II SA/PO 486/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-12-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopiekaniepełnosprawnośćobowiązek alimentacyjnykodeks rodzinny i opiekuńczyustawa o świadczeniach rodzinnychsąd administracyjnywnuczkadziadekpokrewieństwo

WSA w Poznaniu oddalił skargę wnuczki na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na sprawowanie opieki nad dziadkiem, uznając, że obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności spoczywa na jego córce.

Skarżąca wnuczka domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem. Organy administracji odmówiły, wskazując na istnienie osób zobowiązanych do alimentacji w bliższej kolejności (córki dziadka). WSA w Poznaniu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd uznał, że obowiązek alimentacyjny córki wobec ojca wyprzedza obowiązek wnuczki, a fakt jej zatrudnienia nie zwalnia jej z tego obowiązku, który może być spełniony również poprzez finansowanie opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpatrywał skargę I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawowała opiekę nad swoim niepełnosprawnym dziadkiem J. B., który posiadał znaczny stopień niepełnosprawności. Organy odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, że w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny spoczywa na dorosłych córkach dziadka, a nie na wnuczce. Sąd, oddalając skargę, podkreślił, że zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym oraz ustawą o świadczeniach rodzinnych, obowiązek alimentacyjny bliższych krewnych (dzieci) wyprzedza obowiązek dalszych (wnuków). Sąd uznał, że fakt zatrudnienia córki J. G. nie wyłącza jej obowiązku alimentacyjnego, który może być spełniony również poprzez finansowanie opieki. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla ściśle określonej kategorii osób, a kolejność zobowiązanych do alimentacji jest kluczowa. Sąd nie uznał za istotne podnoszone przez skarżącą twierdzenia o chorobie depresji córki J. G., gdyż nie zostały one udokumentowane i nie stanowiły przesłanki do zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (wnuczce) tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane w bliższej kolejności (córki) nie żyją, zostały pozbawione praw rodzicielskich, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że obowiązek alimentacyjny córki wobec ojca wyprzedza obowiązek wnuczki wobec dziadka. Fakt zatrudnienia córki nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego, który może być spełniony także poprzez finansowanie opieki. Brak przesłanek do przyznania świadczenia wnuczce, gdy córka jest zdolna do alimentacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami.

u.ś.r. art. 17 § ust. 1a pkt 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

K.r.o. art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

K.r.o. art. 129 § § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; bliższych stopniem przed dalszymi.

K.r.o. art. 132

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej środków jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi.

PSA art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena dowodów i podejmowanie decyzji.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wydania decyzji.

k.p.a. art. 107

Kodeks postępowania administracyjnego

Elementy decyzji administracyjnej.

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych... art. 2

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych... art. 10

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obowiązek alimentacyjny córki wobec ojca wyprzedza obowiązek wnuczki wobec dziadka. Fakt zatrudnienia córki nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego, który może być spełniony poprzez finansowanie opieki.

Odrzucone argumenty

Skarżąca wnuczka sprawuje faktyczną opiekę nad dziadkiem i z tego powodu rezygnuje z zatrudnienia. Stan zdrowia córki (depresja) stanowi obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad ojcem.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. Obowiązek alimentacyjny wnuczki, a więc krewnego w drugim stopniu wobec dziadka powstałby w przypadku, kiedy dziecko nie mogłyby dopełnić swego obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. Fakt zatrudnienia nie stanowi przesłanki wyłączającej możliwość sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Osoby pracujące mają możliwość spełnienia obowiązku alimentacyjnego poprzez sfinansowanie kosztów związanych z opieką.

Skład orzekający

Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz

sprawozdawca

Jakub Zieliński

przewodniczący

Paweł Daniel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście kolejności obowiązku alimentacyjnego między dziećmi a wnukami oraz wpływu zatrudnienia na możliwość jego uzyskania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych oraz Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Nie stanowi przełomu w orzecznictwie, lecz utrwala utrwaloną linię interpretacyjną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, a jej rozstrzygnięcie wyjaśnia złożone kwestie kolejności osób zobowiązanych do opieki i alimentacji, co jest istotne dla wielu rodzin.

