II SA/Po 481/22

II SA/Po 481/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Sebastian Michalski /sprawozdawca zdanie odrebne/
Tomasz Świstak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a art. 200 art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 3 pkt 21 art. 17 ust. 1 pkt 4 ust. 1a ust. 3 ust. 5 pkt 1 lit. a art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6 art. 7 art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor WSA Sebastian Michalski (spr) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do dnia 28 lutego 2022 roku, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 7 października 2021 r. P. C. złożył datowane na 4 października 2021 r. podanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. C..
Decyzją z 2 grudnia 2021 r., znak [...] Burmistrz Miasta D. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na brak spełnienia przesłanki wskazanej w art. 17ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615; dalej w niniejszym uzasadnieniu u.ś.r.), a dotyczącej daty powstania niepełnosprawności. Nadto organ powołał się na okoliczność posiadania przez wnioskodawcę prawa do renty rolniczej, co w ocenie organu także uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 6 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania P. C. decyzją z dnia 24 stycznia 2022 roku (nr [...]), uchyliło decyzję Burmistrza Miasta D. z 2 grudnia 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że Burmistrz bezzasadnie nie zastosował w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. Zgodnie z powołanym wyrokiem art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na wiek podopiecznego, w którym powstała jego niepełnosprawność. Kolegium wyjaśniło, że brak jest podstaw prawnych do stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przy takiej ich wykładni, która uznana została za niekonstytucyjną.
Kolegium wyjaśniło, że nie znajduje przesłanek do zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegającego na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Kolegium wskazało przy tym, że najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień ustawodawca wprowadza zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie ze wskazanym przepisem w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.
Przepisy każdej z powołanych powyżej ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, wyraźnie wskazanych w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy w art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Kolegium wyjaśniło, że przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, tj. świadczeń, które są przyznawane i wypłacane przez różne organy jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając na względzie zasady konstytucyjne Kolegium uznało, że osoba spełniająca warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego winna móc dokonać wyboru jednego ze świadczeń pozostających w zbiegu. Wybór może realizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie emerytury.
P. C. opiekuje się niepełnosprawną matką i ma ustalone prawo do renty rolniczej. W sprawie jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jest pobieranie przez stronę renty rolniczej. W związku z powyższym jeżeli strona złoży wniosek do KRUS o zawieszenie świadczenia rentowego to odpadnie jedyna przeszkoda uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Burmistrz Miasta D., po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 14 marca 2022 r., nr [...] odmówił P. C. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytuły rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką Z. C..
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zachodzą negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Trybunał Konstytucyjny orzekł częściową niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP. Wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy i nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznawały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niepełnosprawność podopiecznej datuje się od 23 września 2019 roku. Wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż ma ustalone prawo do renty rolniczej.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył w terminie prawem przewidzianym reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika P. C. zarzucając naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. wnosząć o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r., to jest od miesiąca, w którym złożył do organu wniosek o przyznanie świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 4 maja 2022 r., nr [...] po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz przyznało P. C. świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz od dnia 1 stycznia 2023 r. na stałe w kwocie miesięcznej ustalonej na rok 2023 i lata następne w obwieszczeniu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
Kolegium wyjaśniło, że Z. C. jest wdową i legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS o trwalej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 24 września 2019 r., na stałe, przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się jak wynika z orzeczenia ustalić. Nadto organ odwoławczy wskazał, iż P. C. nie pracuje zawodowo i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, przy czym decyzją Prezesa KRUS z 10 lutego 2022 r., wydana na wniosek P. C. orzeczono o wstrzymaniu wypłaty mu renty rolniczej od dnia 1 marca 2022 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r., jak też nie wskazał z jakich przyczyn świadczenie to przyznał od 1 marca 2022 r.
Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika P. C., w terminie prawem przewidzianym skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego na powyższa decyzję.
W skardze wskazano, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżana jest w jedynie części obejmującej datę początkową od jakiej przyznano świadczenie.
