że podtopienie działki Skarżących było spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki nr [...] natomiast nie wie od kiedy miało miejsce zalewanie działki.
SKO uznało, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i nie ma konieczności powoływania biegłego (urbanisty, geodety, hydrologa). W ocenie Kolegium, organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów na rzecz strony, zwłaszcza gdy strona nie udowodniła istnienia szkody.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyli Skarżący zarzucając jej naruszenie:
1. art. 234 ust. 3 p.w. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1860 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy SKO winno uchylić zaskarżoną decyzję w całości i uwzględnić wniosek Skarżącego, wydając decyzję w przedmiocie nakazania właścicielowi działki nr [...] przy ul. [...] w K. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w celu ochrony działki nr [...] przy ul. [...] w K.;
2. art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do wywyższenia działki [...], zmiany wód na gruncie oraz poniesienia szkody przez Skarżących, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że nieruchomość Skarżących zaczęła być zalewana w związku z postawieniem nielegalnego obiektu budowlanego na działce nr [...] i dokonanym wywyższeniem działki oraz że Skarżący ponieśli z tego tytułu szkodę, a zatem w okolicznościach niniejszej sprawy zaszły przesłanki do wydania decyzji wskazanej w art. 234 ust. 3 p.w., co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. naruszenie art. 10 § 1 w zw. z art. 9 w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. poprzez:
a) niezawiadomienie Skarżących o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków;
b) brak poinformowania Skarżących przez SKO o przesłankach zależnych od strony, które w ocenie SKO nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;
c) co uniemożliwiło Skarżącym zajęcia stanowiska co do zgromadzonych w sprawie dowodów, przeprowadzonych przez SKO czynności lub zaniechań organu, w tym brak uwzględnienia wniosku Skarżących o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, jak również zgłoszenie dalszych wniosków lub twierdzeń, co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;
4. art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia żądania strony dotyczącego przeprowadzenia oględzin terenu działek nr [...] i [...] oraz opinii biegłego z zakresu geodezji oraz hydrologii w sytuacji gdy, przedmiotem ww. dowodów była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, tj. fakt zalewania nieruchomości Skarżących oraz zmiana stanu wód na gruncie spowodowana wywyższeniem terenu działki [...], co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
5. art. 15 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przez SKO, w szczególności poprzez:
a) brak przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżących dowodów, w szczególności z opinii biegłych i oględzin nieruchomości;
b) oparcie zaskarżonej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych, w szczególności w zakresie różnicy wysokości gruntu na działkach [...] i [...], faktu zalewania nieruchomości Skarżącego, przyczyn i skutków zalewania nieruchomości Skarżących, poniesionej przez Skarżących szkody w wyniku zmiany stanu wody na gruncie;
c) brak należytego i dokładnego zbadania istniejącej obecnie różnicy poziomów pomiędzy działką Skarżących a działką [...], która to różnica powstała wskutek działań na działce [...] i jej wywyższenia, co skutkowało zmianą stanu wód na gruncie i zalewaniem działki [...];
co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
6. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz zasad proporcjonalności i bezstronności, brak pochylenia się nad istotą sprawy, pobieżną analizę materiału dowodowego i brak rzetelności oraz sprawności działania SKO, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na względzie powyższe Skarżący wnieśli o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie w całości decyzji organu I instancji;
2. zobowiązanie organu I instancji do wydania decyzji nakazującej właścicielowi działki nr [...] przy ul. [...] w K. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w celu ochrony działki nr [...] przy ul. [...] w K. w terminie 14 dni od dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie;
3. ewentualnie uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zobowiązanie organu I instancji do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety celem dokonania oględzin działki [...] i [...], zmierzenia aktualnej różnicy wysokości gruntu pomiędzy ww. działkami i wykazania faktu wywyższenia działki [...] oraz dowodu z opinii biegłego z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii i melioracji wodnych celem wykazania prac poczynionych na działce [...], skierowania wód opadowych i roztopowych na grunt Skarżących co spowodowało szkody w postaci zalewanie nieruchomości Skarżących;
4. zasądzenie od SKO na rzecz Skarżących zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa;
5. przeprowadzenie dowodu z załączonej do skargi dodatkowej dokumentacji zdjęciowej celem wykazania nawiezienia ziemi na działkę [...], dokonania wywyższenia działki [...], znacznej różnicy poziomu gruntu pomiędzy działkami [...] i [...].