Czy możesz dostać świadczenie pielęgnacyjne na dziadka, jeśli jego córka pracuje? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 486/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /sprawozdawca/
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Paweł Daniel
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 8 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent) decyzją z dnia 06 kwietnia 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, 21. art 17, art, 20, art. 23 ust. 1 i 2, art. 24 ust.4, art. 27 ust. 4 i 5, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r, poz. 615, dalej u.ś.r.), § 2 i § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2017 r. poz. 1466), Obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego wraku 2022 (MP. z 2021 r.; poz 1021), oraz art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.) odmówił przyznania I. B. (dalej jako skarżąca lub strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dziadkiem Panem J. B..
W dniu 25 lutego 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem J. B., ur. [...] 1951 r. Z posiadanego przez organ I instancji orzeczenia nr [...] z dnia 13 września 2019 r. wynika, że J. B. posiada znaczny stopień niepełnosprawności od [...] lutego 2014 r. Powyższy dokument określa, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje. J. B. pozostaje w związku małżeńskim. Skarżąca nie pracuje zawodowo, gdyż sprawuje opiekę nad swoim dziadkiem pomagając mu w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Prezydent stwierdził, że wobec tego spełniona jest jedna z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Organ ustalił, że w rodzinie są osoby zobowiązane w bliższej niż skarżąca kolejności (w rozumieniu art. 132 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego) do spełnienia obowiązku alimentacyjnego - są to żona T. B. oraz córki A. W. i J. G.. Z wywiadu środowiskowego wynika, że T. B. nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem, gdyż sama wymaga opieki osób drugich. T. B. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności wydany przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. wydany na stałe. Córka A. W. pobiera na matkę T. B. świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 listopada 2020r. Druga córka J. B. - Pani J. G. - nie może sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem ponieważ pracuje zawodowo (oświadczenie z dnia 22.02.2022 r.).
Organ I instancji biorąc pod uwagę przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy oraz oświadczenia żyjących krewnych w linii prostej wydając decyzję uznał, że skarżąca zapewnia dziadkowi szeroko pojętą opiekę niezbędną do jego prawidłowego funkcjonowania tj. pomoc w czynnościach domowych - robienie zakupów, zapewnienie opieki lekarskiej- dojazdy do lekarzy, dawkowanie lekarstw, sporządzanie posiłków. Niemniej jednak z uwagi na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego, a także biorąc pod uwagę fakt, że jest osoba zobowiązana w bliższej niż skarżąca kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego orzeczono o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła Pani I. B. wskazując, że po przebytym udarze dziadek potrzebuje stałej opieki. Jej matka nie jest w stanie zaopiekować się dziadkiem, gdyż opiekuje się babcią, żoną J. B., która również jest niepełnosprawna. Druga córka J. G., nie może sprawować opieki nad dziadkiem ze względu na wykonywaną pracę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 23 maja 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K..
Kolegium wskazało, że bezzasadnie organ I instancji nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. Zgodnie z pkt 2 tego wyroku art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W jego konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżącej było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b ustawy.
Mimo powyższego Kolegium stwierdziło, że zasadne jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji z powodu drugiej przesłanki odmownej wskazanej przez organ I instancji. Zdaniem SKO należało odmówić wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad J. B. ciąży na jego dorosłych córkach A. W. i J. G., które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. O ile obowiązek ten można zdjąć z córki A. W., gdyż w związku z opieką nad matką sama pobiera świadczenie pielęgnacyjne, to pozostaje on przy córce J. G.. Wobec tego obowiązek alimentacyjny wnuczki, a więc krewnego w drugim stopniu wobec dziadka powstałby w przypadku, kiedy dziecko nie mogłyby dopełnić swego obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. J. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt zatrudnienia nie stanowi przesłanki wyłączającej możliwość sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Osoby pracujące mają możliwość spełnienia obowiązku alimentacyjnego poprzez sfinansowanie kosztów związanych z opieką. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego może bowiem polegać na świadczeniu pomocy materialnej, a nie tylko na osobistej opiece nad osobą niepełnosprawną. Kolegium wskazało, że takie stanowisko jest prezentowane w aktualnym orzecznictwie sądowym. W tych okolicznościach wydało decyzję o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. B., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżyła w całości ww. decyzję SKO [...] i wniosła o jej uchylenie, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 6 kwietnia 2022 r. W skardze podniesiono następujące zarzuty:
1. Naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy: błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na:
- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,
- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem J. B. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż Pan J. B. ma córkę J. G., na której - jako spokrewnionej w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek alimentacyjny,
- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny córki względem wymagającego opieki ojca bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji Skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem dziadka, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,
- uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki J. G. w powiązaniu z okolicznością, iż obowiązek alimentacyjny córki wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,
2. Naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy: art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez córkę J. G. opieki nad niepełnosprawnym ojcem, której stan zdrowia - choruje na depresję, stanowi obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad ojcem, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.- dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.
W rozpoznawanej sprawie I. B. ubiegała się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem, który na mocy orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia 13 września 2019 r. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Odmawiając skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (tymczasem z dokumentacji wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności J. B. datuje się od 24 lutego 2014 r.). Odmawiając przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wskazał również, że istnieją inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, zobowiązane przed skarżącą do sprawowania opieki. Kolegium zgodziło się z Prezydentem co do drugiej przesłanki odmowy.
Słusznie Kolegium wskazało, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd podziela również drugi z argumentów decyzji, przemawiających za odmową przyznania I. B. świadczenia pielęgnacyjnego.
W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że skarżąca jest bezspornie osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca, jako wnuczka J. B., jest jego krewną w linii prostej w stopniu drugim.
Dalej wyjaśnienia wymaga, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, w art. 129 § 1 stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W art. 132 wskazano przy tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten koresponduje z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., albowiem przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W nawiązaniu do okoliczności faktycznych sprawy należy podnieść, że skarżąca jest wnuczką J. B., a osobami spokrewnionymi z nim w pierwszym stopniu jest jego żona, oraz dwie dorosłe córki. Żona J. B.- T. B. jest osobą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (w aktach sprawy) wobec czego w pierwszej kolejności zobowiązanymi do opieki są dzieci państwa B. . Zwrócić należy uwagę, że A. W. opiekuje się niepełnosprawną matką (babcią skarżącej) i z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne, lecz druga z córek – J. G. - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i może podjąć się opieki nad J. B.. Innymi słowy obowiązek alimentacyjny J. G. wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej. Słusznie Kolegium wskazało, że okoliczność zatrudnienia nie stanowi w świetle ustawy przesłanki umożliwiającej ubieganie się osoby zobowiązanej w dalszej kolejności o świadczenie pielęgnacyjne. Wszak to właśnie z koniecznością z rezygnacji z pracy związane jest uzyskanie tego prawa, które stanowi dla opiekuna surogat wynagrodzenia. Skoro druga z córek nie rezygnuje z pracy, to jej obowiązek alimentacyjny nie przestaje obowiązywać, lecz może przybrać inną formę np. opłacenia usług opiekuńczych innej osoby. W sprawie nie występują żadne obiektywne przeszkody uniemożliwiające J. G. sprawowanie opieki. Pozostawanie przez nią w zatrudnieniu jest jej świadomym wyborem. W tych okolicznościach trzeba stwierdzić, że w pierwszej kolejności ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne może córka podopiecznego J. G.. Nie zmienia tego okoliczność, że to skarżąca sprawuje opiekę nad dziadkiem i z tego powodu rezygnuje z zatrudnienia.
Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. To nie rodzina decyduje więc, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017; dostęp el./Legalis].
Odnosząc się do zaprezentowanego w skardze stwierdzenia, że przeszkodą po stronie J. G. jest jej choroba - depresja, Sąd wskazuje, że stosownie do art. 17 ust. 4 u.ś.r. jedyną możliwością zwolnienia się opiekuna (zobowiązanego w pierwszej kolejności w myśl cyt. wyżej przepisów KRO) jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona skarżąca zarzuciła organom bierność dowodową, lecz kwestię choroby J. G. podniosła dopiero na etapie skargi, po wydaniu decyzji. Ponadto twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dowodami. Pozostają więc one nieistotne w kontekście ustalenia, na kim w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny. W ocenie Sądu prawidłowo organy w omawianej sprawie stwierdziły, że to na córce, a nie wnuczce (niezależnie od "poziomu opieki") ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny, a w konsekwencji to córka rezygnując z zatrudnienia w celu opieki nad ojcem mogłaby skutecznie wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne.
W sprawie nie było kwestionowane to, że skarżąca opiekuje się swoim dziadkiem. Niewątpliwie J. B. wymaga opieki i pomocy w codziennych sprawach. Jednakże, jak już wyżej wskazano, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują przyznania zastępczego świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi, z pominięciem osób zobowiązanych w pierwszej kolejności, jakimi są dzieci osoby niepełnosprawnej. W ocenie Sądu nie można stwierdzić, że zaistniały przeszkody w sprawowaniu opieki przez J. G., skoro obowiązek alimentacyjny nie musi być wypełniany przez świadczenie pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, w tym także innego członka rodziny, która tę opiekę zapewni.
W tych okolicznościach podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Zaskarżona decyzja, zarówno pod względem przepisów procesowych, jak i zastosowanych norm prawa materialnego odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI