II SA/Po 48/23

II SA/Po 48/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 64, art. 104 ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2022r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty i częściowego umorzenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę
Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 28 czerwca 2022 r., nr [...], odmówił rozłożenia na mniejsze raty po [...],- zł miesięcznie i częściowego umorzenia kwoty należności z tytułu zobowiązania P. F. do wnoszenia opłaty za pobyt i D. O. w Domu Pomocy Społecznej w P. przy ul. [...].
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją z dnia 27 lipca 2021 r. P. F. (dalej również jako: "zobowiązany", "wnioskodawca" albo "skarżący") został zobowiązany do uiszczenia opłaty za pobyt D. O. w Domu Pomocy Społecznej w P. (dalej również jako: "DPS") dla osób przewlekle somatycznie chorych w łącznej wysokości [...] zł, poczynając od dnia 12 października 2018 r. tj. od dnia umieszczenia D. O. w DPS, aż do dnia jej śmierci tj. [...] stycznia 2021 r. Kwota powyższa została rozłożona na 36 miesięcznych rat. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 listopada 2021 r.
Dnia 14 lutego 2022 r. P. F. zwrócił się Prezydenta Miasta P. z wnioskiem o rozłożenie odpłatności na mniejsze raty i częściowe umorzenie kwoty zadłużenia powstałego z tytułu zobowiązania do wnoszenia opłaty za pobyt babci D. O. w DPS.
Przeprowadzony w dniu 25 marca 2022 r. wywiad środowiskowy wskazał, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnim synem. Z analizy dokumentów wynika, iż wnioskodawca zadeklarował, że działalność gospodarcza w 2021 r. nie przyniosła mu dochodu. Zatem na dochód jego rodziny składa się wynagrodzenie A. F., które w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – styczniu 2022 r. wynosiło [...] zł.
W toku prowadzonego postępowania ustalono, że A. F. od dnia [...] kwietnia 2022 r. zmieniła prace i podpisała umowę o pracę z nowym pracodawcą. Aktualny deklarowany przez nią dochód wynosi [...] zł.
Stałe wydatki rodziny, które zadeklarował wnioskodawca podczas wywiadu z dnia 25 marca 2022 r. stanowią: energia elektryczna [...] zł na 2 miesiące tj. [...] zł miesięcznie; gaz [...] zł na 2 miesiące tj. [...],- zł miesięcznie; woda [...],- zł na 2 miesiące tj. [...],- zł miesięcznie; internet i telewizja [...],- zł miesięcznie; opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi [...],- zł miesięcznie; rata kredytu konsumenckiego [...],- zł miesięcznie; rata kredytu hipotecznego [...] zł miesięcznie; podatek od nieruchomości [...] zł na rok tj. [...] zł miesięcznie; rata PFR Tarczy Antykryzysowej w wys. [...] zł miesięcznie; rata leasingu [...],- zł miesięcznie
Wnioskodawca wskazał również, że poza kosztami związanymi z koniecznością opłacenia świadczeń związanych z utrzymaniem domu, dodatkowo ponosi miesięczne wydatki związane z zakupem żywności, środków czystości i ubrań.
Deklarowane miesięczne wydatki w łącznej wys. [...] zł oraz udokumentowany dochód rodziny w wys. [...] zł wzbudziły wątpliwości Prezydenta, co do faktycznego dochodu rodziny. Ponadto z posiadanych przez organ I instancji zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) wynika, że działalność gospodarcza wnioskodawcy od 2020 r. przynosi straty. Według powyższej dokumentacji za 2020 r. straty z działalności gospodarczej wynosiły [...] zł, natomiast za 2021 r. straty wynosiły [...] zł. Dodatkowo w toku prowadzonego postępowania wnioskodawca dostarczył wyliczenia za maj 2022 r. z którego wynika, że aktualnie jego działalność gospodarcza przyniosła straty na kwotę [...]zł.
Prezydent podkreślił, że prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza od 2020 r. nie przynosi mu dochodu. Zatem dalsze prowadzenie powyższej działalności jest nierozsądne. Biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną i aktualny rynek pracy wnioskodawca jest w stanie podjąć się innej pracy, która gwarantowałaby mu otrzymywanie stałych miesięcznych dochodów chociażby w gwarantowanej minimalnej wysokości krajowej tzw. "najniższej krajowej".
