II SA/Po 475/23

II SA/Po 475/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 11, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2023 r. w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Prorektora Uniwersytetu [...] z dnia 11 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłat za powtarzanie przedmiotów oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 maja 2023 r., nr [...], Rektor Uniwersytetu [...] (dalej jako: "Rektor Uniwersytetu" albo "Rektor"), działając na podstawie § 12 w zw. z § 19 ust. 3 Regulaminu pobierania oraz warunków i trybu zwalniania z opłat za usługi edukacyjne na Uniwersytecie [...] w P. (załącznik nr [...] do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia 20 listopada 2020 r. dalej jako: "Regulamin") oraz na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako: "K.p.a."), § 55 ust. 2 Statutu Uniwersytetu [...] w P. (załącznik do Obwieszczenia nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia 28 marca 2022 r. - dalej jako "Statut Uniwersytetu [...]") i § 1 ust. 2 pkt 5 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia 01 września 2020 r. w sprawie zakresu obowiązków prorektorów, odmówił zwolnienia J. L. (dalej jako: "wnioskodawca" albo "skarżący") z obowiązku wniesienia opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych 5L jednolitych magisterskich na kierunku [...] w semestrze letnim w roku akademickim 2022/2023 w kwocie [...]zł.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że pismem z dnia 19 marca 2023 r. (doręczonym w dniu 30 marca 2022 r.) J. L. wystąpił z wnioskiem "o całkowite zwolnienie z opłaty studiów" wskazując, że występuje z powyższym wnioskiem "w odpowiedzi na decyzję wznowieniową i pismo stanowiące wezwanie do uiszczenia opłaty za naukę w [...] Uniwersytetu [...] P. w roku akademickim 2022/2023" i podkreślając, że "zwraca się prośbą o całkowite zwolnienie z opłaty w/w czesnego gdyż przemawiają za tym faktem względy słusznościowe i humanitarne - względy chorobowe (inwalidztwo II grupy i niepełnosprawność umiarkowanego stopnia) i zła sytuacja socjalno-bytowa (materialna) studenta". W uzasadnieniu wniosku J. L. wskazał, że od lat ze względu na zły stan zdrowia i schorzenia chorobowe jest inwalidą i osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu i nie może podjąć "zatrudnienia i zarobkowania i uzyskiwania środków finansowych na utrzymanie i własne potrzeby - np. na naukę".
Stałym źródłem dochodu wnioskodawcy jest uzyskiwany zasiłek pielęgnacyjny i stały zasiłek socjalny - obydwa łącznie w kwocie [...]zł, uzyskiwane z Ośrodka Pomocy Społecznej w O. . Wnioskodawca podkreślił, że jako syn opiekuje się w ramach obowiązku alimentacyjnego 71-letnią matką, która także jest inwalidką II grupy i niepełnosprawną umiarkowanego stopnia na stałe i z którą zamieszkuje pod tym samym adresem. W jego ocenie wszystkie scharakteryzowane i udokumentowane bezsprzeczne fakty uzasadniają w całości wniosek w ramach zasady logiki i racjonalizmu.
Złożony wniosek został negatywnie zaopiniowany przez Kierownika studiów niestacjonarnych na kierunku [...] oraz Prodziekana ds. studenckich i jakości kształcenia Wydziału [...] Uniwersytetu [...].
Rektor wskazał następnie, że na podstawie § 19 ust. 3 Regulaminu, do studentów, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2019/2020 stosuje się tryb i warunki zwalniania z opłat za świadczone usługi edukacyjne określone tym Regulaminem. Zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 1 Regulaminu Rektor może w drodze decyzji zwolnić studenta z obowiązku wniesienia opłaty za powtarzanie zajęć (przedmiotów) na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce w części lub w całości, w przypadku udokumentowanej trudnej sytuacji materialnej studenta lub przyczyn losowych powodujących przejściową, trudną sytuację materialną. Stosownie do § 12 ust. 2 Regulaminu zwolnienia z opłat, o których mowa w § 12 ust. 1 mogą być przyznane wyłącznie na pisemny wniosek studenta, złożony nie później niż na 30 dni przed wyznaczonym terminem płatności opłaty za usługi edukacyjne o zwolnienie, z której student wnioskuje. Wniosek studenta może dotyczyć wyłącznie okresu jednego semestru. Złożenie powyższego wniosku nie zwalnia studenta z obowiązku uiszczenia wymagalnych opłat za usługi edukacyjne. Na podstawie § 12 ust. 3 pkt 1 Regulaminu do wniosku o zwolnienie z opłat student dołącza posiadane dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające udzielenie zwolnienia, w szczególności dokumenty potwierdzające trudną sytuację materialną studenta.