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. pelnomocnik Skarżacych podtrzymał skargę podnosząc, iz w poczuciu skarżących ich wniosek organy rozpatrują w sposób budzący wątpliwości. Źródłem problemów związanych ze stanem nieruchomości skarżących jest nielegalna zabudowa działki sąsiedniej potwierdzona decyzją organu nadzoru budowlanego. Uważa, że w sprawie powinien zostać przeprowadzony dowód z opinii biegłego w zakresie geodezji i hydrologii, a zasadność przeprowadzenia takiego dowodu wynika z orzecznictwa Sądów w którym podkreśla się, że sprawy dotyczące stosunków wodnych na gruncie wymagają wiedzy specjalistycznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości.
W pierwszej kolejności Sąd miał na uwadze, iż sprawa była już przedmiotem dwukrotnego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Wyrokiem z dnia 29 listopada 2022r. sygn. III SA/Po 507/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 lipca 2023 r. nr [...]
Jako podstawę uchylenia Sąd wskazał braku w aktach administracyjnych (nie zszytych i nie ponumerowanych) dowodu wskazującego na prawidłowe zawiadomienie pełnomocnika skarżących o terminie przesłuchania świadków. Sąd podniósł, iż nie ma więc możliwości ustosunkowania się do tych zarzutów zgłoszonych w skardze. Twierdzenie SKO, że zeznania świadków nie były kluczowym dowodem w sprawie jest o tyle niezasadne, że nie można ocenić, czy podali oni wszystkie znane sobie okoliczności, które mogą mieć wpływ na inną ocenę dokonanych ustaleń. Świadkowie byli powołani przez stronę skarżąca a ta nie uczestnicząc w ich przesłuchaniu nie miała możliwości zadawania pytań. A na niej ciążył ciężar wykazania prawdziwości swoich twierdzeń w zakresie wywyższenia terenu przez uczestniczkę i zmiany kierunku odpływu wód.
Sąd nakazał aby organ II instancji ponownie rozpatrując sprawę ustalił, czy strona skarżąca miała możliwość czynnego udziału w przesłuchaniu świadków ( uzupełni akta o zawiadomienie pełnomocnika skarżących o terminie przesłuchania świadków), w przypadku braku takiej możliwości, czy potwierdzenia tych okoliczności, organ rozważy powtórne przesłuchanie świadków, ewentualnie przez organ I instancji.
Zdaniem Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Umożliwienie stronom udziału w czynnościach przesłuchania świadków pozwoliłoby nie tylko skonfrontować ich zeznania ze stanowiskiem skarżących i uczestniczki ale również umożliwiłoby wyjaśnienie kwestii wywyższenia terenu, która była jednym z istotnych elementów stanu faktycznego sprawy.
Natomiast w wyroku z dnia 6 grudnia 2023 r. sygn. III SA/Po 575/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 lipca 2023 r. nr [...], wskazał naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a a także zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.
Uzasadniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w wyroku z 29 listopada 2022r. Sąd zalecił, by organ uwzględnił nową okoliczność dotyczącą zalewania posesji skarżących, konieczności osuszania i odwadniania budynku i zgłoszonego w tym zakresie wniosku dowodowego. Sąd zauważył, że wnioski dowodowe w tym zakresie zostały przez skarżącego złożone w późniejszym etapie postępowania. Nie można jednak uznać, że tylko z tego powodu są niedopuszczalne. Strona ma obowiązek wykazywania zasadności swoich twierdzeń ale organy również zgodnie z art. 9 k.p.a. są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Skoro odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego o wydanie decyzji wynikała m.in. z braku wykazania szkód, złożenie wniosków dowodów na te okoliczności po uzyskaniu wiedzy, że mają one znaczenie, było dopuszczalne również na dalszym etapie postępowania a organ miał obowiązek te dowody merytorycznie ocenić. Zgodzić się należy z organem, że nie ma obowiązku przeprowadzania wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę oraz że strona winna przedstawiać dowody na okoliczności przez siebie wskazywane już od początku postępowania. W niniejszej jednak sprawie skarżący, jak wynikało z pism o konieczności wykazania realnej szkody dowiedział się na późniejszym etapie, stąd stanowiska jego w tym zakresie nie można oceniać negatywnie. Zauważyć należy, że skarżący konsekwentnie wskazuje na dokonanie wywyższenia terenu przez sąsiadów na działce nr [...] w trakcie budowy obiektu, odnośnie którego od 2018r. wydany został nakaz rozbiórki. Konsekwentnie wskazuje na brak podcięcia skarpy i wyrównania terenu w trakcie budowy własnego domu. W takiej sytuacji rolą organu jest ustalenie tych okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości, tak by zachowana została zasada zaufania do organów (art. 8 k.p.a.). Organ odmawiając oceny pisemnych zeznań świadka A. i złożonych przez skarżącego faktur a także nie ustosunkowując się ani nie przeprowadzając dowodu z zeznań świadka M. K., który jak wskazano w skardze brał czynny udział przy osuszaniu i odwodnieniu budynku skarżących spowodowanego podtapianiem z uwagi na skierowanie w ich kierunku przez p. R. wód opadowych i roztopowych naruszył art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a a także zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. i art. 106 § 3 k.p.a.
Zdaniem Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że ustalenie dotyczące daty powstania, rodzaju szkód na działce skarżących i podejmowanych działań umożliwiłoby skonfrontowanie zasadności twierdzeń skarżącego o ich związku z działaniem sąsiadów z ustaleniami organów, że wynika to z niezmiennego od lat ukształtowania terenu i działań samego skarżącego. W ocenie Sądu organ winien odnieść się merytorycznie do pisemnych zeznań świadka A. , złożonych faktur, przesłuchać w miarę możliwości świadka K. i w zależności od ustaleń podjąć decyzję, co do dalszego toku postępowania.
Wobec powyższego wskazać należy, iż powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 oraz art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014 r., I GSK 534/12), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania."
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne ( obecnie t.j. Dz.U. 2023.1478), zgodnie z którym:
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.
W obu przytoczonych wyrokach Sąd wskazał, iż zastosowanie art. 234 ust. 3 P.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie powołanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., sygn. III OSK 390/22).
Dodatkowo uzupełniając powyższe wskazać należy, iż w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o unormowanie art. 234 ust. 3 ustawy zmierza do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Wskazać jednak należy, że sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze do tego, aby organ nałożył obowiązki wynikające z powołanego wyżej przepisu, bowiem potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej. Organ w takim postępowaniu nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadawalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy. Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą, a szkodą na sąsiedniej nieruchomości, a więc dopiero zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 prawa wodnego przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie. Podkreślić należy, że sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 tej ustawy wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę, jaką dysponują organy orzekające w sprawie. Niewątpliwie są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak np. oględziny, czy zeznania świadków nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2021 r., II SA/Kr 1219/20).
Wobec powyższego podkreślić należy, iż istotna i będąca na obecnym etapie istota sporu sprowadza się do ustalenia czy na skutek działań podjętych na działce [...] doszło do zmiany ukształtowania terenu, które to mogło spowodować zmianę stosunków wodnych.
Organ uznał, iż w niniejszej sprawie nie doszło do wywyższenia terenu a wody opadowe spływają zgodnie z ukształtowaniem terenu w kierunku [...]. W tym zakresie organ odwołał się do mapy sytuacyjno - wysokościowej z 1990 r. dla ulicy [...]. Zgodzić należy się z organem, iż mapy tej wynika, że działka nr [...] miała wyższe rzędnie terenu, aniżeli działka nr [...] o koło 0,6 m. Ponadto działka nr [...] w tamtym okresie od strony północnej, wschodniej, i zachodniej (m.in. działka [...]) otoczona była terenami o wyższych rzędnych terenu nawet o 1-3 m, działka ta była zatem zaniżona w stosunku do gruntów ją otaczających z w/w kierunków.
Powyższe jednak w ocenie Sądu nie pozwala w świetle innych dowodów na jednoznaczne ustalenie, że nie doszło do zmiany natężenia odpływu.
Należy mieć na uwadze, iż z mapy tej wynika, że działka nr [...] połozona była na rzędnych terenu wynoszących 123.9 m. Natomiast działka nr [...] na rzędnych terenu 124.5 m. Z tych też względów organ na podstawie powyższej mapy uznał, że różnica terenu pomiędzy obiema działkami wynosiła około 0,6 m.
Jednakże mając na uwadze dane wynikające z map zasadniczych (z 2017 i 2020 r.) wskazać należy, iż rzędna działki nr [...] wynosi już 126.2 m. Ponadto nie może uiść uwadze, iż z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta K. z dnia 6 listopada 2018 r. nakazującej rozbiórkę budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...] wynika, że budynek został wybudowany w 2017 r.
Dodatkowo biorąc pod uwagę dane wynikające z opinii technicznej - sporządzonej na zlecenie Skarżącego – iż budowla posadowiona jest na stopach fundamentowych na zniwelowanym terenie, którego średnia rzędna wynosi ok. 126.5 m powstaje istotna wątpliwość czy nie doszło do zmiany ukształtowania terenu, którego skutkiem było natężenie spływu wód opadowych na teren nieruchomości Skarżących. W tym miejscu jednakże podkreślenia wymaga, iż Sąd nie przesądza, że z taka sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Powyższe jednak wymaga podjęcia działań celem należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Sąd miał przy tym na uwadze, iż organ kilkukrotnie dokonywał oględzin nieruchomości. Jednakże w świetle okoliczności sprawy uznał, iż same oględziny są niewystarczające do oceny czy nie doszło do zmian na gruncie.
Z tych tez względów, w ślad za wiążącym organy wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 29 listopada 2022r. sygn. III SA/Po 507/22, wskazać należy, iż organy obu instancji w zakończonym postępowaniu związane były nie tylko materialnoprawnymi regulacjami Prawa wodnego, ale i przepisami postępowania zawartymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W postępowaniu wyjaśniającym emanację zasady prawdy obiektywnej i zasady czynnego udziału stron w postępowaniu stanowią przepisy art. 77 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 80 i art. 81 k.p.a. Pierwszy z tych przepisów określa, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Organ administracji publicznej dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.).
Warto w tym miejscu jeszcze raz przypomnieć, iż sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 tej ustawy wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę, jaką dysponują organy orzekające w sprawie. Niewątpliwie są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń.
Z tych też względów wobec powstałych wątpliwości obowiązkiem organu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie powołanie biegłego z zakresu geodezji, który w sposób jednoznaczny ustali czy faktycznie doszło zmiany ukształtowania terenu na działce nr [...], a następnie w razie ustalenia iż taka okoliczność miała miejsce do ustalenia czy powyższe doprowadziło choćby do zwiększenia natężenia odprowadzania wód opadowych na tereny działek sąsiednich.
W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 plt 1 lit c P.p.s.a. z w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu edycji organów obu instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz Skarżącej kwotę 797 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się wynagrodzenie reprezentującego Skarżącą radcy prawnego w wysokości 480,- zł ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265) (480 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) , oraz uiszczony wpis sądowy od skargi w kwocie 300 zł.