Następnie organ I instancji zaznaczył, że w złożonym wniosku zobowiązany zaznaczał, iż ustalenie odpłatności trwało długo i nie była mu znana wysokość odpłatności za pobyt babci w DPS. Biorąc pod uwagę powyższe Prezydent wskazał, że w listopadzie 2018 r. wysłał zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie ustalenia zobowiązania do wnoszenia opłaty za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej. W związku z powyższym, na podstawie dostępnych dokumentów wydano decyzję z dnia 29 lipca 2019 r. ustalającą odpłatność za pobyt w DPS w wysokości [...] zł. Powyższa decyzja zawierała również informacje dotyczące wysokości zobowiązania oraz zasad obliczania odpłatności za Dom Pomocy Społecznej. Zatem w opinii Prezydenta zobowiązany miał wiedzę na temat wysokości partycypowania w kosztach utrzymania w DPS.
Równocześnie Prezydent wskazał, że w dniu [...] czerwca 2017 r. z posiadanych zasobów finansowych wnioskodawca zakupił z żoną działkę budowlaną w P. przy ul. [...] za kwotę [...]- zł. W dniu 30 marca 2020 r. wnioskodawca sprzedał z żoną mieszkanie w P., [...] [...] za kwotę [...]- zł., a w dniu [...] czerwca 2020 r. zakupili działkę nr [...] położonej w P. - za kwotę [...]- zł. Ponadto w oświadczeniu majątkowym z dnia 07 stycznia 2021 r. wnioskodawca z żoną deklarowali oszczędności w wysokości [...],- zł. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 16 maja 2021 roku ze sprzedaży mieszkania na [...] [...] w P., wnioskodawca wraz z żoną dokonali częściowej spłaty zadłużenia hipotecznego w kwocie [...]- zł zaciągniętego na budowę domu na działce w P. przy ul. [...]. Różnicę między kwotą sprzedaży a kwotą spłaty kredytu hipotecznego tj. [...] zł, przekazali na zakup nieruchomości zakupionej zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2020 r. w celu skorzystania z możliwości niepłacenia podatku dochodowego od sprzedaży mieszkania.
Na nieruchomości w P. zakupionej w dniu [...] czerwca 2017 r., w latach 2017- 2019 wnioskodawca wybudował z żoną dom o powierzchni 154,25 m2 za szacunkową kwotę [...]zł (zawiadomienie o zakończeniu budowy obiektu budowlanego wydane przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego ul. [...] w P. z dnia 10 października 2019 r. oraz kosztorys przedstawiony z dnia 05 grudnia 2020 r.). Oznacza to, że zakup w dniu [...] czerwca 2020 r. w P. nieruchomości o obszarze [...] ha z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego (pozwolenie na budowę wygasło), nie był niezbędną potrzebą życiową rodziny.
Prezydent przywołał następnie treść art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej jako: "ustawa" albo "u.p.s."), podnosząc, że po przeanalizowaniu sytuacji rodziny wnioskodawcy nie znaleziono podstaw do rozłożenia odpłatności na mniejsze raty i częściowego umorzenie kwoty zadłużenia powstałego z tytułu zobowiązania do wnoszenia opłaty za pobyt D. O. w Domu Pomocy Społecznej w P.. W szczególności wnioskodawca posiada zasoby, których sprzedaż umożliwiłaby spłatę zadłużenia, a kwestia rozbieżności pomiędzy deklarowanym dochodem, a wydatkami budzi wątpliwości, co do faktycznej sytuacji finansowej rodziny.
W wyniku wniesionego przez P. F. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 października 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 28 czerwca 2022 r. podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. F..
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Pismem z dnia 17 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę oraz podniósł zarzuty:
1. rażącego naruszenia art. 64 pkt 7 ustawy poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji odmownej w przedmiocie rozłożenia na raty lub umorzenia opłaty za pobyt D. O. w DPS, podczas gdy wskazana w istotny i rażący sposób naruszyła obowiązki rodzinne wobec skarżącego, stwierdzając, że ten jest niegodny dziedziczenia po niej, przy jednoczesnym braku poinformowania skarżącego o tym fakcie, odrzuceniu pomocy ze strony skarżącego i zaprzestaniu kontaktowania się ze skarżącym;
2. rażącego naruszenia art. 104 ust. 4 ustawy poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że uznaniowy charakter decyzji polega na tym, że nawet przy ustaleniu przez organ, że strona spełnienia przesłanki ustawowe do uwzględnienia wniosku, organ ma prawo tego uwzględnienia odmówić, podczas gdy decyzja uznaniowa, choć pozostawia organowi pewnego rodzaju swobodę decyzyjną, to nie jest równoznaczne z dowolnością, a nadto, taka decyzja musi znajdować oparcie w podstawach materialnoprawnych;
3. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako: "K.p.a.") w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy poprzez: a) pominięcie podniesionego przez skarżącego faktu wydziedziczenia go przez D. O., a co za tym idzie zaistnienia przesłanki do umorzenia płatności za pobyt wyżej wymienionej w Domu Pomocy Społecznej względem skarżącego, stypizowanej w przepisie art. 64 pkt 7 ustawy; b) pominięcie przy ocenie możliwości finansowych skarżącego i rentowności jego działalności gospodarczej, okoliczności sytuacji gospodarczej, pogarszającej się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej od 2020 r., która to ma olbrzymi wpływ na sytuację finansową każdego obywatela, w tym również skarżącego i jego rodziny, c) nieobiektywnie potraktowanie skarżącego, uznając, że skoro w jakimś czasie jego działalność gospodarcza przynosi straty, to pomimo budowania marki przez lata (od 2010 roku), skarżący powinien tę działalność porzucić na rzecz pracy etatowej za minimalnym wynagrodzeniem, d) nieuwzględnienie faktu, iż specyfika branży budowlanej charakteryzuje się wydłużonym okresem realizacji kontraktów, a co za tym idzie rozłożonymi w czasie płatnościami, jak również w następstwie tego brakiem możliwości porzucenia działalności i zerwania kontraktów będących w toku, e) stwierdzenie, że skarżący powinien od 2018 r. uwzględniać w swoim życiu możliwość poniesienia opłat za pobyt D. O. w Domu Pomocy Społecznej w P., a zatem nie podejmować żadnych rozporządzeń swoim majątkiem, pomimo że nie było w tym czasie prawomocnej decyzji ustalającej choćby kwotę przedmiotowej opłaty, f) stwierdzenie, że dochody rodziny skarżącego mogą świadczyć o dysproporcjach uzyskiwanego dochodu a sytuacją materialną rodziny, co tym samym doprowadziło organ do konstatacji, że wykorzystując zasoby majątkowe może przezwyciężyć trudną sytuację życiową, i w konsekwencji tego zastosowanie przepisu art. 12 ustawy;
4. art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organ II instancji odniesienia się do powołanych przez stronę nowych faktów w postaci wydziedziczenia skarżącego przez pensjonariuszkę Domu Pomocy Społecznej w P., jak też zaniechanie powołania jakichkolwiek argumentów odnoszących się do kwestii umorzenia zobowiązania, poprzestając jedynie na odniesieniu się do rozłożenia należności na raty, a nadto zaniechanie wyjaśnienia, dlaczego organ uznał interes państwowy za wyższy od interesu jednostki - skarżącego, w konsekwencji czego trudno jest uznać, aby zaskarżone orzeczenie w jego obecnym kształcie i treści poddawało się instancyjnej kontroli, zwłaszcza, że w przedmiotowym postępowaniu strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem należało dołożyć szczególnej staranności w celu umożliwienia stronie zrozumienia sposobu procedowania przez organ administracji,
5. art. 12 § 1 K.p.a. w zw. z art. 35 § 1 i 3 K.p.a. w zw. z art. 36 § 1 K.p.a. w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w terminie, tj. w postępowaniu przed organem I instancji w ciągu 1, względnie 2 miesięcy, a w zakresie postępowania odwoławczego w ciągu 1 miesiąca od dnia otrzymania odwołania, przy jednoczesnym zaniechaniu - w przypadku organu II instancji - poinformowania strony o braku możliwości rozpoznania sprawy w terminie, podczas gdy obowiązek wnikliwego i szybkiego rozpoznania sprawy stanowi jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a w konsekwencji tego należy stwierdzić, że procedowanie obu organów miało miejsce z rażącym uchybieniem.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, załączonych do skargi, w postaci: a) protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu z dnia 7 października 2021 r. przed Sądem Rejonowym P. w P., I Wydziałem Cywilnym, w sprawie o sygn akt: I Ns [...]; b) postanowienia z dnia 25 listopada 2021 r. wydanego przez Sąd Rejonowy P. w P., I Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt: I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku; c) zarządzenia z dnia 16 lutego 2022 r. wydanego przez Sąd Rejonowy P. w P., I Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt: I Ns [...] stwierdzającego, że postanowienie z dnia 25 listopada 2021 r. jest prawomocne od dnia 3 grudnia 2021 r.; d) aktu notarialnego rep. A nr [...] z dnia 16 maja 2018 r. sporządzonego przed notariusz A. M. przez D. O. i wyrażającego jej ostatnią wolę na wypadek śmierci, na fakt sporządzenia przez D. O. testamentu, w ramach którego powołała do dziedziczenia wyłącznie M. H., wydziedziczając zarazem P. F., a co za tym idzie na fakt rażącego zaniedbywania przez D. O. relacji ze skarżącym i wykazania się rażącą niewdzięcznością w odpowiedzi na pomoc ze strony skarżącego, e) wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej skarżącego na fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej od 2010 r.; f) umowy z dnia 1 maja 2018 r. zawartej pomiędzy P. F. a R. S., prowadzącą Dom "[...]" Pobyt dla Osób Starszych Dzienny i Całodobowy, na fakt podjęcia przez skarżącego próby zapewnienia D. O. pobytu w prywatnym ośrodku opieki społecznej, jak również opłacenia jej pobytu, pomimo istniejącego konfliktu rodzinnego, lecz przy braku wiedzy skarżącego o wydziedziczeniu, jak również dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego na fakt sytuacji rodzinnej pomiędzy skarżącym a D. O., w tym w szczególności wydziedziczenia skarżącego jako przejawu rażącego naruszenia przez D. O. obowiązków rodzinnych wobec skarżącego, a co za tym idzie na okoliczność podstaw do umorzenia należności dochodzonych od skarżącego za pobyt D. O. w Domu Pomocy Społecznej w P..
W uzasadnieniu pisma szczegółowo opisano poszczególne zarzuty, w szczególności koncentrując się wokół wykazania, że D. O. całkowicie zaprzestała kontaktowania się ze skarżącym, lekceważąc go jako członka rodziny, przy czym informację o wydziedziczeniu go powziął dopiero na etapie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku w listopadzie 2021 r. Zdaniem skarżącego zachowanie D. O. wyczerpywało przesłankę, o jakiej mowa w art. 64 pkt 7 ustawy, uzasadniającą odstąpienie od nałożenia opłaty.
Następnie pełnomocnik skarżącego wskazał, że w jego ocenie rozstrzygając przedmiotową sprawę doszło do naruszenia zasad korzystanie z uznania administracyjnego, jak również nie dokonano pogłębionych rozważań w przedmiocie sytuacji rodzinnej pomiędzy D. O., a skarżącym. Pełnomocnik, jako rażąco nieobiektywne i pobieżne uznał potraktowanie przez organy administracji rzemiosła skarżącego, kwestionując twierdzenia, że skoro w ostatnim czasie działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego przynosi straty, to skarżący powinien tę działalność zamknąć i zatrudnić się gdziekolwiek na etat, choćby za najniższe wynagrodzenie oraz podnoszą zarzuty dotyczące braku wiedzy na temat branży budowlanej, jak również sytuacja gospodarcza na terenie Rzeczypospolitej Polskiej po 2020 r. Pełnomocnik uznał również za wadliwą ocenę organów dotyczącą dysproporcji pomiędzy wykazywanym przez skarżącego dochodem, a dochodem rzeczywistym, wyjaśniając, że nabył działkę budowlaną w 2020 r., a na działce budowlanej w P. wybudował dom jednorodzinny. Plan budowy domu zaczął być przez skarżącego realizowany długo przed tym, zanim D. O. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w P., a środki finansowe gromadzone były przez skarżącego i jego rodzinę latami, również na długi czas przed tym zanim nastąpiła pandemia i wywołany nią kryzys gospodarczy. Zakup działki miał natomiast charakter inwestycyjny - skarżący prowadzi działalność gospodarczą w branży budowlanej, a zatem nabycie przez niego działki i później budowa budynku mieszkalnego w celu dalszej odsprzedaży z zyskiem, nie powinna w żadnym radzie budzić zdziwienia. Dodatkowo, w ocenie pełnomocnika skarżącego, wątpliwe jest, aby przepis art. 12 ustawy znajdował zastosowanie w przedmiotowej sytuacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej również jako: "p.p.s.a."), w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji organów administracji publicznej w przedmiocie odmowy rozłożenia na mniejsze raty po [...],- zł miesięcznie i częściowego umorzenia kwoty należności z tytułu zobowiązania skarżącego do wnoszenia opłaty za pobyt babci – D. O. w Domu Pomocy Społecznej w P..
Przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy Sąd zauważa, że złożony przez pełnomocnika skarżącego wniosek o przesłuchanie skarżącego nie mógł zostać rozpoznany, gdyż w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. w toku postępowania sądowoadministracyjnego dopuszczalne jest wyłącznie przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu.
Okolicznością bezsporną, nie kwestionowaną przez strony pozostaje, że decyzją z dnia 27 lipca 2021 r. skarżący został zobowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt D. O. w Domu Pomocy Społecznej w P. dla osób przewlekle somatycznie chorych w łącznej wysokości [...] zł, poczynając od dnia 12 października 2018 r. tj. od dnia umieszczenia D. O. w DPS, aż do dnia jej śmierci tj. 17 stycznia 2021 r. Kwota powyższa została rozłożona na 36 miesięcznych rat. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 listopada 2021 r.
W tym miejscu należy wyjaśnić, iż na gruncie u.p.s. ustawodawca przewidział dwie odrębne instytucje mające charakter "ulgi" dla osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca DPS. Pierwsza to zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 64 i 64a u.p.s., natomiast druga to odstąpienie od żądania przez organ zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę, uregulowane w art. 104 ust. 4 u.p.s. Podkreślić należy, iż instytucje te mają charakter odrębny i organy prowadzą odrębne postępowania w ich zakresie, orzekając w oparciu o inne przesłanki określone w przepisach u.p.s. Niewątpliwie instytucje te nie stanowią zdublowanej opcji na uniknięcie ponoszenia opłaty. Zastosowanie tych instytucji uzależnione jest bowiem od spełnienia różnych wymogów. I tak, według art. 64 u.p.s. (w brzmieniu aktualnym) osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu, 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do DPS lub mieszkańca DPS obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Z kolei w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Sąd podkreśla w tym miejscu, że uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, stąd niewątpliwie głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego, co potwierdza treść art. 64 pkt 1 – 4 i 6 oraz art. 104 ust.4 ustawy. Zwolnienie nie powinno zatem nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce, a stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej, przerzucając na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Co do zasady, ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie, przy czym stosowanie omawianych instytucji wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny.
Dodatkowo wskazać należy, że rozstrzygnięcia, o jakich mowa zarówno w art. 64, jak i art. 104 ust. 4 ustawy zapadają w ramach uznania administracyjnego, gdzie konieczne jest uwzględnienie zasad współżycia społecznego. Pozwala to przyjąć, że przekroczenie granic uznania administracyjnego ma miejsce m.in. wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, względnie na podstawie przesłanek, które są nieprawdziwe.
W przedmiotowej sprawie wniosek skarżącego został oparty, w pierwszej kolejności, na okolicznościach związanych z jego wydziedziczeniem w drodze testamentu, o czym dowiedział się na etapie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku w listopadzie 2021 r. Ponieważ z dniem 27 stycznia 2022 r. zmianie uległ stan prawny w związku z wejściem w życie zmiany wprowadzonej na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66), mocą której zmienione zostało brzmienie art. 64 u.p.s. poprzez dodanie pkt 7, zgodnie z którym organ możne zwolnić z opłaty jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do DPS lub mieszkańca DPS obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, w ocenie skarżącego możliwym stało się odstąpienie od obowiązku pokrywania przez niego kosztów związanych z pobytem babci w Domu Pomocy Społecznej.
Sąd zauważa jednak, że jak wynika z treści uzasadnienia do projektu ustawy zmieniającej, dodany przepis miał umożliwić osobie obowiązanej do ponoszenia opłaty uwolnienie się od obowiązku pokrywania kosztów przebywania pensjonariusza w DPS z powodu zawinionego przez tego pensjonariusza działania naruszającego więzi rodzinne mające ten obowiązek uzasadniać. Innymi słowy, dla możliwości zastosowania art. 64 pkt 7 u.p.s. ustawodawca stawia wymóg wykazania, szczególnie na podstawie dokumentów, rażącego naruszenia przez mieszkańca DPS obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych na rzecz osoby zobowiązanej do regulowania tych opłat. Wystarczy więc, że możliwe jest zidentyfikowanie jednej z przesłanek – niealimentacji lub naruszenia innych obowiązków rodzinnych – by stwierdzić, że zaistniał stan faktyczny, z którym ustawodawca wiąże możliwość zwolnienia z odpłatności.
Podnoszona przez skarżącego okoliczność – wydziedziczenia go w testamencie – nie została wymieniona w treści powołanego powyżej przepisu, nie jest to bowiem ani przypadek rażącego naruszenie przez osobę kierowaną do DPS lub mieszkańca DPS obowiązku alimentacyjnego ani przypadek rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych. Fakt bycia w gronie osób, które mogą być powołane do dziedziczenia nie jest bowiem jednoznaczny z tym, że dana osoba faktycznie zostanie do niego powołana, a co za tym idzie uzyska po śmierci osoby skierowanej do DPS jakąś korzyść materialną, tym bardziej, że osoby powyższe nie zawsze dysponują majątkiem. De facto argumentacja skarżącego zdaje się opierać na przyjęciu, że skoro nie został powołany do dziedziczenia, to nie ma zamiaru partycypować w ustawowych kosztach związanych ze skierowaniem członka jego rodziny do DPS. Stanowisko powyższe nie może zostać uwzględnione, zwłaszcza w kontekście konieczności uwzględnienia zasad współżycia społecznego w ramach stosowania regulacji, o jakiej mowa w art. 64 ustawy, jak i celu jaki przyświecał ustawodawcy, którym było zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat osób nie mających już żadnych więzi rodzinnych z osobami przebywającymi w DPS.
Co prawda skarżący wywodzi, w piśmie pełnomocnika, że D. O. całkowicie zaprzestała kontaktowania się ze skarżącym, lekceważąc go jako członka rodziny, to jednak po pierwsze, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na poparcie powyższych wniosków (które to dokumenty są wymagane przez art. 64 pkt 7 ustawy), a po drugie, wątpliwości Sądu budzi sama kwalifikacja tego typu okoliczności, jako rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych. Jak powyżej wskazano, skorzystanie z regulacji określonej w art. 64 pkt 7 ustawy musi być zastrzeżone dla wyjątkowych sytuacji, w których osoby skierowane do DPS wykazały się szczególną niewdzięcznością względem osób, które mają ponosić koszty ich skierowania do powyższych placówek, lub też w przypadku ustalenia braku jakiejkolwiek więzi rodzinnej na przestrzeni lat, czego w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał. Fakt braku poinformowania skarżącego o sporządzeniu testamentu, brak zgody na umieszczenie w dziennym domu pomocy społecznej, czy wreszcie zaprzestania kontaktowania się ze skarżącym, dokonane przez osobę w podeszłym wieku, której stan zdrowia uzasadniał umieszczenie jej w Domu Pomocy Społecznej, nie jest niewątpliwie przypadkiem rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych, a stawiane żądanie skarżącego dotyczy sfery jego subiektywnej oceny stosunków rodzinnych, która nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia ani organów administracyjnych, ani tym bardziej sądu administracyjnego.
Równocześnie Sąd zauważa, że istotnie, z treści zaskarżonych decyzji wynika, że kwestia powyższa nie była przedmiotem szczegółowej oceny organów. Jednakże sam ten brak nie może zostać zakwalifikowany, jako naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, skoro jak wyżej wskazano, okoliczności podnoszone przez skarżącego nie dawały podstaw do zastosowania art. 64 ust. 7 ustawy, a sam skarżący, zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego, przedstawiając swoją argumentację oraz dowody mające świadczyć o jej prawidłowości, ograniczył się jedynie do kwestii majątkowych i to powstałych już po śmierci D. O..
Idąc dalej wskazać należy, że na gruncie przedmiotowej sprawy organy, rozważając możliwość odstąpienia od żądania zwrotu opłaty stwierdziły, że nie zachodzi wskazany w art. 104 ust. 4 u.p.s. przypadek szczególnie uzasadniony, w więc przypadek, w którym żądanie zwrotu wydatków stanowiłoby dla strony nadmierne obciążenie. Dochodząc do powyższej konkluzji organy wzięły pod uwagę ustaloną w toku postępowania sytuację rodzinną i osobistą skarżącego oraz dochód na podstawie zgromadzonych przez organ dokumentów.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do określonych w art. 104 ust. 4 u.p.s. przesłanek uzasadniających odstąpienie od zwrotu opłaty Sąd zwraca uwagę, iż zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie wskazuje się w tym zakresie niewątpliwie na sytuacje nadzwyczajne. Podkreśla się przy tym, że regulacja ta powinna być interpretowana w świetle zasad i celów pomocy społecznej. Szczególnie uzasadniony przypadek to przede wszystkim sytuacja osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość pozwala stwierdzi, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń niecodziennych, nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. Komentarz I. Sierpowska, do art. 104 ustawy o pomocy społecznej opublikowany w LEX, 2021 r.). Przede wszystkim jednak przypadki szczególnie uzasadnione odnoszone są do szczególnych przypadków dotyczących sytuacji osobistej, życiowej i materialnej osoby zobowiązanej, są to przypadki przede wszystkim związane z aktualną sytuacją tej osoby, która wskazuje na trudności lub brak możliwości ponoszenie kosztów wynikających z obowiązku zwrotu. Przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 31 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 995/21, Baza NSA, wyraził pogląd, iż nawet obiektywnie trudna sytuacja życiowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s.
Przenosząc powyższe rozważania wskazać należy, że organy prowadzące postępowanie dokonały oceny sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego, z której wynika, że dochód rodziny skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (styczniu 2022 r.) wynosił [...] zł., przy czym dochód ten wzrósł od kwietnia 2022 r. do kwoty [...]zł. Na deklarowane stałe wydatki rodziny składają się: energia elektryczna [...] zł na 2 miesiące tj. [...] zł miesięcznie; gaz [...] zł na 2 miesiące tj. [...],- zł miesięcznie; woda [...],- zł na 2 miesiące tj. [...],- zł miesięcznie; internet i telewizja [...],- zł miesięcznie; opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi [...],- zł miesięcznie; rata kredytu konsumenckiego [...],- zł miesięcznie; rata kredytu hipotecznego [...] zł miesięcznie; podatek od nieruchomości [...] zł na rok tj. [...] zł miesięcznie; rata PFR Tarczy Antykryzysowej w wys. [...] zł miesięcznie; rata leasingu [...],- zł miesięcznie, a łączna wysokość deklarowanych wydatków wynosi [...] zł miesięczne. Działalność gospodarcza skarżącego od 2020 r. przynosi straty: za 2020 r. straty z działalności gospodarczej wynosiły [...] zł, natomiast za 2021 r. straty wynosiły [...] zł. Równocześnie skarżący w dniu [...] czerwca 2017 r. zakupił z żoną działkę budowlaną w P. przy ul. [...] za kwotę [...]- zł., a w dniu [...] marca 2020 r. sprzedał z żoną mieszkanie w P., [...] [...] za kwotę [...]- zł. W dniu [...] czerwca 2020 r. skarżący zakupili działkę nr [...] położonej w P. - za kwotę [...]zł. Ponadto w oświadczeniu majątkowym z dnia 07 stycznia 2021 r. skarżący z żoną deklarowali oszczędności w wysokości [...],- zł. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 16 maja 2021 roku ze sprzedaży mieszkania na [...] [...] w P., skarżąca wraz z żoną dokonali częściowej spłaty zadłużenia hipotecznego w kwocie [...]- zł zaciągniętego na budowę domu na działce w P. przy ul. [...]. Różnicę między kwotą sprzedaży, a kwotą spłaty kredytu hipotecznego tj. [...] zł, przekazali na zakup nieruchomości zakupionej zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2020 r. w celu skorzystania z możliwości niepłacenia podatku dochodowego od sprzedaży mieszkania.