Organ podkreślił, że zarządzeniem z dnia 11 października 2022 r. Kierownik studiów niestacjonarnych na kierunku [...] zezwolił wnioskodawcy na powtórzenie zajęć, niezaliczonych przez niego w roku akademickim 2021/2022 na [...] roku studiów niestacjonarnych na kierunku [...] z powodu niezadowalających wyników w nauce, bez kontynuowania studiów na roku wyższym. Z uwagi na powyższe w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 wnioskodawca nie jest zobowiązany do wniesienia opłaty za studia niestacjonarne 5L jednolite magisterskie na kierunku [...], lecz jest zobowiązany do wniesienia opłat za powtarzanie następujących przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce: Teoria i Filozofia [...], [...], [...], Język obcy oraz 4 Przedmioty do wyboru, w wysokości [...] zł za każdy powtarzany przedmiot (łącznie [...] zł). Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie jest zobowiązany do wniesienia opłaty za studia niestacjonarne (czesnego) w semestrze letnim roku akademickiego 2022/2023, Rektor przyjął, że wniosek dotyczy całkowitego zwolnienia z opłat za powtarzanie powyższych przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych 5L jednolitych magisterskich na kierunku [...].
Zdaniem Rektora uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłat za studia niestacjonarne (powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych) oznacza, że nawet spełnienie przesłanek regulaminowych nie uzasadnia zwolnienia z opłat.
Na podstawie dokumentów załączonych do wniosku oraz znajdujących się w teczce akt osobowych organ ustalił, że wnioskodawca otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie (zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia 21 lutego 2023 r.). Nadto posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia 25 lutego 2024 r. stwierdzające, że niepełnosprawność istnieje od 13-go roku życia. W związku z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która powstała przed ukończeniem przez wnioskodawcę 21 roku życia jest on uprawniony do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednocześnie załączone dokumenty potwierdzają także, że 71-letnia matka wnioskodawcy jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 09 lutego 2010 r.). W świetle zgromadzonej dokumentacji brak jest podstaw do zakwestionowania twierdzeń, że wnioskodawca jako syn opiekuje się w ramach obowiązku alimentacyjnego 71-letnią matką.
Rektor uznał, że z przytoczonych okoliczności niewątpliwie można uznać, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, o której mowa w § 12 ust. 1 pkt 1 Regulaminu. W ocenie organu, analiza całokształtu okoliczności sprawy nie uzasadniała jednak wydania decyzji uznaniowej w przedmiocie zwolnienia (ani w całości ani w części) z opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych 5L jednolitych magisterskich na kierunku [...] w semestrze zimowym w roku akademickim 2022/2023.
Po pierwsze, Rektor wziął pod uwagę, że wnioskodawca pozostaje studentem na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji Rektora z dnia 25 września 2019 r., nr [...], mocą której przywrócono wnioskodawcę na IV rok studiów na kierunku [...] na Wydziale [...] w roku akademickim 2019/2020 w trybie studiów niestacjonarnych z obowiązkiem zaliczenia niezaliczonych przedmiotów z zakresu II i III roku studiów: Przedmiot do wyboru (Europejska kultura [...], Przedmiot do wyboru ([...], Język obcy. Równocześnie udzielono wnioskodawcy zwolnień z opłat za studia niestacjonarne w łącznej kwocie [...]zł (decyzja Rektora z dnia 15 czerwca 2021 r., nr [...], decyzja Rektora z dnia 22 września 2021 r., nr [...], decyzja Rektora z dnia 14 lipca 2022 r., nr [...]). Tym samym wnioskodawca został zwolniony z obowiązku wniesienia 100% należnych Uniwersytetowi opłat za odbywane studia niestacjonarne. Odmówiono mu natomiast zwolnienia z opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/23 w łącznej kwocie [...]zł (decyzja z dnia 19 grudnia 2022 r.).