Autor skargi zarzucił decyzji SKO [...] naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie i przyznanie świadczenia od dnia 1 marca 2022 roku, a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie tego świadczenia, tj. od dnia 1 października 2021 r.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Skoro zaś skarżący złożył wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w październiku 2021 r. a art. 23 u.ś.r. nie wskazuje, aby dokumentem niezbędnym do rozpoznania wniosku była decyzja o uchyleniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to nie można zaakceptować stanowisko organu odwoławczego, że dopiero z chwilą przedłożenia decyzji o zawieszeniu świadczenia rentowego odpadła negatywna przesłanka dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wskazało, iż skoro w sprawie jedyna przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było pobieranie przez wnioskodawcę renty rolniczej, to wobec złożenia przez stronę wniosku o zawieszenie tego świadczenia, od dnia jego zawieszenia, co nastąpiło decyzją Prezesa KRUS z 10 lutego 2022 r., wstrzymującą wypłatę renty rolniczej od 1 marca 2022 r. odpadła przeszkoda uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego,. Stąd SKO uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2022 r.
Przedstawiając powyższe stanowisko Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej P.p.s.a.). Skarżący wniósł bowiem o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.
Przedmiotem sprawy jest decyzja reformatoryjna Kolegium uchylająca decyzję Burmistrza Miasta D. w całości oraz rozstrzygająca sprawę co do istoty przez przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek nie od wnioskowanej przez niego daty lecz od 1 marca 2022 r. na stałe.
Przed przystąpieniem do dalszych rozważań sąd pragnie wskazać, iż z zestawienia treści pozytywnego rozstrzygnięcia zawartego w części wstępnej zaskarżonej decyzji z jej uzasadnieniem, a także z uzasadnieniem odpowiedzi na skargę i treścią tak wniosku inicjującego postępowania jak i odwołania strony wyprowadzić należy wniosek, iż Kolegium odmówiło P. C. przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego za okres przed 1 marca 2022 r. Kolegium uchyliło bowiem w całości zaskarżoną decyzję organu i instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego objętego wnioskiem złożonym 7 października 2021 r., a jednocześnie, wbrew żądaniu zgłoszonemu w odwołaniu przyznało świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 marca 2022 r., jedynie w uzasadnieniu decyzji sugerując, a w odpowiedzi na skargę jednoznacznie wskazując, iż zdaniem Kolegium dopiero z tą datą odpadła uprzednio istniejąca przeszkoda w przyznaniu tegoż świadczenia, polegająca na posiadaniu prze4z wnioskodawcę prawa do renty rolniczej.
Łączne odczytanie zarówno rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia stanowiącej integralną całość decyzji administracyjnej wydanej przez organ II instancji prowadzi zatem do stwierdzenia, iż orzeczono nią nie tylko o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2022 r., ale także o odmowie przyznania tego świadczenia za okres od dania złożenia wniosku do 28 lutego 2022 r.
Za powyższym przemawia także treść wskazanego w skardze jako wzorzec kontroli art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, powoływanej dalej jako u.ś.r.).
Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych co do zasady ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawidłowa wykładnia przytoczonego powyżej przepisu wymaga nadto uwzględniania treści art. 17 u.ś.r.
Z treści przywołanych wyżej przepisów wykładanych w ich wzajemnym powiązaniu wynika, ze prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w wypadku łącznego spełnienia ustawowo określonych przesłanek o charakterze podmiotowym oraz przedmiotowym. Przesłanki podmiotowe to te, które dotyczą osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem oświadczenie to mogą ubiegać się jedynie osoby będące w określonym kręgu pokrewieństwa (art. 17 ust. 1 i 1a) oraz osoby wymagającej opieki, w tym posiadania przez nią wymaganego prawem orzeczenia potwierdzającego określony stopień niepełnosprawności i konieczność korzystania z opieki, natomiast przesłanki przedmiotowe dotyczą m.in. - wymogu rezygnacji z zatrudnienia, sprawowania odpowiedniej, wymaganej opieki nad osobą niepełnosprawną, ewentualnego posiadania prawa do innych świadczeń (art. 17 ust. 5).
W toku postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ administracyjny ma zatem obowiązek zbadania, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki podmiotowe i przedmiotowe warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia i dopiero ich łączne spełnienie daje podstawę do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji stwierdzić należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przyznane począwszy od daty, w której nastąpiło łączne spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących jego przyznanie.
Co za tym idzie przytoczony powyżej przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r., który reguluje kwestie związane z okresem na jaki przyznawane jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem interpretować w powiązaniu z art. 17 u.ś.r., co prowadzi do wniosku, że prawo to nie może zostać przyznane na okres wcześniejszy od daty w której spełnione zostały przesłanki, od których ustawa uzależnia prawo do świadczenia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 11 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Go 188/22).
Jeżeli zatem organ oceni, iż zostały przesłanki podmiotowe i przedmiotowe warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia zostały spełnione w dacie późniejszej niż w miesiącu, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, to powinien przyznać świadczenie od daty łącznego spełnienia wszystkich przesłanek, a jednocześnie odmówić przyznania świadczenia na okres od daty złożenia wniosku, do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc spełnienia wszystkich wymogów materialnoprawnych uzasadniających przyznanie świadczenia.
W kontekście wskazanych wyżej regulacji ocenić należy faktyczną treść władczego rozstrzygnięcia zawartego w decyzji SKO [...], którą było nie tylko przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 marca 2022 r., ale i odmowa przyznania takiego świadczenia na okres od miesiąca złożenia wniosku do dnia 28 lutego 2022 r.
Z uwagi na to, że decyzja SKO [...] została zaskarżona jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca złożenia wniosku do 28 lutego 2022 r., a Sąd aprobuje orzeczenia oznaczone jako tiret pierwsze i drugie rozstrzygnięcia decyzji, dalsza analiza będzie się koncentrować jedynie na przedmiocie zaskarżenia, to jest odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres pomiędzy miesiącem złożenia wniosku, a dniem 28 lutego 2022 r.
Jedynie gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy wskazać należy, iż skarżący jako syn osoby wymagającej opieki jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad Z. C.. W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący w związku z opieką nad niepełnosprawną matką nie podejmuje zatrudnienia oraz że pobierał rentę rolniczą do dnia 1 marca 2022 roku. Nie ulega także wątpliwości, że matka skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem przez znaczny stopień niepełnosprawności rozumie się niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie pominęło nieprawidłowe stanowisko Burmistrza Miasta D. i uwzględniło przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygnaturze K - 38/13, jak i stanowisko prezentowane w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, co do skutków tego wyroku dla zawisłych i przyszłych spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium trafnie przeprowadziło ocenę zasadności żądania wniosku z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium w postaci momentu powstania niepełnosprawności podopiecznej, czyli przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Przechodząc do występującego w sprawie zagadnienia spornego między skarżącym, a organami administracji, to jest odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres pomiędzy miesiącem złożenia wniosku, a dniem 1 marca 2022 r. zauważyć należy, iż zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w przepisach art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615; dalej w skrócie "u.ś.r.").
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W realiach niniejszej sprawy nie można jednakże pominąć skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 stanowiącego w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z konstytucją jest utrata mocy obowiązującej tego aktu.
Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Na gruncie stanu faktycznego kontrolowanej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucja regulacji.
Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.
Zauważyć nadto trzeba, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowe. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko samej skarżącej, lecz również i pozostałym osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej.
Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego prawodawca nie wprowadził zaś w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego czy też możliwość jego uzyskania, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Podsumowując tą część rozważań stwierdzić należy, iż w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 2052/21 oraz wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Po 758/20, z 16 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Po 730/21 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, dalej CBOSA).
Inaczej rzecz ujmując jak trafnie wskazano w wyroku WSA w Poznaniu z 21 lipca 2022 r., sygn. II SA/Po 257/22 (także dostępny w CBOSA) zakres normy prawnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić podstawy prawnej do odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a w aktualnym stanie prawnym fakt pobierania jednocześnie renty oraz świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żaden sposób limitowane przepisami prawa. Zaniechanie ustawodawcze nie może w tym momencie stanowić przeszkody do obierania dwóch odmiennych świadczeń.
Podkreślić należy, iż z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezgodności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru.
Uprawnienia do zastępowania w tym zakresie prawodawcy nie posiada zaś tak orzekający w niniejszej sprawie Sąd, jak i tym bardziej organ administracji, którego kognicję określa zasada praworządności wyrażona w art. 6 K.p.a. stanowiącym, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, w i stosunku, do którego brak jest jakichkolwiek regulacji uprawniających go do dokonywania oceny tych przepisów pod względem słuszności, czy też zgodności z Konstytucją - a do tego sprowadza się ewentualna argumentacja, że sytuacja opiekunów pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy byłaby uprzywilejowana, gdyby utrzymywali wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, mimo równoczesnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Zauważyć przy tym należy, iż sytuacja faktycznego uprzywilejowania pewnych grup podmiotów nie jest niczym nowym na gruncie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to w pełnej wysokości w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie niepodejmowania zatrudnienia mogą przecież uzyskać osoby uzyskujące nawet znaczne dochody ze źródeł innych niż w skazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., w tym dochody z kapitału, z papierów wartościowych, z najmu nieruchomości, majątkowych praw autorskich itp.