Na nieruchomości w P. zakupionej w dniu [...] czerwca 2017 r., w latach 2017- 2019 skarżący wybudował z żoną dom za szacunkową kwotę [...]zł (zawiadomienie o zakończeniu budowy obiektu budowlanego wydane przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego ul. [...] w P. z dnia 10 października 2019 r. oraz kosztorys przedstawiony z dnia 05 grudnia 2020 r.).
Przedstawione powyżej okoliczności nie są kwestionowane przez skarżącego, jednakże na ich podstawie zarzuca on organowi błędną ocenę materiału dowodowego w sprawie oraz przyjęcie, że w istocie spełnione zostały warunki, o jakich mowa w art. 104 ust. 4 ustawy. W powyższym zakresie Sąd przyznaje, że twierdzenia organów, dotyczące możliwości zatrudnienia skarżącego w innym miejscu, czy też poddawanie w wątpliwość rozbieżności pomiędzy wykazywanym dochodem, a miesięcznymi wydatkami, mogą stanowić naruszenie wynikającej z art. 80 K.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Rolą organów w ramach prowadzonego postępowania nie jest bowiem dokonanie oceny wyborów zawodowych skarżącego, czy też wskazywanie sposobu, w jaki powinien on postępować, lecz ocena zaistnienia przesłanek powołanych w art. 104 ust. 4 ustawy.
Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotnym pozostaje, że sam fakt ponoszenia strat z działalności gospodarczej – prowadzonej przecież na rachunek własny skarżącego – nie wyczerpuje, w ocenie Sądu, przesłanki nadzwyczajnych okoliczności, szczególnie w sytuacji, w której skarżący posiada określony majątek (nieruchomość), którą jak sam wskazuje, ma zamiar wykorzystać w celu uzyskania dochodu. W toku prowadzonego postępowania nie wykazano zatem, aby sytuacja majątkowa lub rodzinna uległa od lipca 2021 r. tak gwałtownej i niekorzystnej zmianie, które uzasadniałaby przyznanie skarżącemu ulgi, o jaką wnioskuje. Brak jest bowiem zdarzeń, które wykraczając poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, doprowadziłby do znacznego i niespodziewanego pogorszenia sytuacji skarżącego. Udzielenie skarżącemu wnioskowanej ulgi byłoby zatem sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzucając na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.
Zdaniem Sądu wszystkie opisane powyżej okoliczności sprawy wskazują, że prowadząc przedmiotową sprawę organy nie dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do uczynienia zadość wnioskowi skarżącego, co do przyznania mu ulgi, a organy administracji publicznej, uzasadniły – w zakresie obejmującym ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego – odmowę uczynienia zadość wnioskowi skarżącego.
Równocześnie Sąd wyjaśnia pełnomocnikowi, że brak załatwienia sprawy w terminie przewidzianym przepisami K.p.a. nie stanowi zarzutu rzutującego na prawidłowość wydanej decyzji.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.