Po drugie, studia na Wydziale [...] kierunku [...] wnioskodawca rozpoczął w roku akademickim 2002/2003 i był kilkukrotnie skreślany z listów studentów, a następnie wznawiany na studia. Aktualnie podstawą odbywania przez wnioskodawcę studiów jest ostateczna i prawomocna decyzja rektora z dnia 25 września 2019 r. Jednocześnie organowi z urzędu wiadomym jest, że po wznowieniu studiów w roku akademickim 2019/2020 podjęte zostały wszelkie prawem dopuszczalne działania stwarzające wnioskodawcy możliwie najdogodniejsze warunki studiowania na kierunku [...] oraz zostały udzielone wszelkie niezbędne informacje związane z odbywanymi studiami.
I tak, kierownik studiów pomagał wnioskodawcy m.in. przekazując techniczne instrukcje dotyczące zapisów na zajęcia, korzystania z Intranetu Uniwersytetu, poczty studenckiej, konta studenckiego w systemie USOSweb oraz programu MS Teams (w którym odbywała się cześć zajęć dydaktycznych), czy wreszcie — dane kontaktowe do wydziałowej Koordynatorki USOS, Koordynatorki Biura Obsługi Studentów, Pełnomocnika Dziekana [...] do spraw nauczania zdalnego, Pełnomocnika Samorządu Studentów w sprawach tej formy nauczania. Wnioskodawca został także pouczony o możliwości złożenia wniosków przewidzianych Regulaminem studiów Uniwersytetu, dzięki którym mógł przystępować do zaliczeń mimo nieobecności na zajęciach i które umożliwiały także indywidualne uzgadnianie terminów zaliczeń z prowadzącymi zajęcia. Wnioskodawca skorzystał jedynie z możliwości uzyskania zgody na indywidualną organizację studiów w roku akademickim 2021/2022 i zapisał się na lektorat. Został także wyznaczony wnioskodawcy korzystny termin zaliczenia wymaganych przedmiotów - do końca roku akademickiego 2021/2022. Mimo tych udogodnień wnioskodawca w roku akademickim 2021/2022 nie przystąpił do żadnego egzaminu i zaliczenia i w konsekwencji nie zaliczył żadnego z przedmiotów objętych indywidualnym planem studiów wynikającym z decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 25 września 2019 r., nr [...]
Konsekwencją niezaliczenia żadnego z przedmiotów objętych indywidualnym planem studiów wynikającym z decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 25 września 2019 r. i uzyskania zgody na powtórzenie zajęć, niezaliczonych przez wnioskodawcę w roku akademickim 2021/2022 na [...] roku studiów niestacjonarnych na kierunku [...] z powodu niezadowalających wyników w nauce, bez kontynuowania studiów na roku wyższym był obowiązek zapłaty opłat za powtarzanie tych przedmiotów.
W świetle wskazanych okoliczności, mając na względzie wysokość udzielonych ulg w opłatach za studia odbywane na podstawie decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 25 września 2019 r. oraz dotychczasowy przebieg studiów, zdaniem Rektora niezasadnym było wydanie decyzji uznaniowej w przedmiocie zwolnienia - w całości lub w części - z obowiązku wniesienia opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych 5L jednolitych magisterskich na kierunku [...] w semestrze letnim w roku akademickim 2022/2023. Organ odmawiając zwolnienia miał na względzie także przyczynę naliczenia należnych opłat tj. powtarzanie niezaliczonych przez wnioskodawcę w roku akademickim 2021/2022 na [...] roku studiów niestacjonarnych na kierunku [...] z powodu niezadowalających wyników w nauce, bez kontynuowania studiów na roku wyższym. Dodatkowo mimo udzielonej zgody w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/23 J. L. nie zapisał się na żaden z powtarzanych przedmiotów, jak również nie sygnalizował problemów, uniemożliwiających wypełnienie obowiązków studenckich.
Zdaniem Rektora zwolnienie wnioskodawcy z opłat byłoby sprzeczne z art. 7 K.p.a.. nakazującym uwzględnienie w toku rozpatrywania sprawy administracyjnej interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organ stanął na stanowisku, że zwolnienie z obowiązku wniesienia opłat byłoby sprzeczne z interesem społecznym nakazującym udzielać ulg studentom, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, którzy terminowo realizują tok studiów. W świetle powyższego nie może bowiem zostać pominięty fakt, że podstawowym obowiązkiem studenta, określonym w art. 107 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. 2022, poz. 574) jest uczestniczenie w zajęciach zgodnie z Regulaminem studiów Uniwersytetu [...], a także składanie egzaminów, odbywanie praktyk i spełnianie innych wymogów przewidzianych w programie studiów. Biorąc pod uwagę, że w roku akademickim 2021/2022 wnioskodawca nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków studenta za sprzeczne z art. 7 K.p.a. należałoby uznać zwolnienie z obowiązku wniesienia opłat, których naliczenie spowodowane było zaniechaniami w terminowej realizacji programu studiów.
Podsumowując Rektor wskazał, że pomimo spełnienia przesłanki uzasadniającej zwolnienie z opłat, dotychczasowy przebieg studiów oraz wysokość udzielonych od roku akademickiego 2019/2020 zwolnień z należnych opłat, do których wniesienia był on zobowiązany w związku z odbywaniem studiów niestacjonarnych nie uzasadniał wydania uznaniowej i fakultatywnej decyzji w przedmiocie zwolnienia - w całości albo w części - z obowiązku wniesienia opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych 5L jednolitych magisterskich na kierunku [...] w semestrze zimowym w roku akademickim 2022/2023.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. L., podnosząc jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co zostało potwierdzone stosownym orzeczeniem.
W ocenie skarżącego, Rektor może zwolnić studenta z obowiązku wniesienia opłaty semestralnej za studia niestacjonarne. Zwrot "może" oznacza, iż decyzja taka ma charakter uznaniowy, w konsekwencji czego nawet w przypadku spełniania określonych w Regulaminie warunków zwolnienia od opłat organowi przysługuje prawo odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Jednakże mając na względzie kryteria słuszności i celowości, oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartej na uznaniu nie może oznaczać dowolności i arbitralności, a co za tym idzie organ nie może dokonać przekroczenia granicy uznania administracyjnego. Nadto, zakres takiego uznania nie jest nieograniczony, albowiem wyznaczają go normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i prawa materialnego, wobec czego organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale także celem danej regulacji.
Odpowiadając na skargę Rektor podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Pismem procesowym z dnia 14 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty skargi wskazując dodatkowo, że skarżący równocześnie ze skargą do sądu administracyjnego złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek powyższy został złożony przez skarżącego po upływie 14-dniowego terminu od otrzymania zaskarżonej decyzji, ale nastąpiło to przed upływem 30-dniowego terminu do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co wynikało z pouczenia zamieszczonego w zaskarżonej decyzji Prorektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 11 maja 2023 r. Organ całkowicie jednak pominął to, iż w treści pisma skarżącego z dnia 30 maja 2023 r. skierowanego do Rektora skarżący wniósł wprawdzie o ponowne rozpoznanie sprawy, ale dołączył do tego pisma jednocześnie skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z załączonym do tej skargi kolejnym pismem obejmującym wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nadając wszystkie te pisma razem na adres organu w placówce Poczty Polskiej S.A. w O. (operatora wyznaczonego) jedną przesyłką poleconą w dniu 16 czerwca 2023 r., co świadczy o niejednoznacznym wskazaniu przez stronę trybu - środka zaskarżenia, z którego strona zamierzała w tej sprawie skorzystać, tym bardziej, że wyraźnie widoczne jest, iż dodatkowo treść tych dokumentów dotyczących pierwotnie innej sprawy została pismem odręcznym zmodyfikowana przez skarżącego. W konsekwencji w sytuacji możliwości skorzystania przez stronę z alternatywnych środków zaskarżenia, obligowało to organ do zwrócenia się do strony na podstawie usunięcie braków formalnych pisma przez sprecyzowanie, z którego środka chce ona skorzystać.
