II SA/Po 475/24

II SA/Po 475/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Robert Talaga
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 30 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga D. C. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 20 maja 2024 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr [...] w sprawie o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad A. C. (ur. w 1935 r.) – jej matką. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie poniżej przedstawione orzeczenia sądowe są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
Dnia 20 grudnia 2023 r. do P. Centrum Świadczeń (zwanego dalej "PCŚ") wpłynął wniosek skarżącej, reprezentowanej przez pełnomocnika – adw. M. Ż. – o przyznanie ww. świadczenia. Z treści wniosku wynika, że A. C. jest wdową. Wnioskodawczyni przedstawiła zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje wobec matki.
Prezydent wezwał wnioskodawczynię do wykazania, czy jej matka jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W reakcji na to wezwanie wnioskodawczyni wniosła o zawieszenie postępowania administracyjnego, na co Prezydent przystał.
W czasie zawieszonego postępowania wnioskodawczyni przedstawiła historię swojego zatrudnienia. Ostatnie zatrudnienie zakończyła z dniem 30 czerwca 2023 r., ponieważ stan zdrowia matki systematycznie ulegał pogorszeniu. A. C. zaczęła wymagać całodobowej i długotrwałej opieki.
Dnia 24 stycznia 2024 r. odbył się wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika PCŚ. W toku wywiadu stwierdzono, że wnioskodawczyni opiekuje się swoją matką. A. C., według relacji córki, jest całkowicie niesprawna fizycznie i niezdolna do samodzielnej egzystencji. Jest to osoba leżąca, pieluchowana. Wszystkie czynności trzeba wykonywać za nią. Wnioskodawczyni nie pracuje, ponieważ zajmuje się matką. Nie ma jak podjąć pracy, ponieważ jej matka wymaga całodobowej opieki.
Pismem z dnia 29 marca 2024 r. wnioskodawczyni wezwała Prezydenta do podjęcia zawieszonego postępowania. Do pisma dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 11 marca 2024 r., w którym stwierdza się, że A. C. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje od jej 80-tego roku życia, tj. od 2015 r. (A. C. ur. w 1935 r.). Stopień niepełnosprawności ustalono z dniem 15 grudnia 2023 r.
Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr [...], Prezydent podjął zawieszone postępowanie.
Decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr [...], Prezydent odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323, zwanej dalej "u.ś.r."). Prezydent podniósł, że niepełnosprawność A. C. powstała po 18. roku jej życia, co w świetle powołanego przepisu jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Jednocześnie Prezydent ma pełną świadomość istnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13.
Prezydent zauważył też, że od dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy prawa, które znowelizowały art. 17 ust. 1 u.ś.r. Od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które opiekują się osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym albo ze wskazaniami do 18. roku życia. Prezydent podniósł, że przepisy dotychczasowe nie mogły znaleźć zastosowania, ponieważ prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Do tego dnia bowiem nie wydano pozytywnej decyzji, w której przyznano by rzeczone świadczenie. Dlatego też, zdaniem Prezydenta, należało zastosować art. 17 ust. 1 u.ś.r. według brzmienia od dnia 1 stycznia 2024 r.
Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez niewzięcie pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, gdyż w tym wyroku doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów z uwagi na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszono art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Decyzją z dnia 20 maja 2024 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO podniosło, że od dnia 1 stycznia 2024 r. przepis art. 17 u.ś.r. został znowelizowany w sposób, w jaki opisał to organ I instancji – świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób zajmujących się podopiecznymi do 18. roku życia. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z kolei uchylony, dlatego Prezydent nie mógł powoływać się na ten przepis. Wynika to z art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, zwanej dalej "u.ś.w."). Z kolei z art. 63 ust. 1 u.ś.w. wynika, że jeżeli prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. to należy zastosować przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r.
Wnioskodawczyni złożyła swój wniosek w piśmie z dnia 18 grudnia 2023 r. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest datowane na dzień 11 marca 2024 r., a więc wnioskodawczyni składając swój wniosek nie była w posiadaniu orzeczenia o niepełnosprawności matki. Dlatego też należało zastosować nowe przepisy prawa, a według nich, nie można pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli sprawuje się opiekę nad osobą powyżej 18. roku życia.
Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przepisy te uniemożliwiają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie przypadki, w których istnieje możliwość utworzenia prawa świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r. mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów do dnia 31 grudnia 2023 r. W oparciu o tak sformułowany zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że ustawodawca przewidział możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności swojej matki przed dniem 1 stycznia 2024 r. W orzeczeniu uzyskanym na skutek rozpoznania tego wniosku wskazuje się, że niepełnosprawność istnieje od 80-tego roku życia matki, a stopień tej niepełnosprawności ustalono od dnia 15 grudnia 2023 r. Skarżąca uważa, że w sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy u.ś.r. sprzed nowelizacji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę do tut. Sądu, skarżąca zaznaczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 26 września 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 30 października 2024 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Sądowa kontrola obejmuje swoją kognicją m.in. decyzje administracyjne, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności mające wpływ na wynik sprawy, choćby nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na jej matkę. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Zanim Sąd przejdzie do zasadniczych motywów zapadłego wyroku, należy stwierdzić, że SKO trafnie odniosło się do rozważań Prezydenta dotyczących zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP. Poza tym Sąd dostrzegł wewnętrzną sprzeczność decyzji organu I instancji, przez co nie mogłaby się ona ostać w żadnym zakresie. Z jednej strony Prezydent oparł swoją decyzję o przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., by za chwilę stwierdzić, że zastosowanie ma stan prawny obowiązujący od dnia 1 stycznia 2024 r., kiedy to art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony. Taka postawa Prezydenta całkowicie dyskwalifikuje jego decyzję.
Wracając do rozważań SKO nad zastosowaniem art. 17 ust. 1b u.ś.r., całkowicie niezależnie od tego, czy w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie stan prawny sprzed 1 stycznia 2024 r. czy od tejże daty, Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i niezrozumiałe wręcz stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie powielany – w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co Kolegium trafnie podniosło. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Burmistrz uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że skoro nie nastąpiła derogacja, to związany zasadą praworządności nie może uciec od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tej argumentacji. Mimo, iż ustawodawca wykonał "wezwanie" Trybunału Konstytucyjnego i zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r. od dnia 1 stycznia 2024 r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20). Prezydent nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim to uczynił.
Przechodząc do właściwych rozważań nad motywami zapadłego wyroku, materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Trzeba jednak ustalić, który stan prawny będzie wiążący w niniejszej sprawie, ponieważ istotnie pojawiło się zagadnienie o charakterze intertemporalnym.
Organ II instancji uznał, że w związku z nowelizacją przepisu art. 17 u.ś.r., jaka miała miejsce z dniem 1 stycznia 2024 r., zastosowanie w sprawie znajdzie ten przepis, jednakże według nowego brzmienia. Przepis ten po zmianie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności do 18. roku życia. Swoje twierdzenie SKO podbudowało tym, że w dniu 11 marca 2024 r. zostało wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej. W związku z nowelizacją, postępowanie administracyjnej, zdaniem SKO, winno się toczyć według reżimu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2024 r. Skarżąca odrzuca taką argumentację. Sąd aprobuje poglądy skarżącej.
Kolegium, zdaje się, nie przeanalizowało dostatecznie treści art. 64 ust. 1 u.ś.w. Powołany przepis stanowi: "W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym [u.ś.r. – uw. Sądu], do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe". Świadczenie pielęgnacyjne może być wypłacane po dniu 1 stycznia 2024 r. na dotychczasowych zasadach, jeżeli prawo do tegoż świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Należy w tym miejscu wskazać, że prawo do omawianego świadczenia nie powstaje wraz z wydaniem decyzji administracyjnej. W ten sposób to świadczenie tylko się przyznaje. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje z momentem, w jakim wnioskodawca spełnia kumulatywnie wszystkie wymagania wskazane w przepisach prawa. Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie świadczenia ma charakter deklaratywny i niezależny od prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ tylko potwierdza, że to prawo uprzednio powstało (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24).
W związku z tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje niezależnie od wydania decyzji administracyjnej w tej sprawie, wobec nowelizacji art. 17 u.ś.r., jaka nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r., rolą organu administracji publicznej, przed którym zawisła sprawa administracyjna w tym przedmiocie, jest ocena, czy to prawo powstało. Taka ocena jest bowiem niezbędna dla konstatacji, czy zastosowanie znajdzie przepis art. 17 u.ś.r. obowiązujący przed czy po dacie 01.01.2024 r. Rolą SKO było więc to, aby ocenić, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało względem skarżącej. Organ II instancji rozpatrując odwołanie po dacie 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez skarżącą tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 961/23). W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1811/23, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 105/24).