Powyższe czyni całkowicie nieuprawnionymi poglądy wyrażane przykładowo w wyroku WSA w Olsztynie z 17 sierpnia 2022 r., sygn. II SA/Ol 333/22, gdzie wskazano iż prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, nie powinna ograniczać się do jego literalnego brzmienia, lecz wymaga, oparcia się na efektach zastosowania prokonstytucyjnej wykładni celowościowej i systemowej pozwalającej na realizację m.in. zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), co doprowadziło tenże Sąd do zaaprobowania odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Prokonstytucyjna i celowościowa wykładnia przepisów prawa nie może bowiem prowadzić do pozbawienia strony uprawnień wprost jej w tychże przepisach przyznanych.
Rozważania powyższe znajdą przy tym odpowiednie zastosowanie także w stosunku do osób, które jak skarżący uprawnione są do renty rolniczej.
Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia trzy warunki, w tym jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Niezdolność do pracy ubezpieczonego jest przy tym oceniana z uwzględnieniem możliwości jej wykonywania w konkretnym gospodarstwie rolnym. W przypadku dokonywania oceny stanu zdrowia ubezpieczonego rolnika ubiegającego się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym konieczne jest wzięcie pod uwagę wielkości gospodarstwa rolnego i jego położenia, struktury owego gospodarstwa, poziomu zmechanizowania, a także specyfiki prowadzonej w tym gospodarstwie produkcji rolniczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 2020 r., I UK 407/18, dostępne w LEX nr 3153426).
Osoba której przyznano uprawnienie do renty rolniczej jest zatem funkcjonalnie w analogicznej sytuacji jak podmiot mający ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bowiem jest niezdolna do prac określonego rodzaju – związanych z pracą w gospodarstwie rolnym, co jednakże nie odbiera jej generalnej możliwości zatrudnienia na zasadach ogólnych poza rolnictwem, o ile jej stan zdrowia na takie zatrudnienie pozwala.
Brak jest zatem jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw by na gruncie regulacji dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego rencistę rolniczego niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, traktować zawsze jak osobę posiadająca uprawnienie do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a jednocześnie generalnie odmiennie niż osobę mającą ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W zakresie cechy relewantnej prawnie na gruncie ustalania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego – to jest możliwości rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, rencista rolniczy co do zasady nie różni się od osoby uprawnionej do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w orzekł jak w pkt I sentencji. Zaskarżona decyzja została bowiem w tej części wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wykładanego z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, co niewątpliwie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Skutkiem powyższego naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię było nadto naruszenie przepisów postępowania – art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Błędnie przyjmując bowiem, że sam fakt posiadania uprawnienia do renty rolniczej stanowi samodzielną przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium pominęło okoliczność, iż skarżący nie wykonał wezwania organu pierwszej instancji w zakresie przedłożenia dokumentacji określającej stopień niezdolności do pracy (decyzji o przyznaniu renty, orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS).
Usunięcie tych braków będzie bowiem przydatne dla dokonania jednoznacznej oceny, czy renta rolnicza, którą skarżący pobierał, stanowiła świadczenie odpowiadające funkcjonalnie rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, o którym mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., czy też stopień niepełnosprawności skarżącego jest tego rodzaju, iż jest on całkowicie niezdolny nie tylko do pracy w gospodarstwie rolnym, lecz także do jakiejkolwiek pracy poza rolnictwem. W tym ostatnim przypadku skutki powołanego wyżej Trybunału Konstytucyjnego nie będą bowiem obejmowały skarżącego.
Dopiero poczynienie powyższych ustaleń pozwoli bowiem na prawidłowe zastosowanie wskazywanego w skardze jako wzorzec kontroli art. 24 ust. 2 u.ś.r., wykładanego w powiązaniu z art. 17 u.ś.r.
Po uzupełnieniu materiału dowodowego organ rozpozna wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca w którym złożono wniosek do 28 lutego 2022 r. stosując się do ocen prawnych wyrażonych w niniejszym orzeczeniu.
Przy ocenie zasadności żądania wniosku organ uwzględni, że jeżeli skarżący może podjąć zatrudnienia w sektorze pozarolniczym, a tego nie czyni z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką to należy uznać, że spełnione są warunki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego niezależnie od przyznanego mu świadczenia rentowego.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).