Następnie pełnomocnik wskazał, że zaskarżona decyzja stanowi decyzję dowodną, naruszającą zasady korzystania z uznania administracyjnego, a przed jej wydaniem organ nie podejmował działań zmierzających do wyjaśnienia w jakimkolwiek zakresie, czy poza niewątpliwie trudną sytuacją materialną studenta, o której mowa § 12 ust. 1 pkt 1 Regulaminu, w przypadku skarżącego nie występują inne okoliczności determinujące jego trudną sytuację życiową, o których mowa w§ 12 ust. 1 pkt 3 Regulaminu i które mogą stanowić samodzielnej i odrębnej podstawę do wydania decyzji w sprawie zwolnienia studenta z opłaty za powtarzanie przedmiotów. Według skarżącego fakt, że w roku akademickim 2021/2022 nie przystąpił do żadnego egzaminu i zaliczenia i w konsekwencji nie zaliczył żadnego z przedmiotów objętych indywidualnym planem studiów wynikającym z decyzji Rektora z dnia 25 września 2019 r., a także, że w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 skarżący nie zapisał się na żaden z powtarzanych przedmiotów, nie uprawniało organu do automatycznego uznania, że w sprawie brak jest podstaw do zwolnienia go w całości lub w części z obowiązku wniesienia opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce. Organ powinien był wyjaśnić, czy w przypadku skarżącego nie wystąpiły szczególne, nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające mu prawidłowe wywiązanie się z obowiązków studenta związanych z realizowaniem programu studiów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 19 września 2023 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...], który odmówił zwolnienia skarżącego z obowiązku wniesienia opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych 5L jednolitych magisterskich na kierunku [...] w semestrze letnim w roku akademickim 2022/2023 w kwocie [...]zł.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów o charakterze procesowym podniesionym przez pełnomocnika, wskazać należy, że nie znajdują one uzasadnienia. Faktem jest, że skarżący równocześnie ze skargą do sądu administracyjnego złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przy czym wniosek powyższy został złożony z uchybieniem terminu. Z tego też powodu wniosek powyższy nie został merytorycznie rozpoznany, a rozpoznaniu podlegała jedynie skarga do sądu administracyjnego. Skarżący nie został więc pozbawiony możliwości obrony swoich praw, a sama decyzja z dnia 11 maja 2023 r. zawierała prawidłowe pouczenie. Twierdzenia pełnomocnika, że skoro oba środki zaskarżenia nadano jedną przesyłką poleconą w dniu 16 czerwca 2023 r., to przesądza to o niejednoznacznym wskazaniu przez stronę trybu - środka zaskarżenia, z którego strona zamierzała w tej sprawie skorzystać, a co za tym idzie obowiązkiem organu było ustalenie powyższej okoliczności, są tym samym niezrozumiałe.
Przechodząc do merytorycznej oceny wniesione skargi, Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja została wydana po zasięgnięciu opinii Dziekana, a więc została wydana z zachowaniem procedury przewidzianej w § 12 ust. 4 Regulaminu pobierania oraz warunków i trybu zwalniania z opłat za usługi edukacyjne na Uniwersytecie [...] w P. (załącznik nr [...] do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 20 listopada 2020 r.)