W niniejszej sprawie SKO uznało, że matka skarżącej uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności w roku 2024 r., co dodatkowo uzasadnia konieczność zastosowania przepisów znowelizowanych. Kolegium wywodzi z tego, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało zatem pod rządami "nowego prawa". Jest to błędne przekonanie. Organ II instancji powinien sprawdzić, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem 1 stycznia 2024 r. w oparciu o zaistniałe okoliczności faktyczne, tj. z uwagi na fakt, że skarżąca zainicjowała postępowanie administracyjne przed dniem 1 stycznia 2024 r. Tylko na tej podstawie można następnie stwierdzić, które brzmienie art. 17 u.ś.r. znajdzie zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy – to sprzed 1 stycznia 2024 r., czy po tej dacie. Bez tej oceny dokonanej przez organ odwoławczy nie da się stwierdzić, czy to świadczenie w formie pieniężnej przysługuje czy nie.
Dla Sądu w składzie orzekającym istotny jest fakt, że SKO w momencie orzekania wiedziało o tym, że zostało wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej. Prawdą jest, że to orzeczenie jest datowane na dzień 11 marca 2024 r. Jest to okoliczność o znaczeniu drugorzędnym, ponieważ dla przypomnienia, organ administracji publicznej orzeka według stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania rozstrzygnięcia. Zatem w momencie orzekania przez SKO, organ ten wiedział o posiadanym przez matkę skarżącej orzeczeniu implikującym prawo do powstania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO błędnie jednak wywodzi skutki tego orzeczenia w postaci konieczności zastosowania przepisów u.ś.r. obowiązujących po dniu 1 stycznia 2024 r. Zauważyć bowiem trzeba, że orzeczenie o niepełnosprawności (nieistotne o jakim stopniu) ma charakter deklaratoryjny, tj. stwierdza, że dany fakt powstał wcześniej, niż o tym komunikuje się w tymże orzeczeniu. Jak zasadnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: "Zauważenia też wymaga, że zgodnie z art. 1 ustawy o rehabilitacji, ustawa ta dotyczy osób, których niepełnosprawność została «potwierdzona» (nie zaś «stwierdzona») stosownym orzeczeniem, co również wskazuje na deklaratoryjny charakter orzeczenia o niepełnosprawności. Dodać trzeba, że zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 11 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, orzeczenie o niepełnosprawności powinno (jeżeli tylko jest to możliwe) zawierać również datę powstania niepełnosprawności ustaloną w trybie § 14 ust. 3 rozporządzenia." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 3069/18).
Z treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji) wynika, że postępowanie o wydanie tegoż orzeczenia zostało zainicjowane wnioskiem z dnia 15 grudnia 2023 r. W orzeczeniu tym potwierdzono, a nie stwierdzono, iż A. C. jest osobą niepełnosprawną od 80. roku życia, a więc od 2015 r., a znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej istnieje od dnia 15 grudnia 2023 r. To oznacza, że w dniu składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to prawo powstało w zakresie, w jakim podopieczna skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wniosek zatem o konieczności zastosowania art. 17 u.ś.r. według brzmienia od dnia 1 stycznia 2024 r. jest całkowicie błędny. Na szczególną uwagę zasługuje pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: "W świetle powyższych okoliczności oraz dokonanej analizy zmian w przepisach prawa wywieść należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie będzie miał przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż prawo do świadczenia powstało w listopadzie 2023 r. Wydane matce skarżącego orzeczenie w dniu 4 stycznia 2024 r. nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny, tj. potwierdza zaistniały stan rzeczy. Takie stanowisko przyjęto w judykaturze, jak np. w wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 6 września 2016 r. (sygn. akt IV P 55/16; LEX nr 2257184), w którym wywiedziono, że orzeczenia wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności potwierdzają ex lege uprawnienia i obowiązki stron stosunków prawnych, tj. działają ex tunc." (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 415/24). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela ten pogląd i transponuje go jako własny na gruncie niniejszej sprawy.
Podsumowując, w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego matka skarżącej była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, gdyż potwierdził to zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w dniu 11 marca 2024 r. Orzeczenie tego zespołu ma charakter deklaratoryjny, a więc potwierdziło ono tylko skutek istniejący już w przeszłości. To uzasadnia zatem wniosek o tym, że w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie stan prawny obowiązujący do dnia 31 grudnia 2023 r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi. Kolegium dopuściło się naruszenia przepisów prawa polegające na niezastosowaniu art. 64 ust. 1 u.ś.w. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei decyzja Prezydenta jest wewnętrznie sprzeczna w swojej treści i nie wytrzymuje krytyki Sądu. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącą przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Prezydent rozpozna wniosek skarżącej według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r.