W świetle § 12 ust. 1 Regulaminu Rektor może w drodze decyzji: 1) zwolnić studenta z obowiązku wniesienia semestralnej opłaty za studia niestacjonarne, opłaty za kształcenie na studiach stacjonarnych w języku obcym, opłaty za powtarzanie zajęć (przedmiotów) na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce oraz opłaty za zajęcia nieobjęte programem studiów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych, w części lub w całości, w przypadku udokumentowanej trudnej sytuacji materialnej studenta lub przyczyn losowych powodujących przejściową, trudną sytuację materialną; 2) zwolnić studenta z obowiązku wniesienia semestralnej opłaty za studia niestacjonarne, opłaty za kształcenie na studiach stacjonarnych w języku obcym oraz opłaty za zajęcia nieobjęte programem studiów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych, w części lub w całości, w przypadku uzyskania wybitnych wyników w nauce; 3) zwolnić studenta z obowiązku wniesienia semestralnej opłaty za studia niestacjonarne, opłaty za kształcenie na studiach stacjonarnych w języku obcym, opłaty za powtarzanie zajęć (przedmiotów) na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce oraz opłaty za zajęcia nieobjęte programem studiów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych, w części lub w całości, w przypadku udokumentowanych innych, uzasadnionych okoliczności, na skutek których student znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej, w szczególności takich jak śmierć najbliższego członka rodziny, ciężka choroba studenta lub członka jego najbliższej rodziny, klęska żywiołowa (np. powódź, pożar), urodzenie dziecka. Równocześnie, stosownie do § 12 ust.2 Regulaminu zwolnienia z opłat, o których mowa w ust. 1 mogą być przyznane wyłącznie na pisemny wniosek studenta, złożony nie później niż na 30 dni przed wyznaczonym terminem płatności opłaty za usługi edukacyjne o zwolnienie, z której student wnioskuje. Wniosek studenta może dotyczyć wyłącznie okresu jednego semestru. Złożenie powyższego wniosku nie zwalnia studenta z obowiązku uiszczenia wymagalnych opłat za usługi edukacyjne, a do wniosku, o którym mowa w ust. 2, student dołącza posiadane dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające udzielenie zwolnienia, w szczególności: dokumenty potwierdzające trudną sytuację materialną studenta, dokumenty potwierdzające zaistnienie przyczyn losowych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, dokumenty potwierdzające zaistnienie szczególnych okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 3 (§ 12 ust. 3 Regulaminu).
Decyzja o odmowie zwolnienia z obowiązku wniesienia opłaty za studia jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Z przytoczonego wyżej Regulaminu wynika bowiem, że w przypadku zaistnienia wskazanych przesłanek rektor "może" zwolnić studenta z obowiązku jej wniesienia. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzje tego rodzaju muszą być poddane szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, natomiast organ w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 K.p.a.), a więc dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza powyższych przepisów.
Przede wszystkim zauważyć należy, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, z czym nie polemizuje Rektor, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna. W szczególności w treści zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, o której mowa w § 12 ust. 1 pkt 1 Regulaminu. Jednakże, w ocenie organu, analiza całokształtu okoliczności sprawy nie uzasadnia jednak wydania decyzji uznaniowej w przedmiocie zwolnienia (ani w całości ani w części) z opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach niestacjonarnych 5L jednolitych magisterskich na kierunku [...] w semestrze letnim w roku akademickim 2022/2023. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie powyższe mieści się w granicach uznania administracyjnego i zostało prawidłowo uzasadnione.
Sąd podkreśla w tym miejscu, że w przypadku decyzji uznaniowych, nawet w przypadku spełniania określonych w Regulaminie warunków zwolnienia od opłat organowi przysługuje prawo odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Wynika to z faktu, że w przypadku decyzji uznaniowych zastosowanie znajduje art. 7 K.p.a., który nakazuje, przy wydawaniu decyzji administracyjnych uwzględnić interes społeczny i słuszny interesu obywateli. Przepis powyższy wyznacza granicę uznania administracyjnego, co powoduje, że obowiązkiem organu jest rozważenie wszystkich okoliczności mogących mieć zastosowanie w sprawie. Innymi słowy, sama trudna sytuacja majątkowa skarżącego nie stanowi jedynej i wyłącznej przesłanki uczynienia zadość wnioskowi o zwolnienie z opłat, gdyż musi być oceniana również w kontekście interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, co powoduje, że zarzuty pełnomocnika skarżącego nie mogły w powyższym zakresie zostać uznane za trafne.
W przypadku decyzji odmownej wydanej mimo spełnienia przesłanek wymienionych w Regulaminie, organ winien szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko, mając na względzie zwłaszcza treść art. 7 K.p.a. i wynikający z niego obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli a także, wynikającą z art. 11 K.p.a., zasadę przekonywania. W przypadku skorzystania przez organ z możliwości odmowy uwzględnienia wniosku studenta mimo spełnienia wskazanych w Regulaminie przesłanek, winien on w sposób szczegółowy i jednoznaczny wskazać, dlaczego podjął decyzję tej treści. Zdaniem Sądu warunki powyższe zostały spełnione w niniejszej sprawie.
Z treści decyzji wynika, że odmawiając zwolnienia skarżącego z opłat Rektor wziął pod uwagę, że skarżący rozpoczął naukę w roku akademickim 2002/2003 i był kilkukrotnie skreślany z listów studentów, a następnie wznawiany na studia. Aktualnie podstawą odbywania przez wnioskodawcę studiów jest ostateczna i prawomocna decyzja rektora z dnia 25 września 2019 r., przy czym po wznowieniu studiów w roku akademickim 2019/2020 podjęte zostały wszelkie prawem dopuszczalne działania stwarzające wnioskodawcy możliwie najdogodniejsze warunki studiowania na kierunku [...] oraz zostały udzielone wszelkie niezbędne informacje związane z odbywanymi studiami. Pomimo tego skarżący, w roku akademickim 2021/2022 nie przystąpił do żadnego egzaminu i zaliczenia i w konsekwencji nie zaliczył żadnego z przedmiotów objętych indywidualnym planem studiów wynikającym z decyzji Rektora z dnia 25 września 2019 r. Konsekwencją tego stanu rzeczy było uzyskania zgody na powtórzenie zajęć, niezaliczonych przez wnioskodawcę w roku akademickim 2021/2022 na [...] roku studiów niestacjonarnych na kierunku [...] z powodu niezadowalających wyników w nauce, bez kontynuowania studiów na roku wyższym z obowiązkiem zapłaty opłat za powtarzanie tych przedmiotów.
Sąd podziela ocenę Rektora, że w tych okolicznościach faktycznych niezasadne jest wydanie decyzji uznaniowej w przedmiocie zwolnienia - w całości lub w części - z obowiązku wniesienia opłat za powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce, w sytuacji w której skarżący nie przystąpił do żadnego egzaminu i zaliczenia w roku akademickim 2021/2022 i w konsekwencji nie zaliczył żadnego z przedmiotów objętych indywidualnym planem studiów wynikającym z decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 25 września 2019 r. Jak zasadnie wywiedziono, tego typu działanie byłoby sprzeczne z art. 7 K.p.a. nakazującym uwzględnienie w toku rozpatrywania sprawy administracyjnej interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zwolnienie z obowiązku wniesienia opłat byłoby sprzeczne z interesem społecznym nakazującym udzielać ulg studentom, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, którzy terminowo realizują tok studiów, a więc realizują obowiązki wynikające z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dodatkowo, wydanie decyzji odmownej może podziałać na skarżącego motywująco, tak by przystąpił on do wypełniania podstawowych obowiązków studenta. Sąd podkreśla, że trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego nie mogą prowadzić do automatyzmu w zakresie uzyskania niewątpliwej ulgi, jaką jest zwolnienie z obowiązku wniesienia opłat. Natomiast odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania zaistnienia szczególnych, nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających mu prawidłowe wywiązanie się z obowiązków studenta związanych z realizowaniem programu studiów.
W ocenie Sądu powyższe uzasadnienie spełnia wymogi wynikające z art. 7, art. 11 oraz art. 107 § 3 K.p.a., co powoduje, że odmawiając zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia opłat organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.